Interpelacja w sprawie zasad funkcjonowania pieczy zastępczej w Polsce
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8420
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasad funkcjonowania pieczy zastępczej w Polsce
Zgłaszający: Barbara Dolniak
Data wpływu: 28-02-2025
Szanowna Pani Minister,
istotnym założeniem obecnego systemu pieczy zastępczej jest, aby dzieci poniżej 10. roku życia trafiały do pieczy instytucjonalnej jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Niestety w 2022 roku w placówkach opiekuńczo-wychowawczych różnego typu przebywało aż 576 dzieci w wieku 0-3 lat, 902 dzieci w wieku 4-6 lat, co tylko w kategorii do sześciu lat daje prawie 10 proc. wychowanków. Kolejne 8-10 proc. to wychowankowie pomiędzy 7. a 10. rokiem życia.
Jak wskazuje się w raportach - liczebność rodzin zastępczych spadła z ponad 38 tys. w 2015 roku do 35,4 tys. w 2022 roku. Tylko w 2022 roku, z powodu przeniesienia do pieczy instytucjonalnej, rodzinną pieczę zastępczą opuściło 1078 dzieci. Kontrola NIK z 2022 roku wykazała, że powodem przeniesienia są najczęściej rozwiązanie dotychczasowej formy opieki i brak wolnych miejsc w rodzinnej pieczy zastępczej, co świadczy o pogłębiającym się kryzysie zasobów rodzinnej pieczy zastępczej.
Opiekunowie zastępczy wśród największych problemów wskazują niedostateczne wsparcie finansowe i specjalistyczne, a także brak wsparcia psychologicznego. Problem dotyczy również współpracy z rodzicami biologicznymi dzieci. Badani wskazywali również na niemożność skorzystania z urlopu czy niektórych świadczeń, np. pielęgnacyjnych, przez rodziny niezawodowe.
Biorąc pod uwagę powyższe zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu zahamowania spadku liczby rodzin zastępczych i zwiększenia ich dostępności?
Czy planowane jest zwiększenie wsparcia finansowego dla rodzin zastępczych, w tym waloryzacja świadczeń w celu dostosowania ich do realnych kosztów utrzymania dzieci?
Czy ministerstwo zamierza wdrożyć dodatkowe programy wsparcia psychologicznego i specjalistycznego dla rodzin zastępczych oraz dzieci przebywających w pieczy?
Czy rozważane są zmiany legislacyjne, które ułatwią rodzinom zastępczym korzystanie z urlopów oraz świadczeń pielęgnacyjnych?
Czy planowane są określone działania mające na celu poprawę współpracy pomiędzy rodzinami zastępczymi a rodzicami biologicznymi dzieci? Jeśli tak, to kiedy są planowane, a jeśli nie to proszę o wskazanie przyczyny.
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 7 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8418 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.118.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 8420 Pani Posłanki Barbary Dolniak „w sprawie
zasad funkcjonowania pieczy zastępczej w Polsce”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W celu podjęcia szybkich działań sanujących trudną sytuację z dostępnością miejsc w pieczy
zastępczej w Polsce, w resorcie rodziny 21 czerwca 2024 r. odbyło się spotkanie Ministry
z wojewodami, wicewojewodami i przedstawicielami ich służb. W wyniku spotkania
w każdym województwie powołano Zespoły reagowania kryzysowego w obszarze pieczy
zastępczej, zajmujące się we współpracy z powiatami analizą sytuacji w pieczy zastępczej na
terenie jednostki samorządu terytorialnego. Zespoły określają też plany działania w zakresie
niewykonanych postanowień sądowych dotyczących umieszczania dzieci w pieczy
zastępczej. Prace Zespołów są przez Kierownictwo resortu rodziny ściśle monitorowane.
Minister rodziny monituje władze samorządowe powiatów, które nie zapewniły miejsc
w pieczy zastępczej. W ostatnich dniach kolejne pisma w tej sprawie skierowano do
Prezydentów/Starostów jednostek, na terenie których sytuacja jest najtrudniejsza.
Jednocześnie, w związku z koniecznością dokonania przeglądu całego systemu związanego
z pieczą zastępczą, z inicjatywy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołano
zespoły robocze, które w okresie od marca do maja 2024 r. pracowały nad identyfikacją
problemów oraz opracowaniem propozycji ich rozwiązania. 1 lipca 2024 r. Minister Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej powołał Zespół do Spraw Reformy Systemu Pieczy Zastępczej,
funkcjonujący jako organ pomocniczy Ministra.
Resort rodziny przygotowuje też działania legislacyjne mające na celu wzmocnienie pieczy
zastępczej. Plany resortu dotyczą przede wszystkim regulacji, które zmierzają do:
wzmocnienia systemu wsparcia rodzin wychowujących dzieci, zwłaszcza poprzez
wsparcie osób zatrudnionych w charakterze asystenta rodziny;
poprawę sytuacji zawodowej rodzin zastępczych oraz rodzinnych domów dziecka
poprzez wzmocnienie ich funkcji i prestiżu zawodu i warunków realizacji ich funkcji;
zmiany zmierzające do silniejszej zachęty dla powiatów do działań na rzecz rozwoju
rodzinnej pieczy zastępczej, a w odniesieniu do gminy – zwiększające efektywność
działań na rzecz pozostawienia dziecka w rodzinie biologicznej;
poprawy funkcjonowania rodzinnej pieczy zastępczej sprawującej opiekę nad dzieckiem
z niepełnosprawnością;
wprowadzenia szczególnych rozwiązań dedykowanych osobom usamodzielnianym,
tak aby ten proces rozpoczynał się wcześniej i był skuteczniejszy.
W najbliższym czasie przewidziane jest wzmocnienie nadzoru nad działaniami powiatów
w zakresie odpowiedniego i terminowego przygotowania kandydatów na rodziny zastępcze.
Kwestie te będą przedmiotem kontroli wojewodów. Spotkanie w tej sprawie odbyło się
20 marca br.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy zaznaczyć, że podmiotami odgrywającymi kluczową rolę w zaradzeniu kryzysowi
w pieczy zastępczej są samorządy gminne (praca z rodziną, profilaktyka) oraz powiatowe
(zapewnienie miejsc w pieczy zastępczej). Tylko dzięki bliskiej współpracy pomiędzy
samorządami różnych szczebli, a także sądami możliwa jest skuteczna pomoc rodzinie
i powstrzymanie napływu dzieci do pieczy zastępczej.
W 2024 r. na wsparcie dla samorządów wszystkich szczebli – w ramach dwóch programów
rządowych - przeznaczono 110 mln zł z Funduszu Pracy. Mowa o Programie Asystent
Rodziny (do 70 mln zł) i Programie wsparcia powiatów w organizacji i tworzeniu rodzinnych
form pieczy zastępczej (z alokacją do 40 mln złotych). Programy z budżetem takiej samej
wysokości zostaną uruchomione również w 2025 r.
Ponadto, na lata 2024-2027, na wypłaty dodatków motywacyjnych do wynagrodzeń
dla pracowników systemu wspierania rodziny, pieczy zastępczej i adopcji w wysokości
1000 zł zabezpieczono ok. 1,2 mld zł z budżetu państwa. W 2025 r. zabezpieczono na ten
cel ok. 332 mln złotych. Z kolei 22,5 mln złotych z Funduszu Pracy przeznaczono na wypłatę
w 2024 r. dodatku motywacyjnego w wysokości 1000 zł do wynagrodzeń dla zawodowych
rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka. W 2025 r. przeznaczono na ten cel kwotę
45 mln złotych z Funduszu Pracy. Program wypłaty dodatków będzie kontynuowany do
2027 r.
Zgodnie z art. 86 oraz art. 249 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r., poz.49), wszelkie świadczenia w pieczy
zastępczej podlegają waloryzacji wskaźnikiem inflacji, gdy wskaźnik ten przekracza
wysokość 105% od ostatniej waloryzacji. Ostatnią waloryzację świadczeń ogłoszono
w Obwieszczeniu MRPiPS z dnia 24 marca 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 230). Waloryzacja
obowiązywała od 1 czerwca 2024 r. W kolejnym roku, wskaźnik podany w komunikacie
Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2025 r. wyniósł 103,6% (wzrost
cen o 3,6%) i nie przekroczył wysokości stanowiącej podstawę do waloryzacji świadczeń
w roku bieżącym, m.in. do waloryzacji kwot wynagrodzeń ujętych w umowach z rodzinami
zastępczymi zawodowymi i osobami prowadzącymi rodzinne domy dziecka. To samo tyczy
się innych waloryzowanych świadczeń, przyznawanych na mocy ustawy.
W przygotowanych założeniach do zmian przepisów rozważane jest wprowadzenie
waloryzacji corocznej, tak by wynagrodzenia i świadczenia w pieczy zastępczej nie traciły
wartości nabywczej.
Warto podkreślić, że art. 85 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
wskazuje jedynie minimalną kwotę wynagrodzenia przysługującego rodzinie zastępczej oraz
prowadzącemu rodzinny dom dziecka. Kwota może być podwyższona na mocy uchwały rady
powiatu. Także wszystkie inne świadczenia wynikające z ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej mają charakter nominalny i mogą zostać podwyższone
z inicjatywy władz powiatu.
Wszelkie działania w zakresie wdrażania programów wsparcia psychologicznego
i specjalistycznego dla rodzin zastępczych i dzieci, a także dla rodzin biologicznych, pozostają
w gestii samorządów. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że resort rodziny prowadzi rozmowy
z Ministerstwem Zdrowia dotyczące wzmocnienia podmiotów pieczy zastępczej i sytuacji
dzieci w tym kontekście. Zarówno dzieci w pieczy zastępczej, jak ich opiekunowie powinni
mieć dostęp do szerokiej specjalistycznej pomocy. Informacja na temat dostępnych form
pomocy w zakresie zdrowia, przygotowana w Ministerstwie Zdrowia, została w roku
ubiegłym przekazana przez wojewodów wszystkim podmiotom pieczy zastępczej.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
15 stycznia 2025 r. zaczął działać system teleinformatyczny, służący do prowadzenia
Centralnego Rejestru Pieczy Zastępczej oraz udostępniania z niego danych. Rejestr znacząco
usprawnia efektywne poszukiwanie wolnych miejsc w pieczy zastępczej na terenie Polski
oraz komunikację między jednostkami zaangażowanymi w umieszczanie dzieci w pieczy
zastępczej. Rejestr daje również możliwość lepszego monitoringu realizacji zadań
związanych z pieczą zastępczą przez powiaty, a w sytuacjach skrajnych pozwala
identyfikować i zapobiegać zagrożeniom w przypadku powierzenia pieczy niewłaściwym
osobom. Rejestr będzie w kolejnych latach wzbogacany o nowe funkcjonalności.
Ważnym elementem systemu wsparcia rodziny i pieczy zastępczej nieprzerwanie jest
pozyskiwanie nowych rodzin zastępczych i kandydatów do prowadzenia rodzinnych domów
dziecka. Istotna w tej chwili jest promocja rodzicielstwa zastępczego jako zawodu i misji
jednocześnie.
W obliczu wciąż niewystarczającej liczby kandydatów na rodziców zastępczych oraz
rodziców adopcyjnych, niezbędne jest podjęcie działań świadomościowych, nie tylko na
poziomie kraju, ale, przede wszystkim, lokalnie. Pozyskiwanie większej liczby dobrych
kandydatów przyczynia się nie tylko do poprawy dobrostanu dzieci w pieczy zastępczej i tych
oczekujących na adopcję, ale zwiększa też dynamikę procesu deinstytucjonalizacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --