Interpelacja nr 8645
Interpelacja w sprawie ochrony ujęć wodnych w lasach górskich
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie ochrony ujęć wodnych w lasach górskich
Interpelacja nr 8645
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie ochrony ujęć wodnych w lasach górskich
Zgłaszający: Sylwia Bielawska, Małgorzata Tracz
Data wpływu: 17-03-2025
Szanowna Pani Minister,
wrześniowe powodzie w 2024 r. wyraźnie wskazały, iż w regionach górskich należy podjąć zdecydowane działania odnośnie do zarządzania ryzykiem powodzi. Dotyczy to zwłaszcza mojego okręgu - południowej części Dolnego Śląska, która została najmocniej poszkodowana w trakcie zeszłorocznej powodzi. Teraz, po upływie kilku miesięcy od tego tragicznego zdarzenia, w wyniku którego ucierpiało wiele gospodarstw domowych, do mojego biura poselskiego zwracają się zaniepokojeni mieszkańcy Sokołowska, Unisławia Śląskiego, Łomnicy, Grzmiącej, Kolc i Głuszycy Górnej z prośbą o podjęcie pilnych działań mających na celu całkowite wyłączenie lasów górskich z funkcji produkcyjnej oraz maksymalizacji funkcji wodochronnej w Nadleśnictwie Wałbrzych. Mieszkańcy od lat zaniepokojeni prowadzonymi w ich miejscowościach wycinkami lasów oraz brakiem współpracy z Lasami Państwowymi w tym zakresie teraz szczególnie wnoszą o pilne analizy wpływu wycinek prowadzonych w lasach górskich na zagrożenie powodziowe oraz pogorszenie warunków hydrologicznych w zlewniach górskich, ze szczególnym uwzględnieniem regionu wałbrzyskiego znajdującego się w obszarze Nadleśnictwa Wałbrzych.
Wrześniowa powódź uświadomiła mieszkańcom, że nadmierne wycinki lasów górskich w regionie Wałbrzycha i okolic to pozbawienie mieszkańców naturalnej bariery przeciwpowodziowej, głównie z powodu zmniejszenia potencjału retencyjnego lasów następującego w wyniku nie tylko wycinek, ale też i poprzez używanie ciężkiego sprzętu i powodowanie erozji gleby, usuwanie martwych drzew czy budowę dróg zrywkowych. Ale to także ogromne niebezpieczeństwo dla ujęć wody - w trakcie ostatniej powodzi ujęcie wody dla ok. 3,5 tys. odbiorców znajdujące się w Łomnicy zostało zniszczone. Ich odczucia i obserwacje są zbieżne z naukową opinią w sprawie projektów planów utrzymania wód czy zarządzania ryzykiem powodzi wydanych przez Państwową Radę Ochrony Przyrody, czyli ekspercki organ doradczy MKiŚ.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planuje wyłączyć z gospodarczego użytkowania strome stoki, drzewostany w wieku 120 lat i starsze, rezerwaty przyrody oraz stworzyć bufory wzdłuż cieków, szlaków i dróg w lasach Sokołowska, Unisławia Śląskiego, Łomnicy, Grzmiącej, Kolc i Głuszycy Górnej?
Czy ministerstwo planuje w tych okolicach rozważyć likwidację przynajmniej części dróg zrywkowych?
Czy Nadleśnictwo Wałbrzych posiada aktualne analizy oraz plan zarządzania wodami powierzchniowymi i ryzykiem powodziowym?
Czy ministerstwo podejmie działania odnośnie do wyłączenia z funkcji gospodarczej lasów stanowiących zabezpieczenie ujęć wodnych w Nadleśnictwie Wałbrzych, ze szczególnym uwzględnieniem lasów w okolicy Sokołowska, Unisławia Śląskiego, Łomnicy, Grzmiącej, Kolc i Głuszycy Górnej?
Z poważaniem Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 8645
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie ochrony ujęć wodnych w lasach górskich
Zgłaszający: Sylwia Bielawska, Małgorzata Tracz
Data wpływu: 17-03-2025
Szanowna Pani Minister,
wrześniowe powodzie w 2024 r. wyraźnie wskazały, iż w regionach górskich należy podjąć zdecydowane działania odnośnie do zarządzania ryzykiem powodzi. Dotyczy to zwłaszcza mojego okręgu - południowej części Dolnego Śląska, która została najmocniej poszkodowana w trakcie zeszłorocznej powodzi. Teraz, po upływie kilku miesięcy od tego tragicznego zdarzenia, w wyniku którego ucierpiało wiele gospodarstw domowych, do mojego biura poselskiego zwracają się zaniepokojeni mieszkańcy Sokołowska, Unisławia Śląskiego, Łomnicy, Grzmiącej, Kolc i Głuszycy Górnej z prośbą o podjęcie pilnych działań mających na celu całkowite wyłączenie lasów górskich z funkcji produkcyjnej oraz maksymalizacji funkcji wodochronnej w Nadleśnictwie Wałbrzych. Mieszkańcy od lat zaniepokojeni prowadzonymi w ich miejscowościach wycinkami lasów oraz brakiem współpracy z Lasami Państwowymi w tym zakresie teraz szczególnie wnoszą o pilne analizy wpływu wycinek prowadzonych w lasach górskich na zagrożenie powodziowe oraz pogorszenie warunków hydrologicznych w zlewniach górskich, ze szczególnym uwzględnieniem regionu wałbrzyskiego znajdującego się w obszarze Nadleśnictwa Wałbrzych.
Wrześniowa powódź uświadomiła mieszkańcom, że nadmierne wycinki lasów górskich w regionie Wałbrzycha i okolic to pozbawienie mieszkańców naturalnej bariery przeciwpowodziowej, głównie z powodu zmniejszenia potencjału retencyjnego lasów następującego w wyniku nie tylko wycinek, ale też i poprzez używanie ciężkiego sprzętu i powodowanie erozji gleby, usuwanie martwych drzew czy budowę dróg zrywkowych. Ale to także ogromne niebezpieczeństwo dla ujęć wody - w trakcie ostatniej powodzi ujęcie wody dla ok. 3,5 tys. odbiorców znajdujące się w Łomnicy zostało zniszczone. Ich odczucia i obserwacje są zbieżne z naukową opinią w sprawie projektów planów utrzymania wód czy zarządzania ryzykiem powodzi wydanych przez Państwową Radę Ochrony Przyrody, czyli ekspercki organ doradczy MKiŚ.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planuje wyłączyć z gospodarczego użytkowania strome stoki, drzewostany w wieku 120 lat i starsze, rezerwaty przyrody oraz stworzyć bufory wzdłuż cieków, szlaków i dróg w lasach Sokołowska, Unisławia Śląskiego, Łomnicy, Grzmiącej, Kolc i Głuszycy Górnej?
Czy ministerstwo planuje w tych okolicach rozważyć likwidację przynajmniej części dróg zrywkowych?
Czy Nadleśnictwo Wałbrzych posiada aktualne analizy oraz plan zarządzania wodami powierzchniowymi i ryzykiem powodziowym?
Czy ministerstwo podejmie działania odnośnie do wyłączenia z funkcji gospodarczej lasów stanowiących zabezpieczenie ujęć wodnych w Nadleśnictwie Wałbrzych, ze szczególnym uwzględnieniem lasów w okolicy Sokołowska, Unisławia Śląskiego, Łomnicy, Grzmiącej, Kolc i Głuszycy Górnej?
Z poważaniem Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
13%
Konkretność
87%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10567 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DLŁ-WOFiI.050.45.2025.BW
3705354.14779976.11931855
Warszawa, 07-04-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posłanek Sylwii Bielawskiej oraz Małgorzaty Tracz w sprawie
ochrony ujęć wodnych w lasach górskich (K10INT8645), przedstawiam poniższe informacje.
Na podstawie obowiązujących regulacji w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy
Państwowe (dalej: PGL LP) w Nadleśnictwie Wałbrzych z użytkowania wyłączona jest
powierzchnia 968,00 ha. Składają się na nią siedliska priorytetowe, lasy referencyjne,
drzewostany o wysokich walorach przyrodniczych lub krajobrazowych.
W zatwierdzonych Wytycznych i Rekomendacjach Ogólnopolskiej Narady o Lasach1 -
dokumencie ramowo wskazującym kierunki działań niezbędnych do wzmocnienia ochrony
zasobów przyrodniczych i funkcji społecznych na obszarze w zarządzie PGL LP, którego
systematyczne wdrażanie będzie przedmiotem prac Ministerstwa Klimatu i Środowiska,
wskazano szereg kryteriów przyrodniczych. Kryteria te opisują obszary wymagające
wzmożonej ochrony:
Kryterium P17. Lasy na stromych stokach lub wąwozach, które są miejscami
koncentracji cennych elementów przyrody, a równocześnie stwarzają dodatkowe
utrudnienia w prowadzeniu gospodarki leśnej i zagrożenia z nią związane.
Kryterium P2. Proponowane nowe rezerwaty przyrody - wg propozycji Lasów
Państwowych, strony społeczno-naukowej, jak również z własnych opracowań
regionalnych dyrekcji ochrony środowiska.
Kryterium P7. Drzewostany referencyjne, nieobjęte gospodarką leśną - obecne
lub do niedawna istniejące „ekosystemy referencyjne”/„obszary nieobjęte
gospodarowaniem (ONG)”/„ostoje ksylobiontów” wyznaczone przez Lasy
Państwowe.
Kryterium P4. Drzewostany położone wzdłuż brzegów naturalnych cieków
i zbiorników wodnych i źródlisk.
Drzewostany w wieku 120 lat i starsze są planowane do objęcia ochroną w ramach wielu
kryteriów przyrodniczych, w szczególności:
1 https://www.gov.pl/attachment/beaf10f8-84ef-4256-8d7b-eb1ecaefab58.
-- 1 of 4 --
Kryterium P3. Starolasy2
Kryterium P8. Drzewostany zachowawcze.
Kryterium P18. Obszary, które zostały wyznaczone jako strefy ochrony stanowisk,
ostoi, miejsc rozrodu lub regularnego przebywania gatunków.
Kryterium P22. Szczególnie cenne puszcze i kompleksy leśne.
W bieżącym roku podjęte zostały pierwsze działania wdrożenia wzmocnionej ochrony
dla kryteriów P2 (Proponowane nowe rezerwaty przyrody) i P3 (Starolasy), poprzez objęcie
ich tymczasową ochroną na czas szczegółowej weryfikacji.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Lasy Państwowe, w celu optymalizacji prac
w zakresie utrzymania infrastruktury drogowej, budowy nowych dróg wywozowych
czy też szlaków zrywkowych lub ich przebudowy sporządzono dokumentację
pn. „Docelowa Sieć Dróg w Nadleśnictwie Wałbrzych”.
Sieć drogowa uzupełniana jest siecią tymczasowych szlaków zrywkowych, które
umożliwiają bezpieczne prowadzenie prac leśnych w terenach górskich. Sieci
te są niezbędne w procesie przebudowy drzewostanów. Ograniczają szkody w młodym
pokoleniu lasu. Ułatwiają również realizację prac w zakresie zagospodarowania lasu
(nasadzenia, pielęgnacja upraw). Szlaki zrywkowe w większości przypadków prowadzi
się po warstwicy, w celu wykorzystania jak w największym stopniu zrywki nasiębiernej.
Nadleśnictwo Wałbrzych systematycznie likwiduje nieczynne szlaki zrywkowe, szczególnie
te poprowadzone w dół stoku. Należy zaznaczyć, że z uwagi na duży ruch turystyczny drogi
leśne oraz szlaki zrywkowe są wykorzystywane w Nadleśnictwie Wałbrzych do uprawiania
turystyki pieszej i rowerowej.
Dla obszaru zarządzanego przez Nadleśnictwo Wałbrzych obowiązuje „Plan zarządzania
ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Odry” (dalej: Plan)3. Nadleśnictwo wywiązuje
się z nałożonych w Planie zobowiązań poprzez udział w projektach adaptacji lasów
i leśnictwa do zmian klimatu, takich jak mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej
na terenach górskich. W latach 2011 - 2015 w ramach programu Mała Retencja Górska I
Nadleśnictwo Wałbrzych wykonało budowę i przebudowę 14 zbiorników wodnych.
Przebudowano 5 mostów, 40 przepustów oraz wybudowano 25 brodów. Na powierzchni
20 ha zainicjowano odtworzenie „torfowisk sowiogórskich”. Ilość zretencjonowanej wody
wyniosła 44 400 m3. Następnie, w latach 2016 - 2023 w ramach programu Mała Retencja
Górska II Nadleśnictwo Wałbrzych wykonało budowę i przebudowę 20 zbiorników
wodnych. Przebudowano 5 mostów, 19 przepustów oraz wybudowano 17 brodów.
Przywrócono funkcje mokradłowe w 4 lokalizacjach. Ilość zretencjonowanej wody wyniosła
58 300 m3. Na bieżący rok w planie finansowym Nadleśnictwa Wałbrzych zabezpieczono
środki na sporządzenie ekspertyzy hydrologicznej. Obszar opracowania dotyczyć będzie
2 Pojęcie „starolasy” jest polskim tłumaczeniem „old-growth forests” w rozumieniu przyjętym w Unijnej strategii
na rzecz bioróżnorodności 2030 r., a zdefiniowanym w dokumencie wykonawczym do tej strategii. Oznacza
ono drzewostan lub obszar lasu składający się z rodzimych gatunków drzew, którego struktura rozwinęła
się głównie w wyniku naturalnych procesów i ma dynamikę odpowiadającą późnym fazom rozwojowym
drzewostanów obserwowanym w lasach pierwotnych lub nieużytkowanych tego samego typu.
3 Wprowadzony rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 26 października 2022 r. w sprawie przyjęcia Planu
zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Odry (Dz. U. z 2022 r. poz. 2714), obowiązujący od dnia
22 marca 2023 r. (§ 2 ww. rozporządzenia). Stanowi on aktualizację Planu obowiązującego od 2016 r.
-- 2 of 4 --
w szczególności pasma Gór Kamiennych i Sowich. Jednocześnie Nadleśnictwo Wałbrzych
kontynuuje prace w ramach programu Mała Retencja Górska III. Na lata 2021 – 2027
zaplanowano odbudowę 1 zbiornika, budowę 2 brodów, odtworzenie obszarów
mokradłowych oraz zabudowę nieczynnych szlaków zrywkowych (Leśnictwo Łomnica,
gmina Głuszyca) w 5 lokalizacjach. Projekty retencyjne PGL LP są największymi w Europie,
realizowanymi na tak wielką skalę przedsięwzięciami związanymi z małą retencją w lasach.
Wykorzystuje się je i adaptuje także w obszarach nieadministrowanych przez LP. Stawiane
są za wzór dobrych praktyk i prezentowane przedstawicielom innych krajów.
Równolegle Nadleśnictwo przystąpiło do projektu „Lasy dla mokradeł – ochrona siedlisk
hydrogenicznych na obszarach cennych przyrodniczo”. Prace planowane są na obszarze
68,18 ha i obejmują przywrócenie funkcji lub utrzymanie stanu bagien, torfowisk i innych
terenów podmokłych pozostających w zarządzie PG LP.
Jednocześnie należy nadmienić, że prowadzona gospodarka leśna odbywa się na podstawie
zatwierdzonego planu urządzenia lasu (dalej: PUL) na lata 2019-2028. W dokumencie
uwzględniono dominującą rolę wodochronną lasów (11 124 ha; 74,11% lasów ochronnych).
Na terenie Nadleśnictwa Wałbrzych stosowane są wyłącznie rębnie złożone (stopniowe
lub częściowe). Wydłużony został okres odnowienia lasu. Pozwala to zrealizować następny
cel ujęty w PUL (zwiększenie retencji na terenach leśnych) przez zmianę składu
drzewostanów i przebudowę monokultur świerkowych na lasy liściaste lub mieszane.
W obowiązującym PUL dla Nadleśnictwa Wałbrzych wydzielono powierzchnie leśne,
na których istnieją ujęcia wody. Gospodarka leśna w drzewostanach bezpośrednio
sąsiadujących z ujęciami jest zmodyfikowana i ograniczona do niezbędnych prac z zakresu
zagospodarowania lasu.
Ujęcia wody w większości przypadków to system drenaży użytkowany już od ponad 100 lat.
Jak wynika z informacji przekazanych przez Lasy Państwowe, Nadleśnictwo Wałbrzych
prowadziło wieloletnie rozmowy z głównym zarządcą ujęć wodnych (Wałbrzyskie
Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji (dalej: WPWiK)), lecz nie otrzymało planów
ułożenia instalacji na gruntach w zarządzie nadleśnictwa. Pomimo propozycji nadleśnictwa,
WPWiK nie uregulowało stanu prawnego ujęć4.
Należy wyraźnie podkreślić, że priorytetem działań z zakresu gospodarki leśnej
prowadzonych na terenach górskich i podgórskich jest usługa regulacyjna, w ramach której
lasy pełnią głównie funkcję glebochronną i wodochronną. Oddziaływanie to polega
na ochronie stosunków wodnych na danym terenie, stabilizacji brzegów rzek, ochronie
przeciwpowodziowej, a także zatrzymywaniu zanieczyszczeń spływających z terenów
przylegających do zbiorników wodnych i cieków. Podejmowanie aktywnych działań
polegających na przebudowie i odnawianiu osłabionych drzewostanów oraz podnoszeniu
w ten sposób ich stabilności ma kluczowe znaczenie dla utrzymania wodochronnej roli
lasów. Lasy w kontekście gospodarki wodnej odgrywają jednocześnie dwie role. Z jednej
strony charakteryzuje je zdolność do retencji (zatrzymywania) wody opadowej, z drugiej
zaś, poprzez trwałe pokrycie terenu, drzewa, krzewy, martwe drewno, roślinność
oraz ściółka leśna przyczyniają się do wolniejszego spływu wód opadowych. Dzięki temu
4 Przejęcie w użytkowanie w trybie art. 40 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2024 r. poz. 530).
-- 3 of 4 --
lasy skutecznie regulują bilans wodny zlewni. Poza koronami znaczna część opadu jest
zatrzymywana przez krzewy i roślinność zielną, martwe drewno, a także glebę. Jednak susze,
które wystąpiły przed katastrofalnymi opadami, znacząco osłabiły zdolność gleb
do absorpcji wody. Przy wysokich opadach deszczu także w zlewniach leśnych może zostać
uruchomiona faza spływu powierzchniowego, która jest odpowiedzialna za szybki odpływ
wody do koryt rzek i gwałtownego wezbrania. Szacuje się, że w przypadku niżu „Boris”,
który był przyczyną intensywnych opadów deszczu w ubiegłym roku, intensywne deszcze
(bezpośrednia przyczyna powodzi) przekroczyły objętość 400 mm/1 m2 w ciągu 3-4 dni.
Były zatem ponad 10-krotnie większe niż wartości przyjmowane za ekstremalne.
Na zakończenie zaznaczam, że we wspomnianych wcześniej Wytycznych i Rekomendacjach
Ogólnopolskiej Narady o Lasach obszary istotne dla zaopatrzenia w wodę lokalnej
społeczności zostały opisane w kryterium S7 dla lasów o szczególnych funkcjach
społecznych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje zmiany legislacyjne i organizacyjne,
które w przyszłości pozwolą wzmocnić funkcje społeczne lasów w oparciu o to kryterium.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DLŁ-WOFiI.050.45.2025.BW
3705354.14779976.11931855
Warszawa, 07-04-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posłanek Sylwii Bielawskiej oraz Małgorzaty Tracz w sprawie
ochrony ujęć wodnych w lasach górskich (K10INT8645), przedstawiam poniższe informacje.
Na podstawie obowiązujących regulacji w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy
Państwowe (dalej: PGL LP) w Nadleśnictwie Wałbrzych z użytkowania wyłączona jest
powierzchnia 968,00 ha. Składają się na nią siedliska priorytetowe, lasy referencyjne,
drzewostany o wysokich walorach przyrodniczych lub krajobrazowych.
W zatwierdzonych Wytycznych i Rekomendacjach Ogólnopolskiej Narady o Lasach1 -
dokumencie ramowo wskazującym kierunki działań niezbędnych do wzmocnienia ochrony
zasobów przyrodniczych i funkcji społecznych na obszarze w zarządzie PGL LP, którego
systematyczne wdrażanie będzie przedmiotem prac Ministerstwa Klimatu i Środowiska,
wskazano szereg kryteriów przyrodniczych. Kryteria te opisują obszary wymagające
wzmożonej ochrony:
Kryterium P17. Lasy na stromych stokach lub wąwozach, które są miejscami
koncentracji cennych elementów przyrody, a równocześnie stwarzają dodatkowe
utrudnienia w prowadzeniu gospodarki leśnej i zagrożenia z nią związane.
Kryterium P2. Proponowane nowe rezerwaty przyrody - wg propozycji Lasów
Państwowych, strony społeczno-naukowej, jak również z własnych opracowań
regionalnych dyrekcji ochrony środowiska.
Kryterium P7. Drzewostany referencyjne, nieobjęte gospodarką leśną - obecne
lub do niedawna istniejące „ekosystemy referencyjne”/„obszary nieobjęte
gospodarowaniem (ONG)”/„ostoje ksylobiontów” wyznaczone przez Lasy
Państwowe.
Kryterium P4. Drzewostany położone wzdłuż brzegów naturalnych cieków
i zbiorników wodnych i źródlisk.
Drzewostany w wieku 120 lat i starsze są planowane do objęcia ochroną w ramach wielu
kryteriów przyrodniczych, w szczególności:
1 https://www.gov.pl/attachment/beaf10f8-84ef-4256-8d7b-eb1ecaefab58.
-- 1 of 4 --
Kryterium P3. Starolasy2
Kryterium P8. Drzewostany zachowawcze.
Kryterium P18. Obszary, które zostały wyznaczone jako strefy ochrony stanowisk,
ostoi, miejsc rozrodu lub regularnego przebywania gatunków.
Kryterium P22. Szczególnie cenne puszcze i kompleksy leśne.
W bieżącym roku podjęte zostały pierwsze działania wdrożenia wzmocnionej ochrony
dla kryteriów P2 (Proponowane nowe rezerwaty przyrody) i P3 (Starolasy), poprzez objęcie
ich tymczasową ochroną na czas szczegółowej weryfikacji.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Lasy Państwowe, w celu optymalizacji prac
w zakresie utrzymania infrastruktury drogowej, budowy nowych dróg wywozowych
czy też szlaków zrywkowych lub ich przebudowy sporządzono dokumentację
pn. „Docelowa Sieć Dróg w Nadleśnictwie Wałbrzych”.
Sieć drogowa uzupełniana jest siecią tymczasowych szlaków zrywkowych, które
umożliwiają bezpieczne prowadzenie prac leśnych w terenach górskich. Sieci
te są niezbędne w procesie przebudowy drzewostanów. Ograniczają szkody w młodym
pokoleniu lasu. Ułatwiają również realizację prac w zakresie zagospodarowania lasu
(nasadzenia, pielęgnacja upraw). Szlaki zrywkowe w większości przypadków prowadzi
się po warstwicy, w celu wykorzystania jak w największym stopniu zrywki nasiębiernej.
Nadleśnictwo Wałbrzych systematycznie likwiduje nieczynne szlaki zrywkowe, szczególnie
te poprowadzone w dół stoku. Należy zaznaczyć, że z uwagi na duży ruch turystyczny drogi
leśne oraz szlaki zrywkowe są wykorzystywane w Nadleśnictwie Wałbrzych do uprawiania
turystyki pieszej i rowerowej.
Dla obszaru zarządzanego przez Nadleśnictwo Wałbrzych obowiązuje „Plan zarządzania
ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Odry” (dalej: Plan)3. Nadleśnictwo wywiązuje
się z nałożonych w Planie zobowiązań poprzez udział w projektach adaptacji lasów
i leśnictwa do zmian klimatu, takich jak mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej
na terenach górskich. W latach 2011 - 2015 w ramach programu Mała Retencja Górska I
Nadleśnictwo Wałbrzych wykonało budowę i przebudowę 14 zbiorników wodnych.
Przebudowano 5 mostów, 40 przepustów oraz wybudowano 25 brodów. Na powierzchni
20 ha zainicjowano odtworzenie „torfowisk sowiogórskich”. Ilość zretencjonowanej wody
wyniosła 44 400 m3. Następnie, w latach 2016 - 2023 w ramach programu Mała Retencja
Górska II Nadleśnictwo Wałbrzych wykonało budowę i przebudowę 20 zbiorników
wodnych. Przebudowano 5 mostów, 19 przepustów oraz wybudowano 17 brodów.
Przywrócono funkcje mokradłowe w 4 lokalizacjach. Ilość zretencjonowanej wody wyniosła
58 300 m3. Na bieżący rok w planie finansowym Nadleśnictwa Wałbrzych zabezpieczono
środki na sporządzenie ekspertyzy hydrologicznej. Obszar opracowania dotyczyć będzie
2 Pojęcie „starolasy” jest polskim tłumaczeniem „old-growth forests” w rozumieniu przyjętym w Unijnej strategii
na rzecz bioróżnorodności 2030 r., a zdefiniowanym w dokumencie wykonawczym do tej strategii. Oznacza
ono drzewostan lub obszar lasu składający się z rodzimych gatunków drzew, którego struktura rozwinęła
się głównie w wyniku naturalnych procesów i ma dynamikę odpowiadającą późnym fazom rozwojowym
drzewostanów obserwowanym w lasach pierwotnych lub nieużytkowanych tego samego typu.
3 Wprowadzony rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 26 października 2022 r. w sprawie przyjęcia Planu
zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Odry (Dz. U. z 2022 r. poz. 2714), obowiązujący od dnia
22 marca 2023 r. (§ 2 ww. rozporządzenia). Stanowi on aktualizację Planu obowiązującego od 2016 r.
-- 2 of 4 --
w szczególności pasma Gór Kamiennych i Sowich. Jednocześnie Nadleśnictwo Wałbrzych
kontynuuje prace w ramach programu Mała Retencja Górska III. Na lata 2021 – 2027
zaplanowano odbudowę 1 zbiornika, budowę 2 brodów, odtworzenie obszarów
mokradłowych oraz zabudowę nieczynnych szlaków zrywkowych (Leśnictwo Łomnica,
gmina Głuszyca) w 5 lokalizacjach. Projekty retencyjne PGL LP są największymi w Europie,
realizowanymi na tak wielką skalę przedsięwzięciami związanymi z małą retencją w lasach.
Wykorzystuje się je i adaptuje także w obszarach nieadministrowanych przez LP. Stawiane
są za wzór dobrych praktyk i prezentowane przedstawicielom innych krajów.
Równolegle Nadleśnictwo przystąpiło do projektu „Lasy dla mokradeł – ochrona siedlisk
hydrogenicznych na obszarach cennych przyrodniczo”. Prace planowane są na obszarze
68,18 ha i obejmują przywrócenie funkcji lub utrzymanie stanu bagien, torfowisk i innych
terenów podmokłych pozostających w zarządzie PG LP.
Jednocześnie należy nadmienić, że prowadzona gospodarka leśna odbywa się na podstawie
zatwierdzonego planu urządzenia lasu (dalej: PUL) na lata 2019-2028. W dokumencie
uwzględniono dominującą rolę wodochronną lasów (11 124 ha; 74,11% lasów ochronnych).
Na terenie Nadleśnictwa Wałbrzych stosowane są wyłącznie rębnie złożone (stopniowe
lub częściowe). Wydłużony został okres odnowienia lasu. Pozwala to zrealizować następny
cel ujęty w PUL (zwiększenie retencji na terenach leśnych) przez zmianę składu
drzewostanów i przebudowę monokultur świerkowych na lasy liściaste lub mieszane.
W obowiązującym PUL dla Nadleśnictwa Wałbrzych wydzielono powierzchnie leśne,
na których istnieją ujęcia wody. Gospodarka leśna w drzewostanach bezpośrednio
sąsiadujących z ujęciami jest zmodyfikowana i ograniczona do niezbędnych prac z zakresu
zagospodarowania lasu.
Ujęcia wody w większości przypadków to system drenaży użytkowany już od ponad 100 lat.
Jak wynika z informacji przekazanych przez Lasy Państwowe, Nadleśnictwo Wałbrzych
prowadziło wieloletnie rozmowy z głównym zarządcą ujęć wodnych (Wałbrzyskie
Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji (dalej: WPWiK)), lecz nie otrzymało planów
ułożenia instalacji na gruntach w zarządzie nadleśnictwa. Pomimo propozycji nadleśnictwa,
WPWiK nie uregulowało stanu prawnego ujęć4.
Należy wyraźnie podkreślić, że priorytetem działań z zakresu gospodarki leśnej
prowadzonych na terenach górskich i podgórskich jest usługa regulacyjna, w ramach której
lasy pełnią głównie funkcję glebochronną i wodochronną. Oddziaływanie to polega
na ochronie stosunków wodnych na danym terenie, stabilizacji brzegów rzek, ochronie
przeciwpowodziowej, a także zatrzymywaniu zanieczyszczeń spływających z terenów
przylegających do zbiorników wodnych i cieków. Podejmowanie aktywnych działań
polegających na przebudowie i odnawianiu osłabionych drzewostanów oraz podnoszeniu
w ten sposób ich stabilności ma kluczowe znaczenie dla utrzymania wodochronnej roli
lasów. Lasy w kontekście gospodarki wodnej odgrywają jednocześnie dwie role. Z jednej
strony charakteryzuje je zdolność do retencji (zatrzymywania) wody opadowej, z drugiej
zaś, poprzez trwałe pokrycie terenu, drzewa, krzewy, martwe drewno, roślinność
oraz ściółka leśna przyczyniają się do wolniejszego spływu wód opadowych. Dzięki temu
4 Przejęcie w użytkowanie w trybie art. 40 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2024 r. poz. 530).
-- 3 of 4 --
lasy skutecznie regulują bilans wodny zlewni. Poza koronami znaczna część opadu jest
zatrzymywana przez krzewy i roślinność zielną, martwe drewno, a także glebę. Jednak susze,
które wystąpiły przed katastrofalnymi opadami, znacząco osłabiły zdolność gleb
do absorpcji wody. Przy wysokich opadach deszczu także w zlewniach leśnych może zostać
uruchomiona faza spływu powierzchniowego, która jest odpowiedzialna za szybki odpływ
wody do koryt rzek i gwałtownego wezbrania. Szacuje się, że w przypadku niżu „Boris”,
który był przyczyną intensywnych opadów deszczu w ubiegłym roku, intensywne deszcze
(bezpośrednia przyczyna powodzi) przekroczyły objętość 400 mm/1 m2 w ciągu 3-4 dni.
Były zatem ponad 10-krotnie większe niż wartości przyjmowane za ekstremalne.
Na zakończenie zaznaczam, że we wspomnianych wcześniej Wytycznych i Rekomendacjach
Ogólnopolskiej Narady o Lasach obszary istotne dla zaopatrzenia w wodę lokalnej
społeczności zostały opisane w kryterium S7 dla lasów o szczególnych funkcjach
społecznych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje zmiany legislacyjne i organizacyjne,
które w przyszłości pozwolą wzmocnić funkcje społeczne lasów w oparciu o to kryterium.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --