Interpelacja w sprawie wygaśnięcia środków ochronnych w zakresie produktów rolnych z Ukrainy
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8553
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie wygaśnięcia środków ochronnych w zakresie produktów rolnych z Ukrainy
Zgłaszający: Anna Gembicka, Jarosław Sachajko
Data wpływu: 07-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją w sprawie wygasających 5 czerwca 2025 roku środków ochronnych na handel produktami rolno-spożywczymi pomiędzy Unią Europejską a Ukrainą. Kwestia ta budzi poważne obawy wśród polskich rolników i przedsiębiorców związanych z sektorem rolno-spożywczym. Polska, jako kraj graniczny UE, jest szczególnie narażona na skutki niekontrolowanego napływu tanich produktów rolnych z Ukrainy, co może prowadzić do destabilizacji naszego rynku oraz dalszego pogorszenia sytuacji ekonomicznej polskich rolników.
W trosce o polskie rolnictwo rząd RP już wcześniej zdecydował się na wprowadzenie embarga na ukraińskie produkty rolne, aby chronić interesy krajowych producentów. Decyzja ta była odpowiedzią na poważne zakłócenia rynkowe, które doprowadziły do gwałtownych spadków cen zbóż i innych produktów rolnych w Polsce, powodując trudności finansowe dla rolników. Zbliżające się wygaszenie unijnych środków ochronnych rodzi uzasadnione obawy, że Polska ponownie znajdzie się w sytuacji masowego napływu produktów z Ukrainy, bez odpowiednich mechanizmów regulacyjnych, co może doprowadzić do dalszej destabilizacji krajowego sektora rolnego.
Według dostępnych analiz i prognoz Komisja Europejska rozważa kilka scenariuszy dotyczących przyszłości handlu rolno-spożywczego z Ukrainą po 5 czerwca 2025 roku, w tym możliwość stopniowego wygaszania preferencji handlowych lub ich dalszego utrzymania. W tej sytuacji kluczowe jest stanowisko polskiego rządu i podejmowane działania w celu ochrony krajowego rynku przed skutkami otwarcia granic na konkurencję, która nie podlega takim samym rygorystycznym standardom produkcji jak unijni rolnicy.
Jakie stanowisko zajmuje rząd RP w sprawie ewentualnego przedłużenia środków ochronnych po 5 czerwca 2025 roku?
Czy Polska podejmie działania na forum unijnym, aby zapewnić przedłużenie obecnych restrykcji na produkty rolne z Ukrainy? Czy do tej pory były podejmowane takie działania? Jeśli tak, jakie to były działania i czy zostały one udokumentowane? Proszę o udostępnienie odpowiednich dokumentów, takich jak np. stanowiska przedstawiane przez Polskę na różnych forach unijnych.
Jakie kroki planuje ministerstwo, aby zminimalizować negatywny wpływ liberalizacji handlu na polskich rolników?
Czy rozważane jest dalsze stosowanie krajowych środków ochronnych, jeśli UE zdecyduje o pełnym otwarciu granic dla ukraińskich produktów rolnych?
Czy zostały przeprowadzone analizy skutków finansowych i gospodarczych dla polskiego rolnictwa w przypadku zdjęcia obecnie obowiązujących ograniczeń? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.
Minister Czesław Siekierski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8105 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 31 marca 2025 r.
znak sprawy: DWM.ww.058.1.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 8553 z 11.03.2025 r.
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję poniżej odpowiedź MRiRW na interpelację posłów na Sejm RP Anny
Gembickiej oraz Jarosława Sachajki z 11 marca 2025 r. „w sprawie wygaśnięcia
środków ochronnych w zakresie produktów rolnych z Ukrainy”.
Pytanie: „Jakie stanowisko zajmuje rząd RP w sprawie ewentualnego przedłużenia
środków ochronnych po 5 czerwca 2025 roku?”
Pytanie: „Czy Polska podejmie działania na forum unijnym, aby zapewnić
przedłużenie obecnych restrykcji na produkty rolne z Ukrainy? Czy do tej pory były
podejmowane takie działania? Jeśli tak, jakie to były działania i czy zostały one
udokumentowane? Proszę o udostępnienie odpowiednich dokumentów, takich jak
np.: stanowiska przedstawiane przez Polskę na różnych forach unijnych.”
Odpowiedź: Wygaśnięcie z dniem 5 czerwca 2025 r. środków ochronnych, które
Komisja Europejska (KE) wprowadziła w imporcie niektórych produktów rolnych z
Ukrainy na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (PE) i Rady
2024/1392 w sprawie autonomicznych środków handlowych (tzw. ATM)1 jest
związane z wygaśnięciem w tym dniu całego rozporządzenia ws. ATM.
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1392 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
środków tymczasowej liberalizacji handlu będących uzupełnieniem koncesji handlowych mających
zastosowanie do ukraińskich produktów na podstawie Układu o stowarzyszeniu między Unią
Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej
strony, a Ukrainą, z drugiej strony.
-- 1 of 5 --
Strona 2 z 5
Po wygaśnięciu środków ATM – a więc środków polegających na jednostronnej
i pełnej liberalizacji przez UE importu z Ukrainy – nastąpi powrót do warunków
handlu wynikających z Układu o stowarzyszeniu UE-Ukraina (Układ). Jest to zgodne
z oczekiwaniem Polski. Układ przewiduje bowiem wyższy poziom ochrony celnej
rynku rolnego UE niż środki ochronne przewidziane w regulacji ws. ATM. W ramach
Układu import bezcłowy z Ukrainy do UE ponad 30 produktów i grup produktowych
jest ograniczony do wielkości kontyngentów taryfowych. Przykładowo wielkości
bezcłowych kontyngentów taryfowych w dostępie do rynku UE na podstawie
Układu na cukier i jaja wynoszą odpowiednio 20,07 tys. t oraz 6 tys. t. Są one niższe
niż progi aktywacji automatycznego mechanizmu ochronnego (tj. wprowadzenia ceł
erga omnes) w ramach środków ATM w 2024 r., w zaokrągleniu – 262,7 tys. t
(cukier) oraz 23,2 tys. t (jaja).
Mając na uwadze powyższe, Polska nie zabiega o przedłużenie środków ATM,
a o powrót do warunków handlu wynikających z Układu.
Pytanie: „Jakie kroki planuje Ministerstwo Rolnictwa, aby zminimalizować negatywny
wpływ liberalizacji handlu na polskich rolników?”
Odpowiedź: Równolegle do wspomnianego wyżej powrotu do warunków handlu UE-
Ukraina wynikających z Układu planowane są negocjacje KE z Ukrainą w sprawie ich
zmiany (art. 29 Układu, tj. pogłębienia liberalizacji). Intencją KE jest, aby te zmiany
mogły wejść w życie bezpośrednio po wygaśnięciu środków ATM. Polska przekazała
do KE opracowane w MRiRW stanowisko na te negocjacje już w czerwcu 2024 r.
jako jedno z pierwszych państw członkowskich. Naszym zdaniem wypracowane
w ramach tych negocjacji porozumienie z Ukrainą powinno:
zakładać liberalizację handlu UE-Ukraina stopniową i wzajemną,
uwzględniać bilateralną klauzulę ochroną umożliwiającą podjęcie działań
ochronnych w handlu wszystkimi towarami rolnymi w przypadku wzrostu
importu zagrażającego równowadze rynkowej i/lub produkcji rolnej,
zakładać wzajemność wymiany koncesji tj. przewidywać również poprawę
dostępu do ukraińskiego rynku dla unijnego, w tym polskiego eksportu towarów
rolnych,
-- 2 of 5 --
Strona 3 z 5
być powiązane z dostosowaniem przepisów ukraińskich do unijnych standardów
dotyczących nie tylko bezpieczeństwa żywności, ale również zrównoważonego
rozwoju.
Dodatkowo opowiadamy się za ustanowieniem specjalnego funduszu dla pokrycia
ewentualnych strat w sektorze rolnym spowodowanych przez nadmierny import z
Ukrainy.
Pytanie: „Czy rozważane jest dalsze stosowanie krajowych środków ochronnych, jeśli
UE zdecyduje o pełnym otwarciu granic dla ukraińskich produktów rolnych?”
Odpowiedź: Jak wskazywałem wyżej, obowiązujące od czerwca 2022 r. środki ATM
oznaczają pełną i jednostronną liberalizację importu. Środki ATM mają wygasnąć 5
czerwca 2025 r., a warunki handlu UE-Ukraina powrócić do zasad wynikających z
Układu, który daje wyższy poziom ochrony celnej rynku rolnego UE niż środki
ochronne wynikające z rozporządzenia ws. ATM (więcej szczegółów w odpowiedzi
na dwa pierwsze pytania).
Informuję jednocześnie, że w mocy pozostaje rozporządzenie Ministra Rozwoju
i Technologii z 15 września 2023 r. w sprawie zakazu przywozu z Ukrainy produktów
rolnych2. Zakaz ten obejmuje pszenicę, kukurydzę, rzepak, słonecznik oraz niektóre
produkty ich przemiału. Rozporządzenie dopuszcza natomiast tranzyt objętych nim
produktów ukraińskich przez terytorium Polski do innych krajów UE oraz krajów
trzecich. Zastrzeżenia co do zgodności przepisów rozporządzenia z prawem UE oraz
zobowiązaniami międzynarodowymi Polski zgłaszają zarówno KE, jak i Ukraina.
Sprawy dotyczące handlu rolno-spożywczego z Ukrainą były też przedmiotem moich
licznych rozmów z ministrem rolnictwa Ukrainy Witalijem Kowalem. Podczas tych
spotkań podkreślałem m.in. potrzebę ochrony rynków, które są dla polskiego
rolnictwa szczególnie wrażliwe. Kontynuujemy również dialog z partnerami
z Ukrainy, w który zaangażowane zostały organizacje rolnicze z obydwu krajów.
Ostatnie spotkanie w tym formacie odbyło się 20 marca 2025 r. w siedzibie MRiRW.
2 (Dz. U. 2023 poz. 1898).
-- 3 of 5 --
Strona 4 z 5
Ponadto informuję, że w ramach wewnętrznych regulacji przyjętych przez Ukrainę,
stosuje ona obecnie system licencjonowania w eksporcie wybranych zbóż i oleistych3,
gdy krajem przeznaczenia są tzw. kraje przyfrontowe, tj. Polska, Słowacja, Węgry,
Rumunia, Bułgaria. System ten w tym zakresie nie ma jednak obecnie dla Polski
praktycznego znaczenia z uwagi na ww. rozporządzenie Ministra Rozwoju
i Technologii. Ukraina stosuje również obecnie system licencjonowania eksportu
do UE cukru i mięsa drobiowego, który został dodatkowo połączony
z ustanowieniem ograniczeń ilościowych eksportu ww. produktów na unijny rynek.
Pytanie: „Czy zostały przeprowadzone analizy skutków finansowych i gospodarczych
dla polskiego rolnictwa w przypadku zdjęcia obecnie obowiązujących ograniczeń?
Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.”
Odpowiedź: Informuję, że obecnie nie jest planowane zniesienie obowiązujących
ograniczeń, o których mowa w odpowiedzi na wcześniejsze pytanie. Gdyby jednak w
przyszłości pojawiły się ewentualne plany modyfikacji lub zniesienia
ww. rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z 15 września 2023 r., wtedy
powinny zostać przeprowadzone odpowiednie analizy skutków takich zmian
prawnych.
Zapewniam jednocześnie, że MRiRW na bieżąco monitoruje sytuację rynkową
na najbardziej wrażliwych rynkach m.in. w oparciu o dane KE (np. okresowe raporty
dot. rynku zbóż i oleistych w kontekście monitorowania importu z Ukrainy) oraz dane
handlowe Ministerstwa Finansów. Jednocześnie na bieżąco monitorowany jest
tranzyt ukraińskich produktów objętych ww. rozporządzeniem Ministra Rozwoju
i Technologii. Wrażliwość poszczególnych sektorów jest także omawiana
na spotkaniach Kierownictwa MRiRW z organizacjami branżowymi oraz analizowana
we współpracy z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
3 Mowa o pszenicy oraz mieszankach pszenicy i żyta (meslin); kukurydzy; nasionach rzepaku lub
rzepiku; nasionach słonecznika.
-- 4 of 5 --
Strona 5 z 5
Do wiadomości:
1. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów,
2. Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
-- 5 of 5 --