Odpowiedź na interpelację w sprawie braku reformy programowej i poprawy wynagrodzeń nauczycieli, mimo wcześniejszych zapowiedzi Odpowiedź na interpelację nr 8536 w sprawie braku reformy programowej i poprawy wynagrodzeń nauczycieli, mimo wcześniejszych zapowiedzi Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka Warszawa, 25-03-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pani Olgi Ewy Semeniuk-Patkowskiej, Poseł na Sejm RP w sprawie braku reformy programowej i poprawy wynagrodzeń nauczycieli, mimo wcześniejszych zapowiedzi. Szanowna Pani Poseł, uprzejmie informuję, że zaplanowana przez resort edukacji w kolejnych latach całościowa zmiana podstawy programowej kształcenia ogólnego i ramowych planów nauczania, jest poprzedzona dogłębną analizą systemu edukacji. Prace w tym zakresie prowadzi Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB), któremu resort edukacji przywrócił rangę jako istotnemu podmiotowi badawczemu, prowadzącemu interdyscyplinarne badania naukowe nad funkcjonowaniem i efektywnością systemu edukacji w Polsce, przygotowującemu raporty i sporządzającemu ekspertyzy. Instytut Badań Edukacyjnych angażuje się w różnorodne działania edukacyjne zakrojone na szeroką skalę, a także spełnia istotną funkcję doradczą i wspiera Ministerstwo Edukacji Narodowej w realizacji działań w zakresie poprawy efektywności polskiej edukacji. W wyniku podjętych prac zostaną opracowane profile kompetencyjne absolwentów poszczególnych typów szkół, uwzględniające nie tylko niezbędne kompetencje absolwenta i absolwentki w zakresie wiedzy, ale przede wszystkim umiejętności. W grudniu 2024 roku został przygotowany „Profil absolwenta i absolwentki przedszkola i szkoły podstawowej”. Obecnie prowadzone są przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy prace w zakresie opracowania „Profilu absolwenta i absolwentki szkół ponadpodstawowych”. Profil absolwenta jest podstawą, wokół której zostanie przygotowana reforma edukacji. Określając kluczowe kompetencje, wartości i obszary kształcenia, pomaga on młodym ludziom lepiej przygotować się do życia społecznego i zawodowego. Wskazuje tym samym cel kształcenia. Prowadzone prace eksperckie uwzględniają fakt, że świat dynamicznie się zmienia, a wraz z nim musi zmieniać się edukacja i polskie szkoły. Stąd badacze z IBE-PIB pracują nad przygotowaniem eksperckich rozwiązań, w oparciu o wyniki badań, doświadczenia praktyków czy też sprawdzone pomysły wdrożone w innych krajach. Celem prowadzonych obecnie przez resort edukacji i IBE-PIB działań jest edukacja, która wyznacza nowe standardy nauczania, uwzględnia zmieniające się uwarunkowania rynku pracy, a jednocześnie jest zaprojektowana z troską o uczniów i nauczycieli. W styczniu 2025 r. została powołana przez dyrektora Instytutu Badań Edukacyjnych-Państwowego Instytutu Badawczego - Rada ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej, w skład której wchodzą kluczowi przedstawiciele środowisk nauczycieli, pracowników naukowych, organizacji pozarządowych związanych z edukacją, organizacji zrzeszających przedsiębiorców i pracodawców, jednostek samorządu terytorialnego, resortów oraz IBE-PIB. Rada ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej jest organem opiniodawczo-doradczym Dyrektora Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego. Do głównych zadań Rady należy m.in. bieżąca konsultacja założeń i kluczowych elementów profilu absolwenta/absolwentki, tj. opisu kompetencji, wiedzy i umiejętności osoby kończącej dany etap edukacji. Rada będzie także analizować kluczowe regulacje systemu oświaty, w tym m.in. podstawy programowe. Inne zadania to: wytyczanie kierunków zmian i formułowanie rekomendacji dotyczących oczekiwanych rezultatów reformy, konsultacje planu i harmonogramu jej wdrażania oraz doradztwo w zakresie doboru narzędzi i sposobów efektywnego wsparcia nauczycieli w tym procesie. Równolegle do prac prowadzonych w zakresie całościowej reformy programowej, resort edukacji wprowadza zmiany, które już obecnie wpływają na poprawę sytuacji uczniów i uczennic. Od 1 września 2024 r. nauczyciele i uczniowie klas IV-VIII szkół podstawowych oraz wszystkich klas szkół ponadpodstawowych pracują z ograniczonym około 20% zakresem treści nauczania podstawy programowej. Dzięki temu mają więcej czasu na spokojniejszą i bardziej dogłębną realizację programów nauczania. Zrezygnowano głównie z tych treści, które są nadmiarowe na danym etapie edukacyjnym, niemożliwe lub bardzo trudne do zrealizowania w praktyce szkolnej. Zwrócono większą uwagę na rozwijanie umiejętności praktycznych zamiast wiedzy teoretycznej lub encyklopedycznej oraz na korzystanie w procesie nauczania – uczenia się z cyfrowych narzędzi oraz zasobów edukacyjnych dostępnych w Internecie. Od kwietnia 2024 r. w szkołach podstawowych prace domowe nie są obowiązkowe w klasach I-III - z wyjątkiem ćwiczeń usprawniających motorykę małą - a w klasach IV-VIII zadania domowe są nieobowiązkowe i nieoceniane. Zamiast oceny, uczeń uzyskuje od nauczyciela informację zwrotną na temat poprawności i jakości wykonanej pracy. Dzięki wprowadzonym zmianom uczniowie mają więcej czasu na m.in. na rozwój zainteresowań. Zgodnie z zapowiedziami Kierownictwa resortu edukacji, od roku szkolnego 2024/2025 zlikwidowano przedmiot historia i teraźniejszość. Uczniowie, którzy we wrześniu 2024 r. rozpoczęli naukę w klasie I szkoły ponadpodstawowej - liceum ogólnokształcącym, technikum, branżowej szkole I stopnia, nie realizują już przedmiotu historia i teraźniejszość[1]. Natomiast od 1 września 2025 r. w szkołach ponadpodstawowych będzie realizowany nowy obowiązkowy przedmiot - edukacja obywatelska. Głównym celem przedmiotu edukacja obywatelska jest przygotowanie uczniów do świadomego i odpowiedzialnego zaangażowania obywatelskiego w społeczeństwie demokratycznym. Przedmiot będzie budował i wzmacniał postawy patriotyczne młodych ludzi oparte na poczuciu tożsamości i dumie z przynależności do wspólnoty, troski o małą i dużą Ojczyznę, poczuciu odpowiedzialności za jej kształt. Równolegle przedmiot ma kształtować otwartość i szacunek względem innych, empatię i solidarność z innymi oraz zaangażowanie na rzecz dobra wspólnego. Równocześnie, od września 2025 r. w szkołach podstawowych (od kl. IV) i ponadpodstawowych będzie realizowany nowy nieobowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna, który zastąpi przedmiot wychowanie do życia w rodzinie. Głównym celem przedmiotu edukacja zdrowotna jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia. Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności ujęte zostały w 11 działach tematycznych, z uwzględnieniem m.in. zdrowia fizycznego, psychicznego, seksualnego, środowiskowego, a także Internetu i profilaktyki uzależnień. Odnosząc się do kwestii wynagrodzeń nauczycieli, uprzejmie informuję, że jednym z priorytetów obecnej polityki oświatowej Rządu RP jest odbudowa prestiżu zawodu nauczycielskiego. Rola społeczna, wymagane kwalifikacje, a także wyzwania stawiane przed nauczycielami - muszą być odzwierciedlone w regulacjach systemowych kształtujących warunki pracy w tym zawodzie. Stąd pierwszym działaniem Rządu RP podjętym niezwłocznie na rzecz nauczycieli było zaplanowanie w ustawie budżetowej na 2024 r. wysokiej podwyżki wynagrodzenia. W tym zakresie Rząd zrealizował jedną z najważniejszych zapowiadanych zmian czyli podniesienie wynagrodzeń nauczycieli o co najmniej 30% i nie mniej niż 1500 zł brutto. Od 1 stycznia 2024 r. średnie wynagrodzenie nauczyciela początkującego wzrosło o 33%, zaś nauczyciela mianowanego i dyplomowanego o 30%. Skala zrealizowanych podwyżek płac nauczycieli była rekordowa i skutkowała również znaczącym zwiększeniem środków przeznaczonych na oświatę. W roku bieżącym (od 1 stycznia br.), wynagrodzenia nauczycieli wzrosną o kolejne 5%. Porównanie wynagrodzenia nauczycieli rozpoczynających pracę w szkole (z najniższym wynagrodzeniem w związku z najkrótszym stażem oraz wstępnym etapem rozwoju zawodowego) z minimalnym wynagrodzeniem za pracę wskazuje w latach 2016-2023 na systematyczny spadek relacji wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli do płacy minimalnej określanej corocznie w rozporządzeniu Rady Ministrów. Warto zauważyć, że na koniec 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela początkującego było tylko o 90 zł (o 2,5%) brutto wyższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Rekordowe podwyżki płac nauczycieli pozwoliły znacząco zwiększyć minimalne wynagrodzenia zasadnicze nauczycieli początkujących i zdystansować je względem poziomu minimalnego wynagrodzenia za pracę. W stosunku do wartości średniorocznej minimalnego wynagrodzenia za pracę, wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli początkujących wzrosło z poziomu 102% do 115%. W latach 2016-2023 nastąpił również niekorzystny dla nauczycieli trend spadku wartości wynagrodzenia średniego (zasadnicze ze wszystkimi dodatkami) nauczycieli dyplomowanych (najliczniejszej, ponad 60% reprezentacji całego środowiska, z najwyższymi zawodowymi kwalifikacjami i najdłuższym stażem pracy) w stosunku do obiektywnego wskaźnika makroekonomicznego, jakim jest przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej. Tempo spadku tej relacji szczególnie przybrało na sile od 2020 r., doprowadzając do sytuacji, że w 2023 r. wynagrodzenie średnie nauczycieli dyplomowanych było tylko o 2 pkt procentowe wyższe od wynagrodzenia przeciętnego. W 2024 r., w związku z wdrożonymi podwyżkami wynagrodzeń nauczycieli, te niekorzystne trendy uległy zdecydowanej poprawie, a relacja tych wynagrodzeń wyniosła w 2024 r. 116%. Oznacza to wzrost aż o 14 pkt. proc. Uprzejmie informuję, że łączna kwota potrzeb oświatowych na 2025 r. wynosi 102 652 mln zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2024 (razem 92 174 mln zł) o 10 478 mln zł, czyli o 11,4%. W kwocie tej uwzględniono także środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%. Dodatkowo w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), zaplanowano kwotę prawie 1 mld zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%. Niezależnie od wprowadzonych podwyżek płac nauczycieli, Minister Edukacji jest otwarta na szeroki dialog ze środowiskami zainteresowanymi sprawami oświaty, dlatego też podjęła decyzję o powołaniu Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli. W wyniku prowadzonych prac Zespołu, Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało projekt ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (nr UD199 w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów), który uwzględnia wiele istotnych i oczekiwanych przez środowiska oświatowe zmian i regulacji wychodzących naprzeciw najpilniejszym oczekiwaniom. Dotyczą one m.in.: rozszerzenia uprawnień nauczycieli w zakresie nagrody jubileuszowej, korzystniejszego ukształtowania odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, rozszerzenia grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, ujednolicenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe, uregulowania w ustawie – Karta Nauczyciela kwestii ochrony przedemerytalnej w jednolity sposób dla nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania oraz nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, skrócenia okresu zatrudnienia nauczycieli nieposiadających stopnia awansu zawodowego na podstawie umowy o pracę na czas określony do jednego roku, doprecyzowania zasad wynagradzania za godziny ponadwymiarowe. Powyższe regulacje są rozwiązaniami wspierającymi nauczycieli oraz zwiększającymi ich stabilizację zawodową. Niektóre proponowane rozwiązania rodzą skutek finansowy, który również zwiększy pulę środków wydatkowanych w zakresie wynagrodzeń nauczycieli. Jednocześnie należy podkreślić, że z uwagi na aktualną sytuację finansową państwa, decyzje w zakresie nowych regulacji powodujących koszty finansowe muszą zostać poprzedzone szczegółową oceną aktualnej sytuacji finansowej i uwarunkowane możliwością wygospodarowania dodatkowych środków na ich sfinansowanie. Ministerstwo Edukacji Narodowej, mając na uwadze konieczność podjęcia działań mających na celu podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela, w ramach prac Zespołu dokonuje szczegółowej weryfikacji zgłoszonych postulatów oraz możliwości finansowych państwa. Niektóre postulaty związków zawodowych dotyczące systemu wynagradzania nauczycieli, wymagają pogłębionej analizy w odniesieniu do całego systemu wynagradzania nauczycieli. Analiza ta powinna uwzględniać efekty prac parlamentarnych nad inicjatywą obywatelską dotyczącą ukształtowania wynagrodzeń nauczycieli w sposób gwarantujący automatyczny wzrost. Reasumując, w Ministerstwie Edukacji Narodowej są prowadzone zintensyfikowane prace m.in. w zakresie całościowej zmiany podstaw programowych i ramowych planów nauczania oraz pragmatyki zawodowej nauczycieli. Równocześnie prowadzone są analizy dotyczące potrzeby wprowadzenia zmian w poszczególnych obszarach systemu edukacji. Wprowadzanym obecnie oraz planowanym w przyszłości zmianom przyświeca cel, aby polska szkoła stała się miejscem bezpiecznym i przyjaznym dla wszystkich uczniów i nauczycieli, a także nowoczesnym, które uczy efektywnie oraz przygotowuje młodych ludzi do wyzwań dynamicznie zmieniającego się świata. Informacje o planowanych przez resort edukacji zmianach m.in. w zakresie podstawy programowej i ramowych planów nauczania są zamieszczane na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego https://ibe.edu.pl/pl/ oraz będą poddane konsultacjom publicznym, w trakcie których wszystkie zainteresowane podmioty - będą mogły wyrazić swoją opinię. Z wyrazami szacunku Barbara Nowacka Minister Edukacji [1] Przedmiot ten będzie nauczany jedynie do zakończenia cyklu kształcenia przez uczniów klas II liceów ogólnokształcących i klas II/III technikum, którzy już rozpoczęli jego naukę.