Interpelacja w sprawie problemów z przyłączeniem odnawialnych źródeł energii (OZE) do systemu przesyłowego oraz proponowanych rozwiązań legislacyjnych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8707
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie problemów z przyłączeniem odnawialnych źródeł energii (OZE) do systemu przesyłowego oraz proponowanych rozwiązań legislacyjnych
Zgłaszający: Janusz Cieszyński
Data wpływu: 17-03-2025
Szanowna Pani Minister,
dyrektor Departamentu Rozwoju Systemu Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE), Marek Duk, wskazał, że potencjał OZE w Polsce już teraz czterokrotnie przekracza chłonność systemu przesyłowego. W 2024 r. zgłoszono 783 wnioski o przyłączenie OZE do sieci oraz 469 wniosków o uzupełnienie. PSE wydały warunki przyłączenia dla 25 GW energii z fotowoltaiki i farm wiatrowych (morskich i lądowych) oraz 27 GW dla magazynów energii, przy szczytowym zapotrzebowaniu systemu na poziomie 25-26 GW (brutto ok. 28 GW). Łącznie, uwzględniając wydane warunki przyłączenia, podpisane umowy i istniejące instalacje, potencjał OZE i magazynów energii wynosi aż 150 GW, podczas gdy za 10 lat system przesyłowy ma osiągnąć maksymalną zdolność na poziomie 35 GW.
Eksperci wskazują, że obecny system przyznawania warunków przyłączenia generuje nadmiar nierealnych projektów, co prowadzi do blokady możliwości przyłączeniowych. Jako rozwiązanie zaproponowano m.in. wprowadzenie aukcyjnego systemu przyznawania warunków przyłączenia, wygaszanie niewykorzystanych warunków z mocy prawa oraz ich ponowne wystawianie w aukcjach. Problem dotyczy również centrów przetwarzania danych, gdzie wnioski o przyłączenie na poziomie 500-1000 MW są składane spekulacyjnie, z myślą o odsprzedaży inwestorom.
Z kolei przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ) poinformowali o rozpoczęciu prac nad projektem ustawy, który ma uprościć procedury przyłączeniowe, wprowadzić elastyczne umowy przyłączeniowe, ograniczyć wymagane dokumenty oraz stworzyć platformy informatyczne do zarządzania procesem przyłączeń. Resort planuje również obowiązek przedstawiania harmonogramów inwestycji oraz rozszerzenie metody „cable pooling“ na różne instalacje. Projekt ma trafić do uzgodnień i konsultacji publicznych na początku marca 2025 r. Ministerstwo Aktywów Państwowych z kolei proponuje m.in. wprowadzenie opłat za rozpatrywanie wniosków, waloryzację opłat przyłączeniowych oraz limity czasowe na wydanie umów.
W związku z powyższym kieruję do Pani Minister następujące pytania:
Jakie kroki rząd planuje podjąć w celu rozwiązania problemu czterokrotnego przekroczenia chłonności systemu przesyłowego przez potencjał OZE i magazynów energii?
Czy ministerstwo popiera wprowadzenie aukcyjnego systemu przyłączania do sieci jako głównego narzędzia regulacji? Jeśli tak, w jakim harmonogramie planowane jest wdrożenie tego rozwiązania?
Jakie działania zostaną podjęte, aby zapobiec spekulacyjnemu blokowaniu mocy przyłączeniowych zarówno w przypadku OZE, jak i centrów przetwarzania danych?
Czy planowane zmiany legislacyjne, w tym projekt ustawy MKiŚ, uwzględnią potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw oraz indywidualnych inwestorów, czy skoncentrują się głównie na dużych podmiotach?
W jaki sposób rząd zamierza sfinansować rozwój infrastruktury sieciowej, której koszt według PSE wynosi 64 mld zł w perspektywie 10 lat, aby dostosować ją do rosnącego zapotrzebowania na energię?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zachęt dla inwestorów realizujących projekty zgodne z harmonogramami, aby przyspieszyć transformację energetyczną?
Z wyrazami szacunku
Janusz Cieszyński
Podsekretarz stanu Miłosz Motyka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 6 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16290 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DEL-WKSE.050.6.2025.SK
3705130.14751026.12038531
Warszawa, 24-04-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr K10INT8707 Posła Janusza Cieszyńskiego w sprawie problemów
z przyłączeniem odnawialnych źródeł energii (OZE) do systemu przesyłowego oraz proponowanych
rozwiązań legislacyjnych, uprzejmie przedstawiam odpowiedź na przesłane pytania.
1) Jakie kroki rząd planuje podjąć w celu rozwiązania problemu czterokrotnego
przekroczenia chłonności systemu przesyłowego przez potencjał OZE i magazynów
energii?
Podkreślić należy, że działania Ministerstwa Klimatu i Środowiska koncentrują się na
stworzeniu właściwego otoczenia prawnego zapewniającego stabilne i bezpieczne
funkcjonowanie krajowego systemu elektroenergetycznego. Obecnie procedowany jest
projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (numer w
wykazie prac legislacyjnych: UC 84) - dalej: „projekt ustawy przyłączeniowej”. Proponowana
reforma pozwoli na przyspieszenie procesu transformacji energetycznej i zwiększenie
bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej - proces przyłączeniowy będzie sprawniejszy,
bardziej przejrzysty i mniej podatny na działania spekulacyjne, a istniejąca sieć
elektroenergetyczna będzie wykorzystywana w bardziej optymalny sposób. To finalnie
pozwoli na zwiększenie liczby obiektów możliwych do przyłączenia do sieci (w szczególności
OZE i magazynów energii). Projekt przewiduje m.in.:
rozszerzenie koncepcji i formuły „cable pooling” poprzez umożliwienie realizacji
instalacji innych niż OZE w formule współdzielenia przyłącza – dotychczasowe
regulacje prawne umożliwiają współdzielenie przyłącza wyłącznie przez instalacje
OZE. Rozszerzenie możliwości współdzielenia przyłącza elektroenergetycznego
przez różne instalacje jest rozwiązaniem, które może znacząco zwiększyć
efektywność wykorzystania sieci, poprawić zarządzanie mocą przyłączeniową oraz
zwiększyć integrację większej liczby odnawialnych źródeł energii oraz magazynów
energii.
wprowadzenie do umów o przyłączenie obowiązku realizacji kamieni milowych oraz
wprowadzenie aukcji na uwolnione moce przyłączeniowe - umowy o przyłączenie
do sieci o napięciu powyżej 1kV, będą rozwiązywane w przypadku gdy podmiot
przyłączany do sieci w określonych terminach nie zrealizuje zdefiniowanych w
umowie kamieni milowych inwestycji. W takim przypadku przedsiębiorstwo
energetyczne będzie udostępniało w drodze aukcji możliwość zawarcia umowy o
przyłączenie dla tego miejsca w sieci. Rozwiązania te pozwolą na ograniczenie
blokowania mocy przyłączeniowych i optymalizację wykorzystania infrastruktury
sieciowej.
-- 1 of 5 --
uregulowanie stanu prawnego wydanych warunków przyłączenia, które nie są
realizowane – zobligowanie podmiotów, które przed wejściem w życie przepisów
uzyskały warunki przyłączenia, ale nie zawarły umowy przyłączeniowej do wpłaty
zaliczki bądź uiszczenia kaucji (w przeciwnym razie warunki przyłączenia stracą
ważność). Dodatkowo zaproponowano racjonalizację i modyfikację opłat w zakresie
przyłączeń (zwiększenie kwoty zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie,
wprowadzenie bezzwrotnej opłaty za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków
przyłączenia, ustanowienie kaucji, która będzie zatrzymywana w przypadku
niezrealizowania przyłączenia), a także zaproponowano skrócenie czasu ważności
warunków przyłączenia z 2 lat do 1 roku. Działania te również powinny wpłynąć na
ograniczenie obserwowanego obecnie blokowania mocy przyłączeniowych i
optymalizację wykorzystania infrastruktury sieciowej.
Warto mieć na uwadze, że dynamiczny rozwój źródeł odnawialnych zależnych od warunków
atmosferycznych może doprowadzać do przejściowych sytuacji, w których produkcja z tych
źródeł będzie przekraczała bieżące zapotrzebowanie na energię elektryczną. Dlatego tak
powstała nadwyżka energii powinna być gromadzona w znanych już i rozwijanych
technologiach elektrowni szczytowo-pompowych i bateryjnych magazynach energii oraz, w
zależności od możliwości, eksportowana.
Należy również zwrócić uwagę, że realizacja polityki klimatycznej UE będzie wymagać
stopniowej transformacji energetycznej systemów ciepłowniczych poprzez ich
dekarbonizację aż do osiągnięcia neutralności klimatycznej w roku 2050. Ciepłownicze cele
dekarbonizacyjnej polityki klimatycznej UE można zrealizować w procesach konwersji na
ciepło zielone nadwyżek energii elektrycznej z OZE. Do wykorzystania nadwyżek
występujących w chwilowych okresach dobrym rozwiązaniem szczególnie wydają się kotły
elektrodowe jako urządzenia o wysokiej efektywności i elastyczności ze względu na krótki
czas rozruchu. Nadwyżki energii w systemie mogą zostać wykorzystane do wytwarzania tzw.
zielonego wodoru, czyli wodoru produkowanego z nadwyżek produkcyjnych OZE w procesie
elektrolizy. Tak wytworzony wodór może być magazynowany i wykorzystywany jako nośnik
energii w okresach jej niedoboru, lub też może zostać wykorzystany jako paliwo w
transporcie. Innym sposobem wykorzystanie nadwyżek OZE jest magazynowanie energii w
zielonych produktach. Przykładem technologii, która doskonale nadaje się do
magazynowania systemowych nadwyżek energii w produktach jest elektroliza membranowa
i produkcja ługu sodowego i chloru, a więc surowców chemicznych które znajdują
zastosowanie niemalże we wszystkich gałęziach przemysłu.
2) Czy Ministerstwo popiera wprowadzenie aukcyjnego systemu przyłączania do sieci
jako głównego narzędzia regulacji? Jeśli tak, w jakim harmonogramie planowane jest
wdrożenie tego rozwiązania?
Projekt ustawy przyłączeniowej przewiduje wprowadzenie do ustawy – Prawo
energetyczne mechanizmu aukcji – w odniesieniu do mocy uwolnionych w wyniku
rozwiązania umowy przyłączeniowej. Umowy o przyłączenie do sieci o napięciu powyżej 1kV
będą rozwiązywane w przypadku, gdy podmiot przyłączany do sieci w określonych
terminach nie zrealizuje zdefiniowanych w umowie kamieni milowych inwestycji – podmiot
ubiegający się o przyłączenie będzie zobowiązany wykazać w terminie 24 miesięcy od daty
zawarcia umowy, że pozyskał wymagane zgody i pozwolenia, niezbędne dla realizacji całości
instalacji objętej umową, a w terminie 36 miesięcy, że zawarł umowy na dostawę głównych
urządzeń wykorzystywanych w instalacji objętej umową. W przypadku rozwiązania umowy
przedsiębiorstwo energetyczne będzie udostępniało w drodze aukcji możliwość zawarcia
-- 2 of 5 --
umowy o przyłączenie dla tego miejsca w sieci. Rozwiązanie te pozwoli na ograniczenie
blokowania mocy przyłączeniowych i optymalizację wykorzystania infrastruktury sieciowej.
3) Jakie działania zostaną podjęte, aby zapobiec spekulacyjnemu blokowaniu mocy
przyłączeniowych, zarówno w przypadku OZE, jak i centrów przetwarzania danych?
Jak już wskazano w odpowiedzi na pytanie nr 1 i nr 2, projekt ustawy przyłączeniowej
wprowadza szereg regulacji mających za celu przeciwdziałanie blokowaniu mocy, a także
uwolnieniu mocy z nierealizowanych warunków przyłączenia. Pozwoli to na usprawnienie
procesu planowania rozwoju sieci elektroenergetycznych i skrócenie oczekiwania na
przyłączenie do sieci. Proponowane zmiany zapewnią, że o warunki przyłączenia będą
występowali inwestorzy z już dobrze przygotowanymi projektami mającymi perspektywy
realizacji, co powinno zwiększyć pewność i bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. Do
rozwiązań w tym obszarze należą w szczególności:
wprowadzenie do umów o przyłączenie obowiązku realizacji kamieni milowych oraz
wprowadzenie aukcji na uwolnione moce przyłączeniowe - umowy o przyłączenie do sieci
o napięciu powyżej 1kV, będą rozwiązywane, w przypadku gdy podmiot przyłączany do
sieci w określonych terminach nie zrealizuje zdefiniowanych w umowie kamieni milowych
inwestycji. W takim przypadku przedsiębiorstwo energetyczne będzie udostępniało w
drodze aukcji możliwość zawarcia umowy o przyłączenie dla tego miejsca w sieci.
uregulowanie stanu prawnego wydanych warunków przyłączenia, które nie są
realizowane – zobligowanie podmiotów, które przed wejściem w życie przepisów
uzyskały warunki przyłączenia, ale nie zawarły umowy przyłączeniowej do wpłaty
zaliczki bądź uiszczenia kaucji (w przeciwnym razie warunki przyłączenia stracą
ważność).
racjonalizacja i modyfikacja opłat w zakresie przyłączeń:
o zwiększenie kwoty zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie z 30 zł na 60 zł za każdy
kilowat mocy przyłączeniowej określonej we wniosku o określenie warunków
przyłączenia i jednocześnie podniesienie maksymalnej wartości zaliczki z 3 000 000 zł
na 6 000 000 zł. Dotychczasowa wartość zaliczki wprowadzona ustawą z dnia 8
stycznia 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych
innych ustaw dotychczas nie była waloryzowana.
o wprowadzenie w przypadku urządzeń, instalacji lub sieci przyłączanych bezpośrednio
do sieci elektroenergetycznej (o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV)
bezzwrotnej opłaty za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków przyłączenia, w
wysokości 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej we wniosku o
określenie warunków przyłączenia, jednak nie więcej niż 100 000 zł. Opłatę za
wniosek będzie wnosiło się odrębnie dla każdego miejsca przyłączenia wskazanego
we wniosku o określenie warunków przyłączenia.
o Ustanowienie zabezpieczenia dla podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci
elektroenergetycznej (o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV) w wysokości 30 zł
za każdy kilowat mocy przyłączeniowej określonej we wniosku o określenie
warunków przyłączenia, w zakresie wartości mocy nieprzekraczającej 100 MW, oraz
w wysokości 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej określonej we wniosku o
określenie warunków przyłączenia, w zakresie wartości mocy przekraczającej 100
MW. Zabezpieczenie będzie mogło zostać złożone w formie kaucji, wniesionej na
oprocentowany rachunek bankowy prowadzony dla przedsiębiorstwa
energetycznego, do którego sieci dany podmiot ubiega się o przyłączenie lub
gwarancji ubezpieczeniowej lub bankowej. Zabezpieczenie będzie podlegało
-- 3 of 5 --
zwrotowi bądź będzie zatrzymywane przez przedsiębiorstwo energetyczne w
zależności od spełnienia (bądź niespełnienia) określonych zobowiązań.
Zmiana okresu ważności warunków przyłączenia z 2 lat na 1 rok.
Zwiększenie transparentności procesu przyłączeniowego poprzez nałożenie na
największych operatorów obowiązków utworzenia scentralizowanych platform
informatycznych i publikowania na nich informacji dotyczących przyłączeń - operatorzy
będą tworzyć dostępne publicznie platformy informacyjne, na których publikowane
będą regularnie aktualizowane informacje m.in. o dostępnych zdolnościach
przyłączeniowych, złożonych wnioskach o określenie warunków przyłączenia, statusie
rozpatrywania wniosku, odrzuconych wnioskach o przyłączenie wraz z uzasadnieniem
odrzucenia czy też kryteriach stosowanych do obliczania przepustowości sieci
dostępnej dla nowych przyłączeń. Dodatkowo operatorzy systemów
elektroenergetycznych będą zobowiązani do stworzenia możliwości składania
wniosków o przyłączenie i ich rozpatrywania w procesie w pełni elektronicznym.
4) Czy planowane zmiany legislacyjne, w tym projekt ustawy MKiŚ, uwzględnią potrzeby
małych i średnich przedsiębiorstw oraz indywidualnych inwestorów, czy skoncentrują
się głównie na dużych podmiotach?
Zmiany wprowadzane projektem ustawy przyłączeniowej co do zasady wpłyną na
wszystkich użytkowników systemu elektroenergetycznego, którzy skorzystają na
przyspieszeniu procesu transformacji energetycznej i zwiększeniu bezpieczeństwa dostaw
energii elektrycznej. Natomiast w kontekście zmian merytorycznych w obszarze przyłączeń,
reforma wpłynie przede wszystkim na podmioty ubiegające się o przyłączenie do sieci
elektroenergetycznej powyżej 1kV, a więc do sieci średniego i wysokiego napięcia. Projekt
wprowadza mechanizmy skłaniające te podmioty do realizacji umów o przyłączenie do sieci.
Należy mieć na uwadze, że tego typu podmioty występują w obrocie gospodarczym jako
profesjonaliści i należy oczekiwać od nich szczególnej staranności w prowadzeniu swoich
spraw.
Dodatkowo należy mieć na uwadze, że korzyści z odblokowania mocy przyłączeniowych
odczują wszyscy użytkownicy systemu elektroenergetycznego, a zwiększenie
transparentności procesu powinno oddziaływać na proces inwestycyjny prowadzony
również przez sektor małych i średnich przedsiębiorstw. Należy również spodziewać się, że
wprowadzenie możliwości zawierania elastycznych umów przyłączeniowych będzie
wpływało korzystnie na rozwój przedsiębiorczości na obszarach, na których aktualnie
występują ograniczenia w dostępności mocy przyłączeniowych.
5) W jaki sposób rząd zamierza sfinansować rozwój infrastruktury sieciowej, której koszt
według PSE wynosi 64 mld zł w perspektywie 10 lat, aby dostosować ją do rosnącego
zapotrzebowania na energię?
Koszty rozbudowy, modernizacji sieci elektroenergetycznych ponoszą przede wszystkim w
taryfach sieciowych wszyscy odbiorcy energii elektrycznej. Jednak z uwagi na konieczność
poniesienia przez operatorów systemów elektroenergetycznych znaczących nakładów
inwestycyjnych w celu rozwoju i dostosowania sieci elektroenergetycznej m.in. do
zwiększonej liczby przyłączeń, szczególnie istotne jest zapewnienia odpowiedniego
wsparcia. Obecnie na potrzeby rozwoju infrastruktury elektroenergetycznej w zakresie sieci
dystrybucyjnych przewidziane jest wsparcie m.in. z następujących funduszy europejskich:
-- 4 of 5 --
Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Kulturę, Środowisko na lata 2021-2027
(FEnIKS) dla OSD – ok. 700 mln EUR
Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 – 120 mln EUR
Fundusz Modernizacyjny - ok. 1 200 mln EUR
Dodatkowo z KPO przewidziane jest wsparcie w formie dotacji na rozwój sieci
dystrybucyjnych (972 mln EUR), a także dostępne są pożyczki z Funduszu Wsparcia
Energetyki (dla sieci przesyłowych i dystrybucyjnych) o łącznej puli ponad 17 mld EUR.
Ponadto zgodnie z projektem ustawy przyłączeniowej środki uzyskane w drodze aukcji
opisanych w odpowiedzi na pytanie nr 2 będą przeznaczone wyłącznie na rozwój sieci
elektroenergetycznych.
6) Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie zachęt dla inwestorów realizujących
projekty zgodne z harmonogramami, aby przyspieszyć transformację energetyczną?
Należy wskazać, że w projekcie ustawy przyłączeniowej skupiono się przede wszystkim na
rozwiązaniu problemu blokowania mocy przyłączeniowych – szczegółowe propozycje w tym
zakresie przedstawiono w odpowiedzi na pytanie nr 3. Zaproponowane rozwiązania mają
zachęcać do występowania o warunki przyłączenia dla inwestycji dobrze przygotowanych,
mających perspektywę na realizację. Dlatego też proponowane przepisy wprowadzają
kamienie milowe będące w istocie harmonogramem realizacji inwestycji, pozwalającym na
monitorowanie jej przebiegu i w przypadku nieuzasadnionej bierności inwestora
rozwiązywanie umowy.
Warto również mieć na uwadze, że zgodnie z przepisem art. 7 ust 1 i 2 ustawy - Prawo
energetyczne przyłączenie do sieci elektroenergetycznej następuje na podstawie umowy
zawartej pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym a podmiotem ubiegającym się o
przyłączenie do sieci. Umowa powinna zawierać m.in. postanowienia określające
odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy, w szczególności za
opóźnienie realizacji prac w stosunku do terminu ustalonego w umowie. Terminowa
realizacja postanowień umowy pozwala podmiotowi ubiegającemu się o przyłączenie do
sieci, osiągnąć zamierzony cel gospodarczy lub społeczny. Jednakże w ramach swobody
umów wynikającej z przepisu art. 3531 Kodeksu cywilnego strony zawierające umowę mogą
ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się
właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Wydaje się
więc, że system prawa nie stoi na przeszkodzie, aby strony umowy o przyłączenie zawarły
postanowienia określające dodatkowe korzyści związane z terminową realizacją umowy.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Miłosz Motyka
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
- Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 5 of 5 --