Interpelacja nr 8742
Interpelacja w sprawie wykluczenia Polskiej Akademii Nauk z grona beneficjentów Narodowego Centrum Nauki i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (64%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wykluczenia Polskiej Akademii Nauk z grona beneficjentów Narodowego Centrum Nauki i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Interpelacja nr 8742
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie wykluczenia Polskiej Akademii Nauk z grona beneficjentów Narodowego Centrum Nauki i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Zgłaszający: Łukasz Osmalak, Ewa Szymanowska, Ewa Schädler, Barbara Okuła, Wioleta Tomczak, Izabela Bodnar, Piotr Górnikiewicz, Bożenna Hołownia, Paweł Zalewski
Data wpływu: 19-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją poselską dotyczącą decyzji o wykluczeniu Polskiej Akademii Nauk (PAN) oraz jej pomocniczych jednostek naukowych z grona podmiotów uprawnionych do otrzymywania grantów Narodowego Centrum Nauki (NCN) i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR). Decyzja ta – podjęta w wyniku zmiany przepisów w 2019 roku – budzi poważne wątpliwości natury prawnej i merytorycznej oraz rodzi negatywne konsekwencje dla polskiej nauki. Poniżej przedstawiam kluczowe kwestie wymagające wyjaśnienia.
Naruszenie zasady równości
Wykluczenie jednostek PAN z możliwości ubiegania się o granty może naruszać konstytucyjną zasadę równości obywateli i instytucji wobec prawa. Artykuł 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że „wszyscy są równi wobec prawa i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne”. Tymczasem tylko jednostki PAN zostały objęte omawianym ograniczeniem, podczas gdy inne porównywalne podmioty nadal mogą korzystać z finansowania NCN i NCBiR. Dla przykładu Sieć Badawcza Łukasiewicz czy Polska Akademia Umiejętności (PAU) nie zostały wyłączone z grona uprawnionych wnioskodawców – ich instytuty i jednostki mogą w dalszym ciągu aplikować o granty tych agencji. Nawet indywidualni naukowcy (osoby fizyczne) oraz instytuty branżowe mają prawo startować w konkursach NCN, czego odmówiono jednostkom pomocniczym PAN. Taka selektywna reglamentacja dostępu do finansowania publicznego badań stanowi różnicowanie sytuacji podmiotów o podobnym charakterze i może być sprzeczna z art. 32 Konstytucji RP.
Brak merytorycznych podstaw wykluczenia
Decyzja o wykluczeniu PAN i jej jednostek pomocniczych z systemu grantowego nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach dotyczących statusu tych jednostek ani w charakterze prowadzonej przez nie działalności. Pomocnicze jednostki naukowe PAN zgodnie z ustawą z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2017 r. poz. 1869, ze zm.) są pełnoprawnymi jednostkami prowadzącymi badania naukowe. Ustawa ta expressis verbis zalicza je – obok instytutów PAN – do kategorii „jednostek naukowych Akademii” (art. 1 ust. 2 pkt 2). Przykładowo PAN posiada takie jednostki jak Ogród Botaniczny – Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie, Biblioteka Gdańska PAN, Archiwum PAN czy stacje naukowe za granicą – wszystkie one realizują działalność badawczą i upowszechniającą naukę.
Warto podkreślić, że przed rokiem 2019 naukowcy zatrudnieni w tych jednostkach z powodzeniem uczestniczyli w konkursach grantowych NCN i innych agencji, zdobywając środki na badania na równi z badaczami z instytutów czy uczelni. Ich nagłe wykluczenie nie wynikało z żadnej zmiany ustawowej dotyczącej samej PAN, która nakazywałaby taką decyzję – ustawa o PAN nie została w tym zakresie zmieniona. Jedyną przyczyną była zmiana pojedynczego przepisu ustawy o Narodowym Centrum Nauki w 2019 r., na mocy której pomocnicze jednostki naukowe PAN utraciły możliwość ubiegania się o finansowanie z NCN i NCBiR. Ów jednostronny krok – niepoprzedzony merytorycznym uzasadnieniem – pozbawił te jednostki dostępu do kluczowych źródeł finansowania badań, choć ich charakter naukowy pozostał niezmieniony. Należy zatem zapytać, jakie przesłanki prawne lub praktyczne legły u podstaw takiej zmiany, skoro nie towarzyszyła jej żadna reforma statusu PAN ani ocena dyskwalifikująca dorobek tych jednostek.
Negatywne skutki dla polskiej nauki
Opisane wykluczenie Polskiej Akademii Nauk z systemu grantowego niesie ze sobą szereg negatywnych konsekwencji zarówno dla samej PAN, jak i dla całego ekosystemu nauki w Polsce. Przede wszystkim ograniczona została rola PAN jako jednej z wiodących instytucji badawczych – pozbawienie dostępu do konkurencyjnego finansowania marginalizuje pozycję badawczą akademii. Jej jednostki pomocnicze, mimo że nadal prowadzą wartościowe prace naukowe, zostały faktycznie zepchnięte na margines systemu, w którym nie mogą rywalizować o granty na równi z innymi podmiotami. Powstała sytuacja, w której kluczowe projekty badawcze nie mogą być realizowane w ramach PAN, jeżeli wymagają finansowania z NCN czy NCBiR, co siłą rzeczy hamuje rozwój badań w tych placówkach i zmusza naukowców do szukania innych sposobów realizacji swoich pomysłów (nierzadko poza granicami kraju lub przez zmianę miejsca zatrudnienia).
Ponadto brak dostępu do grantów wywołał poważny kryzys motywacyjny i kadrowy wewnątrz jednostek PAN. Pracownicy naukowi odczuwają głębokie poczucie niesprawiedliwości – czują się gorzej traktowani niż ich koledzy z uczelni czy instytutów, choć wykonują porównywalną pracę badawczą. Taka sytuacja działa demobilizująco i rodzi frustrację, zwłaszcza w młodszych kadrach naukowych, dla których granty są często warunkiem rozwoju kariery. W efekcie obserwuje się odpływ kadr – najbardziej ambitni naukowcy odchodzą do instytucji, gdzie szanse pozyskania środków na badania są większe. To z kolei osłabia potencjał badawczy PAN i może prowadzić do trwałego zubożenia dorobku naukowego realizowanego w strukturach akademii. Decyzja ta oddziałuje więc negatywnie nie tylko na samą instytucję, ale i na stan polskiej nauki jako całości, ograniczając wykorzystanie w pełni istniejącej infrastruktury badawczej i kompetencji naukowych zgromadzonych w PAN.
Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, oczekiwane jest pilne podjęcie działań naprawczych w celu przywrócenia pomocniczym jednostkom naukowym PAN możliwości aplikowania o granty NCN, NCBiR oraz inne finansowania ministerialne. Taka potrzeba była już sygnalizowana ministerstwu – m.in. w piśmie skierowanym w sierpniu 2024 r. do ówczesnego ministra nauki (pana Dariusza Wieczorka) przedstawiciele PAN apelowali o zmianę przepisów w tym zakresie. Niestety, dotychczasowe propozycje nowelizacji pomijały tę kwestię, pozostawiając niesprawiedliwą sytuację bez zmiany.
W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były prawne i merytoryczne powody wykluczenia PAN oraz jej pomocniczych jednostek naukowych z listy beneficjentów grantów NCN i NCBiR? Proszę o wskazanie konkretnej podstawy prawnej tej decyzji oraz uzasadnienia, dlaczego uznano, że jednostki PAN nie powinny ubiegać się o te środki.
Dlaczego inne instytucje o podobnym charakterze i statusie prawnym – takie jak Sieć Badawcza Łukasiewicz czy Polska Akademia Umiejętności – nie zostały objęte analogicznym ograniczeniem? Z jakiego powodu tylko jednostki podległe PAN zostały wyłączone, podczas gdy wymienione podmioty zachowały pełne prawa do udziału w konkursach NCN i NCBiR?
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje zmianę obowiązujących przepisów (np. nowelizację ustawy o NCN) w celu przywrócenia wcześniejszych uprawnień PAN do składania wniosków grantowych? Innymi słowy, czy rozważane jest ponowne włączenie tych jednostek do katalogu podmiotów uprawnionych do otrzymywania grantów NCN, NCBiR oraz programów MNiSW?
Kiedy można się spodziewać podjęcia konkretnych działań legislacyjnych w powyższym zakresie? Proszę o podanie przybliżonego harmonogramu prac nad stosowną nowelizacją lub innymi działaniami naprawczymi, które rozwiążą problem wykluczenia PAN z systemu grantowego.
Z uszanowaniem
Łukasz Osmalak
Interpelacja nr 8742
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie wykluczenia Polskiej Akademii Nauk z grona beneficjentów Narodowego Centrum Nauki i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Zgłaszający: Łukasz Osmalak, Ewa Szymanowska, Ewa Schädler, Barbara Okuła, Wioleta Tomczak, Izabela Bodnar, Piotr Górnikiewicz, Bożenna Hołownia, Paweł Zalewski
Data wpływu: 19-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją poselską dotyczącą decyzji o wykluczeniu Polskiej Akademii Nauk (PAN) oraz jej pomocniczych jednostek naukowych z grona podmiotów uprawnionych do otrzymywania grantów Narodowego Centrum Nauki (NCN) i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR). Decyzja ta – podjęta w wyniku zmiany przepisów w 2019 roku – budzi poważne wątpliwości natury prawnej i merytorycznej oraz rodzi negatywne konsekwencje dla polskiej nauki. Poniżej przedstawiam kluczowe kwestie wymagające wyjaśnienia.
Naruszenie zasady równości
Wykluczenie jednostek PAN z możliwości ubiegania się o granty może naruszać konstytucyjną zasadę równości obywateli i instytucji wobec prawa. Artykuł 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że „wszyscy są równi wobec prawa i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne”. Tymczasem tylko jednostki PAN zostały objęte omawianym ograniczeniem, podczas gdy inne porównywalne podmioty nadal mogą korzystać z finansowania NCN i NCBiR. Dla przykładu Sieć Badawcza Łukasiewicz czy Polska Akademia Umiejętności (PAU) nie zostały wyłączone z grona uprawnionych wnioskodawców – ich instytuty i jednostki mogą w dalszym ciągu aplikować o granty tych agencji. Nawet indywidualni naukowcy (osoby fizyczne) oraz instytuty branżowe mają prawo startować w konkursach NCN, czego odmówiono jednostkom pomocniczym PAN. Taka selektywna reglamentacja dostępu do finansowania publicznego badań stanowi różnicowanie sytuacji podmiotów o podobnym charakterze i może być sprzeczna z art. 32 Konstytucji RP.
Brak merytorycznych podstaw wykluczenia
Decyzja o wykluczeniu PAN i jej jednostek pomocniczych z systemu grantowego nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach dotyczących statusu tych jednostek ani w charakterze prowadzonej przez nie działalności. Pomocnicze jednostki naukowe PAN zgodnie z ustawą z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2017 r. poz. 1869, ze zm.) są pełnoprawnymi jednostkami prowadzącymi badania naukowe. Ustawa ta expressis verbis zalicza je – obok instytutów PAN – do kategorii „jednostek naukowych Akademii” (art. 1 ust. 2 pkt 2). Przykładowo PAN posiada takie jednostki jak Ogród Botaniczny – Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie, Biblioteka Gdańska PAN, Archiwum PAN czy stacje naukowe za granicą – wszystkie one realizują działalność badawczą i upowszechniającą naukę.
Warto podkreślić, że przed rokiem 2019 naukowcy zatrudnieni w tych jednostkach z powodzeniem uczestniczyli w konkursach grantowych NCN i innych agencji, zdobywając środki na badania na równi z badaczami z instytutów czy uczelni. Ich nagłe wykluczenie nie wynikało z żadnej zmiany ustawowej dotyczącej samej PAN, która nakazywałaby taką decyzję – ustawa o PAN nie została w tym zakresie zmieniona. Jedyną przyczyną była zmiana pojedynczego przepisu ustawy o Narodowym Centrum Nauki w 2019 r., na mocy której pomocnicze jednostki naukowe PAN utraciły możliwość ubiegania się o finansowanie z NCN i NCBiR. Ów jednostronny krok – niepoprzedzony merytorycznym uzasadnieniem – pozbawił te jednostki dostępu do kluczowych źródeł finansowania badań, choć ich charakter naukowy pozostał niezmieniony. Należy zatem zapytać, jakie przesłanki prawne lub praktyczne legły u podstaw takiej zmiany, skoro nie towarzyszyła jej żadna reforma statusu PAN ani ocena dyskwalifikująca dorobek tych jednostek.
Negatywne skutki dla polskiej nauki
Opisane wykluczenie Polskiej Akademii Nauk z systemu grantowego niesie ze sobą szereg negatywnych konsekwencji zarówno dla samej PAN, jak i dla całego ekosystemu nauki w Polsce. Przede wszystkim ograniczona została rola PAN jako jednej z wiodących instytucji badawczych – pozbawienie dostępu do konkurencyjnego finansowania marginalizuje pozycję badawczą akademii. Jej jednostki pomocnicze, mimo że nadal prowadzą wartościowe prace naukowe, zostały faktycznie zepchnięte na margines systemu, w którym nie mogą rywalizować o granty na równi z innymi podmiotami. Powstała sytuacja, w której kluczowe projekty badawcze nie mogą być realizowane w ramach PAN, jeżeli wymagają finansowania z NCN czy NCBiR, co siłą rzeczy hamuje rozwój badań w tych placówkach i zmusza naukowców do szukania innych sposobów realizacji swoich pomysłów (nierzadko poza granicami kraju lub przez zmianę miejsca zatrudnienia).
Ponadto brak dostępu do grantów wywołał poważny kryzys motywacyjny i kadrowy wewnątrz jednostek PAN. Pracownicy naukowi odczuwają głębokie poczucie niesprawiedliwości – czują się gorzej traktowani niż ich koledzy z uczelni czy instytutów, choć wykonują porównywalną pracę badawczą. Taka sytuacja działa demobilizująco i rodzi frustrację, zwłaszcza w młodszych kadrach naukowych, dla których granty są często warunkiem rozwoju kariery. W efekcie obserwuje się odpływ kadr – najbardziej ambitni naukowcy odchodzą do instytucji, gdzie szanse pozyskania środków na badania są większe. To z kolei osłabia potencjał badawczy PAN i może prowadzić do trwałego zubożenia dorobku naukowego realizowanego w strukturach akademii. Decyzja ta oddziałuje więc negatywnie nie tylko na samą instytucję, ale i na stan polskiej nauki jako całości, ograniczając wykorzystanie w pełni istniejącej infrastruktury badawczej i kompetencji naukowych zgromadzonych w PAN.
Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, oczekiwane jest pilne podjęcie działań naprawczych w celu przywrócenia pomocniczym jednostkom naukowym PAN możliwości aplikowania o granty NCN, NCBiR oraz inne finansowania ministerialne. Taka potrzeba była już sygnalizowana ministerstwu – m.in. w piśmie skierowanym w sierpniu 2024 r. do ówczesnego ministra nauki (pana Dariusza Wieczorka) przedstawiciele PAN apelowali o zmianę przepisów w tym zakresie. Niestety, dotychczasowe propozycje nowelizacji pomijały tę kwestię, pozostawiając niesprawiedliwą sytuację bez zmiany.
W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były prawne i merytoryczne powody wykluczenia PAN oraz jej pomocniczych jednostek naukowych z listy beneficjentów grantów NCN i NCBiR? Proszę o wskazanie konkretnej podstawy prawnej tej decyzji oraz uzasadnienia, dlaczego uznano, że jednostki PAN nie powinny ubiegać się o te środki.
Dlaczego inne instytucje o podobnym charakterze i statusie prawnym – takie jak Sieć Badawcza Łukasiewicz czy Polska Akademia Umiejętności – nie zostały objęte analogicznym ograniczeniem? Z jakiego powodu tylko jednostki podległe PAN zostały wyłączone, podczas gdy wymienione podmioty zachowały pełne prawa do udziału w konkursach NCN i NCBiR?
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje zmianę obowiązujących przepisów (np. nowelizację ustawy o NCN) w celu przywrócenia wcześniejszych uprawnień PAN do składania wniosków grantowych? Innymi słowy, czy rozważane jest ponowne włączenie tych jednostek do katalogu podmiotów uprawnionych do otrzymywania grantów NCN, NCBiR oraz programów MNiSW?
Kiedy można się spodziewać podjęcia konkretnych działań legislacyjnych w powyższym zakresie? Proszę o podanie przybliżonego harmonogramu prac nad stosowną nowelizacją lub innymi działaniami naprawczymi, które rozwiążą problem wykluczenia PAN z systemu grantowego.
Z uszanowaniem
Łukasz Osmalak
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Karolina Zioło-Pużuk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.5 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9120 znaków
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WN.055.1.2025.3.AW
Warszawa, 09 kwietnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 8742
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP: Pana Łukasza
Osmalaka, Pani Ewy Szymanowskiej, Pani Ewy Schädler, Pani Barbary Okuły, Pani Wiolety
Tomczak, Pani Izabeli Bodnar, Pana Piotra Górnikiewicza, Pani Bożeny Hołowni oraz Pana
Pawła Zalewskiego w sprawie wykluczenia Polskiej Akademii Nauk z grona beneficjentów
Narodowego Centrum Nauki i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Szanowni Państwo Posłowie,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
1. Jakie były prawne i merytoryczne powody wykluczenia PAN oraz jej pomocniczych
jednostek naukowych z listy beneficjentów grantów NCN i NCBiR? Proszę o wskazanie
konkretnej podstawy prawnej tej decyzji oraz uzasadnienia, dlaczego uznano,
że jednostki PAN nie powinny ubiegać się o te środki.
Należy przede wszystkim wyjaśnić, że Polska Akademia Nauk będąca korporacją uczonych –
nigdy nie należała do tego grona beneficjentów grantów, gdyż nie jest podmiotem
prowadzącym badania naukowe lub prace rozwojowe, a środki przyznawane przez
wskazane agencje wykonawcze są przeznaczone na prowadzenie działalności naukowej,
konkretnych projektów badawczych.
Nieco inaczej sytuacja wyglądała natomiast w odniesieniu do pomocniczych jednostek
naukowych PAN.
Przed dniem 1 października 2018 r. jednostki te rzeczywiście były uprawnione
do aplikowania o środki przyznawane przez NCN i NCBiR na podstawie art. 27 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153)
i odpowiednio art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum
Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1170). Do dnia 30 września 2018 r. przepisy
te umożliwiały występowanie o środki z NCN i NCBiR wszystkim jednostkom naukowym
w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki
(Dz. U. z 2018 r. poz. 87). Ustawa o zasadach finansowania nauki w art. 2 pkt 9 określała jakie
jednostki są uważane za jednostki naukowe. Do jednostek tych zgodnie z art. 2 pkt 9 lit. b
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
należała jednostka naukowa PAN w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej
Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796).
Natomiast zgodnie z ustawą o Polskiej Akademii Nauk pod pojęciem jednostki naukowej PAN
należy rozumieć, zarówno podstawową jednostkę naukową PAN, czyli instytut naukowy
PAN, jak i pomocniczą jednostkę naukową PAN.
Z dniem 1 października 2018 r. wraz z uchyleniem ustawy o zasadach finansowania nauki
z systemu prawa usunięte zostało pojęcie jednostki naukowej. Nowa ustawa – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadziła pojęcie „podmiotów systemu szkolnictwa
wyższego i nauki”, których katalog określony został w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca
2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.).
W konsekwencji ustawą z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z późn. zm.) we wszystkich ustawach,
w których dotychczas była mowa o jednostce naukowej, dokonano zmiany polegającej
na zastąpieniu tego wyrażenia wyrażeniem „podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2
i 4-7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”. Tym niemniej
zmiana ta nie miała charakteru wyłącznie terminologicznego, gdyż podstawowe jednostki
organizacyjne uczelni w rozumieniu statutów tych uczelni zostały zastąpione uczelniami,
a jednostki naukowe PAN – instytutami naukowymi PAN, a ponadto do katalogu podmiotów
systemu szkolnictwa wyższego i nauki została dodana sama PAN. W konsekwencji
wprowadzonych zmian zmianie uległy także ww. przepisy ustawy o Narodowym Centrum
Nauki i ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. Zgodnie z brzmieniem tych przepisów
obowiązującym od dnia 1 października 2018 r. o środki przyznawane przez NCN i NCBiR
mogą ubiegać się podmioty, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4–8 ustawy PSWN,
a zatem wyłącznie instytuty naukowe PAN, z wyłączeniem jednostek pomocniczych PAN.
W uzasadnieniu ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym
i nauce w pkt 3. Zmiany w przepisach obowiązujących, czytamy cyt. „(…) Projekt ustawy –
Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przewiduje zmianę o charakterze systemowym. Wiąże się
to m.in. z zasadniczymi modyfikacjami dotyczącymi terminologii opisującej system szkolnictwa
wyższego i nauki. W związku z faktem, iż regulacje dotyczące tego systemu (albo nawiązujące
do niego) znajdują się w licznych ustawach, zachodzi konieczność nowelizacji przepisów w nich
zawartych (odnosi się to m.in. do takich pojęć, jak: „studia doktoranckie”, „minister właściwy
do spraw szkolnictwa wyższego”, „minister właściwy do spraw nauki”, „podstawowa jednostka
organizacyjna”, „program kształcenia”, „przewód doktorski”, „przepisy o szkolnictwie wyższym”,
„profesor zwyczajny”, „jednostka naukowa”, „dziekan”, „prorektor”, „kanclerz”). Z tej racji
w projekcie ustawy przewidziano wprowadzenie zmian o charakterze dostosowującym (…)”.
Niemniej dostrzegając pewną logikę wprowadzanych wówczas zmian w systemie
szkolnictwa wyższego i nauki, za brakiem ujęcia jednostek pomocniczych PAN wśród
podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki przemawiała okoliczność, że pomocnicze
jednostki naukowe PAN, do których zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy o Polskiej Akademii Nauk
zalicza się w szczególności archiwa, biblioteki, muzea, ogrody botaniczne i zagraniczne stacje
naukowe, nie prowadzą głównie działalności naukowej w sposób samodzielny (nie posiadają
przecież osobowości prawnej) i ciągły. W konsekwencji nie są one też objęte – nawet
fakultatywnie (na wniosek) – oceną w ramach ewaluacji jakości działalności naukowej (art.
265 ust. 14 ustawy PSWN).
2. Dlaczego inne instytucje o podobnym charakterze i statusie prawnym – takie jak Sieć
Badawcza Łukasiewicz czy Polska Akademia Umiejętności – nie zostały objęte
analogicznym ograniczeniem? Z jakiego powodu tylko jednostki podległe PAN zostały
wyłączone, podczas gdy wymienione podmioty zachowały pełne prawa do udziału
w konkursach NCN i NCBiR?
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej
Łukasiewicz (Dz. U. z 2024 r. poz. 925, z późn. zm.), Sieć Badawczą Łukasiewicz tworzą
Centrum Łukasiewicz i instytuty działające w ramach Sieci. Zarówno Centrum Łukasiewicz,
jak i instytuty są państwowymi osobami prawnymi, do których zadań należy zgodnie z art. 2
ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy realizacja projektów badawczych. Centrum
Łukasiewicz i instytuty działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz należą – zgodnie
z art. 7 ust. 1 pkt 6a i 6b ustawy PSWN – do katalogu podmiotów tworzących system
szkolnictwa wyższego i nauki.
Biorąc pod uwagę powyższe, są one również uprawnione do otrzymywania środków
przyznawanych przez NCN i NCBiR.
Polska Akademia Umiejętności jest również państwową osobą prawną (stowarzyszeniem),
która realizuje projekty badawcze oraz zajmuje się działalnością o charakterze
popularyzującym naukę.
Z powyższego wynika, że jako podmioty realizujące projekty badawcze, wyżej wspomniane
podmioty zasadnie znalazły się wśród podmiotów mogących być beneficjentami środków
przeznaczanych na takie cele.
3. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje zmianę obowiązujących
przepisów (np. nowelizację ustawy o NCN) w celu przywrócenia wcześniejszych
uprawnień PAN do składania wniosków grantowych? Innymi słowy, czy rozważane
jest ponowne włączenie tych jednostek do katalogu podmiotów uprawnionych
do otrzymywania grantów NCN, NCBiR oraz programów MNiSW?
4. Kiedy można się spodziewać podjęcia konkretnych działań legislacyjnych
w powyższym zakresie? Proszę o podanie przybliżonego harmonogramu prac nad
stosowną nowelizacją lub innymi działaniami naprawczymi, które rozwiążą problem
wykluczenia PAN z systemu grantowego.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego z uwagą wsłuchuje się w rekomendacje
i wnioski zmian dotyczących poprawy efektywności funkcjonowania systemu szkolnictwa
wyższego i nauki. Mając na uwadze, że wyłączenie pomocniczych jednostek naukowych PAN
z katalogu podmiotów mogących brać udział konkursach NCBR nie zostało
zakwestionowane przez PAN na etapie projektowania i wdrażania przepisów w latach 2017
i 2018, w ocenie MNiSW podjęcie działań legislacyjnych powinno być poprzedzone
stosownym wnioskiem PAN wraz z uzasadnieniem, aby możliwe było ujęcie tego zagadnienia
w sposób kompleksowy.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 3 of 3 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WN.055.1.2025.3.AW
Warszawa, 09 kwietnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 8742
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP: Pana Łukasza
Osmalaka, Pani Ewy Szymanowskiej, Pani Ewy Schädler, Pani Barbary Okuły, Pani Wiolety
Tomczak, Pani Izabeli Bodnar, Pana Piotra Górnikiewicza, Pani Bożeny Hołowni oraz Pana
Pawła Zalewskiego w sprawie wykluczenia Polskiej Akademii Nauk z grona beneficjentów
Narodowego Centrum Nauki i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Szanowni Państwo Posłowie,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
1. Jakie były prawne i merytoryczne powody wykluczenia PAN oraz jej pomocniczych
jednostek naukowych z listy beneficjentów grantów NCN i NCBiR? Proszę o wskazanie
konkretnej podstawy prawnej tej decyzji oraz uzasadnienia, dlaczego uznano,
że jednostki PAN nie powinny ubiegać się o te środki.
Należy przede wszystkim wyjaśnić, że Polska Akademia Nauk będąca korporacją uczonych –
nigdy nie należała do tego grona beneficjentów grantów, gdyż nie jest podmiotem
prowadzącym badania naukowe lub prace rozwojowe, a środki przyznawane przez
wskazane agencje wykonawcze są przeznaczone na prowadzenie działalności naukowej,
konkretnych projektów badawczych.
Nieco inaczej sytuacja wyglądała natomiast w odniesieniu do pomocniczych jednostek
naukowych PAN.
Przed dniem 1 października 2018 r. jednostki te rzeczywiście były uprawnione
do aplikowania o środki przyznawane przez NCN i NCBiR na podstawie art. 27 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153)
i odpowiednio art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum
Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1170). Do dnia 30 września 2018 r. przepisy
te umożliwiały występowanie o środki z NCN i NCBiR wszystkim jednostkom naukowym
w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki
(Dz. U. z 2018 r. poz. 87). Ustawa o zasadach finansowania nauki w art. 2 pkt 9 określała jakie
jednostki są uważane za jednostki naukowe. Do jednostek tych zgodnie z art. 2 pkt 9 lit. b
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
należała jednostka naukowa PAN w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej
Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796).
Natomiast zgodnie z ustawą o Polskiej Akademii Nauk pod pojęciem jednostki naukowej PAN
należy rozumieć, zarówno podstawową jednostkę naukową PAN, czyli instytut naukowy
PAN, jak i pomocniczą jednostkę naukową PAN.
Z dniem 1 października 2018 r. wraz z uchyleniem ustawy o zasadach finansowania nauki
z systemu prawa usunięte zostało pojęcie jednostki naukowej. Nowa ustawa – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadziła pojęcie „podmiotów systemu szkolnictwa
wyższego i nauki”, których katalog określony został w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca
2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.).
W konsekwencji ustawą z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z późn. zm.) we wszystkich ustawach,
w których dotychczas była mowa o jednostce naukowej, dokonano zmiany polegającej
na zastąpieniu tego wyrażenia wyrażeniem „podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2
i 4-7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce”. Tym niemniej
zmiana ta nie miała charakteru wyłącznie terminologicznego, gdyż podstawowe jednostki
organizacyjne uczelni w rozumieniu statutów tych uczelni zostały zastąpione uczelniami,
a jednostki naukowe PAN – instytutami naukowymi PAN, a ponadto do katalogu podmiotów
systemu szkolnictwa wyższego i nauki została dodana sama PAN. W konsekwencji
wprowadzonych zmian zmianie uległy także ww. przepisy ustawy o Narodowym Centrum
Nauki i ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. Zgodnie z brzmieniem tych przepisów
obowiązującym od dnia 1 października 2018 r. o środki przyznawane przez NCN i NCBiR
mogą ubiegać się podmioty, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4–8 ustawy PSWN,
a zatem wyłącznie instytuty naukowe PAN, z wyłączeniem jednostek pomocniczych PAN.
W uzasadnieniu ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym
i nauce w pkt 3. Zmiany w przepisach obowiązujących, czytamy cyt. „(…) Projekt ustawy –
Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przewiduje zmianę o charakterze systemowym. Wiąże się
to m.in. z zasadniczymi modyfikacjami dotyczącymi terminologii opisującej system szkolnictwa
wyższego i nauki. W związku z faktem, iż regulacje dotyczące tego systemu (albo nawiązujące
do niego) znajdują się w licznych ustawach, zachodzi konieczność nowelizacji przepisów w nich
zawartych (odnosi się to m.in. do takich pojęć, jak: „studia doktoranckie”, „minister właściwy
do spraw szkolnictwa wyższego”, „minister właściwy do spraw nauki”, „podstawowa jednostka
organizacyjna”, „program kształcenia”, „przewód doktorski”, „przepisy o szkolnictwie wyższym”,
„profesor zwyczajny”, „jednostka naukowa”, „dziekan”, „prorektor”, „kanclerz”). Z tej racji
w projekcie ustawy przewidziano wprowadzenie zmian o charakterze dostosowującym (…)”.
Niemniej dostrzegając pewną logikę wprowadzanych wówczas zmian w systemie
szkolnictwa wyższego i nauki, za brakiem ujęcia jednostek pomocniczych PAN wśród
podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki przemawiała okoliczność, że pomocnicze
jednostki naukowe PAN, do których zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy o Polskiej Akademii Nauk
zalicza się w szczególności archiwa, biblioteki, muzea, ogrody botaniczne i zagraniczne stacje
naukowe, nie prowadzą głównie działalności naukowej w sposób samodzielny (nie posiadają
przecież osobowości prawnej) i ciągły. W konsekwencji nie są one też objęte – nawet
fakultatywnie (na wniosek) – oceną w ramach ewaluacji jakości działalności naukowej (art.
265 ust. 14 ustawy PSWN).
2. Dlaczego inne instytucje o podobnym charakterze i statusie prawnym – takie jak Sieć
Badawcza Łukasiewicz czy Polska Akademia Umiejętności – nie zostały objęte
analogicznym ograniczeniem? Z jakiego powodu tylko jednostki podległe PAN zostały
wyłączone, podczas gdy wymienione podmioty zachowały pełne prawa do udziału
w konkursach NCN i NCBiR?
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej
Łukasiewicz (Dz. U. z 2024 r. poz. 925, z późn. zm.), Sieć Badawczą Łukasiewicz tworzą
Centrum Łukasiewicz i instytuty działające w ramach Sieci. Zarówno Centrum Łukasiewicz,
jak i instytuty są państwowymi osobami prawnymi, do których zadań należy zgodnie z art. 2
ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy realizacja projektów badawczych. Centrum
Łukasiewicz i instytuty działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz należą – zgodnie
z art. 7 ust. 1 pkt 6a i 6b ustawy PSWN – do katalogu podmiotów tworzących system
szkolnictwa wyższego i nauki.
Biorąc pod uwagę powyższe, są one również uprawnione do otrzymywania środków
przyznawanych przez NCN i NCBiR.
Polska Akademia Umiejętności jest również państwową osobą prawną (stowarzyszeniem),
która realizuje projekty badawcze oraz zajmuje się działalnością o charakterze
popularyzującym naukę.
Z powyższego wynika, że jako podmioty realizujące projekty badawcze, wyżej wspomniane
podmioty zasadnie znalazły się wśród podmiotów mogących być beneficjentami środków
przeznaczanych na takie cele.
3. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje zmianę obowiązujących
przepisów (np. nowelizację ustawy o NCN) w celu przywrócenia wcześniejszych
uprawnień PAN do składania wniosków grantowych? Innymi słowy, czy rozważane
jest ponowne włączenie tych jednostek do katalogu podmiotów uprawnionych
do otrzymywania grantów NCN, NCBiR oraz programów MNiSW?
4. Kiedy można się spodziewać podjęcia konkretnych działań legislacyjnych
w powyższym zakresie? Proszę o podanie przybliżonego harmonogramu prac nad
stosowną nowelizacją lub innymi działaniami naprawczymi, które rozwiążą problem
wykluczenia PAN z systemu grantowego.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego z uwagą wsłuchuje się w rekomendacje
i wnioski zmian dotyczących poprawy efektywności funkcjonowania systemu szkolnictwa
wyższego i nauki. Mając na uwadze, że wyłączenie pomocniczych jednostek naukowych PAN
z katalogu podmiotów mogących brać udział konkursach NCBR nie zostało
zakwestionowane przez PAN na etapie projektowania i wdrażania przepisów w latach 2017
i 2018, w ocenie MNiSW podjęcie działań legislacyjnych powinno być poprzedzone
stosownym wnioskiem PAN wraz z uzasadnieniem, aby możliwe było ujęcie tego zagadnienia
w sposób kompleksowy.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 3 of 3 --