Interpelacja nr 8453
Interpelacja w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (78%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka
Interpelacja nr 8453
do ministra spraw zagranicznych, ministra sprawiedliwości
w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka
Zgłaszający: Michał Wawer, Karina Anna Bosak, Witold Tumanowicz, Krzysztof Mulawa, Krzysztof Szymański
Data wpływu: 03-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w dniu 4 listopada 1950 roku otwarta do podpisu została Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej jako „EKPC”) - umowa międzynarodowa z zakresu ochrony praw człowieka zawarta przez państwa członkowskie Rady Europy. Polska przystąpiła do Rady Europy 26 listopada 1991, jednocześnie podpisując Europejską konwencję praw człowieka (co było politycznym wymogiem uzyskania członkostwa w Radzie Europy). Konwencja została ratyfikowana 19 stycznia 1993 i tego samego dnia weszła w życie w stosunku do Polski. Aktualnie EKPC obowiązuje 46 państw członkowskich Rady Europy. Kluczowe prawa człowieka i obywatela zostały określone w art. 2-18 EKPC. Z uwagi na różnorodność systemów prawnych państw – stron EKPC, postanowienia konwencji są w bardzo różny sposób implementowane do krajowych porządków prawnych, a przez to w różny sposób stosowane przez administrację publiczną oraz sądy powszechne. Kwestia ta jest szczególnie istotna z uwagi na jurysdykcję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej jako „ETPC”). Na podstawie art. 46 ust. 1 EKPC państwa – strony zobowiązują się do przestrzegania ostatecznego wyroku ETPC we wszystkich sprawach, w których są stronami. Jednocześnie, nad wykonywaniem wyroków ETPC czuwa organ Rady Europy – Komitet Ministrów.
W związku z tym sposób implementacji postanowień EKPC oraz ich moc prawna w krajowym porządku prawym, a także stała analiza orzecznictwa ETPC mają istotny wpływ na kształtowanie systemu prawa w zakresie praw człowieka i obywatela. Jednocześnie zmieniająca się na przestrzeni czasu interpretacja postanowień art. 2-18 EKPC stosowana przez sądy powszechne oraz ETPC, mająca wpływ na ustawodawstwo krajowe, może budzić wątpliwości o nadmierny wpływ ETPC na krajowy system prawny, a kształtowane orzecznictwo może odbiegać od brzmienia EKPC i budzić kontrowersje. Jest to tym bardziej uzasadnione, że postanowienia art. 2-18 EKPC oparte są w znacznej mierze o klauzule generalne, których bezpośrednie zastosowanie wymaga często uznaniowego wywiedzenia konkretnego prawa. W przypadku orzeczenia przez ETPC naruszenia przez Polskę postanowień EKPC zasądzane są zadośćuczynienia, jednak w niektórych przypadkach konieczne może być także podjęcie środków indywidualnych i generalnych w celu usunięcia naruszenia konwencji wobec skarżącego lub wyeliminowanie przyczyn naruszenia w prawie lub praktyce działania administracji publicznej. W ten sposób orzeczenia ETPC mają wpływ na krajowy porządek prawny i implementację de facto do krajowego systemu prawa bieżących wykładni EKPC dokonywanych w orzecznictwie ETPC.
W ciągu sześciu miesięcy od daty, w której wyrok trybunału stanie się ostateczny, państwo jest zobowiązane przedstawić Komitetowi Ministrów plan działań w celu wykonania wyroku lub raport z jego wykonania. Proces monitorowania wykonania wyroków i decyzji trybunału monitoruje międzyresortowy Zespół do spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka powołany przez prezesa Rady Ministrów zarządzeniem z 19 lipca 2007 r. Pracami zespołu kieruje Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Zespół może formułować propozycje odpowiednich działań. Ministrowie właściwi, w zależności od przedmiotu naruszenia konwencji stwierdzonego przez trybunał, mają obowiązek przetłumaczenia i rozpowszechnienia wyroku trybunału, a także przygotowania planu działań i raportu z jego wykonania w terminach określonych w zarządzeniu (algorytm wykonywania wyroków trybunału określony w zarządzeniu prezesa Rady Ministrów).
W związku z tym, mając na uwadze powyższe, zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Polska przyjęła ustawodawstwo, które w całości lub częściowo włącza merytoryczne postanowienia Europejskiej konwencji praw człowieka (artykuły 2-18) w taki sposób, że artykuły te mają bezpośredni skutek i moc prawną w krajowym porządku prawnym Polski (a nie służą wyłącznie jako wskazówka interpretacyjna dla prawa krajowego)?
2. Jeżeli odpowiedź na pytanie nr 1 jest w całości lub częściowo negatywna, czy Polska przyjęła jakiekolwiek ustawodawstwo krajowe – pierwotne lub wtórne – które włącza jedno lub więcej merytorycznych postanowień Europejskiej konwencji praw człowieka do krajowego systemu prawnego Polski?
Z wyrazami szacunku Michał Wawer
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 8453
do ministra spraw zagranicznych, ministra sprawiedliwości
w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka
Zgłaszający: Michał Wawer, Karina Anna Bosak, Witold Tumanowicz, Krzysztof Mulawa, Krzysztof Szymański
Data wpływu: 03-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w dniu 4 listopada 1950 roku otwarta do podpisu została Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej jako „EKPC”) - umowa międzynarodowa z zakresu ochrony praw człowieka zawarta przez państwa członkowskie Rady Europy. Polska przystąpiła do Rady Europy 26 listopada 1991, jednocześnie podpisując Europejską konwencję praw człowieka (co było politycznym wymogiem uzyskania członkostwa w Radzie Europy). Konwencja została ratyfikowana 19 stycznia 1993 i tego samego dnia weszła w życie w stosunku do Polski. Aktualnie EKPC obowiązuje 46 państw członkowskich Rady Europy. Kluczowe prawa człowieka i obywatela zostały określone w art. 2-18 EKPC. Z uwagi na różnorodność systemów prawnych państw – stron EKPC, postanowienia konwencji są w bardzo różny sposób implementowane do krajowych porządków prawnych, a przez to w różny sposób stosowane przez administrację publiczną oraz sądy powszechne. Kwestia ta jest szczególnie istotna z uwagi na jurysdykcję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej jako „ETPC”). Na podstawie art. 46 ust. 1 EKPC państwa – strony zobowiązują się do przestrzegania ostatecznego wyroku ETPC we wszystkich sprawach, w których są stronami. Jednocześnie, nad wykonywaniem wyroków ETPC czuwa organ Rady Europy – Komitet Ministrów.
W związku z tym sposób implementacji postanowień EKPC oraz ich moc prawna w krajowym porządku prawym, a także stała analiza orzecznictwa ETPC mają istotny wpływ na kształtowanie systemu prawa w zakresie praw człowieka i obywatela. Jednocześnie zmieniająca się na przestrzeni czasu interpretacja postanowień art. 2-18 EKPC stosowana przez sądy powszechne oraz ETPC, mająca wpływ na ustawodawstwo krajowe, może budzić wątpliwości o nadmierny wpływ ETPC na krajowy system prawny, a kształtowane orzecznictwo może odbiegać od brzmienia EKPC i budzić kontrowersje. Jest to tym bardziej uzasadnione, że postanowienia art. 2-18 EKPC oparte są w znacznej mierze o klauzule generalne, których bezpośrednie zastosowanie wymaga często uznaniowego wywiedzenia konkretnego prawa. W przypadku orzeczenia przez ETPC naruszenia przez Polskę postanowień EKPC zasądzane są zadośćuczynienia, jednak w niektórych przypadkach konieczne może być także podjęcie środków indywidualnych i generalnych w celu usunięcia naruszenia konwencji wobec skarżącego lub wyeliminowanie przyczyn naruszenia w prawie lub praktyce działania administracji publicznej. W ten sposób orzeczenia ETPC mają wpływ na krajowy porządek prawny i implementację de facto do krajowego systemu prawa bieżących wykładni EKPC dokonywanych w orzecznictwie ETPC.
W ciągu sześciu miesięcy od daty, w której wyrok trybunału stanie się ostateczny, państwo jest zobowiązane przedstawić Komitetowi Ministrów plan działań w celu wykonania wyroku lub raport z jego wykonania. Proces monitorowania wykonania wyroków i decyzji trybunału monitoruje międzyresortowy Zespół do spraw Europejskiego Trybunału Praw Człowieka powołany przez prezesa Rady Ministrów zarządzeniem z 19 lipca 2007 r. Pracami zespołu kieruje Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Zespół może formułować propozycje odpowiednich działań. Ministrowie właściwi, w zależności od przedmiotu naruszenia konwencji stwierdzonego przez trybunał, mają obowiązek przetłumaczenia i rozpowszechnienia wyroku trybunału, a także przygotowania planu działań i raportu z jego wykonania w terminach określonych w zarządzeniu (algorytm wykonywania wyroków trybunału określony w zarządzeniu prezesa Rady Ministrów).
W związku z tym, mając na uwadze powyższe, zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Polska przyjęła ustawodawstwo, które w całości lub częściowo włącza merytoryczne postanowienia Europejskiej konwencji praw człowieka (artykuły 2-18) w taki sposób, że artykuły te mają bezpośredni skutek i moc prawną w krajowym porządku prawnym Polski (a nie służą wyłącznie jako wskazówka interpretacyjna dla prawa krajowego)?
2. Jeżeli odpowiedź na pytanie nr 1 jest w całości lub częściowo negatywna, czy Polska przyjęła jakiekolwiek ustawodawstwo krajowe – pierwotne lub wtórne – które włącza jedno lub więcej merytorycznych postanowień Europejskiej konwencji praw człowieka do krajowego systemu prawnego Polski?
Z wyrazami szacunku Michał Wawer
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
20%
Konkretność
80%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5054 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.104.2025
Warszawa, 18 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 8453 Pana Posła Michała Wawera oraz grupy
posłów w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka.
Tak, Polska przyjęła ustawodawstwo (ustawa z dnia 2 października 1992 roku o ratyfikacji
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Dz. U. z 1992 r., Nr 85,
poz. 427), które w całości włącza merytoryczne postanowienia Europejskiej Konwencji
Praw Człowieka w taki sposób, że artykuły te mają bezpośredni skutek i moc prawną
w krajowym porządku prawnym Polski.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach
międzynarodowych (Dz.U. 2000 nr 39, poz. 443), ,,umowa międzynarodowa oznacza
porozumienie między Rzecząpospolitą Polską a innym podmiotem lub podmiotami prawa
międzynarodowego, regulowane przez prawo międzynarodowe, niezależnie od tego, czy
jest ujęte w jednym dokumencie czy w większej liczbie dokumentów, bez względu na jego
nazwę oraz bez względu na to, czy jest zawierane w imieniu państwa, rządu czy ministra
kierującego działem administracji rządowej właściwego do spraw, których dotyczy umowa
międzynarodowa".
Wobec tego Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej:
"Konwencja"), otwarta do podpisu 4 listopada 1950 roku, której Rzeczpospolita Polska jest
Stroną od dnia przystąpienia do niej, tj. 19 stycznia 1993 roku, jest umową
międzynarodową.
-- 1 of 3 --
Sposób obowiązywania umów międzynarodowych względem Rzeczypospolitej jest
wyrażony przede wszystkim w Rozdziale III Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Szczególnie art. 91 ust. 1 stwierdza, że: ,,Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej
ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego
porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest
uzależnione od wydania ustawy".
Ponadto zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP: ,,Umowa międzynarodowa ratyfikowana
za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy
tej nie da się pogodzić z umową”.
Konwencja została w Polsce ratyfikowana 19 stycznia 1993 roku, a więc stała się częścią
krajowego porządku prawnego. Jej przepisy są zatem stosowane bezpośrednio, chyba że
ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Konwencja została ratyfikowana za
uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie. Jednocześnie, nie sposób nie zgodzić się, że
przytoczone przez Państwo Posłów artykuły Konwencji (od art. 2 do art. 18) mają na ogół
nieostry charakter. Jest to spowodowane koniecznością określenia norm mogących mieć
zastosowanie w odniesieniu do szeroko odmiennych systemów prawnych Układających
się Stron Konwencji. Od poszczególnych Stron oczekuje się więc przestrzegania przepisów
Konwencji poprzez odpowiednie kształtowanie systemu prawa krajowego tak, aby ten
odzwierciedlał reguły zawarte w Konwencji. To oczekiwanie jest częściowo wyrażone
w preambule do Konwencji: "(...)[Wysokie Układające się Strony] korzystają przy tym
z marginesu oceny, pod kontrolą Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ustanowionego
niniejszą Konwencją(...)".
Co do kwestii przyjmowania konkretnego ustawodawstwa krajowego, w celu zapewnienia
zgodności prawa polskiego ze standardami Konwencji, można wskazać szereg zmian
przyjętych przez polskiego ustawodawcę, spowodowanych bezpośrednio wyrokami
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka:
Za sprawą wyroku Kędzior przeciwko Polsce, na mocy ustawy z dnia 9 maja 2007
roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych
ustaw, do art. 559 KPC dodano przepis § 3, który umożliwia osobie całkowicie
-- 2 of 3 --
ubezwłasnowolnionej złożenie wniosku o uchylenie albo zmianę
ubezwłasnowolnienia.
W wyniku wyroków w sprawach Ladent przeciwko Polsce, Nowak przeciwko
Polsce oraz El Kashif przeciwko Polsce polski ustawodawca dodał § 3 do art. 279
KPK, zgodnie z którym osobę ściganą listem gończym należy w razie zatrzymania
niezwłocznie doprowadzić do sądu, w celu rozstrzygnięcia o utrzymaniu, zmianie
lub uchyleniu wobec niej tymczasowego aresztowania.
Na skutek wyroków Trzaska przeciwko Polsce oraz Kauczor przeciwko Polsce także
dokonano kompleksowych zmian w kwestii uregulowania środka tymczasowego
aresztowania, a mianowicie jego przedłużania. Modyfikacji uległy wtedy przepisy
art. 263 KPK.
Oprócz wskazanych przykładów można również przywołać skutki wyroków Siałkowska
przeciwko Polsce oraz Staroszczyk przeciwko Polsce (istotne zmiany w Kodeksie
postępowania cywilnego), Niedbała przeciwko Polsce, Dacewicz przeciwko Polsce oraz
Klamecki przeciwko Polsce (sądowa kontrola zastosowania środka tymczasowego
aresztowania) czy Kudła przeciwko Polsce (wprowadzenie skargi na przewlekłość
postępowania).
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.104.2025
Warszawa, 18 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 8453 Pana Posła Michała Wawera oraz grupy
posłów w sprawie Europejskiej konwencji praw człowieka.
Tak, Polska przyjęła ustawodawstwo (ustawa z dnia 2 października 1992 roku o ratyfikacji
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Dz. U. z 1992 r., Nr 85,
poz. 427), które w całości włącza merytoryczne postanowienia Europejskiej Konwencji
Praw Człowieka w taki sposób, że artykuły te mają bezpośredni skutek i moc prawną
w krajowym porządku prawnym Polski.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach
międzynarodowych (Dz.U. 2000 nr 39, poz. 443), ,,umowa międzynarodowa oznacza
porozumienie między Rzecząpospolitą Polską a innym podmiotem lub podmiotami prawa
międzynarodowego, regulowane przez prawo międzynarodowe, niezależnie od tego, czy
jest ujęte w jednym dokumencie czy w większej liczbie dokumentów, bez względu na jego
nazwę oraz bez względu na to, czy jest zawierane w imieniu państwa, rządu czy ministra
kierującego działem administracji rządowej właściwego do spraw, których dotyczy umowa
międzynarodowa".
Wobec tego Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej:
"Konwencja"), otwarta do podpisu 4 listopada 1950 roku, której Rzeczpospolita Polska jest
Stroną od dnia przystąpienia do niej, tj. 19 stycznia 1993 roku, jest umową
międzynarodową.
-- 1 of 3 --
Sposób obowiązywania umów międzynarodowych względem Rzeczypospolitej jest
wyrażony przede wszystkim w Rozdziale III Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Szczególnie art. 91 ust. 1 stwierdza, że: ,,Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej
ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego
porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest
uzależnione od wydania ustawy".
Ponadto zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP: ,,Umowa międzynarodowa ratyfikowana
za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy
tej nie da się pogodzić z umową”.
Konwencja została w Polsce ratyfikowana 19 stycznia 1993 roku, a więc stała się częścią
krajowego porządku prawnego. Jej przepisy są zatem stosowane bezpośrednio, chyba że
ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Konwencja została ratyfikowana za
uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie. Jednocześnie, nie sposób nie zgodzić się, że
przytoczone przez Państwo Posłów artykuły Konwencji (od art. 2 do art. 18) mają na ogół
nieostry charakter. Jest to spowodowane koniecznością określenia norm mogących mieć
zastosowanie w odniesieniu do szeroko odmiennych systemów prawnych Układających
się Stron Konwencji. Od poszczególnych Stron oczekuje się więc przestrzegania przepisów
Konwencji poprzez odpowiednie kształtowanie systemu prawa krajowego tak, aby ten
odzwierciedlał reguły zawarte w Konwencji. To oczekiwanie jest częściowo wyrażone
w preambule do Konwencji: "(...)[Wysokie Układające się Strony] korzystają przy tym
z marginesu oceny, pod kontrolą Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ustanowionego
niniejszą Konwencją(...)".
Co do kwestii przyjmowania konkretnego ustawodawstwa krajowego, w celu zapewnienia
zgodności prawa polskiego ze standardami Konwencji, można wskazać szereg zmian
przyjętych przez polskiego ustawodawcę, spowodowanych bezpośrednio wyrokami
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka:
Za sprawą wyroku Kędzior przeciwko Polsce, na mocy ustawy z dnia 9 maja 2007
roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych
ustaw, do art. 559 KPC dodano przepis § 3, który umożliwia osobie całkowicie
-- 2 of 3 --
ubezwłasnowolnionej złożenie wniosku o uchylenie albo zmianę
ubezwłasnowolnienia.
W wyniku wyroków w sprawach Ladent przeciwko Polsce, Nowak przeciwko
Polsce oraz El Kashif przeciwko Polsce polski ustawodawca dodał § 3 do art. 279
KPK, zgodnie z którym osobę ściganą listem gończym należy w razie zatrzymania
niezwłocznie doprowadzić do sądu, w celu rozstrzygnięcia o utrzymaniu, zmianie
lub uchyleniu wobec niej tymczasowego aresztowania.
Na skutek wyroków Trzaska przeciwko Polsce oraz Kauczor przeciwko Polsce także
dokonano kompleksowych zmian w kwestii uregulowania środka tymczasowego
aresztowania, a mianowicie jego przedłużania. Modyfikacji uległy wtedy przepisy
art. 263 KPK.
Oprócz wskazanych przykładów można również przywołać skutki wyroków Siałkowska
przeciwko Polsce oraz Staroszczyk przeciwko Polsce (istotne zmiany w Kodeksie
postępowania cywilnego), Niedbała przeciwko Polsce, Dacewicz przeciwko Polsce oraz
Klamecki przeciwko Polsce (sądowa kontrola zastosowania środka tymczasowego
aresztowania) czy Kudła przeciwko Polsce (wprowadzenie skargi na przewlekłość
postępowania).
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --