tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz - Bąk
BM-II.059.1.158.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8788 Pani Posłanki Wandy Nowickiej w sprawie zasad
przyznawania świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych emerytom
i rencistom, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych
(Dz.U. z 2024 r., poz. 288), zwana dalej „ustawą o zfśs”, realizuje zasadę zawartą w art. 16
Kodeksu pracy o zaspokajaniu przez pracodawcę - stosownie do możliwości i warunków -
bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników. Podkreślić trzeba, że przyjęte
w drodze kompromisu partnerów dialogu społecznego rozwiązania zostały rozszerzone
także na byłych pracowników – emerytów, rencistów i ich rodziny, którym przepisy ustawy
przyznają prawo do korzystania z pomocy socjalnej na jednakowych względem
pracowników, wyłącznie socjalnych zasadach (art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs). Rozwiązania
przyjęte w ustawie o zfśs należą do zakresu prawa krajowego.
Zawarte w omawianym akcie ogólne zasady tworzenia i wydatkowania funduszu nadają mu
charakter zakładowego funduszu spożycia zbiorowego. Oznacza to, że bez względu na
sposób ich tworzenia i posiadany przez osobę uprawnioną status pracownika lub emeryta
i rencisty, z finansowanych z jego środków świadczeń mogą korzystać wszystkie osoby
uprawnione ustawą przy zastosowaniu jednakowych, wyłącznie socjalnych kryteriów, wśród
których wymienić należy ich sytuacje życiową, rodzinną i materialną. Występujące niekiedy
przez pracodawców na gruncie stosowania przepisów ustawy o zfśs różnicowanie zasad
korzystania ze świadczeń – które stanowią pomoc socjalną, a nie wynagrodzenie -
w odniesieniu do pracowników oraz byłych pracowników, tłumaczone odmiennym statusem
prawnym tych dwóch grup, nie znajduje zatem uzasadnienia. Dotyczyć to może m.in.
korzystania ze świadczeń, które stanowią finansowe wsparcie dla pracowników, ale także dla
emerytów i rencistów organizujących np. wypoczynek we własnym zakresie i ponoszących
koszty usług wypoczynkowych z tym związanych. Kwestia zgodności tego rodzaju praktyk
z zasadami określonymi w ustawie o zfśs może budzić wątpliwości.
Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o zfśs szczegółowe zasady gospodarowania środkami funduszu
- przeznaczonego w szczególności na finansowanie działalności socjalnej, prowadzonej przez
pracodawcę na rzecz wszystkich uprawnionych, której zakres obejmuje m.in. usługi na rzecz
różnych form wypoczynku – ustalają w regulaminie funduszu strony zakładowego dialogu
społecznego, tzn. pracodawca i zakładowe organizacje związkowe, a gdy organizacje takie
nie działają, pracownik wybrany przez załogę do reprezentowania jej interesów. Regulamin
zfśs, wydawany przez pracodawcę na podstawie ustawy o zfśs, jest zakładowym prawem
socjalnym, którego postanowienia powinny realizować ogólne zasady zawarte w ustawie,

-- 1 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
a zatem zapewniać jednakowe zasady ubiegania się o pomoc socjalną zarówno pracownikom,
jak i byłym pracownikom — emerytom i rencistom oraz innym uprawnionym. Przyjmowane
w regulaminie rozwiązania muszą także uwzględniać z jednej strony wielkość środków
socjalnych będących w dyspozycji danego pracodawcy, a z drugiej bieżące potrzeby
i zróżnicowaną sytuację socjalną uprawnionych. Dotyczy to także przyznawania dopłat do
różnych form wypoczynku, w tym organizowanego przez osoby uprawnione we własnym
zakresie (tzw. wczasy pod gruszą).
Ustawowe prawo do korzystania z funduszu zarówno w przypadku pracowników, jak
i byłych pracowników - emerytów i rencistów - nie jest jednak zawsze tożsame z gwarancją
otrzymywania świadczeń z funduszu. O jego realizacji nie przesądza posiadany status
pracownika lub emeryta czy wysokość stosowanego wskaźnika naliczenia na fundusz, ale
wyłącznie ocena sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej ubiegającej się
o świadczenie (art. 8 ust. 1 ustawy o zfśs). Oznacza to także, że świadczenia socjalne nie mają
charakteru roszczenia i należności, gdyż są zależne jedynie od potrzeb, sytuacji socjalnej
osoby uprawnionej, wielkości środków funduszu przeznaczonych u pracodawcy na dany
rodzaj świadczeń a także spełniania przez osoby uprawnione innych, formalnych kryteriów
ubiegania się o świadczenia. Ze względu na zróżnicowanie sytuacji socjalnej, w szczególności
materialnej poszczególnych osób uprawnionych, świadczenia socjalne nie powinny być
przyznawane w oparciu o posiadany status pracownika lub emeryta, ale trafiać do osób
znajdujących się w obiektywnie trudniejszej sytuacji socjalnej.
Odnośnie przywoływania wymogu urlopowego przy odmowie dofinansowania wypoczynku
emerytom, co może przyczyniać się do ograniczania ich prawa do tzw. wczasów pod gruszą
i pokrewnych świadczeń, podkreślam ponownie, że uprawnienie do dopłaty do wypoczynku
nie jest w żaden sposób uzależnione od statusu osoby uprawnionej. Różnice mogą natomiast
dotyczyć kryteriów dodatkowych, przyjmowanych w zakładowym regulaminie
i warunkujących przyznanie tzw. wczasów pod gruszą w odniesieniu do wspomnianych grup.
W przypadku pracownika byłby to niewątpliwie wymóg korzystania z wypoczynku
urlopowego, udzielanego zgodnie z przepisami działu siódmego Kodeksu pracy,
przewidującymi m.in. obowiązek pracodawcy zapewnienia pracownikowi przynajmniej raz
w roku możliwości korzystania z jednej części wypoczynku trwającej co najmniej 14
kolejnych dni kalendarzowych (art. 162 k.p.).
Natomiast warunku urlopowego, jako bezprzedmiotowego, nie można stosować w stosunku
do uprawnionych nie mających statusu pracowniczego. W mojej opinii, w przypadku
emerytów wystarczającym byłoby np. złożenie wniosku (oświadczenia) o zamiarze, sposobie
i ewentualnie terminie organizowania wypoczynku we własnym zakresie. Pamiętać przy tym
należy, iż tzw. wczasów pod gruszą nie reguluje ustawa. Jest to świadczenie, które spotkać
można w zakładowych regulaminach zfśs. Ma ono charakter przedpłaty (finansowego
wsparcia) służącej pokryciu potencjalnych wydatków związanych z koniecznością
nabywania usług wypoczynkowych/kosztów wypoczynku (w przypadku pracowników - na
urlopie wypoczynkowym, a w przypadku emerytów w czasie przez nich zaplanowanym).
Ustawowe zagwarantowanie emerytom dostępu do dopłat do wypoczynku nie wydaje się,
jak wyjaśniłam wyżej, konieczne. Zasada równego dostępu do świadczeń socjalnych
wszystkich grup uprawnionych wynika bowiem z treści obowiązujących regulacji ustawy
o zfśs.
Pragnę podkreślić, iż w mojej ocenie, jeśli w praktyce występują nieprawidłowości przy
wprowadzaniu do zakładowych regulaminów zasad korzystania z zfśs przez emerytów

-- 2 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i rencistów, to nie jest to kwestia samych regulacji ustawowych - które gwarantują byłym
pracownikom i osobom pozostającym w zatrudnieniu prawo do ubiegania się o świadczenia
socjalne na takich samych zasadach - ale stosowania i przestrzegania przez pracodawców
zasad zawartych w ustawie o zfśs.
Odpowiedzialność za prawidłowe stosowanie przepisów prawa pracy, w tym przepisów
o zfśs ponosi pracodawca - administrator funduszu. Zgodnie z dyspozycją art. 12a ustawy
o zfśs, jeżeli pracodawca lub osoba odpowiedzialna w imieniu pracodawcy za wykonywanie
przepisów ustawy nie wykonuje ich lub podejmuje działania z nimi niezgodne, podlega karze
grzywny, orzekanej na podstawie wniosku właściwego organu Państwowej Inspekcji Pracy,
w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.
Ponadto, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o zfśs, związkom zawodowym przysługuje prawo
wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o zwrot funduszowi środków wydatkowanych
niezgodnie z przepisami ustawy lub o przekazanie należnych środków na fundusz.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest uprawniony do ustalania obowiązującej
wykładni przepisów prawa, dokonywania analizy czy oceny treści regulacji zakładowych
oraz wydawania opinii prawnych w konkretnych stanach faktycznych, dotyczących spraw
pracowniczych. W dyspozycji Ministra nie znajdują się instrumenty, które umożliwiałyby
wpływanie na pracodawców w zakresie stosowania przez nich przepisów prawa pracy.
Nadzór i kontrolę prawidłowości stosowania przez pracodawców przepisów prawa pracy,
w tym ustawy o zfśs, sprawują organy Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), właściwe ze
względu na siedzibę pracodawcy. Pracownik, były pracownik, a także pracodawca mogą
zwrócić się do tych organów w razie wątpliwości dotyczących stosowania przepisów prawa
pracy, w tym o zfśs. Trzeba podkreślić, że PIP jest instytucją niezależną, podlegającą
wyłącznie Sejmowi RP, a nadzór nad jej działalnością sprawuje Rada Ochrony Pracy,
w zakresie określonym przez przepisy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 3 of 3 --