Interpelacja nr 8732
Interpelacja w sprawie fali samobójstw na polskiej wsi
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Klimat, Energia i Środowisko (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie fali samobójstw na polskiej wsi
Interpelacja nr 8732
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie fali samobójstw na polskiej wsi
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 18-03-2025
Szanowny Panie Premierze,
zwracam się do Pana w sprawie dramatycznego, a jednocześnie wciąż marginalizowanego problemu, jakim jest nadzwyczaj wysoka liczba samobójstw wśród rolników w Polsce. Dane są przerażające – każdego roku około 600 rolników odbiera sobie życie, a kolejne 300–350 przypadków dotyczy członków rodzin żyjących w gospodarstwach rolnych. Jest to niemal tysiąc istnień ludzkich rocznie – skala, której nie można dłużej ignorować.
Podczas gdy w przestrzeni publicznej podejmowane są debaty na temat różnych problemów społecznych, dramat tysięcy polskich rolników, ich rodzin i społeczności wiejskich jest niemal całkowicie pomijany. Statystyki wskazują, że prawie 50% wszystkich samobójstw w Polsce dotyczy mieszkańców wsi. To pokazuje, że obszary wiejskie wciąż pozostają poza systemowym wsparciem psychologicznym i psychiatrycznym.
Zdecydowana większość rolników, którzy targnęli się na własne życie, to mężczyźni (85%), głównie w wieku 45-65 lat. Ale niepokojąco rośnie także liczba samobójstw wśród młodych rolników, którzy nie widzą przyszłości dla swoich gospodarstw i rodzin.
Rolnictwo jest jednym z najbardziej stresujących zawodów. Nieprzewidywalność pogody, wzrastające koszty produkcji, długi, niestabilność cen produktów rolnych, brak systemowego wsparcia i konieczność walki z biurokracją prowadzą do psychicznego wyczerpania i desperacji. Do tego dochodzi rosnące zadłużenie gospodarstw – dla wielu rolników problem nie do przezwyciężenia.
Nie można też zapominać o samotności i izolacji społecznej – rolnicy pracują często samotnie, przez wiele godzin dziennie, bez wsparcia otoczenia. Jednocześnie mają utrudniony dostęp do specjalistycznej pomocy psychologicznej i psychiatrycznej, szczególnie na terenach wiejskich, gdzie brakuje takich placówek.
W Polsce nie funkcjonują żadne dedykowane programy prewencyjne skierowane specjalnie do rolników, choć statystyki jednoznacznie wskazują, że jest to jedna z najbardziej zagrożonych grup zawodowych.
Rządy wielu krajów wdrażają konkretne działania, aby przeciwdziałać tej tragedii. We Francji uruchomiono specjalną linię wsparcia dla rolników, w Stanach Zjednoczonych powstają programy edukacyjne i finansowe, które mają na celu zapobieganie samobójstwom wśród farmerów. Dlaczego w Polsce tego nie ma?!
Każdego dnia na polskiej wsi ktoś decyduje się odebrać sobie życie. To już nie jest problem marginalny – to jest epidemia, która zabija setki rolników rocznie. Państwo nie może pozostawać obojętne na dramat tysięcy rodzin, które tracą swoich bliskich.
Polscy rolnicy stanowią fundament bezpieczeństwa żywnościowego naszego kraju. To oni dostarczają żywność, to oni dbają o ziemię, to oni podtrzymują życie na obszarach wiejskich. Nie możemy pozwolić, by byli zostawieni sami sobie w walce o przetrwanie – zarówno finansowe, jak i psychiczne.
W związku z powyższymi faktami zwracam się z pytaniami:
Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiada aktualne dane dotyczące liczby samobójstw wśród rolników w Polsce i czy są prowadzone analizy przyczyn tego zjawiska?
Jakie działania podejmuje rząd, aby przeciwdziałać kryzysowi psychicznemu w środowisku rolniczym?
Czy planowane jest stworzenie specjalnego programu wsparcia psychologicznego dla rolników, obejmującego infolinię, szkolenia i ułatwiony dostęp do specjalistów?
Czy rząd zamierza poprawić dostęp do pomocy psychiatrycznej na terenach wiejskich, gdzie brakuje specjalistycznych placówek?
Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważa wdrożenie instrumentów wsparcia finansowego dla gospodarstw dotkniętych kryzysem zadłużenia, które jest jedną z kluczowych przyczyn samobójstw?
Oczekuję konkretnych działań, a nie jedynie zapewnień o „monitorowaniu sytuacji”. Problem samobójstw wśród rolników musi zostać uznany za priorytetowy, a pomoc – systemowa, długofalowa i skuteczna.
Interpelacja nr 8732
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie fali samobójstw na polskiej wsi
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 18-03-2025
Szanowny Panie Premierze,
zwracam się do Pana w sprawie dramatycznego, a jednocześnie wciąż marginalizowanego problemu, jakim jest nadzwyczaj wysoka liczba samobójstw wśród rolników w Polsce. Dane są przerażające – każdego roku około 600 rolników odbiera sobie życie, a kolejne 300–350 przypadków dotyczy członków rodzin żyjących w gospodarstwach rolnych. Jest to niemal tysiąc istnień ludzkich rocznie – skala, której nie można dłużej ignorować.
Podczas gdy w przestrzeni publicznej podejmowane są debaty na temat różnych problemów społecznych, dramat tysięcy polskich rolników, ich rodzin i społeczności wiejskich jest niemal całkowicie pomijany. Statystyki wskazują, że prawie 50% wszystkich samobójstw w Polsce dotyczy mieszkańców wsi. To pokazuje, że obszary wiejskie wciąż pozostają poza systemowym wsparciem psychologicznym i psychiatrycznym.
Zdecydowana większość rolników, którzy targnęli się na własne życie, to mężczyźni (85%), głównie w wieku 45-65 lat. Ale niepokojąco rośnie także liczba samobójstw wśród młodych rolników, którzy nie widzą przyszłości dla swoich gospodarstw i rodzin.
Rolnictwo jest jednym z najbardziej stresujących zawodów. Nieprzewidywalność pogody, wzrastające koszty produkcji, długi, niestabilność cen produktów rolnych, brak systemowego wsparcia i konieczność walki z biurokracją prowadzą do psychicznego wyczerpania i desperacji. Do tego dochodzi rosnące zadłużenie gospodarstw – dla wielu rolników problem nie do przezwyciężenia.
Nie można też zapominać o samotności i izolacji społecznej – rolnicy pracują często samotnie, przez wiele godzin dziennie, bez wsparcia otoczenia. Jednocześnie mają utrudniony dostęp do specjalistycznej pomocy psychologicznej i psychiatrycznej, szczególnie na terenach wiejskich, gdzie brakuje takich placówek.
W Polsce nie funkcjonują żadne dedykowane programy prewencyjne skierowane specjalnie do rolników, choć statystyki jednoznacznie wskazują, że jest to jedna z najbardziej zagrożonych grup zawodowych.
Rządy wielu krajów wdrażają konkretne działania, aby przeciwdziałać tej tragedii. We Francji uruchomiono specjalną linię wsparcia dla rolników, w Stanach Zjednoczonych powstają programy edukacyjne i finansowe, które mają na celu zapobieganie samobójstwom wśród farmerów. Dlaczego w Polsce tego nie ma?!
Każdego dnia na polskiej wsi ktoś decyduje się odebrać sobie życie. To już nie jest problem marginalny – to jest epidemia, która zabija setki rolników rocznie. Państwo nie może pozostawać obojętne na dramat tysięcy rodzin, które tracą swoich bliskich.
Polscy rolnicy stanowią fundament bezpieczeństwa żywnościowego naszego kraju. To oni dostarczają żywność, to oni dbają o ziemię, to oni podtrzymują życie na obszarach wiejskich. Nie możemy pozwolić, by byli zostawieni sami sobie w walce o przetrwanie – zarówno finansowe, jak i psychiczne.
W związku z powyższymi faktami zwracam się z pytaniami:
Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiada aktualne dane dotyczące liczby samobójstw wśród rolników w Polsce i czy są prowadzone analizy przyczyn tego zjawiska?
Jakie działania podejmuje rząd, aby przeciwdziałać kryzysowi psychicznemu w środowisku rolniczym?
Czy planowane jest stworzenie specjalnego programu wsparcia psychologicznego dla rolników, obejmującego infolinię, szkolenia i ułatwiony dostęp do specjalistów?
Czy rząd zamierza poprawić dostęp do pomocy psychiatrycznej na terenach wiejskich, gdzie brakuje specjalistycznych placówek?
Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważa wdrożenie instrumentów wsparcia finansowego dla gospodarstw dotkniętych kryzysem zadłużenia, które jest jedną z kluczowych przyczyn samobójstw?
Oczekuję konkretnych działań, a nie jedynie zapewnień o „monitorowaniu sytuacji”. Problem samobójstw wśród rolników musi zostać uznany za priorytetowy, a pomoc – systemowa, długofalowa i skuteczna.
Odpowiedź urzędowa
Minister Czesław Siekierski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 5 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15949 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 18 kwietnia 2025 r.
znak sprawy: DOS.zs.058.11.2025
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 8732 pana Jarosława Sachajki – Posła na Sejm RP – w sprawie fali
samobójstw na polskiej wsi
Szanowny Panie Marszałku,
kwestia zdrowia psychicznego rolników i mieszkańców obszarów wiejskich jest ważna dla
zapewnienia trwałości i żywotności gospodarstw rolnych. Pełniąc istotną rolę w
zapewnianiu bezpieczeństwa żywnościowego, rolnicy nieustannie zmagają się z takimi
wyzwaniami jak: zmienne warunki pogodowe, wahania rynkowe i regulacyjne, zwiększone
koszty produkcji, izolacja społeczna czy ciężka praca fizyczna. Stanowi to przyczynę
nieustającego stresu, może prowadzić do depresji, a nawet samobójstw.
Istnieje zatem potrzeba wsparcia w kwestii zdrowia psychicznego rolników i mieszkańców
obszarów wiejskich, dlatego podejmujemy adekwatne działania w tym obszarze. Poniżej
przedstawiam odpowiedź na pytania zawarte w interpelacji, przygotowane w porozumieniu
z ministrem zdrowia, ministrem spraw wewnętrznych i administracji oraz Kasą Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego.
1. Czy Ministerstwo Rolnictwa posiada aktualne dane dotyczące liczby samobójstw
wśród rolników w Polsce i czy są prowadzone analizy przyczyn tego zjawiska?
Dane o zamachach samobójczych są zbierane przez Komendę Główną Policji (KGP) oraz
Główny Urząd Statystyczny (GUS). GUS zbiera dane na temat samobójstw na podstawie kart
-- 1 of 7 --
zgonów1, natomiast KGP – na podstawie danych wprowadzonych do Krajowego Systemu
Informacyjnego Policji (KSIP) za pośrednictwem formularzy KSIP 10 – „Rejestracja
zgłoszenia zamachu samobójczego” bezpośrednio po wydarzeniu w momencie ustalenia, że
doszło do zamachu samobójczego2. Na podstawie danych KGP w roku 2024 samobójstwa
dokonało 123 rolników z łącznej liczby 4845 zamachów samobójczych i jest to najniższy
wskaźnik od roku 2017 (204), i stanowi 2,5% ogółu zgonów w wyniku samobójstwa.
Według informacji przekazanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji,
najczęstszym powodem zamachów samobójczych wśród rolników jest choroba psychiczna
lub zaburzenia psychiczne oraz nieporozumienie rodzinne bądź przemoc w rodzinie, przy
czym w większości incydentów powód ten nie został ustalony (w 2020 r. – 137
nieustalonych zdarzeń, w 2021 r. – 104, w 2022 r. – 106, w 2023 r. – 95, w 2024 r. – 87).
2. Jakie działania podejmuje rząd, aby przeciwdziałać kryzysowi psychicznemu
w środowisku rolniczym?
Ministerstwo Zdrowia
W wyniku prac Ministerstwa Zdrowia z funkcjonującym Zespołem roboczym ds. prewencji
samobójstw i depresji przy Radzie do spraw Zdrowia Publicznego ujęto w Narodowym
Programie Zdrowia (NPZ) na lata 2021-20253 łącznie do realizacji 10 zadań mających na
celu zapobieganie zachowaniom samobójczym. Dla spójności realizacji ww. zadań,
wyodrębniony został koordynator, tj. Instytut Psychiatrii i Neurologii oraz powstało Biuro
ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym.
W odniesieniu do kwestii przeciwdziałania kryzysowi psychicznemu w środowisku
rolniczym i zapewnienia dostępu do pomocy psychiatrycznej na terenach wiejskich,
w ramach NPZ funkcjonuje Centrum wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,
oferujące całodobową pomoc osobom w kryzysie, zarówno przez rozmowę telefoniczną
pod numerem 800 70 22 22, jak i chat, w tym dyżury specjalistów, tj.: psychiatry, prawnika,
pracownika socjalnego, terapeuty uzależnień, asystenta zdrowienia, seksuologa.
Realizatorem zadania jest Fundacja ITAKA.
W mediach przekazywane są także informacje dotyczące możliwości korzystania z pomocy
psychologicznej (materiały na temat zapobiegania samobójstwom, w tym ramka pomocowa
dostępna pod linkiem: https://zapobiegajmysamobojstwom.pl/biblioteka/.
Działania te mają na celu zwiększenie wiedzy na temat dostępnych form pomocy.
W ramach przeciwdziałania zjawisku stygmatyzacji, na zlecenie Ministerstwa Zdrowia,
realizowana jest od 2022 r. przez Fabrykę Komunikacji Społecznej kampania edukacyjno-
1 https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/metryka/3840
2 https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy-samobojcze
3 https://dziennikustaw.gov.pl/DU/rok/2021/pozycja/642
-- 2 of 7 --
informacyjna pt.: „Zobacz człowieka”, której celem jest przeciwdziałanie stygmatyzacji
i autostygmatyzacji osób doświadczających zaburzeń i chorób psychicznych. Kampania
skierowana jest do społeczeństwa, a przede wszystkim młodzieży i młodych dorosłych
w wieku 16-30 lat, a także mężczyzn w wieku 30-45 lat, ze szczególnym uwzględnieniem
osób zamieszkujących mniejsze miejscowości – poniżej 5 tys. mieszkańców. Więcej
informacji na temat kampanii można znaleźć na stronie internetowej:
www.zobaczczlowieka.pl.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Do podstawowych zadań służb mundurowych, oprócz zapewnienia porządku publicznego
oraz bezpieczeństwa obywateli, należy przede wszystkim ochrona ich zdrowia i życia.
Szczególną sytuacją we wskazanym kontekście jest interwencja wobec osoby
manifestującej zachowania samobójcze. W celu wzmocnienia kompetencji przedstawicieli
służb mundurowych w zakresie, m.in., podejmowania interwencji wobec osób
przejawiających zachowania samobójcze, zostały opracowane „Standardy postępowania
dla służb mundurowych dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie
samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej”. Opracowanie ma na celu ułatwić służbom
mundurowym podjęcie skutecznych działań w sytuacji bezpośredniego kontaktu z osobą
podejmującą próbę samobójczą. Stanowi jednocześnie podpowiedź, czego należy unikać
i jak postępować z osobą w kryzysie suicydalnym, podaje propozycje możliwych działań
oraz porządkuje podstawową wiedzę z obszaru zachowań suicydalnych.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Kasa lub KRUS), zgodnie z ustawą
o ubezpieczaniu społecznym rolników, od początku swej działalności prowadzi różnorodne
działania prewencyjne na rzecz zmniejszenia liczby wypadków i chorób zawodowych
rolników. Kasa od 30 lat popularyzuje wśród ubezpieczonych i ich rodzin „Zasady ochrony
zdrowia i życia w gospodarstwie rolnym” - rekomendacje dotyczące wyposażenia
gospodarstwa, zabezpieczeń pracujących w nim osób oraz sposobów wykonywania
czynności związanych z działalnością rolniczą, stosowanie których zmniejsza ryzyko
wypadków przy pracy rolniczej i rolniczych chorób zawodowych. Dokument został
opracowany we współpracy z ministrami właściwymi do spraw rozwoju wsi, zdrowia,
rodziny i polityki społecznej. Po latach działalności edukacyjnej skoncentrowanej przede
wszystkim na minimalizowaniu ryzyka wypadków i chorób zawodowych rolników,
do których dochodziło z powodu przyczyn technicznych i organizacyjnych, w roku 2020
do wspomnianego opracowania dodano również zalecenia dotyczące stanu
psychofizycznego rolnika oraz organizacji pracy w gospodarstwie. Od momentu
rozpoczęcia przez Kasę działalności prewencyjnej liczba zgłaszanych wypadków spadła
-- 3 of 7 --
o ponad 80%, wskaźnik wypadkowości z 24,6 do 7,8 wypadków na 1000 ubezpieczonych,
a liczba wypadków śmiertelnych w tym czasie spadła z 286 do 38. Dzięki skutecznym
działaniom w znacznym stopniu ograniczona została wypadkowość, co nie bez wpływu
pozostaje również na zdrowie psychiczne rolników.
Ze statystyk i opinii pracowników KRUS wynika, że poza przyczynami technicznymi i
organizacyjnymi, istotny wpływ na ryzyko wypadków przy pracy rolniczej ma stan
psychofizyczny osoby przystępującej do pracy, a kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa
i efektywności pracy rolników ma dobrostan człowieka. Od kilku lat podczas działań
prewencyjnych informowano beneficjentów Kasy o tym, jak tzw. czynnik ludzki wpływa
na bezpieczeństwo pracy. W marcu br. inaugurowano kolejną kampanię prewencyjną
„Dobrostan Rolnika”, której celem jest popularyzowanie sposobów dbania o szeroko
rozumiane zdrowie, profilaktykę chorób cywilizacyjnych i wspieranie rolników w
podejmowaniu prozdrowotnych działań. Fundamentem kampanii jest definicja zdrowia
Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która określa je jako stan pełnego fizycznego,
umysłowego i społecznego dobrostanu. Rozpowszechnianie tych informacji ma na celu
zwrócenie uwagi rolników na wpływ dobrostanu na zdrowie i życie oraz zapoznanie
z programami profilaktycznymi i działaniami Ministerstwa Zdrowia i Narodowego
Funduszu Zdrowia, z którym Kasa podpisała list intencyjny. W jego treści KRUS i NFZ
wyraziły wolę współpracy w zakresie współdziałania na rzecz poprawy stanu zdrowia
mieszkańców terenów wiejskich. W ramach tej kooperacji w roku 2024 przeprowadzono,
m.in., szkolenia, konkursy, wspólne stoiska informacyjno-prewencyjne, pomiary
parametrów zdrowotnych. Udział w tych aktywnościach wzięło ponad 24 tys. rolników
oraz ponad 2 tys. dzieci i młodzieży.
Jednym z działań kampanijnych będzie dystrybucja wśród ubezpieczonych w Kasie
i mieszkańców terenów wiejskich materiałów zawierających treści związane z kampanią
„Dobrostan Rolnika”. Obecnie rozpowszechniane są plakat i ulotka na temat depresji
(wskazanie wagi problemu i informacja na temat form pomocy).
3. Czy planowane jest stworzenie specjalnego programu wsparcia psychologicznego
dla rolników, obejmującego infolinię, szkolenia i ułatwiony dostęp do
specjalistów?
4. Czy rząd zamierza poprawić dostęp do pomocy psychiatrycznej na terenach
wiejskich, gdzie brakuje specjalistycznych placówek?
Ministerstwo Zdrowia
Zakres międzysektorowych działań oraz zalecanych rozwiązań organizacyjnych w systemie
ochrony zdrowia psychicznego został wskazany w ramach Narodowego Programu
-- 4 of 7 --
Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 przyjętego rozporządzeniem Rady
Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony
Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2480).
Priorytetem jest rozwój idei psychiatrii środowiskowej i kompleksowej opieki w centrach
zdrowia psychicznego, których funkcjonuje obecnie w Polsce 117, a działaniem obejmują
ok. 51% populacji powyżej 18. roku życia. Docelowo takie centra mają funkcjonować
w całym kraju. Obecnie trwają prace legislacyjne w związku z wypracowaniem sposobu
organizacji i finansowania Centrów Zdrowia Psychicznego.
Ponadto 30 października 2024 r. w Ministerstwie Zdrowia został złożony wniosek
w sprawie realizacji projektu finansowanego z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę
Klimat Środowisko pn.: „Wsparcie infrastrukturalne Centrów Zdrowia Psychicznego dla
dorosłych oraz ośrodków / zespołów środowiskowej opieki psychologicznej i
psychoterapeutycznej (I poziom referencyjny)”. W ramach projektu przewiduje się wsparcie
dla 317 ośrodków I poziomu (granty będzie mogło uzyskać prawie 65% wszystkich
działających w Polsce ośrodków) oraz wsparcie 100 Centrów Zdrowia Psychicznego (grant
będzie mogło uzyskać 85% wszystkich działających w Polsce centrów). Powołany został
Zespół ds. zmian systemowych w centrach zdrowia psychicznego, którego zadaniem jest
uregulowanie funkcjonowania opieki psychiatrycznej w Polsce.
W sumie na inwestycje w psychiatrię przeznaczone zostaną 4 200 000 000 zł (cztery
miliardy dwieście milionów zł).
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Obecnie trwają prace zmierzające do określenia propozycji kierunków tematycznych
w ramach Planu Operacyjnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich+ (KSOW+) na rok 2026.
Ze względu na zgłaszane do ministerstwa sygnały tematyka zdrowia psychicznego
rolników i mieszkańców obszarów wiejskich, w tym młodzieży z obszarów wiejskich,
zostanie ujęta w jednym z proponowanych kierunków tematycznych KSOW+. Jednostki
wsparcia sieci będą zachęcane do przyjrzenia się sytuacji związanej z potrzebą wsparcia
zdrowia psychicznego rolników i mieszkańców obszarów wiejskich, w tym do zaplanowania
i realizacji operacji stanowiących adekwatną odpowiedź na ww. potrzebę.
5. Czy Ministerstwo Rolnictwa rozważa wdrożenie instrumentów wsparcia
finansowego dla gospodarstw dotkniętych kryzysem zadłużenia, które jest jedną
z kluczowych przyczyn samobójstw.
Ministerstwo Rolnictwa dysponuje następującymi instrumentami wsparcia finansowego
dla gospodarstw dotkniętych kryzysem zadłużenia.
-- 5 of 7 --
1) Restrukturyzacja zadłużonych podmiotów prowadzących gospodarstwo rolne
Zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 2018 o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów
prowadzących gospodarstwa rolne4 podmioty prowadzące gospodarstwo rolne, które są
zadłużone i jednocześnie nie znajdują się w stanie likwidacji lub upadłości lub wobec
których nie toczy się postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie ustawy z dnia 15 maja
2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne5, mogą ubiegać się o przejęcie długu.
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) może przejąć dług podmiotu prowadzącego
gospodarstwo rolne w wypadku, gdy przedmiotem przejęcia jest dług o charakterze
pieniężnym powstały w związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a jego wysokość
nie przekracza wartości nieruchomości pomniejszonej o wysokości sumy hipoteki
ustanowionej na tej nieruchomości.
2) Fundusz Ochrony Rolnictwa (Fundusz) - ustawa z dnia 9 maja 2023 r. o Funduszu
Ochrony Rolnictwa6 (uFOR).
Celem zasadniczym Funduszu jest stworzenie możliwości prawnych gwarantujących
producentom rolnym rekompensatę z tytułu utraty przychodów z prowadzonej przez nich
działalności rolniczej w przypadku upadłości nabywców produktów rolnych.
Fundusz stanowi wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje KOWR.
Dochody Funduszu stanowią:
wpłaty na Fundusz dokonywane przez podmioty skupujące,
odsetki od środków lokowanych w formie depozytu u ministra właściwego ds.
finansów publicznych,
środki finansowe odzyskane przez KOWR w wyniku prowadzonych postępowań
upadłościowych od podmiotów skupujących, które stały się niewypłacalne, na
rzecz Funduszu z tytułu roszczeń po wypłacie producentom rolnym rekompensat.
Rekompensaty ze środków finansowych Funduszu są przyznawane i wypłacane
producentowi rolnemu lub grupie, który/-a nie otrzymał/-a zapłaty za produkty rolne zbyte
podmiotowi skupującemu (podmiotowi prowadzącemu skup, przechowywanie, obróbkę
lub przetwórstwo produktów rolnych), który stał się niewypłacalny – art. 10 ust. 1 uFOR.
3) Pomoc producentom rolnym, którzy mają trudności ze spłatą czynnych kredytów
z dopłatami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR)
Producenci rolni, którzy mają trudności ze spłatą czynnych kredytów z ARiMR do
oprocentowania, mogą ubiegać się w banku o:
4 Dz. U. z 2019 r. poz. 33.
5 Dz. U. z 2024 r. poz. 1428.
6 Dz. U. z 2025 r. poz. 308.
-- 6 of 7 --
a) zastosowanie prolongaty spłaty rat kapitału i odsetek, o ile określony w umowie
kredytu termin ich spłaty jeszcze nie minął,
b) wydłużenie okresu kredytowania poza przewidziany w umowie kredytu, o ile
określony w umowie kredytu okres kredytowania jeszcze nie minął,
c) zmianę kierunku produkcji na inny określony w zasadach udzielania kredytów.
Zasady udzielania kredytów przewidują również, że w przypadku zaprzestania przez
kredytobiorcę prowadzenia działalności lub spłaty kredytu i odsetek z przyczyn od niego
niezależnych, umożliwiają bankowi, po dokonaniu stosownej analizy i deklaracji
kredytobiorcy o wznowieniu działalności lub spłaty kredytu, uznanie tego zaprzestania
za czasowe. W takim przypadku, w okresie ww. zaprzestania, dopłaty do oprocentowania
kredytu nie są stosowane. Po wznowieniu przez kredytobiorcę działalności lub spłaty
kredytu i odsetek dopłaty ponownie są stosowane od dnia tego wznowienia.
Ponadto w przypadku problemów ze spłatą zobowiązań kredytowych istnieje możliwość
ubiegania się o restrukturyzację zadłużenia na podstawie ogólnie obowiązujących
przepisów ustawy Prawo restrukturyzacyjne.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 18 kwietnia 2025 r.
znak sprawy: DOS.zs.058.11.2025
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 8732 pana Jarosława Sachajki – Posła na Sejm RP – w sprawie fali
samobójstw na polskiej wsi
Szanowny Panie Marszałku,
kwestia zdrowia psychicznego rolników i mieszkańców obszarów wiejskich jest ważna dla
zapewnienia trwałości i żywotności gospodarstw rolnych. Pełniąc istotną rolę w
zapewnianiu bezpieczeństwa żywnościowego, rolnicy nieustannie zmagają się z takimi
wyzwaniami jak: zmienne warunki pogodowe, wahania rynkowe i regulacyjne, zwiększone
koszty produkcji, izolacja społeczna czy ciężka praca fizyczna. Stanowi to przyczynę
nieustającego stresu, może prowadzić do depresji, a nawet samobójstw.
Istnieje zatem potrzeba wsparcia w kwestii zdrowia psychicznego rolników i mieszkańców
obszarów wiejskich, dlatego podejmujemy adekwatne działania w tym obszarze. Poniżej
przedstawiam odpowiedź na pytania zawarte w interpelacji, przygotowane w porozumieniu
z ministrem zdrowia, ministrem spraw wewnętrznych i administracji oraz Kasą Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego.
1. Czy Ministerstwo Rolnictwa posiada aktualne dane dotyczące liczby samobójstw
wśród rolników w Polsce i czy są prowadzone analizy przyczyn tego zjawiska?
Dane o zamachach samobójczych są zbierane przez Komendę Główną Policji (KGP) oraz
Główny Urząd Statystyczny (GUS). GUS zbiera dane na temat samobójstw na podstawie kart
-- 1 of 7 --
zgonów1, natomiast KGP – na podstawie danych wprowadzonych do Krajowego Systemu
Informacyjnego Policji (KSIP) za pośrednictwem formularzy KSIP 10 – „Rejestracja
zgłoszenia zamachu samobójczego” bezpośrednio po wydarzeniu w momencie ustalenia, że
doszło do zamachu samobójczego2. Na podstawie danych KGP w roku 2024 samobójstwa
dokonało 123 rolników z łącznej liczby 4845 zamachów samobójczych i jest to najniższy
wskaźnik od roku 2017 (204), i stanowi 2,5% ogółu zgonów w wyniku samobójstwa.
Według informacji przekazanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji,
najczęstszym powodem zamachów samobójczych wśród rolników jest choroba psychiczna
lub zaburzenia psychiczne oraz nieporozumienie rodzinne bądź przemoc w rodzinie, przy
czym w większości incydentów powód ten nie został ustalony (w 2020 r. – 137
nieustalonych zdarzeń, w 2021 r. – 104, w 2022 r. – 106, w 2023 r. – 95, w 2024 r. – 87).
2. Jakie działania podejmuje rząd, aby przeciwdziałać kryzysowi psychicznemu
w środowisku rolniczym?
Ministerstwo Zdrowia
W wyniku prac Ministerstwa Zdrowia z funkcjonującym Zespołem roboczym ds. prewencji
samobójstw i depresji przy Radzie do spraw Zdrowia Publicznego ujęto w Narodowym
Programie Zdrowia (NPZ) na lata 2021-20253 łącznie do realizacji 10 zadań mających na
celu zapobieganie zachowaniom samobójczym. Dla spójności realizacji ww. zadań,
wyodrębniony został koordynator, tj. Instytut Psychiatrii i Neurologii oraz powstało Biuro
ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym.
W odniesieniu do kwestii przeciwdziałania kryzysowi psychicznemu w środowisku
rolniczym i zapewnienia dostępu do pomocy psychiatrycznej na terenach wiejskich,
w ramach NPZ funkcjonuje Centrum wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,
oferujące całodobową pomoc osobom w kryzysie, zarówno przez rozmowę telefoniczną
pod numerem 800 70 22 22, jak i chat, w tym dyżury specjalistów, tj.: psychiatry, prawnika,
pracownika socjalnego, terapeuty uzależnień, asystenta zdrowienia, seksuologa.
Realizatorem zadania jest Fundacja ITAKA.
W mediach przekazywane są także informacje dotyczące możliwości korzystania z pomocy
psychologicznej (materiały na temat zapobiegania samobójstwom, w tym ramka pomocowa
dostępna pod linkiem: https://zapobiegajmysamobojstwom.pl/biblioteka/.
Działania te mają na celu zwiększenie wiedzy na temat dostępnych form pomocy.
W ramach przeciwdziałania zjawisku stygmatyzacji, na zlecenie Ministerstwa Zdrowia,
realizowana jest od 2022 r. przez Fabrykę Komunikacji Społecznej kampania edukacyjno-
1 https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/metryka/3840
2 https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy-samobojcze
3 https://dziennikustaw.gov.pl/DU/rok/2021/pozycja/642
-- 2 of 7 --
informacyjna pt.: „Zobacz człowieka”, której celem jest przeciwdziałanie stygmatyzacji
i autostygmatyzacji osób doświadczających zaburzeń i chorób psychicznych. Kampania
skierowana jest do społeczeństwa, a przede wszystkim młodzieży i młodych dorosłych
w wieku 16-30 lat, a także mężczyzn w wieku 30-45 lat, ze szczególnym uwzględnieniem
osób zamieszkujących mniejsze miejscowości – poniżej 5 tys. mieszkańców. Więcej
informacji na temat kampanii można znaleźć na stronie internetowej:
www.zobaczczlowieka.pl.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Do podstawowych zadań służb mundurowych, oprócz zapewnienia porządku publicznego
oraz bezpieczeństwa obywateli, należy przede wszystkim ochrona ich zdrowia i życia.
Szczególną sytuacją we wskazanym kontekście jest interwencja wobec osoby
manifestującej zachowania samobójcze. W celu wzmocnienia kompetencji przedstawicieli
służb mundurowych w zakresie, m.in., podejmowania interwencji wobec osób
przejawiających zachowania samobójcze, zostały opracowane „Standardy postępowania
dla służb mundurowych dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie
samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej”. Opracowanie ma na celu ułatwić służbom
mundurowym podjęcie skutecznych działań w sytuacji bezpośredniego kontaktu z osobą
podejmującą próbę samobójczą. Stanowi jednocześnie podpowiedź, czego należy unikać
i jak postępować z osobą w kryzysie suicydalnym, podaje propozycje możliwych działań
oraz porządkuje podstawową wiedzę z obszaru zachowań suicydalnych.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Kasa lub KRUS), zgodnie z ustawą
o ubezpieczaniu społecznym rolników, od początku swej działalności prowadzi różnorodne
działania prewencyjne na rzecz zmniejszenia liczby wypadków i chorób zawodowych
rolników. Kasa od 30 lat popularyzuje wśród ubezpieczonych i ich rodzin „Zasady ochrony
zdrowia i życia w gospodarstwie rolnym” - rekomendacje dotyczące wyposażenia
gospodarstwa, zabezpieczeń pracujących w nim osób oraz sposobów wykonywania
czynności związanych z działalnością rolniczą, stosowanie których zmniejsza ryzyko
wypadków przy pracy rolniczej i rolniczych chorób zawodowych. Dokument został
opracowany we współpracy z ministrami właściwymi do spraw rozwoju wsi, zdrowia,
rodziny i polityki społecznej. Po latach działalności edukacyjnej skoncentrowanej przede
wszystkim na minimalizowaniu ryzyka wypadków i chorób zawodowych rolników,
do których dochodziło z powodu przyczyn technicznych i organizacyjnych, w roku 2020
do wspomnianego opracowania dodano również zalecenia dotyczące stanu
psychofizycznego rolnika oraz organizacji pracy w gospodarstwie. Od momentu
rozpoczęcia przez Kasę działalności prewencyjnej liczba zgłaszanych wypadków spadła
-- 3 of 7 --
o ponad 80%, wskaźnik wypadkowości z 24,6 do 7,8 wypadków na 1000 ubezpieczonych,
a liczba wypadków śmiertelnych w tym czasie spadła z 286 do 38. Dzięki skutecznym
działaniom w znacznym stopniu ograniczona została wypadkowość, co nie bez wpływu
pozostaje również na zdrowie psychiczne rolników.
Ze statystyk i opinii pracowników KRUS wynika, że poza przyczynami technicznymi i
organizacyjnymi, istotny wpływ na ryzyko wypadków przy pracy rolniczej ma stan
psychofizyczny osoby przystępującej do pracy, a kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa
i efektywności pracy rolników ma dobrostan człowieka. Od kilku lat podczas działań
prewencyjnych informowano beneficjentów Kasy o tym, jak tzw. czynnik ludzki wpływa
na bezpieczeństwo pracy. W marcu br. inaugurowano kolejną kampanię prewencyjną
„Dobrostan Rolnika”, której celem jest popularyzowanie sposobów dbania o szeroko
rozumiane zdrowie, profilaktykę chorób cywilizacyjnych i wspieranie rolników w
podejmowaniu prozdrowotnych działań. Fundamentem kampanii jest definicja zdrowia
Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która określa je jako stan pełnego fizycznego,
umysłowego i społecznego dobrostanu. Rozpowszechnianie tych informacji ma na celu
zwrócenie uwagi rolników na wpływ dobrostanu na zdrowie i życie oraz zapoznanie
z programami profilaktycznymi i działaniami Ministerstwa Zdrowia i Narodowego
Funduszu Zdrowia, z którym Kasa podpisała list intencyjny. W jego treści KRUS i NFZ
wyraziły wolę współpracy w zakresie współdziałania na rzecz poprawy stanu zdrowia
mieszkańców terenów wiejskich. W ramach tej kooperacji w roku 2024 przeprowadzono,
m.in., szkolenia, konkursy, wspólne stoiska informacyjno-prewencyjne, pomiary
parametrów zdrowotnych. Udział w tych aktywnościach wzięło ponad 24 tys. rolników
oraz ponad 2 tys. dzieci i młodzieży.
Jednym z działań kampanijnych będzie dystrybucja wśród ubezpieczonych w Kasie
i mieszkańców terenów wiejskich materiałów zawierających treści związane z kampanią
„Dobrostan Rolnika”. Obecnie rozpowszechniane są plakat i ulotka na temat depresji
(wskazanie wagi problemu i informacja na temat form pomocy).
3. Czy planowane jest stworzenie specjalnego programu wsparcia psychologicznego
dla rolników, obejmującego infolinię, szkolenia i ułatwiony dostęp do
specjalistów?
4. Czy rząd zamierza poprawić dostęp do pomocy psychiatrycznej na terenach
wiejskich, gdzie brakuje specjalistycznych placówek?
Ministerstwo Zdrowia
Zakres międzysektorowych działań oraz zalecanych rozwiązań organizacyjnych w systemie
ochrony zdrowia psychicznego został wskazany w ramach Narodowego Programu
-- 4 of 7 --
Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 przyjętego rozporządzeniem Rady
Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony
Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2480).
Priorytetem jest rozwój idei psychiatrii środowiskowej i kompleksowej opieki w centrach
zdrowia psychicznego, których funkcjonuje obecnie w Polsce 117, a działaniem obejmują
ok. 51% populacji powyżej 18. roku życia. Docelowo takie centra mają funkcjonować
w całym kraju. Obecnie trwają prace legislacyjne w związku z wypracowaniem sposobu
organizacji i finansowania Centrów Zdrowia Psychicznego.
Ponadto 30 października 2024 r. w Ministerstwie Zdrowia został złożony wniosek
w sprawie realizacji projektu finansowanego z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę
Klimat Środowisko pn.: „Wsparcie infrastrukturalne Centrów Zdrowia Psychicznego dla
dorosłych oraz ośrodków / zespołów środowiskowej opieki psychologicznej i
psychoterapeutycznej (I poziom referencyjny)”. W ramach projektu przewiduje się wsparcie
dla 317 ośrodków I poziomu (granty będzie mogło uzyskać prawie 65% wszystkich
działających w Polsce ośrodków) oraz wsparcie 100 Centrów Zdrowia Psychicznego (grant
będzie mogło uzyskać 85% wszystkich działających w Polsce centrów). Powołany został
Zespół ds. zmian systemowych w centrach zdrowia psychicznego, którego zadaniem jest
uregulowanie funkcjonowania opieki psychiatrycznej w Polsce.
W sumie na inwestycje w psychiatrię przeznaczone zostaną 4 200 000 000 zł (cztery
miliardy dwieście milionów zł).
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Obecnie trwają prace zmierzające do określenia propozycji kierunków tematycznych
w ramach Planu Operacyjnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich+ (KSOW+) na rok 2026.
Ze względu na zgłaszane do ministerstwa sygnały tematyka zdrowia psychicznego
rolników i mieszkańców obszarów wiejskich, w tym młodzieży z obszarów wiejskich,
zostanie ujęta w jednym z proponowanych kierunków tematycznych KSOW+. Jednostki
wsparcia sieci będą zachęcane do przyjrzenia się sytuacji związanej z potrzebą wsparcia
zdrowia psychicznego rolników i mieszkańców obszarów wiejskich, w tym do zaplanowania
i realizacji operacji stanowiących adekwatną odpowiedź na ww. potrzebę.
5. Czy Ministerstwo Rolnictwa rozważa wdrożenie instrumentów wsparcia
finansowego dla gospodarstw dotkniętych kryzysem zadłużenia, które jest jedną
z kluczowych przyczyn samobójstw.
Ministerstwo Rolnictwa dysponuje następującymi instrumentami wsparcia finansowego
dla gospodarstw dotkniętych kryzysem zadłużenia.
-- 5 of 7 --
1) Restrukturyzacja zadłużonych podmiotów prowadzących gospodarstwo rolne
Zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 2018 o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów
prowadzących gospodarstwa rolne4 podmioty prowadzące gospodarstwo rolne, które są
zadłużone i jednocześnie nie znajdują się w stanie likwidacji lub upadłości lub wobec
których nie toczy się postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie ustawy z dnia 15 maja
2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne5, mogą ubiegać się o przejęcie długu.
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) może przejąć dług podmiotu prowadzącego
gospodarstwo rolne w wypadku, gdy przedmiotem przejęcia jest dług o charakterze
pieniężnym powstały w związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a jego wysokość
nie przekracza wartości nieruchomości pomniejszonej o wysokości sumy hipoteki
ustanowionej na tej nieruchomości.
2) Fundusz Ochrony Rolnictwa (Fundusz) - ustawa z dnia 9 maja 2023 r. o Funduszu
Ochrony Rolnictwa6 (uFOR).
Celem zasadniczym Funduszu jest stworzenie możliwości prawnych gwarantujących
producentom rolnym rekompensatę z tytułu utraty przychodów z prowadzonej przez nich
działalności rolniczej w przypadku upadłości nabywców produktów rolnych.
Fundusz stanowi wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje KOWR.
Dochody Funduszu stanowią:
wpłaty na Fundusz dokonywane przez podmioty skupujące,
odsetki od środków lokowanych w formie depozytu u ministra właściwego ds.
finansów publicznych,
środki finansowe odzyskane przez KOWR w wyniku prowadzonych postępowań
upadłościowych od podmiotów skupujących, które stały się niewypłacalne, na
rzecz Funduszu z tytułu roszczeń po wypłacie producentom rolnym rekompensat.
Rekompensaty ze środków finansowych Funduszu są przyznawane i wypłacane
producentowi rolnemu lub grupie, który/-a nie otrzymał/-a zapłaty za produkty rolne zbyte
podmiotowi skupującemu (podmiotowi prowadzącemu skup, przechowywanie, obróbkę
lub przetwórstwo produktów rolnych), który stał się niewypłacalny – art. 10 ust. 1 uFOR.
3) Pomoc producentom rolnym, którzy mają trudności ze spłatą czynnych kredytów
z dopłatami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR)
Producenci rolni, którzy mają trudności ze spłatą czynnych kredytów z ARiMR do
oprocentowania, mogą ubiegać się w banku o:
4 Dz. U. z 2019 r. poz. 33.
5 Dz. U. z 2024 r. poz. 1428.
6 Dz. U. z 2025 r. poz. 308.
-- 6 of 7 --
a) zastosowanie prolongaty spłaty rat kapitału i odsetek, o ile określony w umowie
kredytu termin ich spłaty jeszcze nie minął,
b) wydłużenie okresu kredytowania poza przewidziany w umowie kredytu, o ile
określony w umowie kredytu okres kredytowania jeszcze nie minął,
c) zmianę kierunku produkcji na inny określony w zasadach udzielania kredytów.
Zasady udzielania kredytów przewidują również, że w przypadku zaprzestania przez
kredytobiorcę prowadzenia działalności lub spłaty kredytu i odsetek z przyczyn od niego
niezależnych, umożliwiają bankowi, po dokonaniu stosownej analizy i deklaracji
kredytobiorcy o wznowieniu działalności lub spłaty kredytu, uznanie tego zaprzestania
za czasowe. W takim przypadku, w okresie ww. zaprzestania, dopłaty do oprocentowania
kredytu nie są stosowane. Po wznowieniu przez kredytobiorcę działalności lub spłaty
kredytu i odsetek dopłaty ponownie są stosowane od dnia tego wznowienia.
Ponadto w przypadku problemów ze spłatą zobowiązań kredytowych istnieje możliwość
ubiegania się o restrukturyzację zadłużenia na podstawie ogólnie obowiązujących
przepisów ustawy Prawo restrukturyzacyjne.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --