Interpelacja w sprawie rozwoju infrastruktury rowerowej w Polsce oraz wprowadzenia zmian legislacyjnych wspierających transport rowerowy
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8678
do ministra infrastruktury
w sprawie rozwoju infrastruktury rowerowej w Polsce oraz wprowadzenia zmian legislacyjnych wspierających transport rowerowy
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 17-03-2025
Zgodnie z polityką transportową Unii Europejskiej Polska zobowiązana jest do wspierania rozwoju proekologicznych środków transportu, takich jak rowery, hulajnogi elektryczne oraz urządzenia transportu osobistego (UTO). Rezolucja A/76/L.35 Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz deklaracja ministrów transportu krajów członkowskich UE z 3 kwietnia 2024 r. uznają rower za pełnoprawny środek transportu służący także dekarbonizacji transportu miejskiego. Przykładem może być Kopenhaga, gdzie dzięki rozbudowie infrastruktury rowerowej udział rowerów w ruchu miejskim wzrósł do 49 proc., a emisja CO2 z transportu drogowego zmniejszyła się o 20 proc. Dlatego pojawia się pilna potrzeba przygotowania Narodowej Strategii Rowerowej, która w sposób spójny z regionalnymi strategiami wyznaczy kierunek rozwoju infrastruktury rowerowej w Polsce.
Działania strategiczne wymagają konkretnych zmian legislacyjnych w ustawie o drogach publicznych oraz innych powiązanych z tą tematyką, m.in. w ustawie o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, Prawie o ruchu drogowym, przepisach techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych, Prawie budowlanym, ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie, instytucja odpowiedzialna za planowanie i zarządzanie drogami w regionie, wyszedł z inicjatywą programu „Budowa alternatywnego układu drogowego dla urządzeń transportu osobistego (UTO)”, w którym wychodzi z następującymi propozycjami:
nadanie drogom dla rowerów jednej z kategorii dróg publicznych oraz wyznaczenie ich przebiegów niezależnie od korytarzy dróg kołowych, co umożliwi bezpieczny i codzienny transport dla użytkowników tej infrastruktury;
potrzeba utworzenia „specustawy” rowerowej dającej prawne możliwości budowy infrastruktury rowerowej jako niezależnego układu komunikacyjnego od sieci dróg publicznych (np. nowe przebiegi dróg dla rowerów poza drogami publicznymi);
konieczność wypracowania jednolitych standardów utrzymania infrastruktury rowerowej;
stworzenie globalnego systemu referencyjnego sieci dróg rowerowych oraz diagnostyki;
gromadzenie danych o ruchu rowerowym – natężeń, rozkładu przestrzennego oraz jego zmienności.
W tym celu Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie proponuje następujące zmiany w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 320, ze zm., zwana dalej „ustawą”):
1) wprowadzenie dróg rowerowych jako jednej z kategorii dróg publicznych. Z uwagi na powyższe niezbędna jest zmiana art. 2 ustawy następującym zakresie:
Drogi publiczne ze względu na rodzaj przenoszonego ruchu dzielą się na drogi kołowe i drogi dla rowerów.
Drogi dla rowerów ze względu na funkcje dzielą się na:
- wojewódzkie drogi dla rowerów,
- powiatowe drogi dla rowerów,
- gminne drogi dla rowerów.
Podział dróg publicznych kołowych ze względu na funkcję pozostaje bez zmian;
2) przepisy dotyczące dróg publicznych stosuje się do dróg rowerowych analogicznie (należy wskazać wyjątki lub właściwe przepisy z ustawy);
3) wprowadzenie w słowniku ustawy pojęcia drogi dla rowerów:
Droga dla rowerów (DDR) – jezdnia główna przeznaczona wyłącznie do ruchu niezmotoryzowanych uczestników ruchu drogowego, w szczególności kierujących rowerem, hulajnogą elektryczną, urządzeniem transportu osobistego lub urządzeniem wspomagającym ruch;
4) minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, sieć międzynarodowych szlaków rowerowych, w oparciu o istniejącą i planowaną sieć dróg dla rowerów i szlaków rowerowych;
5) do wojewódzkich dróg dla rowerów zalicza się drogi stanowiące połączenia między województwami, pomiędzy miastami lub mające znaczenie dla województwa.
Zaliczenie do kategorii wojewódzkich dróg dla rowerów następuje w drodze uchwały sejmiku województwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu.
Ustalenie przebiegu istniejących wojewódzkich dróg dla rowerów następuje w drodze uchwały sejmiku województwa, po zasięgnięciu opinii zarządów powiatów i zarządów związków metropolitalnych, na obszarze których przebiega droga, w miastach na prawach powiatu – opinii prezydentów miast;
6) przepisy dotyczące dróg powiatowych i dróg gminnych stosuje się do powiatowych dróg dla rowerów i gminnych dróg dla rowerów analogicznie w zakresie ustalenia ich sieci;
7) usunięcie pojęcia drogi rowerowej z kategorii dróg wewnętrznych, pozostawienie przepisów dotyczących dróg pieszych;
8) numery drogom dla rowerów nadaje zarząd województwa;
9) jednolite numery inwentarzowe obiektom mostowym i tunelom nadaje, na podstawie zgłoszeń zarządów dróg, minister właściwy do spraw transportu;
10) ustalenie własności infrastruktury DDR (analogicznie zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy) – wskazanie samorządu właściwego szczebla w zależności od kategorii DDR.
11) DDR, których ze względów funkcyjno-technicznych nie da się wydzielić jako samodzielnych dróg, pozostają w pasie drogi publicznej kołowej, w ciągu której leżą oraz pozostają własnością Skarbu Państwa lub danej jednostki samorządu terytorialnego, w zarządzie zarządcy danej drogi;
12) DDR niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym takiej drogi są drogami wewnętrznymi i należą do właściciela terenu, na którym jest zlokalizowana;
13) status istniejących DDR leżących w pasach dróg publicznych kołowych nie ulega zmianie do czasu określenia ich kategorii przez właściwy organ;
14) właściwość, zadania, kompetencje zarządców DDR wyznaczyć na podstawie art. 19 ustawy (wskazanie zarządców dróg na określonym poziomie);
15) zadania i kompetencje zarządcy DDR określić analogicznie w oparciu o przepisy art. 20 ustawy;
16) obowiązek budowy kanału technologicznego nie dotyczy DDR (uzupełnić zwolnienie z ww. obowiązku w art. 39 ust. 6ba ustawy);
17) budowa, przebudowa, remont, utrzymanie, ochrona i oznakowanie DDR należy do zarządcy terenu, na którym zlokalizowania jest ta droga. Finansowanie ww. zadań pozostaje w gestii zarządcy terenu za wyjątkiem inwestycji niedrogowej określonej w art. 16;
18) minister właściwy do spraw transportu określi sposób finansowania z budżetu państwa międzynarodowych dróg rowerowych, uruchomi program dofinansowania budowy dróg rowerowych dla jednostek samorządu terytorialnego w oparciu o np. rządowy Program Rozwoju Dróg Rowerowych w ramach nowych zadań własnych samorządów;
19) minister właściwy do spraw transportu określi standardy utrzymania dróg dla rowerów w drodze rozporządzenia (w tym szlaków międzynarodowych);
20) konieczność wprowadzenia przepisów przejściowych – wskazanie przez właściwy organ administracji publicznej terminu określenia zmian na sieci DDR oraz sposobu przejmowania ich własności.
Zarząd Dróg Wojewódzkich w Olsztynie zwrócił się do mnie o przekazanie propozycji Ministerstwu Infrastruktury. Proszę zatem o ich przeanalizowanie i ewentualne zastosowanie w zmianach legislacyjnych usprawniających rozwój infrastruktury rowerowej w Polsce.
Niniejszym proszę również o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Infrastruktury prowadzi prace nad opracowaniem Narodowej Strategii Rowerowej?
Czy Ministerstwo Infrastruktury uwzględni propozycje Zarządu Dróg Wojewódzkich w Olsztynie przy opracowywaniu zmian legislacyjnych ułatwiających budowę dróg dla rowerów?
Jakie środki finansowe planuje przeznaczyć Ministerstwo Infrastruktury w 2025 roku na rozwój infrastruktury rowerowej w Polsce, w tym na budowę międzynarodowych szlaków rowerowych oraz programy dofinansowania dla jednostek samorządu terytorialnego?
Czy planowane są konsultacje społeczne w sprawie proponowanych zmian legislacyjnych i Narodowej Strategii Rowerowej?
Biorąc pod uwagę, że w Ministerstwie Infrastruktury prowadzone są prace legislacyjne mające na celu wprowadzenie tzw. specustawy rowerowej. Czy projektowany akt normatywny jest analogiczny do „specustawy drogowej” umożliwiającej uproszenie procesu uzyskiwania pozwolenia na budowę w formie decyzji administracyjnej – zezwolenia na realizację inwestycji drogowej (ZRID), czy zakłada możliwości wprowadzania zmian w statusie właścicielskim nieruchomości?
Czy podejmowane są kroki zapobiegawcze, jeśli ewentualne próby wprowadzenia „specustawy rowerowej”, na tym etapie wdrażania zmian w ustroju dróg, spotkałyby się z negatywnym odbiorem społeczności lokalnych?
Czy kwestia zawarta w pytaniu nr 6 była przedmiotem analiz w resorcie infrastruktury?
Sekretarz stanu Stanisław Bukowiec
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11013 znakówkancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DDP-6.054.27.2025
Warszawa, 05 maja 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 8678 Poseł na Sejm RP Pani Urszuli Pasławskiej, w sprawie
rozwoju infrastruktury rowerowej w Polsce oraz wprowadzenia zmian legislacyjnych
wspierających transport rowerowy, przedstawiam poniższe informacje.
Na wstępie pragnę przekazać podziękowania dla Pani Poseł za zaangażowanie na rzecz
rozwoju infrastruktury rowerowej w Polsce oraz przedstawione propozycje w tym
zakresie.
Zarówno poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego jak i przeciwdziałanie wykluczeniu
komunikacyjnemu stanowią priorytet resortu infrastruktury. Podejmujemy szereg działań
mających na celu zdecydowaną poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego w
szczególności niechronionych uczestników ruchu, w tym rowerzystów.
W przypadku dróg publicznych przy realizacji inwestycji drogowej, polegającej na budowie
nowej drogi lub rozbudowie istniejącej co do zasady analizowany i realizowany jest aspekt
bezpieczeństwa ruchu drogowego, którego elementem są drogi dla rowerów. Zarządcy
dróg prowadzą analizy w zakresie potrzeb dot. poprawy bezpieczeństwa niechronionych
uczestników ruchu m.in. potrzeb budowy bądź uciąglenia dróg dla rowerów.
Zadania z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego na drogach krajowych będące
w kompetencji resortu infrastruktury realizowane są zatem w ramach kompleksowych
inwestycji dotyczących budowy nowych czy rozbudowy istniejących odcinków dróg,
w ramach punktowych zadań nakierowanych stricte na zwiększenie bezpieczeństwa
w konkretnej lokalizacji np. droga dla pieszych i rowerów.
W przypadku dróg krajowych zadania inwestycyjne finansowane są z Programu
Wzmocnienia Krajowej Sieci Drogowej do 2030 r., Rządowego Programu Budowy Dróg
Krajowych do 2030 r. (z perspektywą do 2033 r.) oraz Programu Budowy 100 Obwodnic.
W odniesieniu do dróg samorządowych Minister Infrastruktury udziela wsparcia
finansowego w postaci dofinansowaniu tego typu inwestycji.
Budowa dróg dla pieszych i rowerów na istniejącej sieci dróg krajowych realizowana jest
zarówno w ramach kompleksowych zadań inwestycyjnych takich jak przebudowy czy
rozbudowy jak i w ramach zadań punktowych polegających na miejscowej poprawie
warunków bezpieczeństwa ruchu. Zadania punktowe polegające na poprawie brd, co do
-- 1 of 4 --
2
zasady realizowane są tam gdzie budowa nowej lub rozbudowa istniejącej drogi nie jest
planowana.
W latach 2021-2024 inwestycje tego typu realizowane były w ramach Programu
Bezpiecznej Infrastruktury Drogowej 2021-2024, którego celem była poprawa
bezpieczeństwa ruchu drogowego, a zwłaszcza niechronionych uczestników ruchu
drogowego, w tym rowerzystów.
Od 2025 realizacja dróg dla rowerów lub pieszych i rowerów na istniejącej sieci dróg jest
kontynuowana w ramach Programu Wzmocnienia Krajowej Sieci Drogowej do 2030 roku.
W 2025 r. na wszystkie działania uwzględnione w ramach tego Programu przewidziano
kwotę 6,5 mld zł. Zaznaczyć jednak należy, że zabezpieczone środki służą realizacji
wszystkich działań planowanych na sieci dróg krajowych w tym na rzecz rowerzystów. Nie
ma wyodrębnionej puli środków z przeznaczeniem wyłącznie na działania skierowane na
rozwój ruchu rowerowego.
Kolejnym istotnym aspektem poprawy bezpieczeństwa ruchu niechronionych
uczestników ruchu drogowego, w tym rowerzystów jaki jest realizowany w resorcie są
inwestycje polegające na budowie nowej infrastruktury dróg krajowych tj. autostrady,
drogi ekspresowe, czy tez obwodnice. Działania te są możliwe do realizacji dzięki
opracowanym w resorcie programom tj. Program Budowy Dróg Krajowych do 2030 r. oraz
Program Budowy 100 Obwodnic na lata 2020 -2030.
Pomimo, że drogi szybkiego ruchu nie są przeznaczone do ruchu rowerowego wyposażane
są w elementy towarzyszące dostępne do wykorzystania przez rowerzystów np. drogi
serwisowe.
Należy mieć na uwadze również fakt, iż drogi krajowe uwolnione od ruchu tranzytowego
na skutek budowy nowych dróg szybkiego ruchu czy obwodnic, stają się drogami niższej
kategorii ze znacznie mniejszym ruchem pojazdów, tym samym znacznie poprawiając
warunki użytkowania tych dróg przez rowerzystów.
Zaznaczyć również należy, że nowoczesne drogi dla pieszych i rowerów powstają
równocześnie wzdłuż nowobudowanych obwodnic miejscowości.
Niezależnie od działań w obszarze dróg krajowych możliwe jest również uzyskanie
dofinansowania realizacji zadań w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego, w tym dla
transportu rowerowego, na drogach samorządowych.
W gestii Ministra Infrastruktury na wsparcie zadań własnych jednostek samorządu
terytorialnego znajduje się Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg, który powołany został
ustawą z dnia 23 października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg.
Jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymać środki m.in. na dofinansowanie
budowy, przebudowy i remontu dróg gminnych, powiatowych (zadania gminne
i powiatowe) oraz wojewódzkich (zadania wojewódzkie).
Od kilku lat niektóre samorządy i środowiska rowerowe postulują o zmiany w istniejących
przepisach prawa, ze szczególnym uwzględnieniem wprowadzenia rozwiązań podobnych
do tych, jakie znajdują się w ustawie z dnia z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach
przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych dalej „specustawa
drogowa”.
-- 2 of 4 --
3
W tym miejscu należy zaznaczyć, że jest to ustawa szczególna, której celem jest
zdecydowane uproszczenie procedur przygotowania i realizacji inwestycji dot. dróg
publicznych. Dlatego przewiduje ona daleko idące ułatwienia dla organów
administracji publicznej przy budowie (rozbudowie) dróg publicznych.
Specustawa drogowa była pierwszą specjalną ustawą dot. inwestycji i budziła
wątpliwości na etapie uchwalania również konstytucyjne, jednakże przeważyła
potrzeba usprawnienia budowy dróg krajowych w związku z wejściem do UE
i wykorzystaniem związanym z tym funduszy dla naszego kraju. Przyspieszona realizacja
sieci drogowej była w owym czasie gwarantem osiągnięcia spójności z rynkami
europejskimi i rozwoju państwa.
Poszerzenie zakresu specustawy drogowej o drogi wewnętrzne, jakimi są drogi rowerowe,
może zrodzić wątpliwości co do zasadności stosowania specjalnego trybu w odniesieniu
do budowy sieci o znaczeniu głównie rekreacyjno-turystycznym.
Wyjątkowy charakter specustawy drogowej sprawia, że nadmierne poszerzanie zakresu
jej obowiązywania jest niepożądane z punktu widzenia chociażby podnoszonych
aspektów dotyczących zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawienie
własności obywatela, przejmowanie własności na podstawie specustawy drogowej, bez
rokowań i na podstawie decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności pod budowę
drogi rowerowej wydaje się nadmierną ingerencją państwa w chronione konstytucyjnie
prawo własności.
Dodać również należy, że zgodnie z obowiązującymi przepisami drogi dla rowerów jako
stanowiące część drogi publicznej i jej pasa drogowego mogą być realizowane jako
budowa lub rozbudowa dróg publicznych w trybie specustawy drogowej, zaś drogi
rowerowe będące drogami wewnętrznymi mogą być realizowane jako inwestycje celu
publicznego zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, również z
użyciem instytucji wywłaszczenia. Przy czym wywłaszczenie nieruchomości pod budowę
drogi rowerowej wymaga najpierw przeprowadzenia rokowań.
Istnieje również możliwość w ustawie o gospodarstwie nieruchomościami wywłaszczenia
nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym na potrzebę budowy dróg
rowerowych, jeżeli po podaniu do publicznej wiadomości przez starostę nie zostaną
ustalone osoby, które wykażą, że przysługują im prawa rzeczowe do nieruchomości.
Zatem istnieją już uregulowania prawne dotyczące procesu realizacji dróg dla ruchu
rowerowego.
Należy podkreślić, że Ministerstwo Infrastruktury dostrzega potrzebę wsparcia rozwoju
dróg rowerowych w Polsce, w szczególności tych realizowanych przez organy samorządu
terytorialnego. Rozważana jest koncepcja stworzenia odrębnych przepisów, które miałyby
uprościć przygotowanie i realizację dróg rowerowych, zlokalizowanych poza pasem
drogowym drogi publicznej, zarządzanych przez jednostki samorządu terytorialnego.
Celem nowych regulacji byłoby ujednolicenie procesu inwestycyjnego, a także
umożliwienie głównie jednostkom samorządu terytorialnego korzystania z bardziej
elastycznych narzędzi w celu tworzenia dróg rowerowych.
Jednocześnie chcę nadmienić, że każdorazowo przy tworzeniu dokumentów
stanowiących kierunki rozwoju konkretnej gałęzi transportu czy realizacji inwestycji
-- 3 of 4 --
4
infrastrukturalnej staramy się analizować propozycje i głosy samorządów, społeczeństwa
czy poszczególnych środowisk np. rowerowego.
Równocześnie we wszystkich realizowanych przedsięwzięciach legislacyjnych działamy
zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i według zasad najwyższej jakości tworzenia
dokumentów i każdorazowo przeprowadzane są konsultacje społeczne przy tworzeniu
dokumentów tego wymagających.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie informuję, że przedstawione za pośrednictwem
Pani Poseł propozycje Zarządu Dróg Wojewódzkich w Olsztynie w przypadku
uruchomienia stosownego procesu legislacyjnego będą przedmiotem analizy pod kątem
możliwości ich wykorzystania. Należy jednak podkreślić, że idea zaliczenia dróg dla
rowerów do jednej z kategorii dróg publicznych już na wstępnym etapie analizy wydaje
się nadmiarowa w kontekście zamierzonych celów, w szczególności usprawnienia procesu
inwestycyjnego, które może zostać osiągnięte poprzez stworzenie odpowiednich
przepisów dotyczących ściśle realizacji inwestycji.
Należy również zastrzec, iż przygotowanie odrębnych regulacji prawnych dla dróg
rowerowych nie może być analizowane w oderwaniu od strategicznego podejścia
w zakresie rozwoju dróg rowerowych w Polsce i przesądzenia jakim drogom rowerowym
jest potrzebne wsparcie oraz jakiego rodzaju.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że na obecnym etapie prac nie ma
możliwości określenia, jak dalece nowe uregulowania dotyczące dróg dla rowerów
odpowiadać będą przepisom już obowiązującym czy jaki będzie ich odbiór społeczny.
Kierunkiem działania w zakresie rozwoju infrastruktury rowerowej w kraju jest budowanie
wspólnej koncepcji rozwoju ruchu rowerowego w Polsce, nad którą czuwa i będzie czuwać
powołany we wrześniu 2024 roku Pełnomocnik Ministra Infrastruktury ds. rozwoju ruchu
rowerowego.
Pełnomocnik podejmuje współpracę nie tylko z departamentami Ministerstwa
Infrastruktury czy samorządem, ale również z resortem sportu i turystyki oraz podmiotami
dysponującymi terenami, na których potencjalnie można by lokalizować atrakcyjne szlaki
rowerowe. Należy tu wskazać przede wszystkim Wody Polskie, Polskie Koleje Państwowe
czy Lasy Państwowe.
Z poważaniem
Dokument podpisany elektronicznie przez:
z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Stanisław Bukowiec
Sekretarz Stanu
-- 4 of 4 --