Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 31 marca 2025 r.
Znak sprawy: DOS.zs.058.10.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 8717 w sprawie zmian w systemie ubezpieczeń
społecznych dla rolników, którzy prowadzą także pozarolniczą działalność zarobkową
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na ww. interpelację1, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
W Polsce funkcjonują dwa systemy ubezpieczenia społecznego – system powszechny o
charakterze kapitałowym, w którym zdefiniowana jest składka (czyli wysokość
emerytury zależy od sumy wpłaconych przez całe życie składek) oraz system rolniczy,
któremu nie można przypisać charakteru kapitałowego, a w którym zdefiniowane jest
świadczenie (co oznacza, że świadczenie emerytalne jest ustalone w odniesieniu do
emerytury podstawowej i jest niezależne od wysokości opłaconych składek) i w
konsekwencji emerytura rolnicza w większości finansowana jest z budżetu państwa.
Odrębne uregulowania prawne normujące funkcjonowanie ubezpieczenia społecznego
rolników oraz powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych powodują, że w sposób
odmienny regulowane są zarówno prawa, jak i obowiązki beneficjentów –
ubezpieczonych i świadczeniobiorców – tych systemów. Stąd też różnice, m.in. w
zakresie zasad ustalania wysokości i prawa do świadczeń. W związku z powyższym
samo funkcjonowanie odrębnych systemów powoduje, że statusy podmiotów
1 Wpływ do MRiRW 26.03.2025 r.

-- 1 of 3 --

należących do różnych systemów nie mogą być porównywalne i nie należy oczekiwać
ich ujednolicenia.
Zasady ustalania prawa do rolniczych świadczeń emerytalnych określa ustawa z dnia
20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tą ustawą,
emerytura rolnicza przysługuje osobie, która spełnia łącznie dwa warunki (1):
1) osiągnęła wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn);
2) podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 25 lat.
Osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej
uwzględnia się wyłącznie okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne
rolników. W konsekwencji tego, osoby te mogą być uprawnione jednocześnie do
emerytury rolniczej, jak i do emerytury z systemu powszechnego, czyli mają prawo do
pobierania obu świadczeń, z tym że należy posiadać co najmniej 25-letni staż
ubezpieczeniowy w KRUS oraz odprowadzać składki w powszechnym systemie
ubezpieczenia społecznego (ZUS).
Uzależnienie otrzymania emerytury rolniczej od posiadania 25-letniego stażu
ubezpieczeniowego rolniczego związane jest z tym, że świadczenie to w ponad 90
procentach finansowane jest ze środków budżetu państwa. W przeciwieństwie do
systemu powszechnego, gdzie świadczenia emerytalne są pochodną odprowadzanych
składek na ubezpieczenie emerytalne w ZUS i dlatego mogą być ustalane niezależnie od
długości stażu ubezpieczeniowego.
Natomiast osoby, które w okresie swojej aktywności zawodowej objęte były różnymi
systemami ubezpieczenia (w ZUS i KRUS) i nie nabyły prawa do emerytury rolniczej ze
względu na zbyt krótki okres ubezpieczenia rolniczego (tzn. poniżej 25 lat), za okres
opłacania składek do KRUS mogą ubiegać się o zwiększenie rolne do emerytury z
systemu powszechnego. Zwiększenie o część rolną odpowiada części składkowej
emerytury rolniczej i jest pochodną opłacania składek na ubezpieczenie społeczne
rolników. Wysokość tego zwiększenia ustala ZUS w oparciu o zasady ustalania
wysokości części składkowej emerytury rolniczej określone w ustawie o ubezpieczeniu
społecznym rolników – po 1% emerytury podstawowej za każdy rok opłacania składek
rolniczych (2).
Zatem jeżeli po osiągnieciu wieku emerytalnego osoba ubezpieczona w KRUS nie może
się wykazać 25-letnim okresem podlegania ubezpieczeniu, może nadal kontynuować
podleganie temu ubezpieczeniu, żeby osiągnąć wymagany okres ubezpieczenia albo

-- 2 of 3 --

jeżeli podlegała ubezpieczeniu w ZUS może zawnioskować o emeryturę z ZUS wraz ze
zwiększeniem za okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Dodatkową pragnę wyjaśnić, że przedstawione rozwiązania w zakresie zbiegu prawa do
świadczeń są konsekwencją kompleksowej reformy powszechnego systemu
emerytalnego. Od 1 stycznia 1999 r. wprowadzono w systemie powszechnym istotne
zmiany wobec urodzonych po 31 grudnia 1948 r. i dlatego konieczna była zmiana w
systemie rolnym, aby zagwarantować właściwą relację między dwoma systemami
ubezpieczenia społecznego i jednocześnie, aby były zagwarantowane uprawnienia osób
przemieszczających między tymi systemami. W opisany powyżej sposób zostały
uporządkowane relacje między systemem powszechnym i rolniczym, co znalazło
potwierdzenie w orzecznictwie sądowym i praktyce stosowania tych rozwiązań.
Przedstawiając powyższe wyjaśnienia pragnę poinformować, że zmiany w tym zakresie
wymagałyby zmian wykraczających poza system ubezpieczenia społecznego rolników i
w tym należy upatrywać trudności. Jednocześnie dziękuję za przesłane uwagi i
spostrzeżenia. W Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi bierzemy pod uwagę i
analizujemy wszystkie wnioski oraz postulaty dotyczące systemu ubezpieczenia
społecznego rolników.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Stefan Krajewski
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) Art. 19 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników (Dz.U. z 2025 r. poz. 197),
(2) Art. 25 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników (Dz.U. z 2025 r. poz. 197).
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

-- 3 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.153.2025
Warszawa,/elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8717 Pana Posła Grzegorza Gaży, w sprawie zmian
w systemie ubezpieczeń społecznych dla rolników, którzy prowadzą także pozarolniczą
działalność zarobkową, proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające we właściwości Ministra
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Od początku funkcjonowania systemu ubezpieczenia społecznego rolników, a więc
od 1977 r. aż do roku 1989, istniał obowiązek podwójnego ubezpieczenia rolników
„dwuzawodowców", tj. osób, które pracę na roli łączyły z zatrudnieniem poza rolnictwem.
W związku z podwójnym ubezpieczeniem istniała możliwość pobierania świadczeń
emerytalno-rentowych zarówno z powszechnego, jak i rolniczego systemu ubezpieczenia
społecznego. W razie nabycia prawa do dwóch świadczeń uprawnionemu wypłacano
świadczenie korzystniejsze w całości, a drugie w połowie.
Na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym
rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
(Dz. U. poz. 53) zniesiono zarówno obowiązek podwójnego ubezpieczenia rolników
„dwuzawodowców", jak i możliwość pobierania dwóch świadczeń emerytalno-rentowych
i wprowadzono rozwiązanie polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów ubezpieczenia do
uprawnień emerytalno-rentowych. Dodatkowo umożliwiono pobieranie tylko jednego
świadczenia emerytalnego: z powszechnego albo rolniczego systemu ubezpieczenia
społecznego.
Obowiązujący stan prawny reguluje sytuację osób, które zmieniały rodzaj działalności
zarobkowej, a w związku z tym były objęte różnymi systemami ubezpieczenia. Inne reguły
obowiązują jednak osoby urodzone po 1948 r., a inne urodzone przed 1949 r., co wynika
z reformy systemowej ubezpieczenia emerytalnego wprowadzonej w 1999 r.
Rozwiązanie polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów ubezpieczenia do uprawnień
emerytalno-rentowych, uregulowano zarówno w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631,
z późn. zm.), która reguluje zagadnienia związane z powszechnym systemem emerytalnym,
jak i w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
(Dz. U. z 2025 r. poz. 197, ze zm.), regulującej zagadnienie emerytur rolniczych.
Z przepisu art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jednoznacznie wynika,
że od 1 stycznia 1991 r., tj. od dnia wejścia ustawy w życie, w razie zbiegu prawa do obu
emerytur uprawnionemu wypłaca się tylko jedno wybrane przez niego świadczenie. Kwestia
zaliczania okresów składkowych dla osób urodzonych przed 1949 r., została uregulowana
w art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem
do okresów ubezpieczenia niezbędnych do przyznania emerytury rolniczej z Kasy

-- 1 of 4 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zalicza się m.in. okresy, od których zależy prawo
do emerytury pracowniczej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych,
pod warunkiem, że okresy te nie zostały wcześniej zaliczone do okresów, od których zależy
prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów.
Analogiczną regulację zawierają przepisy dotyczące powszechnego systemu emerytalnego,
ponieważ przyznanie emerytury na podstawie ustawy emerytalnej osobie urodzonej przed
1 stycznia 1949 r. uzależnione jest od udowodnienia wymaganego stażu pracy z uwagi na to,
że prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonym, zgodnie z art. 27 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , jeżeli spełnili łącznie warunki:
 osiągnięcia wieku emerytalnego: 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku
mężczyzn,
 posiadania okresu składkowego i nieskładkowego - co najmniej 20 lat w przypadku
kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn.
Jeżeli ubezpieczony spełnił warunek posiadania odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego,
nie zachodzi potrzeba uzupełniania okresów składkowych i nieskładkowych w celu
ustalenia prawa do świadczenia.
Przedstawione rozwiązania mają na celu uwzględnienie w wysokości świadczenia
wypłacanego osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. faktu opłacania składek na dwa
rodzaje ubezpieczenia przez osoby zatrudnione na roli i pracujące poza rolnictwem.
Jeśli nie wykorzystano ww. okresów w celu uzupełnienia brakującego do nabycia uprawnień
emerytalnych stażu ubezpieczeniowego świadczenie to, na wniosek zainteresowanego,
ulega zwiększeniu: emerytura rolnicza na podstawie art. 25 ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników, a emerytura pracownicza na podstawie art. 56 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy podkreślić, że omówione wyżej przepisy w zakresie możliwości zaliczania okresów
innego ubezpieczenia przy ustalaniu prawa do emerytury ubezpieczonym, którzy w okresie
aktywności zawodowej zmieniali system ubezpieczenia z powszechnego na rolniczy
lub odwrotnie, dotyczą tylko osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Osoby urodzone po
tej dacie objęte zostały reformą powszechnego systemu emerytalnego. W przypadku osób
urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wprowadzono zasadę całkowitej odrębności systemów
ubezpieczeń. System ubezpieczenia społecznego rolników nie został zreformowany i prawo
do emerytury rolniczej nadal jest uzależnione nie tylko od osiągnięcia wieku emerytalnego,
ale też od posiadania 25-letniego stażu ubezpieczeniowego, przy czym prawo do emerytury
rolniczej jest ustalane wyłącznie na podstawie okresów opłacania składek na ubezpieczenie
społeczne rolników. Zniesienie możliwości uzupełniania stażu rolniczego okresem
ubezpieczenia w powszechnym systemie emerytalnym jest konsekwencją zmiany zasad
przyznawania emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osobom urodzonym po 1948
r., a także wprowadzenia możliwości pobierania przez nie emerytury rolniczej w zbiegu
z emeryturą z systemu powszechnego.
Zgodnie z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
emerytura przysługuje po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego każdej osobie,
która podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym - niezależnie od długości stażu
ubezpieczeniowego. Ponieważ przy ustalaniu prawa do emerytury i obliczaniu jej wysokości
nie uwzględnia się okresu ubezpieczenia z tytułu działalności rolniczej, osoba urodzona po
31 grudnia 1948 r. oprócz emerytury powszechnej może mieć również przyznaną emeryturę

-- 2 of 4 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników - o ile posiada okres
ubezpieczenia rolniczego wymagany do jej przyznania.
Oznacza to, że osoby ubezpieczone, urodzone po 31 grudnia 1948 r., które w okresie
aktywności zawodowej podlegały zarówno ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak
i powszechnemu systemowi emerytalnemu, mają prawo pobierania jednocześnie świadczeń
z obu systemów. Po osiągnięciu wieku emerytalnego osoby te mogą nabyć prawo do
emerytury rolniczej, jeżeli podlegały ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników przez
okres co najmniej 25 lat, jak również prawo do emerytury powszechnej. Każda z instytucji
ubezpieczeniowych (Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Kasa Rolniczego Ubezpieczenia
Społecznego) przyznane świadczenie emerytalne będzie wypłacać niezależnie. Natomiast
ubezpieczony, który posiada okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników,
Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ubezpieczenie emerytalno-rentowe,
o których mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, w wymiarze krótszym
niż 25 lat, może ubiegać się o emeryturę powszechną zwiększoną o tzw. część rolną, ustalaną
według zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej (art. 26a ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).
Zgodnie z art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
wysokość emerytury ustalonej zgodnie z art. 26 ulega zwiększeniu za okresy opłacania
składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników
ubezpieczenie emerytalno-rentowe, o których mowa w przepisach o ubezpieczeniu
społecznym rolników. Zwiększenie to ustala się według zasad wymiaru części składkowej
emerytury rolniczej, przewidzianych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników na
podstawie zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okresach opłacania
składek. Emeryturę tę wypłaca się z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z tym że koszty
tej emerytury, w części odpowiadającej zwiększeniu o część składkową, podlegają refundacji
z funduszu emerytalno-rentowego określonego, w przepisach o ubezpieczeniu społecznym
rolników.
W przypadku, gdy osoba ubezpieczona nie nabyła prawa do emerytury rolniczej z powodu
niespełnienia wymogu 25-letniego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników
i jest uprawniona do emerytury powszechnej ze zwiększeniem o tzw. część rolną,
a świadczenie zostało ustalone w kwocie niższej od najniższej emerytury, przy ustalaniu
możliwości jego podwyższenia do gwarantowanej przez państwo najniższej emerytury
okresy ubezpieczenia rolniczego, za które przyznane zostało ww. zwiększenie, zalicza się do
wymaganego w tym przypadku stażu ubezpieczeniowego w wymiarze co najmniej 20 lat dla
kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn (art. 87 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).
Kwestię zróżnicowania osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. i po 31 grudnia 1948 r.
podnoszono w orzecznictwie sądowym. Wyjaśniono, że nie można mówić o nierównym
traktowaniu osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. i osób urodzonych przed 1 stycznia
1949 r. w zakresie przyznawania im uprawnień emerytalnych. Uprawnieni urodzeni
po 31 grudnia 1948 r. nie mają możliwości uwzględniania przy ustalaniu prawa
do emerytury rolniczej okresów ubezpieczenia innego niż w KRUS. Z takiej możliwości mogą
skorzystać jedynie uprawnieni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. Z kolei ubezpieczeni
urodzeni później nie muszą wybierać jednego świadczenia, z którego skorzystają, co
równoważy im niemożność sumowania okresów ubezpieczenia w systemie powszechnym
i rolniczym. Sytuacja emerytów z dwóch różnych grup nie jest więc tożsama, a co za tym idzie

-- 3 of 4 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
nie można stwierdzić naruszenia w tym przypadku zasady równości wynikającej
z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.
Informuję, że obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, nie trwają prace
legislacyjne w kwestii możliwości zmiany warunków pobierania świadczeń emerytalnych
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zbiegu ze świadczeniami emerytalno-rentowymi
przyznawanymi na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz zasad
ustalania wysokości tych świadczeń.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 4 of 4 --