Interpelacja w sprawie źródła finansowania wynagrodzenia dla kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8419
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie źródła finansowania wynagrodzenia dla kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej
Zgłaszający: Barbara Dolniak
Data wpływu: 28-02-2025
Szanowna Pani Minister,
obecnie ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wypłaty wynagrodzenia dla kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, a jedynie dla opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie.
Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym wynagrodzenie kuratora w pierwszej kolejności pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której został on ustanowiony, a jeżeli nie posiada ona odpowiednich dochodów i majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, kto żądał ustanowienia kuratora. Jednak ustawa o pomocy społecznej reguluje tylko kwestię wynagrodzenia dla opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, a pomija wynagrodzenie kuratora osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, gdy kurator powołany jest z urzędu, a objęty kuratelą nie ma majątku i dochodów. Na problem zwróciła już uwagę posłanka Paulina Hennig-Kloska wraz z grupą posłów w interpelacji poselskiej (nr 37161). W odpowiedzi na nią Stanisław Szwed, ówczesny wiceminister rodziny i polityki społecznej, przyznał, że jest luka w prawie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dlatego Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej zwróciło się do Ministerstwa Sprawiedliwości pismem w 2020 r. o dokonanie zmiany przepisów prawa.
Problem polega na tym, z jakiego źródła mają być wypłacane wynagrodzenia dla kuratorów z urzędu osób częściowo ubezwłasnowolnionych. Sąd Najwyższy orzekł (uchwała z 28 marca 2014 r. sygn. III CZP 6/14), że w razie braku podstaw do pokrycia wynagrodzenia kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej na podstawie art. 179 par. 1 K.r.o., wynagrodzenie to jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej - tym samym gminy (ośrodki pomocy społecznej) zostały zobowiązane do wypłaty wynagrodzenia kuratorom osób ubezwłasnowolnionych częściowo. Wobec czego przedstawiane postanowienia sądu o przyznaniu wynagrodzenia kuratorowi uprawniają kuratorów do składania wniosków do ośrodka pomocy społecznej o wypłacenie tego wynagrodzenia.
Istniejące przepisy rodzą wątpliwości w zakresie źródła finansowania wynagrodzeń wypłacanych kuratorom. Część sądów wskazuje wprost w postanowieniach o przyznaniu wynagrodzenia dla kuratora Skarb Państwa jako finansujący ten wydatek, podczas gdy Naczelny Sąd Administracyjny uznał (w wyroku z dnia 16 października 2020 r. sygn. akt I GSK 217/18 i I GSK 280/18, w wyroku z dnia 28 października 2020 r. sygn. akt I GSK 418/18), że nie ma podstawy prawnej do pokrywania kosztów wypłaty wynagrodzenia dla kuratorów z dotacji budżetu państwa. Podobne stanowisko prezentował resort finansów, według którego zadania finansowane z budżetu państwa w formie dotacji celowych muszą bezwzględnie wynikać z obowiązujących przepisów (odrębnych), wyznaczających zakres przeznaczenia dotacji oraz sposób rozliczenia środków.
Powyższe wzbudza wiele trudności interpretacyjnych wymagających rozwiązania o charakterze legislacyjnym.
Biorąc pod uwagę powyższe zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje nowelizację ustawy o pomocy społecznej w celu jednoznacznego uregulowania kwestii wynagrodzenia dla kuratorów osób częściowo ubezwłasnowolnionych powoływanych z urzędu?
Jakie kroki zostały podjęte od 2020 roku w celu rozwiązania tego problemu, w szczególności w zakresie współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości?
Czy ministerstwo przewiduje wskazanie jednoznacznego źródła finansowania wynagrodzenia kuratorów – np. ze środków budżetu państwa, dotacji celowych lub budżetów gmin?
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6103 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.121.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8419 Pani Posłanki Barbary Dolniak w sprawie źródła
finansowania wynagrodzenia dla kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kwestii wypłaty wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego dla osoby
ubezwłasnowolnionej częściowo nie uregulowano ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 i 1572). Podstawą do rozstrzygania o prawie kuratora
do wynagrodzenia za sprawowanie kurateli jest art. 179 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809). Przywołany przepis stanowi, że
wynagrodzenie kuratora pokrywa się z dochodów lub majątku osoby, dla której został on
ustanowiony, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie
pokrywa ten, kto żądał ustanowienia kuratora. Stosownie zaś do art. 178 § 2 przywołanej
ustawy, w zakresie nieuregulowanym przez przepisy, które przewidują ustanowienie
kuratora, stosuje się odpowiednio do kurateli przepisy o opiece (przepis art. 162 KRiO
dotyczący opieki prawnej wskazuje, że wynagrodzenie dla opiekuna prawnego może być
pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej, jeżeli
osoba ubezwłasnowolniona nie ma odpowiednich dochodów lub majątku). Można wywieść
stąd wniosek, że skoro kwestia ustalania wynagrodzenia dla kuratora jest uregulowana
w art. 179 § 1 KRiO, to art. 178 § 2 KRiO odsyłający do odpowiedniego stosowania
przepisów o opiece nie ma zastosowania.
Jednakże, gminy (ośrodki pomocy społecznej) zostały zobowiązane do wypłaty
wynagrodzenia kuratorom osób ubezwłasnowolnionych częściowo w związku z uchwałą
Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r. III CZP 6/14, zgodnie z którą:
„1. W razie braku podstaw do pokrycia wynagrodzenia kuratora osoby częściowo
ubezwłasnowolnionej na podstawie art. 179 § 1 KRiO, wynagrodzenie to jest pokrywane ze
środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej (art. 162 § 3 w związku
z art. 178 § 2 KRiO i art. 53a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
2. W postępowaniu o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi osoby częściowo
ubezwłasnowolnionej ze środków publicznych zainteresowanym jest gmina, na której
spoczywa obowiązek wypłaty tego wynagrodzenia.
3. Postanowienie w przedmiocie wynagrodzenia kuratora osoby częściowo
ubezwłasnowolnionej jest postanowieniem co do istoty sprawy, od którego przysługuje
apelacja (art. 518 k.p.c.)”.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie może kwestionować orzeczeń sądów.
Również gminy, którym przedstawiane są postanowienia sądu o przyznaniu wynagrodzenia
kuratorowi ze środków publicznych, mają obowiązek ich realizacji.
Podobne orzeczenia sądów powodują wątpliwości w zakresie źródła finansowania
wynagrodzeń wypłacanych kuratorom. Część sądów, w postanowieniach o przyznaniu
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
wynagrodzenia dla kuratora, jako źródło finansowania tego wydatku wprost wskazuje Skarb
Państwa.
Należy w tym miejscu podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że nie ma
podstawy prawnej do pokrywania kosztów wypłaty wynagrodzenia dla kuratorów z dotacji
budżetu państwa (np. wyroki z dnia 16 października 2020 r. sygn. akt I GSK 217/18 i I GSK
280/18, wyrok z dnia 28 października 2020 r. sygn. akt I GSK 418/18, wyrok z dnia 28
kwietnia 2021 r. I GSK 635/18). Sąd powołuje się przy tym na szczególną ochronę środków
finansowych budżetu państwa. Z tego względu przepisy ustawy o pomocy społecznej nie
mogą być interpretowane rozszerzająco, co oznacza, że nie mogą być stosowane do
wypłacania wynagrodzenia kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej ze środków
dotacji celowej na sfinansowanie zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu wypłacania
wynagrodzeń za sprawowanie opieki.
Podobne stanowisko prezentuje Minister Finansów, według którego zadania finansowane
z budżetu państwa w formie dotacji celowych muszą bezwzględnie wynikać
z obowiązujących przepisów odrębnych, określających przeznaczenie dotacji oraz sposób
rozliczania środków. Stosowanie w tym zakresie analogii na gruncie ustawy o finansach
publicznych, z zasady niedopuszczalne, nie jest praktykowane.
Z uwagi na istnienie wątpliwości interpretacyjnych w przepisach Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego w zakresie ustalania wynagrodzenia dla kuratorów w sytuacji, w której
do ustanowienia kuratora doszło z urzędu, a poddany kurateli nie posiada majątku ani
dochodów, Minister Rodziny i Polityki Społecznej zwrócił się pismem z 28 maja 2020 r. (znak:
DPS.I.070.62.2020.AP) do Ministra Sprawiedliwości o dokonanie zmiany przepisów, tak aby
przy interpretacji przepisów prawa w odniesieniu do wydatkowania środków publicznych
nie było potrzeby sięgania do analogii.
Należy zwrócić uwagę, że w systemie prawa cywilnego i rodzinnego istnieje wiele rodzajów
kuratorów. Obok kuratorów osób częściowo ubezwłasnowolnionych istnieją kuratorzy
dla dziecka poczętego, dla osób prawnych, dla nieobecnego, dla dochodzenia ojcostwa,
kuratorzy spadku. Na podstawie art. 605 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568) do wszystkich tych rodzajów kuratorów
stosuje się odpowiednio przepisy o opiece. Nie ma żadnego uzasadnienia, aby gminy
ze środków na pomoc społeczną finansowały wynagrodzenia dla kuratorów tego typu.
Uważam, że precyzyjne uregulowanie w przepisach prawa rodzinnego i opiekuńczego
kwestii przyznawania, wypłacania i finansowania wynagrodzeń kuratorów jest konieczne.
Pozostaje to jednak w gestii Ministra Sprawiedliwości, który jest organem właściwym do
dokonywania zmian we wskazanych przepisach.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --