Interpelacja w sprawie środków finansowych z budżetu państwa na usuwanie odpadów, których nie zaliczono do odpadów niebezpiecznych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8593
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie środków finansowych z budżetu państwa na usuwanie odpadów, których nie zaliczono do odpadów niebezpiecznych
Zgłaszający: Anna Ewa Cicholska
Data wpływu: 11-03-2025
W ostatnich latach nasila się zjawisko porzucania odpadów przez nieuczciwe podmioty gospodarujące odpadami. Odpady nielegalnie deponowane są na terenach leśnych, wyrobiskach poeksploatacyjnych, opuszczonych terenach przemysłowych. Firmy wynajmują magazyny i inne nieruchomości pod pozorem legalnej działalności i gromadzą tam odpady bez wiedzy właściciela, a po wypełnieniu obiektu zaprzestają działalności i znikają.
Zgodnie z ustawa o odpadach, posiadacz odpadów jest obowiązany do ich niezwłocznego usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku gdy nie uda się odnaleźć podmiotu, który zdeponował nielegalnie odpady, obowiązek usunięcia odpadów spoczywa na właścicielu nieruchomości, który musi ponieść całkowity koszt ich utylizacji. Bardzo często obowiązek usunięcia i utylizacji odpadów przechodzi na władze samorządowe.
Należy podkreślić, że tego typu operacja to z reguły milionowe kwoty z wydatkowaniem, których władze samorządowe nie mogą sobie poradzić. Bardzo istotną sprawą jest klasyfikacja odpadów. Zgodnie z obowiązującymi przepisami usuniecie odpadów, które nie zostały przez organy środowiskowe zaliczone do odpadów niebezpiecznych, jest zadaniem administracji rządowej.
W Ciechanowie na terenie byłej cukrowni od wielu lat zalegają odpady. Mimo wielu prób różnych organów administracji, od lat nikt nie znalazł sposobu na zmuszenie firmy Ventus sp. z o.o., która prowadziła tam działalność, do usunięcia odpadów. Nakładano na nią kary finansowe, cofnięto pozwolenia na składowanie odpadów i wydawano decyzje obligujące do ich usunięcia. Wszystkie te działania okazały się bezskuteczne. Samorząd województwa mazowieckiego będący właściwym organem w tej sprawie – usunie odpady pod warunkiem zabezpieczenia środków na ten cel w budżecie państwa. Pieniądze przeznaczone z budżetu państwa dotyczą wyłącznie usuwania odpadów niebezpiecznych, a do takich nie zostały zakwalifikowane odpady zalegające ciechanowską cukrownię.
Moje pytanie:
Pani Minister, czy są przewidziane rozwiązania mające na celu zabezpieczenie i przekazanie środków z budżetu państwa na usuwanie odpadów, których nie zaliczono do niebezpiecznych?
Podsekretarz stanu Anita Sowińska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7820 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DGO-SGO.050.8.2025.KD
3704880.14761292.11922269
Warszawa, 04-04-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji Posłanki Anny Ewy Cicholskiej w sprawie środków
finansowych z budżetu państwa na usuwanie odpadów, których nie zaliczono do odpadów
niebezpiecznych, K10INT8593, uprzejmie informuję.
Odpowiedzialność za usunięcie porzuconych odpadów została wskazana w przepisach
ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach1. Określają one sposób egzekwowania od
posiadaczy odpadów usuwania nielegalnie nagromadzonych przez nich odpadów. Ustawa
określa dwa przepisy określające procedurę usunięcia przez posiadacza odpadów
nielegalnie nagromadzonych odpadów, tj.:
art. 26 – dotyczy przypadków, gdy posiadacz odpadów nagromadził odpady w miejscu
do tego nieprzeznaczonym, tj. bez uzyskanego wcześniej zezwolenia na zbieranie
odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów. Posiadacz odpadów jest
obowiązany do usunięcia odpadów na własny koszt;
art. 47 - dotyczy przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów powstał w związku
z wydaniem decyzji o cofnięciu zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na
przetwarzanie odpadów, stwierdzeniem nieważności, uchyleniem lub wygaśnięciem
decyzji zezwalającej na zbieranie odpadów lub zezwalającej na przetwarzanie odpadów.
Posiadacz odpadów jest obowiązany do usunięcia odpadów i negatywnych skutków
w środowisku lub szkód w środowisku w rozumieniu ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r.
o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie2, w ramach prowadzonej
działalności objętej zezwoleniem, na własny koszt.
W przypadku braku realizacji decyzji nakładającej obowiązek usunięcia odpadów albo
niewykonania obowiązku usunięcia odpadów wynikającego z mocy prawa przez posiadacza
odpadów zastosowanie mają przepisy o egzekucji w administracji. W wyniku postępowania
egzekucyjnego posiadacz powinien usunąć odpady. Jeżeli zastosowane środki egzekucyjne
nie doprowadzą do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, właściwy organ
ochrony środowiska powinien przeprowadzić wykonanie zastępcze decyzji. Wspomniane
wyżej procedury usuwania odpadów mają również zastosowanie w przypadku odpadów
innych niż niebezpieczne.
1 Dz.U. z 2023 r. poz. 1587, z późn. zm.
2 Dz.U. z 2020 r. poz. 2187, z późn. zm.
-- 1 of 3 --
Odrębnym trybem w przypadkach, gdy odpady powodują zagrożenie dla życia lub zdrowia
ludzi lub środowiska i konieczne jest ich niezwłoczne usunięcie jest tryb określony w art 26a
ustawy o odpadach. Ww. artykuł pozwala organom administracji (w zależności od
właściwości jest to regionalny dyrektor ochrony środowiska, marszałek województwa, starosta,
wójt, burmistrz lub prezydent miasta) do podjęcia się usunięcia nielegalnie nagromadzonych
odpadów. Natomiast po usunięciu i zagospodarowaniu nielegalnie nagromadzonych
odpadów organ żąda od posiadacza odpadów odpowiedzialnego za gospodarowanie
odpadami zwrotu poniesionych przez siebie kosztów. W tym miejscu należy podkreślić, że
w momencie wprowadzenia do ustawy o odpadach ww. przepisu, został
również wprowadzony do art. 400 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony
środowiska3 2019 r. pkt 8c. Zgodnie z tym przepisem, źródłem dofinansowania do usuwania
odpadów jest program priorytetowy „Usuwanie porzuconych odpadów” Narodowego
Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), dedykowany organom
administracji właściwym do usunięcia odpadów.
Niemniej jednak należy podkreślić, że w każdym przypadku to posiadacz odpadów, który
nielegalnie nagromadził odpady, powinien zostać obciążony kosztami ich usunięcia zgodnie
z zasadą „zanieczyszczający płaci" wyrażoną w art. 7 ustawy Prawo ochrony środowiska.
W ustawie o odpadach wprowadzono szereg regulacji wskazujących, iż za
zagospodarowanie odpadów odpowiada posiadacz odpadów, wraz z poniesieniem
wszystkich kosztów w tym zakresie.
Resort klimatu i środowiska zdaje sobie sprawę jak trudnym i nierzadko budzącym obawy
lokalnych społeczności jest problem nielegalnie nagromadzonych odpadów. Jak również
z jakimi problemami borykają się jednostki samorządu terytorialnego w związku
z nagromadzonymi odpadami. Warto również podkreślić, że jednym z priorytetów
obecnego Rządu jest zajęcie się zjawiskiem miejsc nielegalnego gromadzenia odpadów, co
znalazło odzwierciedlenie w umowie koalicyjnej. Organy administracji informowały resort
klimatu i środowiska o problemie finansowych w kontekście wysokich kosztów usunięcia
odpadów, pomimo programu priorytetowego NFOŚiGW. W tym miejscu trzeba mieć na
uwadze, że przedsięwzięcia realizowane w ramach programu „Usuwanie porzuconych
odpadów” finansowane są ze środków zgromadzonych w ramach zobowiązania
wieloletniego „gospodarowanie odpadami”, którego stan środków pieniężnych od wielu lat
się zmniejszał z uwagi na realizowane programy priorytetowe - obecnie NFOŚiGW nie
dysponuje wystarczającymi środkami dla sfinansowania kompleksowych długotrwałych
działań związanych z usuwaniem porzuconych odpadów. Program priorytetowy „Usuwanie
porzuconych odpadów” stanowi znaczące obciążenie zobowiązania wieloletniego
„gospodarowanie odpadami”, w ramach którego finansowane są również m.in. programy:
„Racjonalna gospodarka odpadami”, „Ochrona powierzchni ziemi” i „Ogólnopolski program
finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest”, jak również programy z zakresu
edukacji ekologicznej czy program LIFE.
Z tego względu podjęte zostały działania w celu stworzenia nowego – tymczasowego -
źródła finansowania usuwania porzuconych odpadów. W Ministerstwie Klimatu
i Środowiska przeprowadzono prace legislacyjne w celu stworzenia możliwości
(wprowadzenie podstawy prawnej – art. 226b ustawy o odpadach) dla przekazywania
organom administracji środków z rezerwy celowej budżetu państwa na usunięcie nielegalnie
nagromadzonych odpadów niebezpiecznych na podstawie art. 26a ustawy o odpadach. Ich
rezultatem jest uchwalona w dniu 21 listopada 2024 r. ustawa o zmianie ustawy o odpadach
3 Dz. U. z 2021 r., poz. 1973, ze zm.
-- 2 of 3 --
oraz ustawy o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw4. Jednocześnie na
2025 r. w ustawie budżetowej zostały zabezpieczone środki z rezerwy celowej budżetu
państwa w wysokości 200 mln zł na ww. cel.
Jednak docelowym źródłem dofinansowania jest NFOŚiGW. W związku z tym, że aktualnie
NFOŚiGW nie posiada wystarczających środków finansowych na usuwanie odpadów
w ramach programu priorytetowego „Usuwanie porzuconych odpadów” – podczas 3-
letniego okresu obowiązywania wprowadzonej podstawy prawnej do przekazywania
środków z rezerwy celowej na zadania, o których mowa w art. 26a ustawy o odpadach,
ważne jest podjęcie działań mających na celu umożliwienie wykorzystania aktualnych źródeł
dochodów NFOŚiGW oraz uzyskanie nowych środków finansowych m.in. na program
„Usuwanie porzuconych odpadów”.
Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że przekazywanie środków z rezerwy celowej
budżetu państwa dotyczy jedynie na usuwanie odpadów niebezpiecznych szczególnie
zagrażających życiu i zdrowiu ludzi oraz środowisku. Powyższe jest bardzo istotne, bowiem
nadmiarowe dofinansowanie do usuwania odpadów może spowodować rozwój szarej
strefy. Udzielanie wsparcia nie może być dodatkową "motywacją" dla szarej strefy do
kontynuacji nielegalnego procederu. Dlatego nie jest zasadne dofinansowanie z budżetu
państwa na usuwanie każdego rodzaju porzuconych odpadów.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
- Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
4 Dz.U. 2024 poz. 1834
-- 3 of 3 --