Interpelacja nr 8791
Interpelacja w sprawie zmiany terminu vacatio legis ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Cyfryzacja i Technologie (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmiany terminu vacatio legis ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Interpelacja nr 8791
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie zmiany terminu vacatio legis ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 23-03-2025
Szanowna Pani Minister,
w ubiegłym roku ze względu m.in. na brak aplikacji, przepisów wykonawczych, a także kontrowersji związanych z absurdalnie wysoką wyceną kosztów nagród za odkrycia zabytków archeologicznych o szczególnej wartości naukowej i historycznej, przesunięto wejście w życie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1904 oraz z 2024 r. poz. 647), do 1 maja 2025 r.
11 marca 2025 r. do Rządowego Centrum Legislacji minister kultury i dziedzictwa narodowego wniósł projekt zakładający ponowne wydłużenie vacatio legis tej ustawy. Jak czytamy, argumenty przemawiają za tym, aby wejście w życie nowelizacji z 13 lipca 2023 r. zostało odsunięte w czasie do 1 stycznia 2027 r. Z uzasadnienia wynika, że według szacunków wejście w życie nowelizacji z 13 lipca 2023 r. w obecnym jej brzmieniu będzie skutkować wydatkami budżetowymi zakładanymi pierwotnie w wysokości łącznej ponad 14,7 mld zł rocznie. Niezbędna jest gruntowna zmiana regulacji przyjętych w 2023 r. oraz wydłużenie ich vacatio legis dla zapewnienia odpowiedniego okresu na prawidłowe wdrożenie nowych regulacji.
Zapoznałem się z uzasadnieniem i argumentami i jestem zszokowany jeszcze wyższą niż w ubiegłym roku wyceną wejścia w życie tej ustawy. Uważam, że wielu parlamentarzystów będzie oczekiwało weryfikacji tych horrendalnych kosztów. Już w ubiegłym roku wzbudziły one spore kontrowersje. Dlatego nie mogę nie podzielić się moimi wątpliwościami oraz informacjami i nie domagać się od ministra kultury i dziedzictwa narodowego bardziej szczegółowych wyjaśnień i odpowiedzi. Wysokość tych kosztów z całą pewnością trzeba wyjaśnić dokładnie, ponieważ jest to główny argument przeciwko tej ustawie.
Ministerstwo opracowując kosztorys, ponownie w uzasadnieniu powołuje się na pismo Powiatowego Konserwatora Zabytków z dnia 30 czerwca 2022 r. znak: KZ.410.00084.2022.IV., z którego wynika, że w trakcie realizacji 6 pozwoleń na poszukiwania pozyskano 63 niewątpliwe zabytki archeologiczne. Z danych Polskiego Związku Eksploratorów, którymi również dysponuję, pozyskanych w trybie dostępu do informacji publicznej, w postaci wspomnianego pisma, a także wszystkich sprawozdań z 6 pozwoleń, o których mowa w piśmie konserwatora oraz z dwóch protokołów komisyjnej oceny znalezionych przedmiotów wynika, że opracowany kosztorys na potrzeby zmiany tej ustawy, zawiera niestety liczne błędy. Pismo przede wszystkim nie dotyczy w ogóle statystyk związanych z liczbą zabytków archeologicznych, za które konserwator miałby przyznać nagrodę, nie dotyczy również materii „szczególności”, z której mogłoby wynikać upoważnienie do przyznania nagrody pieniężnej. Pismo powiatowego konserwatora zabytków jest tylko i wyłącznie zapytaniem skierowanym w 2022 r. do ministra kultury i dziedzictwa narodowego o to, jak postępować z innymi przedmiotami z poszukiwań, które nie są zabytkami archeologicznymi, czy innymi zabytkami ruchomymi.
Z analizy pozyskanych dokumentów wiadomo jednak, że 63 zabytki zakwalifikowane przez konserwatora jako zabytki archeologiczne zostały pozyskane na skutek prowadzenia poszukiwań i złożenia sprawozdań w latach 2020-2021, a nie jak uznało ministerstwo w jednym tylko roku 2022.
Ponadto przedstawiony kosztorys z góry zakłada nagrody pieniężne za wszystkie zabytki, które uznano za zabytki archeologiczne, a nie za zabytki archeologiczne o szczególnym znaczeniu naukowym historycznym lub artystycznym, o czym przecież stanowi przepis ustawy z 13 lipca 2023 r. Podobnie zresztą jak przy obecnie obowiązujących przepisach nie przyznaje się takich nagród za wszystkie zabytki archeologiczne, lecz tylko za takie, które mają znaczącą wartość, tak samo jak za inne zabytki ruchome i archiwalia. Miałem okazję zapoznać się z przedmiotami, jakie posłużyły za podstawę wyliczenia kosztów ustawy. Nie muszę być żadnym znawcą zabytków, by wiedzieć, że te konkretne przedmioty z całą pewnością nie mają takiej wartości. Dysponuję pełnym zestawieniem tych zabytków archeologicznych. Te przedmioty to np. popularne „boratynki”, miedziane monety z XVII w. bardzo popularne, wybito ich około 2 mld, które można kupić za 4-15 zł. Jednak ministerstwo w swoim uzasadnieniu usiłuje przekonać parlamentarzystów, że to za takie właśnie przedmioty państwo będzie zobligowane do wypłacenia nagrody pieniężnej w wysokości 11680 zł, oraz zobowiązane będzie każdorazowo do wystąpienia o opinię rzeczoznawcy, co pochłonie każdorazowo kolejne 3 tys. zł. Trudno jest przedstawione dane uznać za reprezentatywne i wiarygodne, choć są one przecież kluczowym argumentem w sprawie odroczenia terminu wejścia w życie ustawy z 13 lipca 2023 r., a w dalszym okresie zapewne całkowitej zmiany przepisów.
Jednocześnie Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich przygotowało własny projekt ustawy, który jest sprzeczny z założeniami ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. W przypadku wejścia w życie takich przepisów zostałoby nie tylko zaprzepaszczone, to co udało się zrobić w ciągu ostatnich kilku lat, czyli zwiększyć nieco liczbę ludzi poszukujących z pozwoleniem konserwatora zabytków, zachęcić ich do edukacji, do otwartej współpracy z konserwatorami i archeologami. Nowa ustawa z 13 lipca 2023 r. miała ten trend współpracy nie tylko utrzymać, ale rozwijać poprzez zminimalizowanie biurokratycznych procedur włączenie do systemu legalnych poszukiwań większej liczbę poszukiwaczy, pozostających do tej pory poza systemem monitorowanym przez prawo i państwo. Proponowane przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich rozwiązania wprowadziłyby dalszą reglamentację poszukiwań poprzez zaporowe koszty rocznej opłaty licencji oraz przepisy, które uniemożliwiają właściwie poszukiwania z pozyskiwaniem wszelkich przedmiotów nawet śmieci z obawy przed karami finansowymi. Osiągnięto by w ten sposób odwrotny skutek niż zamierzony. Już wkrótce liczba poszukujących legalnie mogłaby drastycznie się zmniejszyć a do muzeów i naukowego obiegu przestałyby trafiać nowe i ważne źródła archeologiczne.
Strona społeczna reprezentowana przez PZE kilkukrotnie proponowała włączenie do rozmów innych specjalistów z zakresu archeologii, by nie ograniczać się w tej dziedzinie jedynie do udziału przedstawicieli Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich. Do takich spotkań i konsultacji obydwu środowisk nie doszło, choć prezydent podpisał w ubiegłym roku przesunięcie tej ustawy, dając szansę na „wysłuchanie środowisk z jednej strony naukowców, z drugiej strony eksploratorów oraz wypracowanie oczekiwanych poprawek”. A przecież temat nowoczesnych rozwiązań prawnych związanych z realizacją amatorskich poszukiwań nie jest obcym tematem dyskusji również wśród przedstawicieli polskiej archeologii naukowej. Wielu z nich dostrzega potrzebę zmian przepisów w zakresie poszukiwań, by potencjał społeczny miłośników i poszukiwaczy starożytności został wykorzystany z korzyścią dla dziedzictwa archeologicznego.
Dzisiaj, kiedy przygotowuję tę interpelację, na Uniwersytecie Warszawskim na Wydziale Archeologii trwa właśnie wykład w ramach seminarium doktoranckiego z numizmatyki antycznej na temat duńskiego modelu współpracy pomiędzy poszukiwaczami-amatorami a muzealnikami i naukowcami. Odkrycia dokonywane przez poszukiwaczy-amatorów są tam doceniane, ponieważ wnoszą istotny wkład w poznanie historii Danii. Na wykładzie pomimo zaproszenia nie pojawił się jednak ani jeden przedstawiciel Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego czy Narodowego Instytutu Dziedzictwa, choć ustawa z 13 lipca 2023 r., była inspirowana w dużej mierze właśnie duńskim modelem prawnym. Można się było zapoznać m.in. z kosztami działania DIME, czyli duńskiej aplikacji rejestrującej znaleziska, który wyniósł w ciągu sześciu lat 2 mln zł. Poszukiwanie starożytności z użyciem wykrywaczy metali cieszy się w Danii podobnie dużym zainteresowaniem jak w Polsce, konieczne więc było uregulowanie prawne zabezpieczające dziedzictwo archeologiczne oraz oczekiwania społeczne pasjonackie obywateli, czego brakuje niestety w naszym kraju i wiele wskazuje, że stan taki ma pozostać.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie jest jednak zainteresowane poznaniem i zrozumieniem funkcjonowania nowoczesnych rozwiązań prawnych wprowadzonych w takich krajach europejskich jak Dania, Anglia i Walia, czy Holandia oraz Norwegia, czyli tam, gdzie poziom takiej właśnie aktywności obywatelskiej jest spory i jest w jakiś sposób doceniany przez państwo.
W związku z powyższym proszę o wyjaśnienie wątpliwości poprzez udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie działania poza wystąpieniem do kancelarii prawnej o opinię w sprawie możliwości wykonania upoważnień do wydania rozporządzeń zawartych w art. 34 ust. 6 i art. 36d ust. 8 ww. ustawy z 13 lipca 2023 r., a także o możliwości prowadzenia prac związanych z parametrami technicznymi i funkcjonalnościami aplikacji oraz wysłania zapytania do Ministerstwa Cyfryzacji w sprawie możliwości przygotowania modułu do zgłoszeń poszukiwań w aplikacji mObywatel, podjęło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w celu wdrożenia lub korekty przepisów ustawy z 13 lipca 2023 r.?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego obliczając koszty wdrożenia ustawy w zakresie nagród, zapoznało się z tymi 63 zabytkami archeologicznymi, o których mowa w piśmie Powiatowego Konserwatora Zabytków w Poznaniu znak: KZ.410.00084.2022.IV, które to zabytki posłużyły za podstawę wyliczenia kosztów na horrendalnie wysoką kwotę 14,7 mld złotych?
Dlaczego przygotowany przez MKiDN kosztorys dotyczący nagród pieniężnych za odkrycia zabytków archeologicznych odnosi się do „niewątpliwych zabytków archeologicznych”, a nie jak określa przepis ustawy z 13 lipca 2023 r. do zabytków archeologicznych posiadających szczególną wartość naukową historyczną lub artystyczną?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonując tych obliczeń, korzystało z pomocy i opinii rzeczoznawców? Mówiąc jaśniej, czy któryś z rzeczoznawców MKiDN widział i wypowiedział się na temat tych 63 zabytków i ich szczególnej wartości naukowej, historycznej lub artystycznej oraz materialnej?
Według Słownika języka polskiego PWN „szczególny” oznacza: niezwykły, wyjątkowy, proszę o wyjaśnienie, czym szczególnym i wyjątkowym wyróżniały się na tle innych zabytków archeologicznych te 63 zabytki archeologiczne.
Dlaczego kosztorys opiera się na danych z jednego tylko urzędu?
Czy rozważano alternatywne rozwiązania dotyczące nagród za odkrycie, przypadkowe znalezienie lub pozyskanie na skutek poszukiwań, np. rezygnację z dyplomów? Rzeczywiście jeśli jako zabytki archeologiczne uznawane są współczesne monety z okresu PRL-u, czy brelok od piwa Tyskie, to nawet dyplom również wydaje się być tutaj nagrodą mocno przesadzoną.
Czy rozważano opracowanie dodatkowych wytycznych, wskazówek, kryteriów w tym przy pomocy np. specjalistów z muzeów, z których konserwatorzy zabytków mogliby korzystać w przypadku decydowania, czy dany zabytek archeologiczny ma szczególną wartość naukową historyczną lub artystyczną i w związku z tym powinno się wystąpić do ministerstwa z wnioskiem o nagrodę?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podejmując tę decyzję o przesunięciu terminu wejścia w życie ustawy zapytało wojewódzkich konserwatorów zabytków, ile przez powiedzmy 5 lat, pozyskano z poszukiwań takich zabytków archeologicznych, których wartość naukowa, historyczna lub artystyczna jest na tyle szczególna, niezwykła i wyróżniająca je spośród pozostałych zabytków archeologicznych, że wystąpiliby o przyznanie nagrody pieniężnej?
W tym samym czasie co 63 zabytki archeologiczne pozyskano z poszukiwań również 25 zabytków ruchomych innych niż archeologiczne, co wynika z pisma powiatowego konserwatora zabytków z Poznania. Według przepisów ustawy o rzeczach znalezionych za znalezione zabytki ruchome i archiwalia o znaczącej wartości naukowej historycznej i artystycznej również przysługuje nagroda pieniężna, którą przyznaje minister kultury i dziedzictwa narodowego na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, czyli jest to mechanizm identyczny jak w przypadku zabytków archeologicznych. W związku z powyższym, czy za te 25 zabytków przyznano nagrody pieniężne, a jeśli nie to dlaczego?
Czy Pani Minister mogłaby przedstawić wykaz odkrytych zabytków archeologicznych, za które przyznano nagrody w ciągu ostatnich 5 lat razem z wysokością tej nagrody lub dyplomem?
Podobnie proszę o wykaz innych zabytków ruchomych i archiwaliów oraz wysokości przyznanych za nie nagród lub dyplomów z ostatnich 5 lat.
Czy zgodnie z zapewnieniami Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że poszukiwania w Polsce za zgodą konserwatora zabytków są możliwe, ponieważ wystarczy tylko złożyć wniosek, można przyjąć, że obecnie urzędy konserwatorskie są przygotowane na przyjęcie wniosków o pozwolenie na poszukiwanie zabytków od aktywnych poszukiwaczy obliczanych powiedzmy na 100 tys. osób? Jeśli nie, to na ile w tej chwili możemy określić wydolność urzędów w tym zakresie?
Czy projekt ustawy przygotowany przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich zostanie zgłoszony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako projekt rządowy? Pytam nie bez powodu, widzę bowiem zbieżność dat wejścia przepisów w życie w ww. projekcie i projekcie resortu kultury, tj. deklaracja wejścia przepisów z dniem 1 stycznia 2027 r.
Interpelacja nr 8791
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie zmiany terminu vacatio legis ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 23-03-2025
Szanowna Pani Minister,
w ubiegłym roku ze względu m.in. na brak aplikacji, przepisów wykonawczych, a także kontrowersji związanych z absurdalnie wysoką wyceną kosztów nagród za odkrycia zabytków archeologicznych o szczególnej wartości naukowej i historycznej, przesunięto wejście w życie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1904 oraz z 2024 r. poz. 647), do 1 maja 2025 r.
11 marca 2025 r. do Rządowego Centrum Legislacji minister kultury i dziedzictwa narodowego wniósł projekt zakładający ponowne wydłużenie vacatio legis tej ustawy. Jak czytamy, argumenty przemawiają za tym, aby wejście w życie nowelizacji z 13 lipca 2023 r. zostało odsunięte w czasie do 1 stycznia 2027 r. Z uzasadnienia wynika, że według szacunków wejście w życie nowelizacji z 13 lipca 2023 r. w obecnym jej brzmieniu będzie skutkować wydatkami budżetowymi zakładanymi pierwotnie w wysokości łącznej ponad 14,7 mld zł rocznie. Niezbędna jest gruntowna zmiana regulacji przyjętych w 2023 r. oraz wydłużenie ich vacatio legis dla zapewnienia odpowiedniego okresu na prawidłowe wdrożenie nowych regulacji.
Zapoznałem się z uzasadnieniem i argumentami i jestem zszokowany jeszcze wyższą niż w ubiegłym roku wyceną wejścia w życie tej ustawy. Uważam, że wielu parlamentarzystów będzie oczekiwało weryfikacji tych horrendalnych kosztów. Już w ubiegłym roku wzbudziły one spore kontrowersje. Dlatego nie mogę nie podzielić się moimi wątpliwościami oraz informacjami i nie domagać się od ministra kultury i dziedzictwa narodowego bardziej szczegółowych wyjaśnień i odpowiedzi. Wysokość tych kosztów z całą pewnością trzeba wyjaśnić dokładnie, ponieważ jest to główny argument przeciwko tej ustawie.
Ministerstwo opracowując kosztorys, ponownie w uzasadnieniu powołuje się na pismo Powiatowego Konserwatora Zabytków z dnia 30 czerwca 2022 r. znak: KZ.410.00084.2022.IV., z którego wynika, że w trakcie realizacji 6 pozwoleń na poszukiwania pozyskano 63 niewątpliwe zabytki archeologiczne. Z danych Polskiego Związku Eksploratorów, którymi również dysponuję, pozyskanych w trybie dostępu do informacji publicznej, w postaci wspomnianego pisma, a także wszystkich sprawozdań z 6 pozwoleń, o których mowa w piśmie konserwatora oraz z dwóch protokołów komisyjnej oceny znalezionych przedmiotów wynika, że opracowany kosztorys na potrzeby zmiany tej ustawy, zawiera niestety liczne błędy. Pismo przede wszystkim nie dotyczy w ogóle statystyk związanych z liczbą zabytków archeologicznych, za które konserwator miałby przyznać nagrodę, nie dotyczy również materii „szczególności”, z której mogłoby wynikać upoważnienie do przyznania nagrody pieniężnej. Pismo powiatowego konserwatora zabytków jest tylko i wyłącznie zapytaniem skierowanym w 2022 r. do ministra kultury i dziedzictwa narodowego o to, jak postępować z innymi przedmiotami z poszukiwań, które nie są zabytkami archeologicznymi, czy innymi zabytkami ruchomymi.
Z analizy pozyskanych dokumentów wiadomo jednak, że 63 zabytki zakwalifikowane przez konserwatora jako zabytki archeologiczne zostały pozyskane na skutek prowadzenia poszukiwań i złożenia sprawozdań w latach 2020-2021, a nie jak uznało ministerstwo w jednym tylko roku 2022.
Ponadto przedstawiony kosztorys z góry zakłada nagrody pieniężne za wszystkie zabytki, które uznano za zabytki archeologiczne, a nie za zabytki archeologiczne o szczególnym znaczeniu naukowym historycznym lub artystycznym, o czym przecież stanowi przepis ustawy z 13 lipca 2023 r. Podobnie zresztą jak przy obecnie obowiązujących przepisach nie przyznaje się takich nagród za wszystkie zabytki archeologiczne, lecz tylko za takie, które mają znaczącą wartość, tak samo jak za inne zabytki ruchome i archiwalia. Miałem okazję zapoznać się z przedmiotami, jakie posłużyły za podstawę wyliczenia kosztów ustawy. Nie muszę być żadnym znawcą zabytków, by wiedzieć, że te konkretne przedmioty z całą pewnością nie mają takiej wartości. Dysponuję pełnym zestawieniem tych zabytków archeologicznych. Te przedmioty to np. popularne „boratynki”, miedziane monety z XVII w. bardzo popularne, wybito ich około 2 mld, które można kupić za 4-15 zł. Jednak ministerstwo w swoim uzasadnieniu usiłuje przekonać parlamentarzystów, że to za takie właśnie przedmioty państwo będzie zobligowane do wypłacenia nagrody pieniężnej w wysokości 11680 zł, oraz zobowiązane będzie każdorazowo do wystąpienia o opinię rzeczoznawcy, co pochłonie każdorazowo kolejne 3 tys. zł. Trudno jest przedstawione dane uznać za reprezentatywne i wiarygodne, choć są one przecież kluczowym argumentem w sprawie odroczenia terminu wejścia w życie ustawy z 13 lipca 2023 r., a w dalszym okresie zapewne całkowitej zmiany przepisów.
Jednocześnie Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich przygotowało własny projekt ustawy, który jest sprzeczny z założeniami ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. W przypadku wejścia w życie takich przepisów zostałoby nie tylko zaprzepaszczone, to co udało się zrobić w ciągu ostatnich kilku lat, czyli zwiększyć nieco liczbę ludzi poszukujących z pozwoleniem konserwatora zabytków, zachęcić ich do edukacji, do otwartej współpracy z konserwatorami i archeologami. Nowa ustawa z 13 lipca 2023 r. miała ten trend współpracy nie tylko utrzymać, ale rozwijać poprzez zminimalizowanie biurokratycznych procedur włączenie do systemu legalnych poszukiwań większej liczbę poszukiwaczy, pozostających do tej pory poza systemem monitorowanym przez prawo i państwo. Proponowane przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich rozwiązania wprowadziłyby dalszą reglamentację poszukiwań poprzez zaporowe koszty rocznej opłaty licencji oraz przepisy, które uniemożliwiają właściwie poszukiwania z pozyskiwaniem wszelkich przedmiotów nawet śmieci z obawy przed karami finansowymi. Osiągnięto by w ten sposób odwrotny skutek niż zamierzony. Już wkrótce liczba poszukujących legalnie mogłaby drastycznie się zmniejszyć a do muzeów i naukowego obiegu przestałyby trafiać nowe i ważne źródła archeologiczne.
Strona społeczna reprezentowana przez PZE kilkukrotnie proponowała włączenie do rozmów innych specjalistów z zakresu archeologii, by nie ograniczać się w tej dziedzinie jedynie do udziału przedstawicieli Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich. Do takich spotkań i konsultacji obydwu środowisk nie doszło, choć prezydent podpisał w ubiegłym roku przesunięcie tej ustawy, dając szansę na „wysłuchanie środowisk z jednej strony naukowców, z drugiej strony eksploratorów oraz wypracowanie oczekiwanych poprawek”. A przecież temat nowoczesnych rozwiązań prawnych związanych z realizacją amatorskich poszukiwań nie jest obcym tematem dyskusji również wśród przedstawicieli polskiej archeologii naukowej. Wielu z nich dostrzega potrzebę zmian przepisów w zakresie poszukiwań, by potencjał społeczny miłośników i poszukiwaczy starożytności został wykorzystany z korzyścią dla dziedzictwa archeologicznego.
Dzisiaj, kiedy przygotowuję tę interpelację, na Uniwersytecie Warszawskim na Wydziale Archeologii trwa właśnie wykład w ramach seminarium doktoranckiego z numizmatyki antycznej na temat duńskiego modelu współpracy pomiędzy poszukiwaczami-amatorami a muzealnikami i naukowcami. Odkrycia dokonywane przez poszukiwaczy-amatorów są tam doceniane, ponieważ wnoszą istotny wkład w poznanie historii Danii. Na wykładzie pomimo zaproszenia nie pojawił się jednak ani jeden przedstawiciel Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego czy Narodowego Instytutu Dziedzictwa, choć ustawa z 13 lipca 2023 r., była inspirowana w dużej mierze właśnie duńskim modelem prawnym. Można się było zapoznać m.in. z kosztami działania DIME, czyli duńskiej aplikacji rejestrującej znaleziska, który wyniósł w ciągu sześciu lat 2 mln zł. Poszukiwanie starożytności z użyciem wykrywaczy metali cieszy się w Danii podobnie dużym zainteresowaniem jak w Polsce, konieczne więc było uregulowanie prawne zabezpieczające dziedzictwo archeologiczne oraz oczekiwania społeczne pasjonackie obywateli, czego brakuje niestety w naszym kraju i wiele wskazuje, że stan taki ma pozostać.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie jest jednak zainteresowane poznaniem i zrozumieniem funkcjonowania nowoczesnych rozwiązań prawnych wprowadzonych w takich krajach europejskich jak Dania, Anglia i Walia, czy Holandia oraz Norwegia, czyli tam, gdzie poziom takiej właśnie aktywności obywatelskiej jest spory i jest w jakiś sposób doceniany przez państwo.
W związku z powyższym proszę o wyjaśnienie wątpliwości poprzez udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie działania poza wystąpieniem do kancelarii prawnej o opinię w sprawie możliwości wykonania upoważnień do wydania rozporządzeń zawartych w art. 34 ust. 6 i art. 36d ust. 8 ww. ustawy z 13 lipca 2023 r., a także o możliwości prowadzenia prac związanych z parametrami technicznymi i funkcjonalnościami aplikacji oraz wysłania zapytania do Ministerstwa Cyfryzacji w sprawie możliwości przygotowania modułu do zgłoszeń poszukiwań w aplikacji mObywatel, podjęło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w celu wdrożenia lub korekty przepisów ustawy z 13 lipca 2023 r.?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego obliczając koszty wdrożenia ustawy w zakresie nagród, zapoznało się z tymi 63 zabytkami archeologicznymi, o których mowa w piśmie Powiatowego Konserwatora Zabytków w Poznaniu znak: KZ.410.00084.2022.IV, które to zabytki posłużyły za podstawę wyliczenia kosztów na horrendalnie wysoką kwotę 14,7 mld złotych?
Dlaczego przygotowany przez MKiDN kosztorys dotyczący nagród pieniężnych za odkrycia zabytków archeologicznych odnosi się do „niewątpliwych zabytków archeologicznych”, a nie jak określa przepis ustawy z 13 lipca 2023 r. do zabytków archeologicznych posiadających szczególną wartość naukową historyczną lub artystyczną?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonując tych obliczeń, korzystało z pomocy i opinii rzeczoznawców? Mówiąc jaśniej, czy któryś z rzeczoznawców MKiDN widział i wypowiedział się na temat tych 63 zabytków i ich szczególnej wartości naukowej, historycznej lub artystycznej oraz materialnej?
Według Słownika języka polskiego PWN „szczególny” oznacza: niezwykły, wyjątkowy, proszę o wyjaśnienie, czym szczególnym i wyjątkowym wyróżniały się na tle innych zabytków archeologicznych te 63 zabytki archeologiczne.
Dlaczego kosztorys opiera się na danych z jednego tylko urzędu?
Czy rozważano alternatywne rozwiązania dotyczące nagród za odkrycie, przypadkowe znalezienie lub pozyskanie na skutek poszukiwań, np. rezygnację z dyplomów? Rzeczywiście jeśli jako zabytki archeologiczne uznawane są współczesne monety z okresu PRL-u, czy brelok od piwa Tyskie, to nawet dyplom również wydaje się być tutaj nagrodą mocno przesadzoną.
Czy rozważano opracowanie dodatkowych wytycznych, wskazówek, kryteriów w tym przy pomocy np. specjalistów z muzeów, z których konserwatorzy zabytków mogliby korzystać w przypadku decydowania, czy dany zabytek archeologiczny ma szczególną wartość naukową historyczną lub artystyczną i w związku z tym powinno się wystąpić do ministerstwa z wnioskiem o nagrodę?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podejmując tę decyzję o przesunięciu terminu wejścia w życie ustawy zapytało wojewódzkich konserwatorów zabytków, ile przez powiedzmy 5 lat, pozyskano z poszukiwań takich zabytków archeologicznych, których wartość naukowa, historyczna lub artystyczna jest na tyle szczególna, niezwykła i wyróżniająca je spośród pozostałych zabytków archeologicznych, że wystąpiliby o przyznanie nagrody pieniężnej?
W tym samym czasie co 63 zabytki archeologiczne pozyskano z poszukiwań również 25 zabytków ruchomych innych niż archeologiczne, co wynika z pisma powiatowego konserwatora zabytków z Poznania. Według przepisów ustawy o rzeczach znalezionych za znalezione zabytki ruchome i archiwalia o znaczącej wartości naukowej historycznej i artystycznej również przysługuje nagroda pieniężna, którą przyznaje minister kultury i dziedzictwa narodowego na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, czyli jest to mechanizm identyczny jak w przypadku zabytków archeologicznych. W związku z powyższym, czy za te 25 zabytków przyznano nagrody pieniężne, a jeśli nie to dlaczego?
Czy Pani Minister mogłaby przedstawić wykaz odkrytych zabytków archeologicznych, za które przyznano nagrody w ciągu ostatnich 5 lat razem z wysokością tej nagrody lub dyplomem?
Podobnie proszę o wykaz innych zabytków ruchomych i archiwaliów oraz wysokości przyznanych za nie nagród lub dyplomów z ostatnich 5 lat.
Czy zgodnie z zapewnieniami Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że poszukiwania w Polsce za zgodą konserwatora zabytków są możliwe, ponieważ wystarczy tylko złożyć wniosek, można przyjąć, że obecnie urzędy konserwatorskie są przygotowane na przyjęcie wniosków o pozwolenie na poszukiwanie zabytków od aktywnych poszukiwaczy obliczanych powiedzmy na 100 tys. osób? Jeśli nie, to na ile w tej chwili możemy określić wydolność urzędów w tym zakresie?
Czy projekt ustawy przygotowany przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich zostanie zgłoszony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako projekt rządowy? Pytam nie bez powodu, widzę bowiem zbieżność dat wejścia przepisów w życie w ww. projekcie i projekcie resortu kultury, tj. deklaracja wejścia przepisów z dniem 1 stycznia 2027 r.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
32
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (32)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
18973 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 8791 posła Jarosława Sachajki z 27 marca 2025 roku
w sprawie zmiany terminu vacatio legis ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Na wstępie pragnę uczynić ogólne zastrzeżenie, że opracowując Ocenę Skutków Regulacji
(OSR) przygotowywanych aktów prawnych, resort kultury może oprzeć się wyłącznie
na danych, które aktualnie posiada. W omawianej sprawie zmiany ustawy z 13 lipca 2023 r.
o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zakresie poszukiwań
zabytków, mimo że sama zmiana vacatio legis nie wywołuje skutków finansowych,
w uzasadnieniu podjęto próbę oceny niezbędnych zasobów i środków dla wdrożenia ustawy
z 13 lipca 2023 r., której wnioskodawcą był m.in. poseł Jarosław Sachajko. Ponieważ była ona
procedowana w trybie poselskim, nie musiała zawierać OSR, w tym wyliczenia kosztów
wdrożenia ustawy, które będą znaczące, co nie ulegało wątpliwościom ani organów ochrony
zabytków, ani środowiska naukowego, które zgłaszało liczne głosy sprzeciwu wobec
tej nowelizacji. Dlatego przy okazji zmiany vacatio legis ustawy z 13 lipca 2023 r.
zdecydowano uczciwie przedstawić, jakie działania i zasoby muszą być podjęte w celu
jej prawidłowego wprowadzenia.
Odnosząc się z kolei do zarzutu, że „PZE kilkukrotnie proponowała włączenie do rozmów
innych specjalistów z zakresu archeologii, by nie ograniczać się w tej dziedzinie jedynie
do udziału przedstawicieli Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, do takich
spotkań i konsultacji obydwu środowisk nie doszło”, wyjaśniam, że podczas spotkania
w Departamencie Ochrony Zabytków MKiDN przedstawiciele Polskiego Związku
Eksploratorów proponowali zaangażowanie w rozmowy archeologów „przychylnych
poszukiwaczom, niezgadzających się ze stanowiskiem SNAP [Stowarzyszenia Naukowego
Archeologów Polskich]”. Powyższa kwestia została przeanalizowana, jednak wzięto
pod uwagę fakt, że środowisko popierające kwestię liberalizacji amatorskich poszukiwań
zabytków jasno wyartykułowało swoje stanowisko podczas licznych spotkań
i w korespondencji z MKiDN.
Jeśli chodzi natomiast o zaproszenie na wykład w ramach seminarium doktoranckiego
z numizmatyki antycznej na temat duńskiego modelu współpracy pomiędzy
poszukiwaczami-amatorami a muzealnikami i naukowcami, informuję, że odbyło się ono
w czasie, kiedy w MKiDN trwały najbardziej intensywne prace związane ze złożeniem
projektu ustawy zmieniającej ustawę z 13 lipca 2023 r., realizowane były inne wcześniej
zaplanowane wydarzenia i działania, w tym kontrola w jednym z wojewódzkich urzędów
ochrony zabytków, obchody Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków, 26. Sympozjum
-- 1 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Europejskiej Rady Archeologicznej (EAC) w Gdańsku, powołanie zespołu ds. nowelizacji
ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Fizycznie nie jest możliwe,
aby przedstawiciele resortu kultury brali udział we wszystkich wydarzeniach, na które
otrzymują zaproszenia. To nie oznacza braku zainteresowania. Należy mieć też na uwadze,
że PZE przedkładało już informacje na temat działań duńskiego systemu DIME, służącego
do zgłaszania znalezisk zabytków archeologicznych. Zostały one szczegółowo
przeanalizowane, jednak pragnę zwrócić uwagę na fakt, że koszty działania tego systemu
odnoszą się do sytuacji kraju o ponad sześciokrotnie mniejszej liczbie ludności niż Polska,
a więc skala zjawiska jest w tym przypadku znacząco mniejsza.
Przechodząc do odpowiedzi na postawione przez posła Jarosława Sachajkę pytania,
informuję, co następuje.
Ad 1.
Od momentu podpisania przez Prezydenta RP 25 kwietnia 2024 r. ustawy z 12 kwietnia
2024 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
(Dz. U. 2024 r. poz. 647) resort kultury prowadził intensywne działania w celu wdrożenia
nowelizacji z 13 lipca 2023 r. Uzyskano przede wszystkim opinie prawne w zakresie
możliwości wdrożenia ww. nowelizacji. Zgodnie z treścią opinii z 26 czerwca 2024 r.
konieczne jest doprecyzowanie przepisów dotyczących upoważnień ustawowych
do wydania rozporządzeń, procedur dokonywania zgłoszeń poszukiwań zabytków
oraz przyznawania nagród za znalezienie, odkrycie lub pozyskanie zabytku
archeologicznego. Opinia z 19 sierpnia 2024 r. dotyczyła możliwości wydatkowania środków
publicznych na stworzenie aplikacji do obsługi poszukiwań.
Wobec uzyskania powyższych interpretacji Generalna Konserwator Zabytków skierowała
do Ministerstwa Cyfryzacji pisemne prośby o wsparcie w zakresie rozbudowy aplikacji
mObywatel. W ich wyniku przedstawiciele Ministerstwa Cyfryzacji (Zespół Rozwoju
Biznesu, Współpracy Cyfrowej Tożsamości i Aplikacji Mobilnych Centralnego Ośrodka
Informatyki) spotkali się z przedstawicielami DOZ 22 listopada 2024 r. Ustalono, jakie są
potrzeby funkcjonalne ewentualnej aplikacji i możliwości jej wdrożenia jako modułu
istniejącej aplikacji mObywatel. Po ww. spotkaniu 14 lutego 2025 r. COI opracował analizę
udostępnienia usługi (lub specjalnej aplikacji mobilnej) na potrzeby zgłoszenia o zamiarze
poszukiwań zabytków oraz zgłoszenie znalezisk, szacując koszt takiego zadania
na 3 864 519,25 zł. Analizę omówiono podczas spotkania z przedstawicielami
Departamentu Transformacji Cyfrowej Ministerstwa Cyfryzacji 20 marca 2025 r. Wskazano
wówczas na potencjalną możliwość finansowania ze środków pozyskiwanych przez MC
oraz termin realizacji prac z perspektywą do końca 2026 r.
Niezależnie od powyższego, od czerwca 2024 r. trwały prace legislacyjne nad wdrożeniem
koniecznych zmian w nowelizacji z 13 lipca 2023 r. W tym celu w Departamencie odbyły się
dwa spotkania z przedstawicielami Polskiego Związku Eksploratorów: 12 czerwca 2024 r.
i 12 grudnia 2024 r., a także jedno spotkanie z przedstawicielami Stowarzyszenia
Naukowego Archeologów Polskich 20 sierpnia 2024 r. Prowadzono również robocze
ustalenia z przedstawicielami Narodowego Instytutu Dziedzictwa, a zakres koniecznych
zmian był dyskutowany podczas posiedzeń Rady Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego:
18 września 2024 r., 22 października 2024 r. i 22 stycznia 2025 r. Ostatecznie wypracowano
projekt zmian merytorycznych nowelizacji, niwelujący największe zidentyfikowane
zagrożenia dla ochrony dziedzictwa kulturowego, w razie wejścia w życie nowelizacji
z 13 lipca 2023 r. Decyzją Zespołu do spraw Planowania Prac Rządu nie trafił on do Wykazu
prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Z uwagi na podjęte prace
nad całościową zmianą ustawy z 23 lipca 2023 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
zdecydowano włączyć do ww. Wykazu wyłącznie zmianę vacatio legis nowelizacji z 13 lipca
-- 2 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
2023 r. (nr UD205), przesuwając jej wejście w życie do 1 stycznia 2027 r., tak aby dać czas
na wypracowanie ewentualnych poprawek łącznie z rzeczoną całościową zmianą ustawy,
mając na względzie, że system ochrony zabytków wymaga zsynchronizowania wielu
zagadnień. Kwestia amatorskich poszukiwań zabytków jest tylko jednym z nich, ale ma
wpływ również na pozostałe elementy.
Ad 2-5.
Należy zaznaczyć, że wyliczenia resortu kultury opierają się na danych przedstawionych
przez PZE, danych MKiDN oraz ogólnodostępnych opracowaniach, przywołanych w treści
uzasadnienia do projektu zarejestrowanego pod sejmowym numerem druku 1132, w tym
przygotowanych przez rzeczoznawców i specjalistów będących członkami RODA
i zatrudnionych w NID. Szacując wysokości nagród, oparto się na średniej wysokości nagród
przyznawanych aktualnie za przypadkowe znalezienie zabytków. Jest to jedyne źródło
danych, które można wziąć pod uwagę przy wyliczeniu potencjalnych wysokości nagród
za pozyskanie zabytków archeologicznych w toku poszukiwań. Nikt nie jest w stanie
przewidzieć, ile i jakich znalezisk dokonają poszukiwacze, dlatego szacunki są oparte
na twardych statystykach, którymi obecnie dysponujemy. Szacując wysokości potencjalnych
nagród, przyjęto dane przedstawione przez autorów nowelizacji z 13 lipca 2023 r. dotyczące
liczby osób zajmujących się poszukiwaniami w połączeniu z ww. danymi MKiDN.
Bierzemy oczywiście pod uwagę, że znacząca część zgłaszanych zabytków archeologicznych
nie będzie miała „szczególnej” wartości. Kwestia ta będzie jednak podlegała ocenie w toku
postępowania administracyjnego, a posiadanie przez zabytek „szczególnej wartości” będzie
oceniane indywidualnie – nie można a priori założyć, że dany zabytek nie ma takiej wartości.
W przypadku zabytków nieposiadających szczególnej wartości historycznej, artystycznej
lub naukowej, zgodnie z docelowym brzmieniem art. 34 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków
i opiece nad zabytkami, przyznawany ma być dyplom. Należy wziąć pod uwagę, że nawet jeśli
90 zabytków na 100 zgłoszonych nie będzie posiadać wartości szczególnej, to w przypadku
pozostałych 10 nagroda może wynieść znacznie więcej niż wskazywana średnia w wysokości
11 680,54 zł. Aktualnie najwyższa nagroda przyznana za przypadkowe znalezienie zabytku
archeologicznego wyniosła ponad 214 tys. zł, co może się zdarzyć również w przypadku
zabytków pozyskiwanych w toku poszukiwań.
Sami autorzy nowelizacji z 13 lipca 2023 r. wskazują na „głośne w ostatnich miesiącach,
zgłaszane przez osoby poszukujące zabytków, spektakularne „odkrycia”, a dodatkowo:
„określenie w ustawie możliwości przyznania nagród za znaleziska archeologiczne również
dla osób zajmujących się amatorsko poszukiwaniami, będzie zachętą do zgłaszania takich
odkryć” (uzasadnienie do ustawy nr druku 3383). Należy z tego wyciągnąć wniosek,
że znalezisk z pewnością będzie więcej niż aktualnie, więc dane z powiatu poznańskiego i tak
należy uznać za minimalne, gdyż zmiana ustawy ma zgodnie z intencjami jej autorów zachęcić
większą liczbę osób do zgłaszania znalezisk. Polski Związek Eksploratorów w rozmowach
z resortem kultury podkreślał, że zgłoszenia dokonywane przez poszukiwaczy obecnie
dotyczą głównie zabytków o niskiej wartości, ponieważ aktualny system prawny rzekomo nie
zachęca ich do zgłaszania znalezisk. Zgodnie z argumentacją PZE, ale też licznymi
doniesieniami prasowymi, zabytki pozyskiwane przez osoby amatorsko prowadzące
poszukiwania stosunkowo często mają „szczególną” wartość. Tym samym zgodnie
z oczekiwaniami samych autorów ustawy nastąpi zintensyfikowanie poszukiwań, a co za tym
idzie – zwiększy się liczba sytuacji, w których po wejściu w życie nowelizacji z 13 lipca 2023 r.
konieczne będzie przyznanie nagrody pieniężnej.
Ad 6.
Na moment szacowania kosztów wdrożenia nowelizacji resort kultury dysponował tylko
danymi od Powiatowego Konserwatora Zabytków w Poznaniu. Wojewódzcy konserwatorzy
-- 3 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
nie mają obowiązku sprawozdawać do MKiDN wszystkich informacji o szczegółach
prowadzonych spraw, tym niemniej z uwagi na trwające prace legislacyjne, zainicjowane
projektem posła J. Sachajki, pogłębiono od ubiegłego roku sprawozdawczość urzędów
ochrony zabytków obejmującą pozwolenia na poszukiwania zabytków o liczbę uczestników
poszukiwań oraz wskazywany we wnioskach obszar. Dane podlegają aktualnie analizie
i weryfikacji.
Ad 7.
Rozważano zmiany w tym zakresie, również w związku z postulatami zgłaszanymi
przez przedstawicieli środowiska naukowego. Kwestie te z pewnością zostaną wzięte
pod uwagę przez zespół, który ma zostać powołany do zmiany ustawy o ochronie zabytków
i opiece nad zabytkami.
Ad 8.
Obecnie nie jest rozważane wydanie przez Generalnego Konserwatora Zabytków
wytycznych dla wojewódzkich konserwatorów zabytków w kwestii uniwersalnych
i jednolitych kryteriów oceny wartości artystycznej, historycznej i naukowej. Wartość
zabytkowa danego przedmiotu zawsze musi być oceniana przez pryzmat definicji zabytku,
określonej w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stanowi on,
że zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem
człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź
zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną
wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Ustalenie posiadania przez dany zabytek „szczególnej” wartości uzależnione będzie
od posiadanych przez niego cech oraz szerszego kontekstu, świadczącego o tym, że jego
zachowanie leży „w interesie społecznym”. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu
(bardzo szerokiej dla omawianego tematu), „emocjonalne więzi z przeszłością przekładają się
na zainteresowanie obiektem historycznym, jego strukturą, konstrukcją i materiałem. Jego
wartość historyczną można określić tylko za pomocą posiadanej wiedzy zarówno
historycznej, jak i wynikającej z rozpoznania tego obiektu”1. Nie jest zatem w mojej ocenie
możliwe stworzenie wytycznych w kwestii uniwersalnych i jednolitych kryteriów ustalania
wartości zabytku, gdyż każdy przypadek powinien być oceniany indywidualnie, z punktu
widzenia wiedzy specjalistycznej posiadanej przez organ ochrony zabytków, wspierany
opiniami rzeczoznawców MKiDN lub innych specjalistów biegłych w danej dziedzinie.
Ad 9.
Jak wspominano powyżej, wojewódzcy konserwatorzy zabytków nie mają obowiązku
sprawozdawać do resortu kultury wszystkich szczegółów prowadzonych przez nich spraw,
a dodatkowe obciążanie ich weryfikacją poszczególnych postępowań w sprawie poszukiwań
zabytków wydawało się nieuzasadnione. Tym niemniej postulat pana posła wydaje się być
uzasadniony, a Departament Ochrony Zabytków podejmie działania w tym zakresie.
Z pewnością tego rodzaju dane mogłyby stanowić wymierną podstawę dla analizy
zaproponowanych rozwiązań.
Ad 10.
Takie wnioski nie wpłynęły do resortu kultury, wobec czego nie było możliwe przyznanie
nagrody.
1 M. T. Witwicki, „Kryteria oceny wartości zabytkowej obiektów architektury jako podstawa wpisu
do rejestru zabytków”, Ochrona Zabytków nr 1, 2007, s. 84.
-- 4 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Stosownie do § 7 i § 8 ust. 1, § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego z 2 lipca 2015 r. w sprawie nagród za znalezienie zabytków lub materiałów
archiwalnych nagrody (o których mowa w art. 11 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o rzeczach
znalezionych) za znalezienie zabytku lub materiału archiwalnego przyznaje minister
właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego na wniosek wojewódzkiego
konserwatora zabytków lub Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, składany
za pośrednictwem Generalnego Konserwatora Zabytków.
Należy mieć przy tym na względzie, że wniosek o przyznanie nagrody za znalezienie zabytku
wojewódzki konserwator zabytków składa w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym
znaleziony zabytek stał się własnością Skarbu Państwa, zgodnie z § 8 ust. 2
cyt. rozporządzenia z 2 lipca 2015 r. Prowadzenie postępowania w sprawach odbierania
zawiadomień o znalezieniu rzeczy, przyjmowania i przechowania rzeczy znalezionych
oraz poszukiwania osób uprawnionych do ich odbioru należy do zadań właściwego starosty
zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o rzeczach znalezionych. Nie można zatem wykluczyć,
że postępowanie w przypadku tych konkretnie znalezisk nie zostało jeszcze zakończone
lub że nie stały się one własnością Skarbu Państwa.
Ad 11-12.
Żądany wykaz stanowi załącznik do niniejszego pisma.
Ad 13.
Pragnę przede wszystkich zaznaczyć, że w 2024 r. wojewódzcy konserwatorzy zabytków
wydali ok. 60 tys. samych tylko pozwoleń na prace przy zabytkach na podstawie art. 36 ust. 1
ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w tym tylko ok. 1300 pozwoleń na
poszukiwania. Jednocześnie wydali ok. 38,6 tys. zaleceń konserwatorskich, przeprowadzili
ponad 2,5 tys. kontroli. Dodatkowo do ich zadań należy cały szereg innych obowiązków,
niejednokrotnie obciążających czasowo i merytorycznie, jak uzgadnianie miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego, programów opieki nad zabytkami dla gmin etc.
Jak wskazuje Minister Finansów, „ze wstępnej analizy sprawozdania o zatrudnieniu
i wynagrodzeniach Rb-70 za IV kwartały 2024 r. (wstępne wykonanie) wynika, że plan
etatów ogółem dla Wojewódzkich Urzędów Ochrony Zabytków wynosi 981, natomiast
zatrudnienie na koniec okresu sprawozdawczego – 928 etatów (53 nieobsadzone etaty)”2.
Z danych MKiDN wynika, że na stanowiskach zajmujących się ochroną zabytków
archeologicznych zatrudnione są obecnie 92 osoby, co daje ok. 1,8 osoby w oddziale. W kilku
urzędach jedyne stanowiska w tym zakresie pozostają nieobsadzone, a ich zadaniami
obciążeni są pracownicy innych oddziałów. Zwiększenie liczby spraw związanych
z koniecznością obsługi amatorskich poszukiwań zabytków – niezależnie od tego, czy będą
to decyzje czy weryfikacja zgłoszeń w aplikacji – będzie musiało odbyć się kosztem
terminowości i prawidłowości realizacji innych zadań, np. odbiorów badań archeologicznych
wyprzedzających budowy dróg czy innych inwestycji strategicznych.
Stąd na podstawie oceny zasobów niezbędnych do wdrożenia nowelizacji z 13 lipca 2023 r.
postulowane jest zatrudnienie co najmniej jednej osoby w każdym oddziale służb ochrony
zabytków, tak aby możliwe było zapewnienie sprawnej obsługi osób zamierzających
prowadzić poszukiwania zabytków, co miało być podstawowym celem ww. nowelizacji.
Przewidujemy w tym zakresie spore trudności ze względu na zidentyfikowane już obecnie
braki kadrowe, bez tego jednak nie będzie w mojej ocenie możliwe obciążenie obecnych kadr
dodatkowymi obowiązkami.
2 Pismo z 27 lutego 2025 r., znak: FS2.021.18.2025.
-- 5 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 14.
Zbieżność dat jest w tej sytuacji przypadkowa, tym bardziej że projekt stworzony przez
SNAP trafił do resortu kultury w momencie, kiedy wniosek o wpisanie do Wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów rządowej nowelizacji był już gotowy
i oczekiwał wyłącznie na formalne akceptacje.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
Załączniki:
Nagrody za zalezienie zabytków 2020-2024.
-- 6 of 6 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 8791 posła Jarosława Sachajki z 27 marca 2025 roku
w sprawie zmiany terminu vacatio legis ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Na wstępie pragnę uczynić ogólne zastrzeżenie, że opracowując Ocenę Skutków Regulacji
(OSR) przygotowywanych aktów prawnych, resort kultury może oprzeć się wyłącznie
na danych, które aktualnie posiada. W omawianej sprawie zmiany ustawy z 13 lipca 2023 r.
o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zakresie poszukiwań
zabytków, mimo że sama zmiana vacatio legis nie wywołuje skutków finansowych,
w uzasadnieniu podjęto próbę oceny niezbędnych zasobów i środków dla wdrożenia ustawy
z 13 lipca 2023 r., której wnioskodawcą był m.in. poseł Jarosław Sachajko. Ponieważ była ona
procedowana w trybie poselskim, nie musiała zawierać OSR, w tym wyliczenia kosztów
wdrożenia ustawy, które będą znaczące, co nie ulegało wątpliwościom ani organów ochrony
zabytków, ani środowiska naukowego, które zgłaszało liczne głosy sprzeciwu wobec
tej nowelizacji. Dlatego przy okazji zmiany vacatio legis ustawy z 13 lipca 2023 r.
zdecydowano uczciwie przedstawić, jakie działania i zasoby muszą być podjęte w celu
jej prawidłowego wprowadzenia.
Odnosząc się z kolei do zarzutu, że „PZE kilkukrotnie proponowała włączenie do rozmów
innych specjalistów z zakresu archeologii, by nie ograniczać się w tej dziedzinie jedynie
do udziału przedstawicieli Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, do takich
spotkań i konsultacji obydwu środowisk nie doszło”, wyjaśniam, że podczas spotkania
w Departamencie Ochrony Zabytków MKiDN przedstawiciele Polskiego Związku
Eksploratorów proponowali zaangażowanie w rozmowy archeologów „przychylnych
poszukiwaczom, niezgadzających się ze stanowiskiem SNAP [Stowarzyszenia Naukowego
Archeologów Polskich]”. Powyższa kwestia została przeanalizowana, jednak wzięto
pod uwagę fakt, że środowisko popierające kwestię liberalizacji amatorskich poszukiwań
zabytków jasno wyartykułowało swoje stanowisko podczas licznych spotkań
i w korespondencji z MKiDN.
Jeśli chodzi natomiast o zaproszenie na wykład w ramach seminarium doktoranckiego
z numizmatyki antycznej na temat duńskiego modelu współpracy pomiędzy
poszukiwaczami-amatorami a muzealnikami i naukowcami, informuję, że odbyło się ono
w czasie, kiedy w MKiDN trwały najbardziej intensywne prace związane ze złożeniem
projektu ustawy zmieniającej ustawę z 13 lipca 2023 r., realizowane były inne wcześniej
zaplanowane wydarzenia i działania, w tym kontrola w jednym z wojewódzkich urzędów
ochrony zabytków, obchody Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków, 26. Sympozjum
-- 1 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Europejskiej Rady Archeologicznej (EAC) w Gdańsku, powołanie zespołu ds. nowelizacji
ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Fizycznie nie jest możliwe,
aby przedstawiciele resortu kultury brali udział we wszystkich wydarzeniach, na które
otrzymują zaproszenia. To nie oznacza braku zainteresowania. Należy mieć też na uwadze,
że PZE przedkładało już informacje na temat działań duńskiego systemu DIME, służącego
do zgłaszania znalezisk zabytków archeologicznych. Zostały one szczegółowo
przeanalizowane, jednak pragnę zwrócić uwagę na fakt, że koszty działania tego systemu
odnoszą się do sytuacji kraju o ponad sześciokrotnie mniejszej liczbie ludności niż Polska,
a więc skala zjawiska jest w tym przypadku znacząco mniejsza.
Przechodząc do odpowiedzi na postawione przez posła Jarosława Sachajkę pytania,
informuję, co następuje.
Ad 1.
Od momentu podpisania przez Prezydenta RP 25 kwietnia 2024 r. ustawy z 12 kwietnia
2024 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
(Dz. U. 2024 r. poz. 647) resort kultury prowadził intensywne działania w celu wdrożenia
nowelizacji z 13 lipca 2023 r. Uzyskano przede wszystkim opinie prawne w zakresie
możliwości wdrożenia ww. nowelizacji. Zgodnie z treścią opinii z 26 czerwca 2024 r.
konieczne jest doprecyzowanie przepisów dotyczących upoważnień ustawowych
do wydania rozporządzeń, procedur dokonywania zgłoszeń poszukiwań zabytków
oraz przyznawania nagród za znalezienie, odkrycie lub pozyskanie zabytku
archeologicznego. Opinia z 19 sierpnia 2024 r. dotyczyła możliwości wydatkowania środków
publicznych na stworzenie aplikacji do obsługi poszukiwań.
Wobec uzyskania powyższych interpretacji Generalna Konserwator Zabytków skierowała
do Ministerstwa Cyfryzacji pisemne prośby o wsparcie w zakresie rozbudowy aplikacji
mObywatel. W ich wyniku przedstawiciele Ministerstwa Cyfryzacji (Zespół Rozwoju
Biznesu, Współpracy Cyfrowej Tożsamości i Aplikacji Mobilnych Centralnego Ośrodka
Informatyki) spotkali się z przedstawicielami DOZ 22 listopada 2024 r. Ustalono, jakie są
potrzeby funkcjonalne ewentualnej aplikacji i możliwości jej wdrożenia jako modułu
istniejącej aplikacji mObywatel. Po ww. spotkaniu 14 lutego 2025 r. COI opracował analizę
udostępnienia usługi (lub specjalnej aplikacji mobilnej) na potrzeby zgłoszenia o zamiarze
poszukiwań zabytków oraz zgłoszenie znalezisk, szacując koszt takiego zadania
na 3 864 519,25 zł. Analizę omówiono podczas spotkania z przedstawicielami
Departamentu Transformacji Cyfrowej Ministerstwa Cyfryzacji 20 marca 2025 r. Wskazano
wówczas na potencjalną możliwość finansowania ze środków pozyskiwanych przez MC
oraz termin realizacji prac z perspektywą do końca 2026 r.
Niezależnie od powyższego, od czerwca 2024 r. trwały prace legislacyjne nad wdrożeniem
koniecznych zmian w nowelizacji z 13 lipca 2023 r. W tym celu w Departamencie odbyły się
dwa spotkania z przedstawicielami Polskiego Związku Eksploratorów: 12 czerwca 2024 r.
i 12 grudnia 2024 r., a także jedno spotkanie z przedstawicielami Stowarzyszenia
Naukowego Archeologów Polskich 20 sierpnia 2024 r. Prowadzono również robocze
ustalenia z przedstawicielami Narodowego Instytutu Dziedzictwa, a zakres koniecznych
zmian był dyskutowany podczas posiedzeń Rady Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego:
18 września 2024 r., 22 października 2024 r. i 22 stycznia 2025 r. Ostatecznie wypracowano
projekt zmian merytorycznych nowelizacji, niwelujący największe zidentyfikowane
zagrożenia dla ochrony dziedzictwa kulturowego, w razie wejścia w życie nowelizacji
z 13 lipca 2023 r. Decyzją Zespołu do spraw Planowania Prac Rządu nie trafił on do Wykazu
prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Z uwagi na podjęte prace
nad całościową zmianą ustawy z 23 lipca 2023 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
zdecydowano włączyć do ww. Wykazu wyłącznie zmianę vacatio legis nowelizacji z 13 lipca
-- 2 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
2023 r. (nr UD205), przesuwając jej wejście w życie do 1 stycznia 2027 r., tak aby dać czas
na wypracowanie ewentualnych poprawek łącznie z rzeczoną całościową zmianą ustawy,
mając na względzie, że system ochrony zabytków wymaga zsynchronizowania wielu
zagadnień. Kwestia amatorskich poszukiwań zabytków jest tylko jednym z nich, ale ma
wpływ również na pozostałe elementy.
Ad 2-5.
Należy zaznaczyć, że wyliczenia resortu kultury opierają się na danych przedstawionych
przez PZE, danych MKiDN oraz ogólnodostępnych opracowaniach, przywołanych w treści
uzasadnienia do projektu zarejestrowanego pod sejmowym numerem druku 1132, w tym
przygotowanych przez rzeczoznawców i specjalistów będących członkami RODA
i zatrudnionych w NID. Szacując wysokości nagród, oparto się na średniej wysokości nagród
przyznawanych aktualnie za przypadkowe znalezienie zabytków. Jest to jedyne źródło
danych, które można wziąć pod uwagę przy wyliczeniu potencjalnych wysokości nagród
za pozyskanie zabytków archeologicznych w toku poszukiwań. Nikt nie jest w stanie
przewidzieć, ile i jakich znalezisk dokonają poszukiwacze, dlatego szacunki są oparte
na twardych statystykach, którymi obecnie dysponujemy. Szacując wysokości potencjalnych
nagród, przyjęto dane przedstawione przez autorów nowelizacji z 13 lipca 2023 r. dotyczące
liczby osób zajmujących się poszukiwaniami w połączeniu z ww. danymi MKiDN.
Bierzemy oczywiście pod uwagę, że znacząca część zgłaszanych zabytków archeologicznych
nie będzie miała „szczególnej” wartości. Kwestia ta będzie jednak podlegała ocenie w toku
postępowania administracyjnego, a posiadanie przez zabytek „szczególnej wartości” będzie
oceniane indywidualnie – nie można a priori założyć, że dany zabytek nie ma takiej wartości.
W przypadku zabytków nieposiadających szczególnej wartości historycznej, artystycznej
lub naukowej, zgodnie z docelowym brzmieniem art. 34 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków
i opiece nad zabytkami, przyznawany ma być dyplom. Należy wziąć pod uwagę, że nawet jeśli
90 zabytków na 100 zgłoszonych nie będzie posiadać wartości szczególnej, to w przypadku
pozostałych 10 nagroda może wynieść znacznie więcej niż wskazywana średnia w wysokości
11 680,54 zł. Aktualnie najwyższa nagroda przyznana za przypadkowe znalezienie zabytku
archeologicznego wyniosła ponad 214 tys. zł, co może się zdarzyć również w przypadku
zabytków pozyskiwanych w toku poszukiwań.
Sami autorzy nowelizacji z 13 lipca 2023 r. wskazują na „głośne w ostatnich miesiącach,
zgłaszane przez osoby poszukujące zabytków, spektakularne „odkrycia”, a dodatkowo:
„określenie w ustawie możliwości przyznania nagród za znaleziska archeologiczne również
dla osób zajmujących się amatorsko poszukiwaniami, będzie zachętą do zgłaszania takich
odkryć” (uzasadnienie do ustawy nr druku 3383). Należy z tego wyciągnąć wniosek,
że znalezisk z pewnością będzie więcej niż aktualnie, więc dane z powiatu poznańskiego i tak
należy uznać za minimalne, gdyż zmiana ustawy ma zgodnie z intencjami jej autorów zachęcić
większą liczbę osób do zgłaszania znalezisk. Polski Związek Eksploratorów w rozmowach
z resortem kultury podkreślał, że zgłoszenia dokonywane przez poszukiwaczy obecnie
dotyczą głównie zabytków o niskiej wartości, ponieważ aktualny system prawny rzekomo nie
zachęca ich do zgłaszania znalezisk. Zgodnie z argumentacją PZE, ale też licznymi
doniesieniami prasowymi, zabytki pozyskiwane przez osoby amatorsko prowadzące
poszukiwania stosunkowo często mają „szczególną” wartość. Tym samym zgodnie
z oczekiwaniami samych autorów ustawy nastąpi zintensyfikowanie poszukiwań, a co za tym
idzie – zwiększy się liczba sytuacji, w których po wejściu w życie nowelizacji z 13 lipca 2023 r.
konieczne będzie przyznanie nagrody pieniężnej.
Ad 6.
Na moment szacowania kosztów wdrożenia nowelizacji resort kultury dysponował tylko
danymi od Powiatowego Konserwatora Zabytków w Poznaniu. Wojewódzcy konserwatorzy
-- 3 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
nie mają obowiązku sprawozdawać do MKiDN wszystkich informacji o szczegółach
prowadzonych spraw, tym niemniej z uwagi na trwające prace legislacyjne, zainicjowane
projektem posła J. Sachajki, pogłębiono od ubiegłego roku sprawozdawczość urzędów
ochrony zabytków obejmującą pozwolenia na poszukiwania zabytków o liczbę uczestników
poszukiwań oraz wskazywany we wnioskach obszar. Dane podlegają aktualnie analizie
i weryfikacji.
Ad 7.
Rozważano zmiany w tym zakresie, również w związku z postulatami zgłaszanymi
przez przedstawicieli środowiska naukowego. Kwestie te z pewnością zostaną wzięte
pod uwagę przez zespół, który ma zostać powołany do zmiany ustawy o ochronie zabytków
i opiece nad zabytkami.
Ad 8.
Obecnie nie jest rozważane wydanie przez Generalnego Konserwatora Zabytków
wytycznych dla wojewódzkich konserwatorów zabytków w kwestii uniwersalnych
i jednolitych kryteriów oceny wartości artystycznej, historycznej i naukowej. Wartość
zabytkowa danego przedmiotu zawsze musi być oceniana przez pryzmat definicji zabytku,
określonej w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stanowi on,
że zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem
człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź
zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną
wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Ustalenie posiadania przez dany zabytek „szczególnej” wartości uzależnione będzie
od posiadanych przez niego cech oraz szerszego kontekstu, świadczącego o tym, że jego
zachowanie leży „w interesie społecznym”. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu
(bardzo szerokiej dla omawianego tematu), „emocjonalne więzi z przeszłością przekładają się
na zainteresowanie obiektem historycznym, jego strukturą, konstrukcją i materiałem. Jego
wartość historyczną można określić tylko za pomocą posiadanej wiedzy zarówno
historycznej, jak i wynikającej z rozpoznania tego obiektu”1. Nie jest zatem w mojej ocenie
możliwe stworzenie wytycznych w kwestii uniwersalnych i jednolitych kryteriów ustalania
wartości zabytku, gdyż każdy przypadek powinien być oceniany indywidualnie, z punktu
widzenia wiedzy specjalistycznej posiadanej przez organ ochrony zabytków, wspierany
opiniami rzeczoznawców MKiDN lub innych specjalistów biegłych w danej dziedzinie.
Ad 9.
Jak wspominano powyżej, wojewódzcy konserwatorzy zabytków nie mają obowiązku
sprawozdawać do resortu kultury wszystkich szczegółów prowadzonych przez nich spraw,
a dodatkowe obciążanie ich weryfikacją poszczególnych postępowań w sprawie poszukiwań
zabytków wydawało się nieuzasadnione. Tym niemniej postulat pana posła wydaje się być
uzasadniony, a Departament Ochrony Zabytków podejmie działania w tym zakresie.
Z pewnością tego rodzaju dane mogłyby stanowić wymierną podstawę dla analizy
zaproponowanych rozwiązań.
Ad 10.
Takie wnioski nie wpłynęły do resortu kultury, wobec czego nie było możliwe przyznanie
nagrody.
1 M. T. Witwicki, „Kryteria oceny wartości zabytkowej obiektów architektury jako podstawa wpisu
do rejestru zabytków”, Ochrona Zabytków nr 1, 2007, s. 84.
-- 4 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Stosownie do § 7 i § 8 ust. 1, § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego z 2 lipca 2015 r. w sprawie nagród za znalezienie zabytków lub materiałów
archiwalnych nagrody (o których mowa w art. 11 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o rzeczach
znalezionych) za znalezienie zabytku lub materiału archiwalnego przyznaje minister
właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego na wniosek wojewódzkiego
konserwatora zabytków lub Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, składany
za pośrednictwem Generalnego Konserwatora Zabytków.
Należy mieć przy tym na względzie, że wniosek o przyznanie nagrody za znalezienie zabytku
wojewódzki konserwator zabytków składa w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym
znaleziony zabytek stał się własnością Skarbu Państwa, zgodnie z § 8 ust. 2
cyt. rozporządzenia z 2 lipca 2015 r. Prowadzenie postępowania w sprawach odbierania
zawiadomień o znalezieniu rzeczy, przyjmowania i przechowania rzeczy znalezionych
oraz poszukiwania osób uprawnionych do ich odbioru należy do zadań właściwego starosty
zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o rzeczach znalezionych. Nie można zatem wykluczyć,
że postępowanie w przypadku tych konkretnie znalezisk nie zostało jeszcze zakończone
lub że nie stały się one własnością Skarbu Państwa.
Ad 11-12.
Żądany wykaz stanowi załącznik do niniejszego pisma.
Ad 13.
Pragnę przede wszystkich zaznaczyć, że w 2024 r. wojewódzcy konserwatorzy zabytków
wydali ok. 60 tys. samych tylko pozwoleń na prace przy zabytkach na podstawie art. 36 ust. 1
ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w tym tylko ok. 1300 pozwoleń na
poszukiwania. Jednocześnie wydali ok. 38,6 tys. zaleceń konserwatorskich, przeprowadzili
ponad 2,5 tys. kontroli. Dodatkowo do ich zadań należy cały szereg innych obowiązków,
niejednokrotnie obciążających czasowo i merytorycznie, jak uzgadnianie miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego, programów opieki nad zabytkami dla gmin etc.
Jak wskazuje Minister Finansów, „ze wstępnej analizy sprawozdania o zatrudnieniu
i wynagrodzeniach Rb-70 za IV kwartały 2024 r. (wstępne wykonanie) wynika, że plan
etatów ogółem dla Wojewódzkich Urzędów Ochrony Zabytków wynosi 981, natomiast
zatrudnienie na koniec okresu sprawozdawczego – 928 etatów (53 nieobsadzone etaty)”2.
Z danych MKiDN wynika, że na stanowiskach zajmujących się ochroną zabytków
archeologicznych zatrudnione są obecnie 92 osoby, co daje ok. 1,8 osoby w oddziale. W kilku
urzędach jedyne stanowiska w tym zakresie pozostają nieobsadzone, a ich zadaniami
obciążeni są pracownicy innych oddziałów. Zwiększenie liczby spraw związanych
z koniecznością obsługi amatorskich poszukiwań zabytków – niezależnie od tego, czy będą
to decyzje czy weryfikacja zgłoszeń w aplikacji – będzie musiało odbyć się kosztem
terminowości i prawidłowości realizacji innych zadań, np. odbiorów badań archeologicznych
wyprzedzających budowy dróg czy innych inwestycji strategicznych.
Stąd na podstawie oceny zasobów niezbędnych do wdrożenia nowelizacji z 13 lipca 2023 r.
postulowane jest zatrudnienie co najmniej jednej osoby w każdym oddziale służb ochrony
zabytków, tak aby możliwe było zapewnienie sprawnej obsługi osób zamierzających
prowadzić poszukiwania zabytków, co miało być podstawowym celem ww. nowelizacji.
Przewidujemy w tym zakresie spore trudności ze względu na zidentyfikowane już obecnie
braki kadrowe, bez tego jednak nie będzie w mojej ocenie możliwe obciążenie obecnych kadr
dodatkowymi obowiązkami.
2 Pismo z 27 lutego 2025 r., znak: FS2.021.18.2025.
-- 5 of 6 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 14.
Zbieżność dat jest w tej sytuacji przypadkowa, tym bardziej że projekt stworzony przez
SNAP trafił do resortu kultury w momencie, kiedy wniosek o wpisanie do Wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów rządowej nowelizacji był już gotowy
i oczekiwał wyłącznie na formalne akceptacje.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
Załączniki:
Nagrody za zalezienie zabytków 2020-2024.
-- 6 of 6 --