Odpowiedź na interpelację w sprawie niepokojących treści i sposobu realizacji zajęć o higienie menstruacyjnej prowadzonych w szkołach podstawowych Odpowiedź na interpelację nr 8743 w sprawie niepokojących treści i sposobu realizacji zajęć o higienie menstruacyjnej prowadzonych w szkołach podstawowych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 15-04-2025 Szanowny Panie Pośle, w celu realizacji polityki oświatowej państwa minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może ustanowić programy i przedsięwzięcia[1]. Korzystając z tego uprawnienia minister edukacji komunikatem z dnia 22 sierpnia 2024 r., ustanowiła program pod nazwą „Doposażenie szkół w środki higieny menstruacyjnej“ w roku szkolnym 2024/2025. Podmioty uczestniczące w programie były zobowiązane do przygotowania planu badawczego uwzględniającego ogólnopolską próbę reprezentatywną szkół. Pilotażem łącznie zostało objętych 1100 szkół z terenu całej Polski, z podziałem na wieś, małe miasta i duże miasta. Wyniki ewaluacji (dwa badania) posłużą do analizy wdrożenia zmian systemowych dotyczących doposażenia szkół i placówek w środki higieny. Celem głównym programu jest poprawa opieki w szkołach w zakresie zdrowia menstruacyjnego oraz zidentyfikowanie skali ubóstwa menstruacyjnego. Przedmiotem programu jest: doposażenie w środki higieny menstruacyjnej minimum 500 publicznych i niepublicznych szkół oraz placówek; realizacja działań informacyjno-edukacyjnych; przeprowadzenie pilotażu zapotrzebowania na środki higieny menstruacyjnej; przygotowanie raportu z pilotażu wraz z rekomendacjami do wdrożenia programu w systemie oświaty (ewaluacji). W programie, przed realizacją zajęć dla uczennic i wychowanek o cyklu menstruacyjnym – oznace dojrzewania i dojrzałości płciowej oraz higienie intymnej, zaplanowano: spotkanie informacyjne dla nauczycieli, rodziców niepełnoletnich uczennic i uczniów, rodziców niepełnoletnich wychowanek i wychowanków, pełnoletnich uczennic i uczniów oraz pełnoletnich wychowanek i wychowanków dotyczące przedmiotu i celu programu, w tym treści przekazywanych podczas spotkania i zajęć, oraz ankiety ewaluacyjnej, otwarte spotkanie dla uczennic i uczniów, wychowanek i wychowanków, na temat faktów i mitów o menstruacji. Rodzice uczennic i uczniów, po zapoznaniu się z rzeczowymi informacjami od organizacji pozarządowych realizujących program, wybranych w trybie konkursowym, podejmowali decyzję w sprawie udziału ich dziecka w pozostałych działaniach. Należy zaznaczyć, że informacje przekazane podczas otwartych spotkań oraz zajęć były dostosowane do etapu rozwojowego. Ponadto, zgodnie z komunikatem, realizatorzy programu, w przypadku skierowania ankiety z pytaniami do uczennic i uczniów, mieli obowiązek przedstawić tę ankietę do akceptacji Ministerstwa Edukacji Narodowej, a w przypadku zgłoszenia zastrzeżeń do treści pytań w ankiecie, mogących naruszyć dobro dziecka, podmiot był obowiązany uwzględnić zgłoszone zastrzeżenia. Menstruacja nie jest tematem dotyczącym wyłącznie osób, które jej doświadczają – to element edukacji zdrowotnej, który powinien być dostępny dla wszystkich. Wspólna edukacja przeciwdziała stygmatyzacji, uczy empatii i buduje atmosferę wzajemnego szacunku. Brak wiedzy wśród chłopców często skutkuje niezrozumieniem, powielaniem mitów czy nawet ośmieszaniem tematu. Tymczasem otwarte rozmowy pozwalają eliminować uprzedzenia i niekomfortowe sytuacje, z jakimi mierzą się osoby menstruujące w codziennym życiu. Włączenie pełnoletnich uczniów i uczennic oraz wychowanków i wychowanek do zajęć w ramach programu ministra edukacji przynosi także istotne korzyści zarówno na poziomie edukacyjnym, jak i społecznym. Udział w spotkaniach umożliwia im usystematyzowanie i uzupełnienie luk w wiedzy na temat zdrowia menstruacyjnego, co pomaga w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących własnego ciała i zdrowia oraz umożliwia lepsze zadbanie o siebie. Zajęcia kształtują postawy empatii i solidarności. Osoby pełnoletnie często pełnią role liderskie w grupie rówieśniczej, a ich świadomy udział w rozmowach na temat menstruacji przyczynia się do normalizacji tematu, obalania mitów i eliminowania tabu. Tworzy to bardziej otwarte i wspierające środowisko w szkołach oraz placówkach. Spotkania o faktach i mitach o menstruacji mają na celu dostarczenie uczestniczkom i uczestnikom praktycznej wiedzy o tym, jakie popularne i często podawane informacje o miesiączce są prawdziwe, a które nie. Dzięki temu można budować postawy prozdrowotne, zachęcające do tego, by troszczyć się o własne ciało i samopoczucie, regularnie konsultować się z lekarzami, ale także budować otwartą konwersację na temat menstruacji, a tym samym zmniejszać jej stygmatyzację. Spotkania mają też na celu zachęcanie uczestniczek i uczestników do dalszego edukowania się na temat swojego zdrowia i dobrostanu. Menstruacja to proces dotyczący połowy populacji Polski i warto, by wiedzę na jego temat posiadali wszyscy, tak by mogli troszczyć się zarówno o swój własny dobrostan, ale także rozumieć i odpowiadać na potrzeby swoich bliskich – mam, sióstr, partnerek, córek. Dodatkowo, tylko edukując również osoby, które nie menstruują, jesteśmy w stanie walczyć z tabu menstruacyjnym. Włączając pełnoletnie uczennice i uczniów oraz wychowanki i wychowanków do spotkań informacyjnych, podnosimy poziom edukacji zdrowotnej, ale także budujemy społeczeństwo bardziej otwarte, świadome i wrażliwe na kwestie związane z menstruacją i w konsekwencji zdrowiem reprodukcyjnym. Wielokrotnie zdarzało się, że z przekazywanych na spotkaniach informacji korzystali również pedagodzy i pedagożki, którzy jedynie przysłuchiwali się spotkaniom. Oznacza to, że choć pewna wiedza bywa powszechnie uznawana za dostępną, w rzeczywistości nie jest ona w pełni przyswojona ani znana wszystkim dorosłym. Niepełnoletnie osoby niekiedy opierają się na niesprawdzonych źródłach, stereotypach, dezinformacji w związku z niewystarczającą edukacją w tym obszarze w domu. Badania pokazują, że 42% kobiet nie rozmawiało o miesiączce w swoim domu rodzinnym. Uczestnictwo uczennic, uczniów oraz wychowanków i wychowanek w otwartych spotkaniach pozwala zdobyć wiarygodne informacje na temat zdrowia menstruacyjnego. Dzięki temu ta grupa może lepiej rozumieć własne ciało i odpowiednio o nie dbać, co wpływa na ich komfort i zdrowie psychiczne. Otwarta rozmowa o menstruacji to klucz do budowania świadomości zdrowotnej, przeciwdziałania stereotypom. Udział uczennic, uczniów, wychowanek i wychowanków w takich spotkaniach przynosi liczne korzyści zarówno im samym, jak i całej społeczności szkolnej oraz wychowawczej. Edukacja menstruacyjna kształtuje postawy, które mają wpływ na dorosłe życie. Osoby dobrze poinformowane na temat zdrowia menstruacyjnego są bardziej świadome własnych potrzeb, a także uczą się, jak wspierać innych. To ważne zarówno w przyszłych relacjach rodzinnych, zawodowych, jak i społecznych. Dobre praktyki z innych krajów pokazują, że edukacja menstruacyjna prowadzona w sposób włączający przynosi pozytywne efekty. Młodzi ludzie są bardziej świadomi, mniej podatni na dezinformację i lepiej przygotowani do tematów zdrowotnych. Edukacja o menstruacji powinna być elementem wspólnej świadomości zdrowotnej, a nie tematem zarezerwowanym tylko dla dziewcząt. Podczas rekrutacji edukatorek realizatorzy programu poszukiwali osób z wykształceniem wyższym lub w trakcie studiów w dziedzinach takich jak: psychologia, ginekologia, nauki o zdrowiu, resocjalizacja, pedagogika, socjologia, polityka społeczna, położnictwo, medycyna, biologia, seksuologia lub kierunki pokrewne. Przy rekrutacji brane było również pod uwagę doświadczenie w prowadzeniu zajęć dla dzieci i młodzieży oraz dodatkowe kursy pogłębiające wiedzę z zakresu zdrowia menstruacyjnego. Kompetencje każdej zrekrutowanej osoby zostały sprawdzone podczas procesu rekrutacyjnego, w tym rozmowy rekrutacyjnej. Następnie wszystkie edukatorki przeszły proces szkoleniowy składający się zarówno ze spotkań online, jak i szkoleń offline. W trakcie tego procesu zostały one zapoznane ze standardami prowadzenia zajęć edukacyjnych, a także dokładnie przeszkolone z narzędzi i materiałów używanych do prowadzenia zajęć. Scenariusze zajęć zostały stworzone przez realizatorów programu. Każda edukatorka została również zapoznana ze standardami ochrony nieletnich, zobowiązała się do ich przestrzegania, a także dostarczyła realizatorom programu zaświadczenie o niekaralności oraz zaświadczenie poświadczające, że nie figuruje w rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym. Kompetencje edukatorek zostały formalnie zweryfikowane. Edukatorki mają dyplomy poniższych instytucji lub są w trakcie studiów na następujących uczelniach: Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Uniwersytet SWPS we Wrocławiu, Instytut Edukacji i Terapii, Uniwersytet Oslo, Uniwersytet WSB Merito Poznań, Uniwersytet Dolnośląski DSW Wrocław, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Uniwersytet Warszawski, Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy, Małopolska Wyższa Szkoła im. Józefa Dietla w Krakowie, Wyższa Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Warszawski Uniwersytet Medyczny, AEH Warszawa, SWPS Poznań, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Collegium Civitas, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Akademia im. Jakuba Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim, Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu, Społeczna Akademia Nauk, Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny, Polska Akademia Nauk w Warszawie, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wyższa Szkoła Uni-Terra w Poznaniu, Śląski Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera w Krakowie, Uniwersytet SWPS w Katowicach, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wyższa Szkoła Komunikowania, Politologii i Stosunków Międzynarodowych w Warszawie, Wyższa Szkoła Nauk Pedagogicznych w Warszawie, Uniwersytet WSB Merito w Toruniu, Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytet Dolnośląski DSW, Akademia Humanitas, Uniwersytet Szczeciński, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Słupsku, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Jak zapewniają realizatorzy programu, osoby prowadzące otwarte spotkania oraz zajęcia informacyjno-edukacyjne wcześniej zdobywały doświadczenie w pracy edukacyjnej, prowadząc zajęcia i warsztaty dla dzieci i młodzieży. Ich kompetencje obejmują zarówno wiedzę merytoryczną, jak i umiejętność pracy z grupami w wieku szkolnym. Co istotne, każda z tych osób wykazała doświadczenie w zakresie edukacji menstruacyjnej – zarówno w informowaniu, jak i prowadzeniu działań związanych z tematem menstruacji. Dzięki temu osoby prowadzące zajęcia w ramach programu są nie tylko merytorycznie przygotowane, ale także mają praktyczne umiejętności skutecznego przekazywania wiedzy w sposób dostosowany do wieku i potrzeb uczestników. Program ministra edukacji nie zakładał edukacji seksualnej, zatem i osoby prowadzące zajęcia dla dzieci nie pełnią ról edukatorów seksualnych, lecz osób edukujących w zakresie zdrowia menstruacyjnego. Jednocześnie należy zaznaczyć, że udział w programie, tj. zarówno w spotkaniach oraz zajęciach, nie jest obowiązkowy. Zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[2], w szkole mogą działać, z wyjątkiem partii i organizacji politycznych, stowarzyszenia i inne organizacje, a w szczególności organizacje harcerskie, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły. Podjęcie ww. działalności w szkole wymaga uzyskania zgody dyrektora szkoły wyrażonej po uprzednim uzgodnieniu warunków tej działalności oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły i rady rodziców. Udział dziecka niepełnoletniego w działaniach w ramach programu wymaga zawsze pisemnej zgody rodzica lub opiekuna prawnego. W przypadku, gdyby przebieg zajęć lub treści wzbudzały jakiekolwiek zastrzeżenia ze strony rodziców/opiekunów prawnych i samych uczennic lub uczniów, można zawsze zrezygnować z udziału w przedmiotowym przedsięwzięciu. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Art. 90w ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, dodany ustawą z dnia 28 maja 2021 r. (Dz. U. 2021 poz. 1237), która weszła w życie 22.07.2021 r. [2] Dz. U. 2024 poz. 737 z późn. zm.