Interpelacja nr 8436
Interpelacja w sprawie "walki z Dniem Chłopaka" oraz powołania Rady ds. sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie "walki z Dniem Chłopaka" oraz powołania Rady ds. sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym
Interpelacja nr 8436
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie "walki z Dniem Chłopaka" oraz powołania Rady ds. sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym
Zgłaszający: Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 03-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnich dniach opinię publiczną zelektryzowała wypowiedź wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego pani Karoliny Zioło-Pużuk, w której stwierdziła m.in., że „skutecznie walczy z Dniem Chłopaka”.
Wiceminister uzasadniała to stanowisko, twierdząc, iż Dzień Chłopaka nie jest prawdziwym świętem i że „pozostałe dni to tak naprawdę dzień chłopaka”. Ponadto w swojej wypowiedzi zapowiedziała powołanie nowego organu – Rady do spraw sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym.
Wspomniane deklaracje wywołały duże kontrowersje oraz żywą debatę publiczną. Wiele osób – w tym obserwatorów życia akademickiego oraz przedstawicieli opozycji parlamentarnej – odebrało słowa pani wiceminister jako przejaw stronniczości i potencjalnej dyskryminacji ze względu na płeć. Pojawiły się głosy krytyki zarzucające takiej postawie dzielenie ludzi i pomniejszanie roli mężczyzn w społeczeństwie. Przykładowo padło pytanie: „Jak można pomniejszać rolę mężczyzn, jak można tak dzielić ludzi? Człowiek to człowiek, niezależnie od tego, czy facet czy kobieta”. Wskazywano, że tego rodzaju retoryka – zwłaszcza w ustach osoby pełniącej wysoką funkcję publiczną w resorcie odpowiedzialnym za edukację – stoi w sprzeczności z fundamentalnymi zasadami równości i niedyskryminacji, które powinny przyświecać polityce oświatowej państwa. Zwracano również uwagę na istotny kontekst społeczny: statystycznie to chłopcy w systemie edukacji częściej osiągają słabsze wyniki, powtarzają klasy i przedwcześnie wypadają z systemu szkolnego. Wobec tego wielu komentatorów ocenia, że walka z symbolicznym Dniem Chłopaka jest działaniem chybionym, a wręcz może być odebrana jako przejaw dyskryminacji mężczyzn i lekceważenia problemów, z jakimi mierzą się młodzi mężczyźni w edukacji.
Niniejsza interpelacja jest motywowana koniecznością wyjaśnienia powyższych wątpliwości oraz zapewnienia, że polityka Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pozostaje zgodna z zasadą równości wyrażoną w Konstytucji RP i obowiązującym prawie, a także ze standardami międzynarodowymi w zakresie równouprawnienia płci. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 32 stanowi jednoznacznie, że „wszyscy są wobec prawa równi” i „nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny”. Ponadto art. 33 Konstytucji gwarantuje, że „kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym”, a w szczególności „mają równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów”. Te fundamentalne przepisy oznaczają, że wszelkie przejawy nierównego traktowania ze względu na płeć są niedopuszczalne w działalności organów publicznych. Dotyczy to zarówno dyskryminowania kobiet, jak i mężczyzn – konstytucja przesądza o pełnym równouprawnieniu obu płci we wszystkich dziedzinach życia. Warto również przypomnieć, że zgodnie z art. 70 ust. 2 konstytucji władze publiczne mają obowiązek zapewnić obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. Obowiązkiem władz jest więc reagowanie na wszelkie przejawy nierównego traktowania w systemie edukacji, gdyż naruszenie zasady równości może ograniczać konstytucyjne prawo obywateli do nauki.
Z powyższych norm konstytucyjnych wynikają obowiązki dla ustawodawcy i administracji, które znajdują odzwierciedlenie w ustawach regulujących system szkolnictwa. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742, ze zm.) zawiera przepisy zobowiązujące instytucje akademickie do poszanowania zasady równego traktowania. Ustawa ta – zgodnie z konstytucyjną zasadą równości – wymaga, aby uczelnie oraz organy nadzorujące szkolnictwo wyższe nie dyskryminowały nikogo ze względu na płeć ani inne cechy chronione. Wynika to również z ogólnie obowiązujących przepisów antydyskryminacyjnych, w tym Kodeksu pracy (dotyczącego pracowników naukowych) oraz ustawy o równym traktowaniu. Należy podkreślić, że resort nauki w poprzednich latach powołał nawet stanowisko pełnomocnika ds. równego traktowania w obszarze szkolnictwa wyższego, co świadczy o wadze, jaką przykłada się do tej tematyki. Tym bardziej niepokojące jest pojawienie się wypowiedzi wysokiego rangą przedstawiciela ministerstwa sugerującej działanie przeciwko jednej z płci (nawet w kontekście symbolicznym, jak szkolne obchody Dnia Chłopaka).
Polska jako członek Unii Europejskiej i UNESCO zobowiązana jest również do przestrzegania międzynarodowych standardów w zakresie równości płci. Prawo unijne wyklucza dyskryminację ze względu na płeć, jednocześnie dopuszczając stosowanie tzw. action positive (działań pozytywnych) w celu wyrównywania szans grup słabiej reprezentowanych. Art. 23 Karty praw podstawowych UE stanowi, że „Equality between men and women must be ensured in all areas, including employment, work and pay”, zaś „principle of equality shall not prevent the maintenance or adoption of measures providing for specific advantages in favour of the under-represented sex”. Oznacza to, że zasada równouprawnienia kobiet i mężczyzn powinna być zapewniona we wszystkich dziedzinach, także w edukacji, a dopuszczalne są jedynie takie szczególne środki, które mają na celu wsparcie grupy mniej licznej lub znajdującej się w gorszej pozycji – i to w ramach wyrównywania szans, nigdy zaś dyskryminacji drugiej strony. Również organizacje międzynarodowe, jak UNESCO, promują podejście polegające na wspieraniu wyrównywania szans bez faworyzowania czy wykluczania kogokolwiek. W zaleceniu UNESCO dotyczącym nauki i badaczy naukowych (Recommendation on Science and Scientific Researchers, 2017) jednym z kluczowych postulatów jest zapewnienie inkluzywnych i niedyskryminujących warunków pracy oraz dostępu do edukacji i zatrudnienia w nauce. Dokument ten stwierdza m.in., że „All citizens should enjoy equal opportunities for the initial education and training needed for [...] research, as well as equal access to employment in scientific research” – przy czym dotyczy to wszystkich bez dyskryminacji ze względu na płeć (oraz inne cechy). Jednocześnie UNESCO zaleca aktywne zachęcanie do udziału w nauce kobiet i innych grup niedostatecznie reprezentowanych w celu zaradzenia historycznym nierównościom („actively encourage women and persons of other under-represented groups to consider careers in sciences, and endeavor to eliminate biases”). Takie podejście jest w pełni zgodne z ideą równouprawnienia: wspierać słabszych, nie krzywdząc nikogo. Nie oznacza ono walki z którąkolwiek płcią, lecz dążenie do realnej równości szans.
Odnosząc powyższe standardy do zaistniałej sytuacji, należy stwierdzić, że wypowiedź wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk budzi poważne wątpliwości co do zgodności z polityką równościową państwa. Stwierdzenie o „walce z Dniem Chłopaka” można odebrać jako lekceważenie potrzeby równego traktowania chłopców/mężczyzn w sferze edukacji. Tego typu publiczna deklaracja – nawet jeśli intencją było zwrócenie uwagi na potrzebę promowania praw dziewcząt i kobiet – została sformułowana w niefortunnej formie przeciwstawiania sobie dwóch grup ze względu na płeć. Może to niweczyć wysiłki na rzecz harmonijnej polityki równouprawnienia opartej na partnerstwie i wzajemnym szacunku. W efekcie istnieje ryzyko, że pracownicy oświaty, studenci czy obywatele odbiorą sygnał, iż ministerstwo aprobuje dyskryminację w stosunku do mężczyzn, co byłoby oczywiście sprzeczne z prawem i zasadami sprawiedliwości społecznej. Pojawia się także pytanie o konsekwencje takich słów dla spójności działań rządu: czy deklarowane przez resort programy wsparcia kobiet w nauce będą realizowane w duchu inkluzywnym, czy też w sposób antagonizujący jedną płeć przeciw drugiej.
Zauważyć należy, że działania na rzecz kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym są same w sobie potrzebne i ważne – dane statystyczne nie pozostawiają wątpliwości, iż kobiety wciąż są niedostatecznie reprezentowane na najwyższych szczeblach kariery naukowej. Przykładowo, według danych UNESCO kobiety stanowią globalnie mniej niż 30% ogółu naukowców i badaczy, a także w Polsce zauważalna jest dysproporcja płci im wyżej w hierarchii akademickiej (mniej profesorek, rektorek, członkiń PAN itp.). W związku z tym inicjatywy takie jak utworzenie Rady ds. sytuacji kobiet w nauce mogą być pożyteczne – o ile oczywiście ich formuła i przekaz nie naruszają zasady równego traktowania. Wsparcie dla kobiet nie może oznaczać deprecjonowania mężczyzn. Prawdziwa polityka równouprawnienia powinna dążyć do likwidowania rzeczywistych barier i nierówności (np. szklanego sufitu dla kobiet w nauce, nierównych szans awansu, luk płacowych itp.), przy zachowaniu poszanowania dla obu płci.
Mając na uwadze powyższe uwarunkowania prawne i społeczne, zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie jest oficjalne stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wobec wypowiedzi wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk dotyczącej „walki z Dniem Chłopaka”? Czy słowa te były wypowiedziane za aprobatą kierownictwa resortu i czy odzwierciedlają one politykę ministerstwa? Czy Pan Minister utożsamia się z poglądem wyrażonym przez swoją zastępczynię, czy też uważa tę wypowiedź za niefortunną? Czy ministerstwo zamierza wydać oficjalny komunikat wyjaśniający lub korygujący tę kwestię?
Czy w związku z powyższą wypowiedzią zostały wyciągnięte jakiekolwiek konsekwencje służbowe lub dyscyplinarne wobec wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk? Jeśli tak – proszę o wskazanie, jakie kroki podjęto (np. rozmowa wyjaśniająca, upomnienie, inne środki dyscyplinarne). Jeśli zaś nie podjęto żadnych działań dyscyplinujących, to z jakiego powodu uznano je za zbędne? Czy ministerstwo przeprowadziło wewnętrzną analizę tej sytuacji celem zapobieżenia podobnym incydentom w przyszłości?
Jaki wpływ, zdaniem Pana Ministra, mają tego typu publiczne wypowiedzi na realizację polityki równościowej w systemie edukacji i szkolnictwa wyższego? Czy Pan Minister dostrzega ryzyko, że podobne stwierdzenia podważają zaufanie do działań ministerstwa na rzecz równego traktowania kobiet i mężczyzn? Jak ministerstwo zamierza zapewnić, by jego przekaz w obszarze równouprawnienia płci był spójny, wyważony i nie prowadził do antagonizmów między płciami?
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dopuszcza jakiekolwiek przejawy dyskryminacji ze względu na płeć w systemie edukacji? W szczególności proszę o jednoznaczną deklarację: Czy resort uważa za dopuszczalne marginalizowanie lub pomijanie potrzeb którejkolwiek z płci (np. mężczyzn) w ramach działań na rzecz równości? Innymi słowy, czy ministerstwo stoi na stanowisku pełnej symetrii praw i obowiązków niezależnie od płci, bez faworyzowania którejkolwiek strony w sposób naruszający prawa drugiej? Jak powyższe zasady są komunikowane i egzekwowane wobec kadry kierowniczej w ministerstwie oraz podległych instytucjach?
Proszę o przedstawienie aktualnych danych statystycznych dotyczących struktury płci wśród osób uzyskujących stopnie i tytuły naukowe w Polsce. W szczególności proszę o podanie, ile kobiet, a ilu mężczyzn uzyskało w ciągu ostatnich 5 lat (z podziałem na kolejne lata kalendarzowe lub akademickie):
tytuł zawodowy magistra (lub równorzędny) na polskich uczelniach,
stopień naukowy doktora,
stopień naukowy doktora habilitowanego.
Proszę o zaprezentowanie powyższych danych liczbowych w formie tabelarycznej, z wyraźnym podziałem na płeć oraz lata (np. od roku 2018 do 2022), tak aby możliwe było prześledzenie trendów. Czy z tych statystyk wynika jakaś znacząca dysproporcja między kobietami a mężczyznami na poszczególnych etapach edukacji wyższej?
Proszę o informację na temat liczby studentów płci żeńskiej i męskiej studiujących na polskich uczelniach w ostatnich latach. Ile wynosiła liczba studentek oraz studentów ogółem w Polsce w każdym z ostatnich pięciu lat akademickich (proszę o dane np. od roku akademickiego 2018/2019 do 2022/2023)? Czy obserwowane są istotne zmiany proporcji kobiet i mężczyzn wśród studiujących na przestrzeni tych lat? Jeśli ministerstwo posiada również dane dotyczące poszczególnych etapów kształcenia (studia licencjackie/inżynierskie, magisterskie, doktoranckie) lub kierunków studiów – proszę o ich uwzględnienie, o ile są istotne dla oceny sytuacji równościowej.
Kiedy i na jakich zasadach zostanie powołana zapowiadana Rada ds. sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym? Jaki będzie formalny status tej rady (np. organ doradczy ministra, zespół ekspercki przy MNiSW, ciało ustawowo powołane czy inne) i jaki przewidziano tryb powoływania jej członków? Proszę o podanie, jaki dokładnie cel i zakres zadań zostanie postawiony przed tym gremium. Jakie problemy ma ona analizować lub rozwiązywać? Czy znane są już konkretne zagadnienia dotyczące sytuacji kobiet w nauce, którymi rada zajmie się w pierwszej kolejności? Jaki jest planowany harmonogram utworzenia rady i rozpoczęcia jej prac oraz czy przewidziano dodatkowe koszty z budżetu ministerstwa na jej funkcjonowanie?
Jaki wpływ, zdaniem ministerstwa, ma prowadzona polityka równościowa w obszarze szkolnictwa wyższego na sytuację absolwentów na rynku pracy oraz ich szanse zawodowe? Czy ministerstwo monitoruje losy absolwentek i absolwentów polskich uczelni pod kątem ewentualnych różnic w zatrudnieniu, wynagrodzeniu czy rozwoju kariery zawodowej między kobietami a mężczyznami? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników takich analiz lub statystyk za ostatnie lata. Jeśli nie – czy resort planuje podjąć działania, by badać efektywność polityki równościowej również w kontekście dalszych ścieżek kariery osób kończących studia? Zasadne jest ustalenie, czy np. poprawa sytuacji kobiet na uczelniach (dzięki polityce równościowej) przekłada się na lepsze perspektywy zawodowe absolwentek, a jednocześnie czy nie pojawiają się nowe bariery dla absolwentów płci męskiej. Innymi słowy, czy prowadzona polityka równouprawnienia w edukacji wyższej przyczynia się do wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy zgodnie z jej założeniami?
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozważa wprowadzenie zakazu obchodów Dnia Chłopaka na uczelniach wyższych? Jeśli tak, to jakie byłyby podstawy prawne oraz merytoryczne podjęcia takiej decyzji? Czy resort planuje wydanie zaleceń, wytycznych bądź aktów normatywnych skierowanych do szkół wyższych w tej sprawie? Jeśli nie – to czy ministerstwo zamierza w inny sposób ustosunkować się do praktyki obchodzenia Dnia Chłopaka przez społeczności akademickie (np. poprzez rekomendacje lub działania informacyjne)?
Czy ministerstwo planuje podjęcie działań mających na celu promowanie obchodów Międzynarodowego Dnia Kobiet na uczelniach wyższych lub zobowiązanie uczelni do organizacji takich obchodów? W wypowiedzi Pani wiceminister wyraźnie przeciwstawiono rangę Dnia Kobiet (określając go jako „prawdziwe święto” o wieloletniej tradycji) obchodom Dnia Chłopaka. Czy w związku z tym ministerstwo zamierza oficjalnie zachęcać uczelnie do szczególnego celebrowania Dnia Kobiet, organizowania wydarzeń z tej okazji lub uwzględnienia go w kalendarzu akademickim? Czy rozważane jest wydanie zaleceń bądź poleceń rektorom szkół wyższych w tym zakresie? Jeśli tak – proszę o informację, na czym konkretnie takie działania miałyby polegać.
Reasumując, powyższe pytania wynikają z troski o to, by Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego respektowało konstytucyjne zasady równości i niedyskryminacji oraz kierowało się standardami polityki równości płci obowiązującymi w Unii Europejskiej i zalecanymi przez UNESCO. Wypowiedzi przedstawicieli resortu nie mogą pozostawiać wątpliwości co do tego, że każda forma dyskryminacji – zarówno wobec kobiet, jak i mężczyzn – jest niedopuszczalna, a działania na rzecz jednej grupy nie będą odbywać się kosztem drugiej. Jednocześnie oczekiwane jest, że ministerstwo podejmuje merytoryczne działania na rzecz poprawy sytuacji kobiet w nauce, które koncentrują się na realnych problemach (takich jak szanse awansu naukowego, godzenie życia rodzinnego z karierą naukową, wyrównywanie reprezentacji w gremiach decyzyjnych uczelni itp.), zamiast na symbolicznych „walkach” mogących budzić niepotrzebne podziały.
Uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na powyższe pytania w przewidzianym prawem terminie.
Z wyrazami szacunku
Marcin Józefaciuk
Interpelacja nr 8436
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie "walki z Dniem Chłopaka" oraz powołania Rady ds. sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym
Zgłaszający: Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 03-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnich dniach opinię publiczną zelektryzowała wypowiedź wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego pani Karoliny Zioło-Pużuk, w której stwierdziła m.in., że „skutecznie walczy z Dniem Chłopaka”.
Wiceminister uzasadniała to stanowisko, twierdząc, iż Dzień Chłopaka nie jest prawdziwym świętem i że „pozostałe dni to tak naprawdę dzień chłopaka”. Ponadto w swojej wypowiedzi zapowiedziała powołanie nowego organu – Rady do spraw sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym.
Wspomniane deklaracje wywołały duże kontrowersje oraz żywą debatę publiczną. Wiele osób – w tym obserwatorów życia akademickiego oraz przedstawicieli opozycji parlamentarnej – odebrało słowa pani wiceminister jako przejaw stronniczości i potencjalnej dyskryminacji ze względu na płeć. Pojawiły się głosy krytyki zarzucające takiej postawie dzielenie ludzi i pomniejszanie roli mężczyzn w społeczeństwie. Przykładowo padło pytanie: „Jak można pomniejszać rolę mężczyzn, jak można tak dzielić ludzi? Człowiek to człowiek, niezależnie od tego, czy facet czy kobieta”. Wskazywano, że tego rodzaju retoryka – zwłaszcza w ustach osoby pełniącej wysoką funkcję publiczną w resorcie odpowiedzialnym za edukację – stoi w sprzeczności z fundamentalnymi zasadami równości i niedyskryminacji, które powinny przyświecać polityce oświatowej państwa. Zwracano również uwagę na istotny kontekst społeczny: statystycznie to chłopcy w systemie edukacji częściej osiągają słabsze wyniki, powtarzają klasy i przedwcześnie wypadają z systemu szkolnego. Wobec tego wielu komentatorów ocenia, że walka z symbolicznym Dniem Chłopaka jest działaniem chybionym, a wręcz może być odebrana jako przejaw dyskryminacji mężczyzn i lekceważenia problemów, z jakimi mierzą się młodzi mężczyźni w edukacji.
Niniejsza interpelacja jest motywowana koniecznością wyjaśnienia powyższych wątpliwości oraz zapewnienia, że polityka Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pozostaje zgodna z zasadą równości wyrażoną w Konstytucji RP i obowiązującym prawie, a także ze standardami międzynarodowymi w zakresie równouprawnienia płci. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 32 stanowi jednoznacznie, że „wszyscy są wobec prawa równi” i „nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny”. Ponadto art. 33 Konstytucji gwarantuje, że „kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym”, a w szczególności „mają równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów”. Te fundamentalne przepisy oznaczają, że wszelkie przejawy nierównego traktowania ze względu na płeć są niedopuszczalne w działalności organów publicznych. Dotyczy to zarówno dyskryminowania kobiet, jak i mężczyzn – konstytucja przesądza o pełnym równouprawnieniu obu płci we wszystkich dziedzinach życia. Warto również przypomnieć, że zgodnie z art. 70 ust. 2 konstytucji władze publiczne mają obowiązek zapewnić obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. Obowiązkiem władz jest więc reagowanie na wszelkie przejawy nierównego traktowania w systemie edukacji, gdyż naruszenie zasady równości może ograniczać konstytucyjne prawo obywateli do nauki.
Z powyższych norm konstytucyjnych wynikają obowiązki dla ustawodawcy i administracji, które znajdują odzwierciedlenie w ustawach regulujących system szkolnictwa. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742, ze zm.) zawiera przepisy zobowiązujące instytucje akademickie do poszanowania zasady równego traktowania. Ustawa ta – zgodnie z konstytucyjną zasadą równości – wymaga, aby uczelnie oraz organy nadzorujące szkolnictwo wyższe nie dyskryminowały nikogo ze względu na płeć ani inne cechy chronione. Wynika to również z ogólnie obowiązujących przepisów antydyskryminacyjnych, w tym Kodeksu pracy (dotyczącego pracowników naukowych) oraz ustawy o równym traktowaniu. Należy podkreślić, że resort nauki w poprzednich latach powołał nawet stanowisko pełnomocnika ds. równego traktowania w obszarze szkolnictwa wyższego, co świadczy o wadze, jaką przykłada się do tej tematyki. Tym bardziej niepokojące jest pojawienie się wypowiedzi wysokiego rangą przedstawiciela ministerstwa sugerującej działanie przeciwko jednej z płci (nawet w kontekście symbolicznym, jak szkolne obchody Dnia Chłopaka).
Polska jako członek Unii Europejskiej i UNESCO zobowiązana jest również do przestrzegania międzynarodowych standardów w zakresie równości płci. Prawo unijne wyklucza dyskryminację ze względu na płeć, jednocześnie dopuszczając stosowanie tzw. action positive (działań pozytywnych) w celu wyrównywania szans grup słabiej reprezentowanych. Art. 23 Karty praw podstawowych UE stanowi, że „Equality between men and women must be ensured in all areas, including employment, work and pay”, zaś „principle of equality shall not prevent the maintenance or adoption of measures providing for specific advantages in favour of the under-represented sex”. Oznacza to, że zasada równouprawnienia kobiet i mężczyzn powinna być zapewniona we wszystkich dziedzinach, także w edukacji, a dopuszczalne są jedynie takie szczególne środki, które mają na celu wsparcie grupy mniej licznej lub znajdującej się w gorszej pozycji – i to w ramach wyrównywania szans, nigdy zaś dyskryminacji drugiej strony. Również organizacje międzynarodowe, jak UNESCO, promują podejście polegające na wspieraniu wyrównywania szans bez faworyzowania czy wykluczania kogokolwiek. W zaleceniu UNESCO dotyczącym nauki i badaczy naukowych (Recommendation on Science and Scientific Researchers, 2017) jednym z kluczowych postulatów jest zapewnienie inkluzywnych i niedyskryminujących warunków pracy oraz dostępu do edukacji i zatrudnienia w nauce. Dokument ten stwierdza m.in., że „All citizens should enjoy equal opportunities for the initial education and training needed for [...] research, as well as equal access to employment in scientific research” – przy czym dotyczy to wszystkich bez dyskryminacji ze względu na płeć (oraz inne cechy). Jednocześnie UNESCO zaleca aktywne zachęcanie do udziału w nauce kobiet i innych grup niedostatecznie reprezentowanych w celu zaradzenia historycznym nierównościom („actively encourage women and persons of other under-represented groups to consider careers in sciences, and endeavor to eliminate biases”). Takie podejście jest w pełni zgodne z ideą równouprawnienia: wspierać słabszych, nie krzywdząc nikogo. Nie oznacza ono walki z którąkolwiek płcią, lecz dążenie do realnej równości szans.
Odnosząc powyższe standardy do zaistniałej sytuacji, należy stwierdzić, że wypowiedź wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk budzi poważne wątpliwości co do zgodności z polityką równościową państwa. Stwierdzenie o „walce z Dniem Chłopaka” można odebrać jako lekceważenie potrzeby równego traktowania chłopców/mężczyzn w sferze edukacji. Tego typu publiczna deklaracja – nawet jeśli intencją było zwrócenie uwagi na potrzebę promowania praw dziewcząt i kobiet – została sformułowana w niefortunnej formie przeciwstawiania sobie dwóch grup ze względu na płeć. Może to niweczyć wysiłki na rzecz harmonijnej polityki równouprawnienia opartej na partnerstwie i wzajemnym szacunku. W efekcie istnieje ryzyko, że pracownicy oświaty, studenci czy obywatele odbiorą sygnał, iż ministerstwo aprobuje dyskryminację w stosunku do mężczyzn, co byłoby oczywiście sprzeczne z prawem i zasadami sprawiedliwości społecznej. Pojawia się także pytanie o konsekwencje takich słów dla spójności działań rządu: czy deklarowane przez resort programy wsparcia kobiet w nauce będą realizowane w duchu inkluzywnym, czy też w sposób antagonizujący jedną płeć przeciw drugiej.
Zauważyć należy, że działania na rzecz kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym są same w sobie potrzebne i ważne – dane statystyczne nie pozostawiają wątpliwości, iż kobiety wciąż są niedostatecznie reprezentowane na najwyższych szczeblach kariery naukowej. Przykładowo, według danych UNESCO kobiety stanowią globalnie mniej niż 30% ogółu naukowców i badaczy, a także w Polsce zauważalna jest dysproporcja płci im wyżej w hierarchii akademickiej (mniej profesorek, rektorek, członkiń PAN itp.). W związku z tym inicjatywy takie jak utworzenie Rady ds. sytuacji kobiet w nauce mogą być pożyteczne – o ile oczywiście ich formuła i przekaz nie naruszają zasady równego traktowania. Wsparcie dla kobiet nie może oznaczać deprecjonowania mężczyzn. Prawdziwa polityka równouprawnienia powinna dążyć do likwidowania rzeczywistych barier i nierówności (np. szklanego sufitu dla kobiet w nauce, nierównych szans awansu, luk płacowych itp.), przy zachowaniu poszanowania dla obu płci.
Mając na uwadze powyższe uwarunkowania prawne i społeczne, zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie jest oficjalne stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wobec wypowiedzi wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk dotyczącej „walki z Dniem Chłopaka”? Czy słowa te były wypowiedziane za aprobatą kierownictwa resortu i czy odzwierciedlają one politykę ministerstwa? Czy Pan Minister utożsamia się z poglądem wyrażonym przez swoją zastępczynię, czy też uważa tę wypowiedź za niefortunną? Czy ministerstwo zamierza wydać oficjalny komunikat wyjaśniający lub korygujący tę kwestię?
Czy w związku z powyższą wypowiedzią zostały wyciągnięte jakiekolwiek konsekwencje służbowe lub dyscyplinarne wobec wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk? Jeśli tak – proszę o wskazanie, jakie kroki podjęto (np. rozmowa wyjaśniająca, upomnienie, inne środki dyscyplinarne). Jeśli zaś nie podjęto żadnych działań dyscyplinujących, to z jakiego powodu uznano je za zbędne? Czy ministerstwo przeprowadziło wewnętrzną analizę tej sytuacji celem zapobieżenia podobnym incydentom w przyszłości?
Jaki wpływ, zdaniem Pana Ministra, mają tego typu publiczne wypowiedzi na realizację polityki równościowej w systemie edukacji i szkolnictwa wyższego? Czy Pan Minister dostrzega ryzyko, że podobne stwierdzenia podważają zaufanie do działań ministerstwa na rzecz równego traktowania kobiet i mężczyzn? Jak ministerstwo zamierza zapewnić, by jego przekaz w obszarze równouprawnienia płci był spójny, wyważony i nie prowadził do antagonizmów między płciami?
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dopuszcza jakiekolwiek przejawy dyskryminacji ze względu na płeć w systemie edukacji? W szczególności proszę o jednoznaczną deklarację: Czy resort uważa za dopuszczalne marginalizowanie lub pomijanie potrzeb którejkolwiek z płci (np. mężczyzn) w ramach działań na rzecz równości? Innymi słowy, czy ministerstwo stoi na stanowisku pełnej symetrii praw i obowiązków niezależnie od płci, bez faworyzowania którejkolwiek strony w sposób naruszający prawa drugiej? Jak powyższe zasady są komunikowane i egzekwowane wobec kadry kierowniczej w ministerstwie oraz podległych instytucjach?
Proszę o przedstawienie aktualnych danych statystycznych dotyczących struktury płci wśród osób uzyskujących stopnie i tytuły naukowe w Polsce. W szczególności proszę o podanie, ile kobiet, a ilu mężczyzn uzyskało w ciągu ostatnich 5 lat (z podziałem na kolejne lata kalendarzowe lub akademickie):
tytuł zawodowy magistra (lub równorzędny) na polskich uczelniach,
stopień naukowy doktora,
stopień naukowy doktora habilitowanego.
Proszę o zaprezentowanie powyższych danych liczbowych w formie tabelarycznej, z wyraźnym podziałem na płeć oraz lata (np. od roku 2018 do 2022), tak aby możliwe było prześledzenie trendów. Czy z tych statystyk wynika jakaś znacząca dysproporcja między kobietami a mężczyznami na poszczególnych etapach edukacji wyższej?
Proszę o informację na temat liczby studentów płci żeńskiej i męskiej studiujących na polskich uczelniach w ostatnich latach. Ile wynosiła liczba studentek oraz studentów ogółem w Polsce w każdym z ostatnich pięciu lat akademickich (proszę o dane np. od roku akademickiego 2018/2019 do 2022/2023)? Czy obserwowane są istotne zmiany proporcji kobiet i mężczyzn wśród studiujących na przestrzeni tych lat? Jeśli ministerstwo posiada również dane dotyczące poszczególnych etapów kształcenia (studia licencjackie/inżynierskie, magisterskie, doktoranckie) lub kierunków studiów – proszę o ich uwzględnienie, o ile są istotne dla oceny sytuacji równościowej.
Kiedy i na jakich zasadach zostanie powołana zapowiadana Rada ds. sytuacji kobiet w nauce i szkolnictwie wyższym? Jaki będzie formalny status tej rady (np. organ doradczy ministra, zespół ekspercki przy MNiSW, ciało ustawowo powołane czy inne) i jaki przewidziano tryb powoływania jej członków? Proszę o podanie, jaki dokładnie cel i zakres zadań zostanie postawiony przed tym gremium. Jakie problemy ma ona analizować lub rozwiązywać? Czy znane są już konkretne zagadnienia dotyczące sytuacji kobiet w nauce, którymi rada zajmie się w pierwszej kolejności? Jaki jest planowany harmonogram utworzenia rady i rozpoczęcia jej prac oraz czy przewidziano dodatkowe koszty z budżetu ministerstwa na jej funkcjonowanie?
Jaki wpływ, zdaniem ministerstwa, ma prowadzona polityka równościowa w obszarze szkolnictwa wyższego na sytuację absolwentów na rynku pracy oraz ich szanse zawodowe? Czy ministerstwo monitoruje losy absolwentek i absolwentów polskich uczelni pod kątem ewentualnych różnic w zatrudnieniu, wynagrodzeniu czy rozwoju kariery zawodowej między kobietami a mężczyznami? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników takich analiz lub statystyk za ostatnie lata. Jeśli nie – czy resort planuje podjąć działania, by badać efektywność polityki równościowej również w kontekście dalszych ścieżek kariery osób kończących studia? Zasadne jest ustalenie, czy np. poprawa sytuacji kobiet na uczelniach (dzięki polityce równościowej) przekłada się na lepsze perspektywy zawodowe absolwentek, a jednocześnie czy nie pojawiają się nowe bariery dla absolwentów płci męskiej. Innymi słowy, czy prowadzona polityka równouprawnienia w edukacji wyższej przyczynia się do wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy zgodnie z jej założeniami?
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozważa wprowadzenie zakazu obchodów Dnia Chłopaka na uczelniach wyższych? Jeśli tak, to jakie byłyby podstawy prawne oraz merytoryczne podjęcia takiej decyzji? Czy resort planuje wydanie zaleceń, wytycznych bądź aktów normatywnych skierowanych do szkół wyższych w tej sprawie? Jeśli nie – to czy ministerstwo zamierza w inny sposób ustosunkować się do praktyki obchodzenia Dnia Chłopaka przez społeczności akademickie (np. poprzez rekomendacje lub działania informacyjne)?
Czy ministerstwo planuje podjęcie działań mających na celu promowanie obchodów Międzynarodowego Dnia Kobiet na uczelniach wyższych lub zobowiązanie uczelni do organizacji takich obchodów? W wypowiedzi Pani wiceminister wyraźnie przeciwstawiono rangę Dnia Kobiet (określając go jako „prawdziwe święto” o wieloletniej tradycji) obchodom Dnia Chłopaka. Czy w związku z tym ministerstwo zamierza oficjalnie zachęcać uczelnie do szczególnego celebrowania Dnia Kobiet, organizowania wydarzeń z tej okazji lub uwzględnienia go w kalendarzu akademickim? Czy rozważane jest wydanie zaleceń bądź poleceń rektorom szkół wyższych w tym zakresie? Jeśli tak – proszę o informację, na czym konkretnie takie działania miałyby polegać.
Reasumując, powyższe pytania wynikają z troski o to, by Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego respektowało konstytucyjne zasady równości i niedyskryminacji oraz kierowało się standardami polityki równości płci obowiązującymi w Unii Europejskiej i zalecanymi przez UNESCO. Wypowiedzi przedstawicieli resortu nie mogą pozostawiać wątpliwości co do tego, że każda forma dyskryminacji – zarówno wobec kobiet, jak i mężczyzn – jest niedopuszczalna, a działania na rzecz jednej grupy nie będą odbywać się kosztem drugiej. Jednocześnie oczekiwane jest, że ministerstwo podejmuje merytoryczne działania na rzecz poprawy sytuacji kobiet w nauce, które koncentrują się na realnych problemach (takich jak szanse awansu naukowego, godzenie życia rodzinnego z karierą naukową, wyrównywanie reprezentacji w gremiach decyzyjnych uczelni itp.), zamiast na symbolicznych „walkach” mogących budzić niepotrzebne podziały.
Uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na powyższe pytania w przewidzianym prawem terminie.
Z wyrazami szacunku
Marcin Józefaciuk
Odpowiedź urzędowa
Minister Marcin Kulasek
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 25 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (25)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
20517 znaków
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Marcin Kulasek
DAP-WAZ.055.2.2025.JAS
Warszawa, 03 kwietnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 8436
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka
w sprawie „walki z Dniem Chłopaka” oraz powołania Rady do spraw Kobiet w Szkolnictwie
Wyższym i Nauce:
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji, przedstawiam następujące informacje:
1. Jakie jest oficjalne stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wobec
wypowiedzi Wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk dotyczącej „walki z Dniem
Chłopaka”? Czy słowa te były wypowiedziane za aprobatą kierownictwa resortu
i czy odzwierciedlają one politykę Ministerstwa? Czy Pan Minister utożsamia się
z poglądem wyrażonym przez swoją Zastępczynię, czy też uważa tę wypowiedź
za niefortunną? Czy Ministerstwo zamierza wydać oficjalny komunikat wyjaśniający
lub korygujący tę kwestię?
2. Czy w związku z powyższą wypowiedzią zostały wyciągnięte jakiekolwiek
konsekwencje służbowe lub dyscyplinarne wobec Wiceminister Karoliny Zioło-
Pużuk? Jeśli tak – proszę o wskazanie, jakie kroki podjęto (np. rozmowa wyjaśniająca,
upomnienie, inne środki dyscyplinarne). Jeśli zaś nie podjęto żadnych działań
dyscyplinujących, to z jakiego powodu uznano je za zbędne? Czy Ministerstwo
przeprowadziło wewnętrzną analizę tej sytuacji celem zapobieżenia podobnym
incydentom w przyszłości?
3. Jaki wpływ, zdaniem Pana Ministra, mają tego typu publiczne wypowiedzi
na realizację polityki równościowej w systemie edukacji i szkolnictwa wyższego?
Czy Pan Minister dostrzega ryzyko, że podobne stwierdzenia podważają zaufanie
do działań Ministerstwa na rzecz równego traktowania kobiet i mężczyzn?
Jak Ministerstwo zamierza zapewnić, by jego przekaz w obszarze równouprawnienia
płci był spójny, wyważony i nie prowadził do antagonizmów między płciami?
-- 1 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Wypowiedź Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Pani Karoliny
Zioło-Pużuk o obchodzonym w Polsce Dniu Chłopaka była przedstawieniem jej prywatnej
opinii, a nie stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Była to sytuacja
jednorazowa, która nie podważyła polityki równościowej prowadzonej przez MNiSW. Pani
Ministra na bieżąco informuje mnie o działaniach, które podejmuje na rzecz gwarantowania
równości płci na uczelniach. Pragnę dodać, że 12 marca br. pani Ministra Zioło-Pużuk odbyła
spotkanie z przedstawicielami Stowarzyszenia na rzecz Chłopców i Mężczyzn na temat
równości płci. Dodatkowo, przeprosiła publicznie za swoją wypowiedź, co przyjąłem z
uznaniem, i w związku z powyższym uważam sprawę za zamkniętą.
4. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dopuszcza jakiekolwiek przejawy
dyskryminacji ze względu na płeć w systemie edukacji? W szczególności, proszę
o jednoznaczną deklarację: czy resort uważa za dopuszczalne marginalizowanie
lub pomijanie potrzeb którejkolwiek z płci (np. mężczyzn) w ramach działań na rzecz
równości? Innymi słowy, czy Ministerstwo stoi na stanowisku pełnej symetrii praw
i obowiązków niezależnie od płci, bez faworyzowania którejkolwiek strony w sposób
naruszający prawa drugiej? Jak powyższe zasady są komunikowane i egzekwowane
wobec kadry kierowniczej w Ministerstwie oraz podległych instytucjach?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego respektuje konstytucyjne zasady równości,
a jego działania skierowane są ku zapewnianiu wszystkim obywatelkom i obywatelom prawa
do równego traktowania, we właściwym mu obszarze działań. Za niedopuszczalne uznaje
marginalizowanie lub pomijanie potrzeb którejkolwiek z płci w ramach działań na rzecz
równości. MNiSW nie przewiduje nierównego traktowania żadnej grupy społecznej
w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki, a celem jego działań jest m.in. wyrównywanie szans
rozwoju naukowego i zawodowego grup słabszych i wymagających wsparcia. Konkretne
działania Ministerstwa są efektem prowadzonych analiz dotyczących sytuacji danych grup
w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Dane pochodzące np. z raportów
zlecanych przez MNiSW Ośrodkowi Przetwarzania Informacji – Państwowemu Instytutowi
Badawczemu (OPI PIB) dot. trendów związanych z aktywnością kobiet wśród nauczycieli
akademickich1, studiowania na uczelniach technicznych, wdrażania planów równości płci
w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki2, dane GENDERACTIONplus data
dashboard3 czy raport Narodowego Centrum Nauki „Funkcjonowanie kobiet i mężczyzn
w nauce. Wyniki sondażu” z 2022 r. zgodnie wskazują m.in. na ograniczenia kobiet
w dochodzeniu do stanowisk kierowniczych w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego
i nauki oraz na utrudnienia związane ze zdobywaniem wyższych stopni i tytułów naukowych.
I tak największe dysproporcje w udziale etatów kobiet i mężczyzn zatrudnionych jako
nauczyciele akademiccy widoczne są w obszarze STEM (Nauka, Technologia, Inżynieria
i Matematyka) – 33,3% to udział kobiet4 (2022). Udział etatów kobiet-nauczycielek
akademickich zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach spada wraz ze szczeblem
w hierarchii – na stanowisku asystenta wynosi 56,5%, adiunkta 50,5%, profesora uczelni
40,2%, a profesora zaledwie 27,9%. Indeks szklanego sufitu (Glass Ceiling index, GCI)
1 https://radon.nauka.gov.pl/raporty/nauczycielki_akademickie
2 https://radon.nauka.gov.pl/analizy/plany-rownosci-plci-w-instytucjach-naukowych-w-Polsce
3 https://genderaction-data-dashboard.opi.org.pl/#/
4 https://radon.nauka.gov.pl/raporty/nauczycielki_akademickie
-- 2 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
w obszarze STEM jest największy i wynosi 1,83, co oznacza, że kobiety prawie dwa razy
rzadziej niż mężczyźni osiągają w tym obszarze wyższe stopnie naukowe. Wśród powodów
raport NCN wymienia m.in. wypadanie kobiet z rynku pracy w wyniku ciąży
i macierzyństwa, podwójne obciążenia pracą zawodową i obowiązkami opiekuńczymi,
kwestie społeczno-kulturowe. Powołanie Zespołu doradczego – Rady do spraw Kobiet
w Szkolnictwie Wyższym i Nauce jest konkretnym działaniem odpowiadającym na potrzeby
środowiska wynikające z analiz i konsultacji.
5. Proszę o przedstawienie aktualnych danych statystycznych dotyczących struktury
płci wśród osób uzyskujących stopnie i tytuły naukowe w Polsce. W szczególności
proszę o podanie ile kobiet, a ilu mężczyzn uzyskało w ciągu ostatnich 5 lat
(z podziałem na kolejne lata kalendarzowe lub akademickie):
a) tytuł zawodowy magistra (lub równorzędny) na polskich uczelniach,
b) stopień naukowy doktora,
c) stopień naukowy doktora habilitowanego.
Liczba i udział procentowy absolwentów wg. płci ogółem:
-- 3 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
W latach 2019–2022 kobiety stanowiły około 63–64% absolwentów polskich uczelni.
W 2022 roku kobiety wyraźnie przeważały wśród absolwentów uczelni niepublicznych
(68%) i kościelnych (69%), uczelni o profilu zawodowym (70%), a także studiów na poziomie
jednolitym magisterskim (69%) i studiów o profilu praktycznym (68%).
rok kobieta mężczyzna
2019 199870 113937
2020 185954 106899
2021 186920 108841
2022 183611 107299
2023 183523 108725
Tabela do wykresów. Źródło: https://radon.nauka.gov.pl/raporty, raport „Absolwenci”.
Odp. a) Liczba i udział procentowy absolwentów wg. płci: tytuł zawodowy magistra
(lub równorzędny)
-- 4 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
rok kobieta mężczyzna
2019 12384 16730
2020 10237 14261
2021 9980 13609
2022 9286 13130
2023 8381 12503
Tabela do wykresów. Źródło: https://radon.nauka.gov.pl/raporty, raport „Absolwenci”.
Odp. b) Liczba kobiet i mężczyzn, którzy uzyskali stopień naukowy doktora
w poszczególnych latach:
W 2019 roku nastąpiła duża zmiana w organizacji kształcenia doktorskiego. Studia
doktoranckie starego trybu zostały zastąpione przez nowo utworzone szkoły doktorskie.
Ostatni doktoranci zakończyli swoje studia doktorskie w 2024 r. Jednocześnie, pierwsi
słuchacze szkół doktorskich zakończyli swoje studia i złożyli prace doktorskie.
W związku z zastąpieniem dotychczasowych studiów trzeciego stopnia szkołami
doktorskimi, od roku 2019 liczba osób kształcących się na studiach doktoranckich spada.
W 2022 roku w studiach doktoranckich uczestniczyło 8,9 tys. osób, trzy razy mniej niż w roku
2019.
-- 5 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
STUDIA DOKTORANCKIE:
SZKOŁY DOKTORSKIE:
W 2022 roku w szkołach doktorskich kształciło się około 7,6 tys. doktorantek i 7,7 tys.
doktorantów. Co ciekawe, niewielka przewaga mężczyzn odróżnia doktorantów w szkołach
doktorskich od doktorantów na studiach doktoranckich – w tym drugim przypadku
w ostatnich latach niezmiennie ponad połowę stanowiły i stanowią kobiety.
-- 6 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Łączna liczba osób kształcących się na studiach trzeciego stopnia (bez osób realizujących
doktorat wdrożeniowy) wynosi zatem aktualnie ok. 19 200 osób (bieżące dane wskazują
na 2 597 osób kończących nadal kształcenie w ramach studiów doktoranckich, oraz
ok. 16 610 osób odbywających kształcenie w szkołach doktorskich). Liczba osób
kształcących się w szkołach doktorskich wskazuje, że dynamika wzrostu liczby doktorantów
nieco zwolniła w latach 2023-2024 w stosunku do okresu 2019-2022 jednak w dalszym
ciągu liczba ta systematycznie rośnie. Spośród wszystkich doktorantów odbywających
kształcenie w szkołach doktorskich 50,2% (8338 osób) stanowią kobiety i 49,8%
mężczyźni (8271 osób).
-- 7 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Odp. c) Liczbę nadanych stopni doktora oraz doktora habilitowanego przedstawia poniższa
tabela:
Stopnie doktora habilitowanego Stopnie doktora
z liczby „ogółem”
nadane w
uczelniach i
instytutach
ministra
właściwego ds.
szkolnictwa
wyższego
ogółem w tym
kobiety
z liczby „ogółem”
nadane w
uczelniach i
instytutach
ministra
właściwego ds.
szkolnictwa
wyższego
ROK
ogółem w tym
kobiety
razem w tym
kobiety razem w tym
kobiety
2023 1033 525 636 309 7990 4412 5603 2949
2022 986 451 616 270 6564 3607 4293 2216
2021 819 380 490 212 5261 2791 3431 1752
2020 2046 904 1525 664 4451 2356 2904 1485
2019 3182 1542 2330 1120 7100 3805 4956 2590
Źródło: Publikacja GUS „Szkolnictwo wyższe i jego finanse”
1. Proszę o informację na temat liczby studentów płci żeńskiej i męskiej studiujących
na polskich uczelniach w ostatnich latach. Proszę o informację na temat liczby
studentów płci żeńskiej i męskiej studiujących na polskich uczelniach w ostatnich
latach. Ile wynosiła liczba studentek oraz studentów ogółem w Polsce w każdym
z ostatnich pięciu lat akademickich (proszę o dane np. od roku akademickiego
2018/2019 do 2022/2023)? Czy obserwowane są istotne zmiany proporcji kobiet
i mężczyzn wśród studiujących na przestrzeni tych lat?
W 2023 roku na polskich uczelniach studiowało więcej kobiet niż mężczyzn (59% vs 41%),
zwłaszcza na uczelniach o profilu zawodowym (odpowiednio 66% vs 34%), wśród osób
uzyskujących tytuł magistra (71% vs 29%) oraz w grupie studentów mieszkających na wsi
(62% vs 38%). Z kolei mężczyźni dominują wśród osób uzyskujących tytuł inżyniera (w 2023
roku 70% vs 30%). Analiza danych Eurostatu wskazuje, że w innych krajach UE różnice
w proporcjach między płciami są słabiej zarysowane i bliższe równowadze procentowej
(w 2022 roku udział kobiet i mężczyzn wynosił odpowiednio 55% vs 45%)5.
5 https://radon.nauka.gov.pl/raporty/studenci_2023
-- 8 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
rok kobieta mężczyzna
2019 692675 503790
2020 704064 506128
2021 708788 499240
2022 708903 504609
2023 725326 508829
Tabela do wykresów. Źródło danych https://radon.nauka.gov.pl/raporty, raport „Studenci 2023”.
2. Kiedy i na jakich zasadach zostanie powołana zapowiadana Rada ds. sytuacji kobiet
w nauce i szkolnictwie wyższym? Jaki będzie formalny status tej Rady (np. organ
doradczy Ministra, zespół ekspercki przy MNiSW, ciało ustawowo powołane czy inne)
i jaki przewidziano tryb powoływania jej członków? Proszę o podanie, jaki dokładnie
cel i zakres zadań zostanie postawiony przed tym gremium. Jak problemy ma ona
analizować lub rozwiązywać? Czy znane są już konkretne zagadnienia dotyczące
-- 9 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
sytuacji kobiet w nauce, którymi Rada zajmie się w pierwszej kolejności? Jaki jest
planowany harmonogram utworzenia Rady i rozpoczęcia jej prac oraz
czy przewidziano dodatkowe koszty z budżetu Ministerstwa na jej funkcjonowanie?
Rada do spraw Kobiet w Szkolnictwie Wyższym i Nauce została powołana 7 marca 2025 r.
na podstawie zarządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z tego samego dnia. Jej
członkiniami są naukowczynie (ale też popularyzatorki nauki czy przedstawicielki związków
zawodowych) reprezentujące różne dziedziny nauki, ośrodki naukowe, rejony Polski. Na
podstawie §1.5 Rozporządzenia Ministra Nauki z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie wysokości wynagrodzenia przysługującego członkom instytucji,
organów i zespołów oraz ekspertom i rzecznikom dyscyplinarnym działającym w systemie
szkolnictwa wyższego i nauki, będą one otrzymywać wynagrodzenia za udział
w posiedzeniach.
Zgodnie z Zarządzeniem z dnia 7 marca 2025 r. do zadań Rady należą:
1) analizowanie sytuacji kobiet w szkolnictwie wyższym i nauce w aspekcie równego
traktowania oraz równych szans w rozwoju naukowym i zawodowym, w tym
opracowywanie, na polecenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zwanego dalej
„ministrem”, opinii do obowiązujących i projektowanych aktów prawnych, dotyczących
promowania rozwiązań równościowych w podmiotach tworzących system szkolnictwa
wyższego i nauki, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce, zwanych dalej „podmiotami systemu szkolnictwa
wyższego i nauki”;
2) identyfikowanie obszarów wymagających podjęcia działań w zakresie polityk
równościowych i przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na płeć w podmiotach
systemu szkolnictwa wyższego i nauki, rekomendowanie takich działań oraz współpraca
z tymi podmiotami, w uzgodnieniu z ministrem, w zakresie ich wdrażania;
3) identyfikowanie i analizowanie rozwiązań wprowadzanych w innych krajach w celu
zapewnienia równego traktowania oraz równych szans w rozwoju naukowym
i zawodowym kobiet w szkolnictwie wyższym i nauce;
4) współpraca z Departamentem Analiz Strategicznych i Popularyzacji Nauki w zakresie
przygotowywania analiz i raportów dotyczących sytuacji kobiet w podmiotach systemu
szkolnictwa wyższego i nauki oraz wypracowania propozycji działań, o których mowa
w pkt. 2.
W najbliższym czasie przewodnicząca Rady ustali plan jej prac i agendę pierwszego
posiedzenia. Jednym z pierwszych tematów prac Rady będzie przegląd sytuacji
w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki dot. równego traktowania ze względu
na płeć dokonany na podstawie postępów wdrażania planów równości płci w podmiotach
biorących udział w programie Horyzont Europa. Rada do wakacji spotka się prawdopodobnie
dwa razy.
3. Jaki wpływ zdaniem Ministerstwa ma prowadzona polityka równościowa
w obszarze szkolnictwa wyższego na sytuację absolwentów na rynku pracy oraz
ich szanse zawodowe? Czy Ministerstwo monitoruje losy absolwentek i absolwentów
polskich uczelni pod kątem ewentualnych różnic w zatrudnieniu, wynagrodzeniu
-- 10 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
czy rozwoju kariery zawodowej między kobietami a mężczyznami? Jeżeli tak, proszę
o przedstawienie wyników takich analiz lub statystyk za ostatnie lata. Jeśli nie –
czy resort planuje podjąć działania, by badać efektywność polityki równościowej
również w kontekście dalszych ścieżek kariery osób kończących studia? Zasadne jest
ustalenie, czy np. poprawa sytuacji kobiet na uczelniach (dzięki polityce równościowej)
przekłada się na lepsze perspektywy zawodowe absolwentek, a jednocześnie
czy nie pojawiają się nowe bariery dla absolwentów płci męskiej. Innymi słowy,
czy prowadzona polityka równouprawnienia w edukacji wyższej przyczynia się
do wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy , zgodnie z jej założeniami?
Działania równościowe nie są działaniami ze skutkami natychmiastowymi. Efekty
powziętych działań będą widoczne po obserwacji trendów na przestrzeni najbliższych lat.
MNiSW monitoruje i będzie monitorować losy absolwentek i absolwentów polskich uczelni
poprzez Ogólnopolski System Monitorowania Ekonomicznych Losów Absolwentów Szkół
Wyższych (ELA), który powstał na zlecenie MNiSW i jest finansowany ze środków Ministra
Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Podstawą systemu są raporty automatyczne, a głównym
źródłem przedstawianych w nich informacji dane administracyjne pochodzące z systemu
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz z systemu POL-on. Poniżej przedstawiam
informację dot. odsetka osób zatrudnionych (etat lub samozatrudnienie) w kolejnych
kwartałach wśród kobiet i mężczyzn, którzy ukończyli studia z obszaru nauk technicznych.
Więcej analiz i informacji dostępnych jest na stronie internetowej ELA:
https://ela.nauka.gov.pl/pl.
Źródło:
https://ela.nauka.gov.pl/pl/labor-market/kobiety_nadal_w_mniejszosci_na_kierunkach_technicznych
MNiSW nie zajmuje się wyrównywaniem szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy, co leży
w kompetencji Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a m.in. monitorowaniem
wysokości zarobków absolwentów, co może wspomagać młodych ludzi w wyborze
kierunków studiów.
4. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozważa wprowadzenie zakazu
obchodów Dnia Chłopaka na uczelniach wyższych? Jeśli tak, to jakie byłyby podstawy
prawne oraz merytoryczne podjęcia takiej decyzji? Czy resort planuje wydanie
-- 11 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
zaleceń, wytycznych bądź aktów normatywnych skierowanych do szkół wyższych
w tej sprawie? Jeśli nie – to czy Ministerstwo zamierza w inny sposób ustosunkować
się do praktyki obchodzenia Dnia Chłopaka przez społeczności akademickie
(np. poprzez rekomendacje lub działania informacyjne)?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie rozważa wprowadzenia zakazu obchodów
Dnia Chłopaka na uczelniach wyższych, ani wydawania zaleceń, wytycznych bądź aktów
normatywnych skierowanych do szkół wyższych w tej sprawie. Uczelnie działają na zasadzie
autonomii i kwestie te należą do właściwości organów uczelnianych.
5. Czy Ministerstwo planuje podjęcie działań mających na celu promowanie obchodów
Międzynarodowego Dnia Kobiet na uczelniach wyższych lub zobowiązanie uczelni
do organizacji takich obchodów? W wypowiedzi Pani wiceminister wyraźnie
przeciwstawiono rangę Dnia Kobiet (określając go jako „prawdziwe święto”
o wieloletniej tradycji) obchodom Dnia Chłopaka. Czy w związku z tym Ministerstwo
zamierza oficjalnie zachęcać uczelnie do szczególnego celebrowania Dnia Kobiet,
organizowania wydarzeń z tej okazji lub uwzględnienia go w kalendarzu akademickim?
Czy rozważane jest wydanie zaleceń bądź poleceń rektorom szkół wyższych w tym
zakresie? Jeśli tak – proszę o informację, na czym konkretnie takie działania miałyby
polegać.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie planuje podjęcia działań mających na celu
promowanie obchodów Międzynarodowego Dnia Kobiet na uczelniach wyższych,
ani zobowiązywać czy zachęcać uczelni do organizacji takich obchodów. Nie jest rozważane
wydawanie zaleceń bądź poleceń rektorom szkół wyższych w tym zakresie. Uczelnie działają
na zasadzie autonomii i kwestie te należą do właściwości organów uczelnianych.
Liczę, że przekazane szczegółowe wyjaśnienia zostaną przyjęte jako wyczerpujące
w zakresie przedłożonej przez Pana Posła interpelacji.
Z wyrazami szacunku
Marcin Kulasek
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 12 of 12 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Marcin Kulasek
DAP-WAZ.055.2.2025.JAS
Warszawa, 03 kwietnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 8436
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka
w sprawie „walki z Dniem Chłopaka” oraz powołania Rady do spraw Kobiet w Szkolnictwie
Wyższym i Nauce:
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji, przedstawiam następujące informacje:
1. Jakie jest oficjalne stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wobec
wypowiedzi Wiceminister Karoliny Zioło-Pużuk dotyczącej „walki z Dniem
Chłopaka”? Czy słowa te były wypowiedziane za aprobatą kierownictwa resortu
i czy odzwierciedlają one politykę Ministerstwa? Czy Pan Minister utożsamia się
z poglądem wyrażonym przez swoją Zastępczynię, czy też uważa tę wypowiedź
za niefortunną? Czy Ministerstwo zamierza wydać oficjalny komunikat wyjaśniający
lub korygujący tę kwestię?
2. Czy w związku z powyższą wypowiedzią zostały wyciągnięte jakiekolwiek
konsekwencje służbowe lub dyscyplinarne wobec Wiceminister Karoliny Zioło-
Pużuk? Jeśli tak – proszę o wskazanie, jakie kroki podjęto (np. rozmowa wyjaśniająca,
upomnienie, inne środki dyscyplinarne). Jeśli zaś nie podjęto żadnych działań
dyscyplinujących, to z jakiego powodu uznano je za zbędne? Czy Ministerstwo
przeprowadziło wewnętrzną analizę tej sytuacji celem zapobieżenia podobnym
incydentom w przyszłości?
3. Jaki wpływ, zdaniem Pana Ministra, mają tego typu publiczne wypowiedzi
na realizację polityki równościowej w systemie edukacji i szkolnictwa wyższego?
Czy Pan Minister dostrzega ryzyko, że podobne stwierdzenia podważają zaufanie
do działań Ministerstwa na rzecz równego traktowania kobiet i mężczyzn?
Jak Ministerstwo zamierza zapewnić, by jego przekaz w obszarze równouprawnienia
płci był spójny, wyważony i nie prowadził do antagonizmów między płciami?
-- 1 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Wypowiedź Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Pani Karoliny
Zioło-Pużuk o obchodzonym w Polsce Dniu Chłopaka była przedstawieniem jej prywatnej
opinii, a nie stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Była to sytuacja
jednorazowa, która nie podważyła polityki równościowej prowadzonej przez MNiSW. Pani
Ministra na bieżąco informuje mnie o działaniach, które podejmuje na rzecz gwarantowania
równości płci na uczelniach. Pragnę dodać, że 12 marca br. pani Ministra Zioło-Pużuk odbyła
spotkanie z przedstawicielami Stowarzyszenia na rzecz Chłopców i Mężczyzn na temat
równości płci. Dodatkowo, przeprosiła publicznie za swoją wypowiedź, co przyjąłem z
uznaniem, i w związku z powyższym uważam sprawę za zamkniętą.
4. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dopuszcza jakiekolwiek przejawy
dyskryminacji ze względu na płeć w systemie edukacji? W szczególności, proszę
o jednoznaczną deklarację: czy resort uważa za dopuszczalne marginalizowanie
lub pomijanie potrzeb którejkolwiek z płci (np. mężczyzn) w ramach działań na rzecz
równości? Innymi słowy, czy Ministerstwo stoi na stanowisku pełnej symetrii praw
i obowiązków niezależnie od płci, bez faworyzowania którejkolwiek strony w sposób
naruszający prawa drugiej? Jak powyższe zasady są komunikowane i egzekwowane
wobec kadry kierowniczej w Ministerstwie oraz podległych instytucjach?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego respektuje konstytucyjne zasady równości,
a jego działania skierowane są ku zapewnianiu wszystkim obywatelkom i obywatelom prawa
do równego traktowania, we właściwym mu obszarze działań. Za niedopuszczalne uznaje
marginalizowanie lub pomijanie potrzeb którejkolwiek z płci w ramach działań na rzecz
równości. MNiSW nie przewiduje nierównego traktowania żadnej grupy społecznej
w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki, a celem jego działań jest m.in. wyrównywanie szans
rozwoju naukowego i zawodowego grup słabszych i wymagających wsparcia. Konkretne
działania Ministerstwa są efektem prowadzonych analiz dotyczących sytuacji danych grup
w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Dane pochodzące np. z raportów
zlecanych przez MNiSW Ośrodkowi Przetwarzania Informacji – Państwowemu Instytutowi
Badawczemu (OPI PIB) dot. trendów związanych z aktywnością kobiet wśród nauczycieli
akademickich1, studiowania na uczelniach technicznych, wdrażania planów równości płci
w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki2, dane GENDERACTIONplus data
dashboard3 czy raport Narodowego Centrum Nauki „Funkcjonowanie kobiet i mężczyzn
w nauce. Wyniki sondażu” z 2022 r. zgodnie wskazują m.in. na ograniczenia kobiet
w dochodzeniu do stanowisk kierowniczych w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego
i nauki oraz na utrudnienia związane ze zdobywaniem wyższych stopni i tytułów naukowych.
I tak największe dysproporcje w udziale etatów kobiet i mężczyzn zatrudnionych jako
nauczyciele akademiccy widoczne są w obszarze STEM (Nauka, Technologia, Inżynieria
i Matematyka) – 33,3% to udział kobiet4 (2022). Udział etatów kobiet-nauczycielek
akademickich zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach spada wraz ze szczeblem
w hierarchii – na stanowisku asystenta wynosi 56,5%, adiunkta 50,5%, profesora uczelni
40,2%, a profesora zaledwie 27,9%. Indeks szklanego sufitu (Glass Ceiling index, GCI)
1 https://radon.nauka.gov.pl/raporty/nauczycielki_akademickie
2 https://radon.nauka.gov.pl/analizy/plany-rownosci-plci-w-instytucjach-naukowych-w-Polsce
3 https://genderaction-data-dashboard.opi.org.pl/#/
4 https://radon.nauka.gov.pl/raporty/nauczycielki_akademickie
-- 2 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
w obszarze STEM jest największy i wynosi 1,83, co oznacza, że kobiety prawie dwa razy
rzadziej niż mężczyźni osiągają w tym obszarze wyższe stopnie naukowe. Wśród powodów
raport NCN wymienia m.in. wypadanie kobiet z rynku pracy w wyniku ciąży
i macierzyństwa, podwójne obciążenia pracą zawodową i obowiązkami opiekuńczymi,
kwestie społeczno-kulturowe. Powołanie Zespołu doradczego – Rady do spraw Kobiet
w Szkolnictwie Wyższym i Nauce jest konkretnym działaniem odpowiadającym na potrzeby
środowiska wynikające z analiz i konsultacji.
5. Proszę o przedstawienie aktualnych danych statystycznych dotyczących struktury
płci wśród osób uzyskujących stopnie i tytuły naukowe w Polsce. W szczególności
proszę o podanie ile kobiet, a ilu mężczyzn uzyskało w ciągu ostatnich 5 lat
(z podziałem na kolejne lata kalendarzowe lub akademickie):
a) tytuł zawodowy magistra (lub równorzędny) na polskich uczelniach,
b) stopień naukowy doktora,
c) stopień naukowy doktora habilitowanego.
Liczba i udział procentowy absolwentów wg. płci ogółem:
-- 3 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
W latach 2019–2022 kobiety stanowiły około 63–64% absolwentów polskich uczelni.
W 2022 roku kobiety wyraźnie przeważały wśród absolwentów uczelni niepublicznych
(68%) i kościelnych (69%), uczelni o profilu zawodowym (70%), a także studiów na poziomie
jednolitym magisterskim (69%) i studiów o profilu praktycznym (68%).
rok kobieta mężczyzna
2019 199870 113937
2020 185954 106899
2021 186920 108841
2022 183611 107299
2023 183523 108725
Tabela do wykresów. Źródło: https://radon.nauka.gov.pl/raporty, raport „Absolwenci”.
Odp. a) Liczba i udział procentowy absolwentów wg. płci: tytuł zawodowy magistra
(lub równorzędny)
-- 4 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
rok kobieta mężczyzna
2019 12384 16730
2020 10237 14261
2021 9980 13609
2022 9286 13130
2023 8381 12503
Tabela do wykresów. Źródło: https://radon.nauka.gov.pl/raporty, raport „Absolwenci”.
Odp. b) Liczba kobiet i mężczyzn, którzy uzyskali stopień naukowy doktora
w poszczególnych latach:
W 2019 roku nastąpiła duża zmiana w organizacji kształcenia doktorskiego. Studia
doktoranckie starego trybu zostały zastąpione przez nowo utworzone szkoły doktorskie.
Ostatni doktoranci zakończyli swoje studia doktorskie w 2024 r. Jednocześnie, pierwsi
słuchacze szkół doktorskich zakończyli swoje studia i złożyli prace doktorskie.
W związku z zastąpieniem dotychczasowych studiów trzeciego stopnia szkołami
doktorskimi, od roku 2019 liczba osób kształcących się na studiach doktoranckich spada.
W 2022 roku w studiach doktoranckich uczestniczyło 8,9 tys. osób, trzy razy mniej niż w roku
2019.
-- 5 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
STUDIA DOKTORANCKIE:
SZKOŁY DOKTORSKIE:
W 2022 roku w szkołach doktorskich kształciło się około 7,6 tys. doktorantek i 7,7 tys.
doktorantów. Co ciekawe, niewielka przewaga mężczyzn odróżnia doktorantów w szkołach
doktorskich od doktorantów na studiach doktoranckich – w tym drugim przypadku
w ostatnich latach niezmiennie ponad połowę stanowiły i stanowią kobiety.
-- 6 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Łączna liczba osób kształcących się na studiach trzeciego stopnia (bez osób realizujących
doktorat wdrożeniowy) wynosi zatem aktualnie ok. 19 200 osób (bieżące dane wskazują
na 2 597 osób kończących nadal kształcenie w ramach studiów doktoranckich, oraz
ok. 16 610 osób odbywających kształcenie w szkołach doktorskich). Liczba osób
kształcących się w szkołach doktorskich wskazuje, że dynamika wzrostu liczby doktorantów
nieco zwolniła w latach 2023-2024 w stosunku do okresu 2019-2022 jednak w dalszym
ciągu liczba ta systematycznie rośnie. Spośród wszystkich doktorantów odbywających
kształcenie w szkołach doktorskich 50,2% (8338 osób) stanowią kobiety i 49,8%
mężczyźni (8271 osób).
-- 7 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Odp. c) Liczbę nadanych stopni doktora oraz doktora habilitowanego przedstawia poniższa
tabela:
Stopnie doktora habilitowanego Stopnie doktora
z liczby „ogółem”
nadane w
uczelniach i
instytutach
ministra
właściwego ds.
szkolnictwa
wyższego
ogółem w tym
kobiety
z liczby „ogółem”
nadane w
uczelniach i
instytutach
ministra
właściwego ds.
szkolnictwa
wyższego
ROK
ogółem w tym
kobiety
razem w tym
kobiety razem w tym
kobiety
2023 1033 525 636 309 7990 4412 5603 2949
2022 986 451 616 270 6564 3607 4293 2216
2021 819 380 490 212 5261 2791 3431 1752
2020 2046 904 1525 664 4451 2356 2904 1485
2019 3182 1542 2330 1120 7100 3805 4956 2590
Źródło: Publikacja GUS „Szkolnictwo wyższe i jego finanse”
1. Proszę o informację na temat liczby studentów płci żeńskiej i męskiej studiujących
na polskich uczelniach w ostatnich latach. Proszę o informację na temat liczby
studentów płci żeńskiej i męskiej studiujących na polskich uczelniach w ostatnich
latach. Ile wynosiła liczba studentek oraz studentów ogółem w Polsce w każdym
z ostatnich pięciu lat akademickich (proszę o dane np. od roku akademickiego
2018/2019 do 2022/2023)? Czy obserwowane są istotne zmiany proporcji kobiet
i mężczyzn wśród studiujących na przestrzeni tych lat?
W 2023 roku na polskich uczelniach studiowało więcej kobiet niż mężczyzn (59% vs 41%),
zwłaszcza na uczelniach o profilu zawodowym (odpowiednio 66% vs 34%), wśród osób
uzyskujących tytuł magistra (71% vs 29%) oraz w grupie studentów mieszkających na wsi
(62% vs 38%). Z kolei mężczyźni dominują wśród osób uzyskujących tytuł inżyniera (w 2023
roku 70% vs 30%). Analiza danych Eurostatu wskazuje, że w innych krajach UE różnice
w proporcjach między płciami są słabiej zarysowane i bliższe równowadze procentowej
(w 2022 roku udział kobiet i mężczyzn wynosił odpowiednio 55% vs 45%)5.
5 https://radon.nauka.gov.pl/raporty/studenci_2023
-- 8 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
rok kobieta mężczyzna
2019 692675 503790
2020 704064 506128
2021 708788 499240
2022 708903 504609
2023 725326 508829
Tabela do wykresów. Źródło danych https://radon.nauka.gov.pl/raporty, raport „Studenci 2023”.
2. Kiedy i na jakich zasadach zostanie powołana zapowiadana Rada ds. sytuacji kobiet
w nauce i szkolnictwie wyższym? Jaki będzie formalny status tej Rady (np. organ
doradczy Ministra, zespół ekspercki przy MNiSW, ciało ustawowo powołane czy inne)
i jaki przewidziano tryb powoływania jej członków? Proszę o podanie, jaki dokładnie
cel i zakres zadań zostanie postawiony przed tym gremium. Jak problemy ma ona
analizować lub rozwiązywać? Czy znane są już konkretne zagadnienia dotyczące
-- 9 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
sytuacji kobiet w nauce, którymi Rada zajmie się w pierwszej kolejności? Jaki jest
planowany harmonogram utworzenia Rady i rozpoczęcia jej prac oraz
czy przewidziano dodatkowe koszty z budżetu Ministerstwa na jej funkcjonowanie?
Rada do spraw Kobiet w Szkolnictwie Wyższym i Nauce została powołana 7 marca 2025 r.
na podstawie zarządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z tego samego dnia. Jej
członkiniami są naukowczynie (ale też popularyzatorki nauki czy przedstawicielki związków
zawodowych) reprezentujące różne dziedziny nauki, ośrodki naukowe, rejony Polski. Na
podstawie §1.5 Rozporządzenia Ministra Nauki z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie wysokości wynagrodzenia przysługującego członkom instytucji,
organów i zespołów oraz ekspertom i rzecznikom dyscyplinarnym działającym w systemie
szkolnictwa wyższego i nauki, będą one otrzymywać wynagrodzenia za udział
w posiedzeniach.
Zgodnie z Zarządzeniem z dnia 7 marca 2025 r. do zadań Rady należą:
1) analizowanie sytuacji kobiet w szkolnictwie wyższym i nauce w aspekcie równego
traktowania oraz równych szans w rozwoju naukowym i zawodowym, w tym
opracowywanie, na polecenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zwanego dalej
„ministrem”, opinii do obowiązujących i projektowanych aktów prawnych, dotyczących
promowania rozwiązań równościowych w podmiotach tworzących system szkolnictwa
wyższego i nauki, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce, zwanych dalej „podmiotami systemu szkolnictwa
wyższego i nauki”;
2) identyfikowanie obszarów wymagających podjęcia działań w zakresie polityk
równościowych i przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na płeć w podmiotach
systemu szkolnictwa wyższego i nauki, rekomendowanie takich działań oraz współpraca
z tymi podmiotami, w uzgodnieniu z ministrem, w zakresie ich wdrażania;
3) identyfikowanie i analizowanie rozwiązań wprowadzanych w innych krajach w celu
zapewnienia równego traktowania oraz równych szans w rozwoju naukowym
i zawodowym kobiet w szkolnictwie wyższym i nauce;
4) współpraca z Departamentem Analiz Strategicznych i Popularyzacji Nauki w zakresie
przygotowywania analiz i raportów dotyczących sytuacji kobiet w podmiotach systemu
szkolnictwa wyższego i nauki oraz wypracowania propozycji działań, o których mowa
w pkt. 2.
W najbliższym czasie przewodnicząca Rady ustali plan jej prac i agendę pierwszego
posiedzenia. Jednym z pierwszych tematów prac Rady będzie przegląd sytuacji
w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki dot. równego traktowania ze względu
na płeć dokonany na podstawie postępów wdrażania planów równości płci w podmiotach
biorących udział w programie Horyzont Europa. Rada do wakacji spotka się prawdopodobnie
dwa razy.
3. Jaki wpływ zdaniem Ministerstwa ma prowadzona polityka równościowa
w obszarze szkolnictwa wyższego na sytuację absolwentów na rynku pracy oraz
ich szanse zawodowe? Czy Ministerstwo monitoruje losy absolwentek i absolwentów
polskich uczelni pod kątem ewentualnych różnic w zatrudnieniu, wynagrodzeniu
-- 10 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
czy rozwoju kariery zawodowej między kobietami a mężczyznami? Jeżeli tak, proszę
o przedstawienie wyników takich analiz lub statystyk za ostatnie lata. Jeśli nie –
czy resort planuje podjąć działania, by badać efektywność polityki równościowej
również w kontekście dalszych ścieżek kariery osób kończących studia? Zasadne jest
ustalenie, czy np. poprawa sytuacji kobiet na uczelniach (dzięki polityce równościowej)
przekłada się na lepsze perspektywy zawodowe absolwentek, a jednocześnie
czy nie pojawiają się nowe bariery dla absolwentów płci męskiej. Innymi słowy,
czy prowadzona polityka równouprawnienia w edukacji wyższej przyczynia się
do wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy , zgodnie z jej założeniami?
Działania równościowe nie są działaniami ze skutkami natychmiastowymi. Efekty
powziętych działań będą widoczne po obserwacji trendów na przestrzeni najbliższych lat.
MNiSW monitoruje i będzie monitorować losy absolwentek i absolwentów polskich uczelni
poprzez Ogólnopolski System Monitorowania Ekonomicznych Losów Absolwentów Szkół
Wyższych (ELA), który powstał na zlecenie MNiSW i jest finansowany ze środków Ministra
Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Podstawą systemu są raporty automatyczne, a głównym
źródłem przedstawianych w nich informacji dane administracyjne pochodzące z systemu
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz z systemu POL-on. Poniżej przedstawiam
informację dot. odsetka osób zatrudnionych (etat lub samozatrudnienie) w kolejnych
kwartałach wśród kobiet i mężczyzn, którzy ukończyli studia z obszaru nauk technicznych.
Więcej analiz i informacji dostępnych jest na stronie internetowej ELA:
https://ela.nauka.gov.pl/pl.
Źródło:
https://ela.nauka.gov.pl/pl/labor-market/kobiety_nadal_w_mniejszosci_na_kierunkach_technicznych
MNiSW nie zajmuje się wyrównywaniem szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy, co leży
w kompetencji Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a m.in. monitorowaniem
wysokości zarobków absolwentów, co może wspomagać młodych ludzi w wyborze
kierunków studiów.
4. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozważa wprowadzenie zakazu
obchodów Dnia Chłopaka na uczelniach wyższych? Jeśli tak, to jakie byłyby podstawy
prawne oraz merytoryczne podjęcia takiej decyzji? Czy resort planuje wydanie
-- 11 of 12 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
zaleceń, wytycznych bądź aktów normatywnych skierowanych do szkół wyższych
w tej sprawie? Jeśli nie – to czy Ministerstwo zamierza w inny sposób ustosunkować
się do praktyki obchodzenia Dnia Chłopaka przez społeczności akademickie
(np. poprzez rekomendacje lub działania informacyjne)?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie rozważa wprowadzenia zakazu obchodów
Dnia Chłopaka na uczelniach wyższych, ani wydawania zaleceń, wytycznych bądź aktów
normatywnych skierowanych do szkół wyższych w tej sprawie. Uczelnie działają na zasadzie
autonomii i kwestie te należą do właściwości organów uczelnianych.
5. Czy Ministerstwo planuje podjęcie działań mających na celu promowanie obchodów
Międzynarodowego Dnia Kobiet na uczelniach wyższych lub zobowiązanie uczelni
do organizacji takich obchodów? W wypowiedzi Pani wiceminister wyraźnie
przeciwstawiono rangę Dnia Kobiet (określając go jako „prawdziwe święto”
o wieloletniej tradycji) obchodom Dnia Chłopaka. Czy w związku z tym Ministerstwo
zamierza oficjalnie zachęcać uczelnie do szczególnego celebrowania Dnia Kobiet,
organizowania wydarzeń z tej okazji lub uwzględnienia go w kalendarzu akademickim?
Czy rozważane jest wydanie zaleceń bądź poleceń rektorom szkół wyższych w tym
zakresie? Jeśli tak – proszę o informację, na czym konkretnie takie działania miałyby
polegać.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie planuje podjęcia działań mających na celu
promowanie obchodów Międzynarodowego Dnia Kobiet na uczelniach wyższych,
ani zobowiązywać czy zachęcać uczelni do organizacji takich obchodów. Nie jest rozważane
wydawanie zaleceń bądź poleceń rektorom szkół wyższych w tym zakresie. Uczelnie działają
na zasadzie autonomii i kwestie te należą do właściwości organów uczelnianych.
Liczę, że przekazane szczegółowe wyjaśnienia zostaną przyjęte jako wyczerpujące
w zakresie przedłożonej przez Pana Posła interpelacji.
Z wyrazami szacunku
Marcin Kulasek
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 12 of 12 --