Interpelacja nr 8405
Interpelacja w sprawie działań na rzecz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (65%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie działań na rzecz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami
Interpelacja nr 8405
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie działań na rzecz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska
Data wpływu: 27-02-2025
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2018 r. poz. 1799) składam interpelację dotyczącą działań na rzecz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Do mojego biura poselskiego wpłynął list od Pana M. K., który sam zmaga się z niepełnosprawnością. Zwrócił on uwagę na kluczowe problemy w zakresie dostępu do rynku pracy dla tej grupy społecznej.
Pan M. pisze, cytuję:
"Dzień dobry, zwracam się do Pani z następującym problemem, który jest od zarania, a który dotyczy osób z niepełnosprawnościami. Czy poświęciła Pani czas na zapoznanie się z ofertami pracy dla osób z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności? Te oferty to głównie personel sprzątający i ochrona, czyli wyzysk osób. Czy wie Pani Poseł, dlaczego wiele instytucji administracji państwowej zachęca osoby niepełnosprawne do aplikowania na poszczególne oferty? Ponieważ wskaźnik zatrudnienia wynosi poniżej 6%, a jak jest poniżej, to płaci się składkę do PFRON w wysokości brakujących etatów do 6% w wysokości 40,65% przeciętnego wynagrodzenia brutto. Ja nie chcę, by państwo mi coś dało, dodatkowe pieniądze, ja tego nie chcę. Ja chcę, by szanse na rynku pracy były zrównane dla osób niepełnosprawnych i pełnosprawnych, by był taki sam dostęp do instrumentów aktywizacji zawodowej, tylko tyle i aż tyle. Budżet na tym skorzysta, przecież z czasem taka osoba będzie zarabiać więcej niż 70% przeciętnego wynagrodzenia, a wtedy świadczenie rentowe będzie albo zawieszone, albo zmniejszone złotówka za złotówkę. Zatrudniony płaci podatki, państwo ma dodatkowe pieniądze, które może skierować np. dla osób z dużo cięższą niepełnosprawnością, które nigdy samodzielne nie będą. Mam skończoną szkołę średnią, maturę, studia jedne i drugie, a to kompletnie nic nie znaczy, bo nie ma aktywizacji zawodowej. Kiedyś rozmawiając z ówczesną panią poseł Joanną Senyszyn pozwoliłem sobie na dość smutny żart: co powinna zrobić osoba niepełnosprawna, żeby była zaktywizowana zawodowo? Odpowiedź: powinna wejść w konflikt z prawem, a wtedy minister sprawiedliwości Zbychu Ziobro zaktywizuje zawodowo. Utwór Lady Pank „Mniej niż zero” ciągle aktualny. Proszę o kontakt".
Powyższe słowa pokazują, jak dramatyczna jest sytuacja osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy. Jak wskazuje autor listu, problem nie leży jedynie w braku ofert pracy, ale przede wszystkim w braku rzeczywistych działań prowadzących do wyrównania szans i tworzenia warunków umożliwiających zatrudnienie zgodne z kwalifikacjami i kompetencjami.
W związku z tym zwracam się do Pani Ministry z pytaniami:
1. Jakie konkretne działania podejmuje ministerstwo, aby zwiększyć aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami i zapewnić im realny dostęp do rynku pracy na równych zasadach?
2. Czy resort planuje reformę systemu zachęt dla pracodawców, aby zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami nie było jedynie mechanizmem uniknięcia wpłat na PFRON, ale realnym włączeniem tej grupy osób do rynku pracy?
3. Czy pełnomocnik rządu ds. OzN analizuje skuteczność obecnych narzędzi aktywizacyjnych i rozważa ich modyfikację, aby osoby z niepełnosprawnościami miały dostęp do bardziej zróżnicowanych i adekwatnych do ich możliwości i wykształcenia ofert pracy, a nie były ograniczane jedynie do prac nisko płatnych i niewymagających kwalifikacji?
4. Czy istnieją plany, aby wprowadzić programy wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami posiadających wyższe wykształcenie, tak aby mogły one wykorzystać swoje kompetencje w zawodach zgodnych z ich wykształceniem?
Ponadto proszę o zawarcie w treści odpowiedzi informacji skierowanej do Pana M.
Interpelacja nr 8405
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie działań na rzecz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska
Data wpływu: 27-02-2025
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2018 r. poz. 1799) składam interpelację dotyczącą działań na rzecz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Do mojego biura poselskiego wpłynął list od Pana M. K., który sam zmaga się z niepełnosprawnością. Zwrócił on uwagę na kluczowe problemy w zakresie dostępu do rynku pracy dla tej grupy społecznej.
Pan M. pisze, cytuję:
"Dzień dobry, zwracam się do Pani z następującym problemem, który jest od zarania, a który dotyczy osób z niepełnosprawnościami. Czy poświęciła Pani czas na zapoznanie się z ofertami pracy dla osób z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności? Te oferty to głównie personel sprzątający i ochrona, czyli wyzysk osób. Czy wie Pani Poseł, dlaczego wiele instytucji administracji państwowej zachęca osoby niepełnosprawne do aplikowania na poszczególne oferty? Ponieważ wskaźnik zatrudnienia wynosi poniżej 6%, a jak jest poniżej, to płaci się składkę do PFRON w wysokości brakujących etatów do 6% w wysokości 40,65% przeciętnego wynagrodzenia brutto. Ja nie chcę, by państwo mi coś dało, dodatkowe pieniądze, ja tego nie chcę. Ja chcę, by szanse na rynku pracy były zrównane dla osób niepełnosprawnych i pełnosprawnych, by był taki sam dostęp do instrumentów aktywizacji zawodowej, tylko tyle i aż tyle. Budżet na tym skorzysta, przecież z czasem taka osoba będzie zarabiać więcej niż 70% przeciętnego wynagrodzenia, a wtedy świadczenie rentowe będzie albo zawieszone, albo zmniejszone złotówka za złotówkę. Zatrudniony płaci podatki, państwo ma dodatkowe pieniądze, które może skierować np. dla osób z dużo cięższą niepełnosprawnością, które nigdy samodzielne nie będą. Mam skończoną szkołę średnią, maturę, studia jedne i drugie, a to kompletnie nic nie znaczy, bo nie ma aktywizacji zawodowej. Kiedyś rozmawiając z ówczesną panią poseł Joanną Senyszyn pozwoliłem sobie na dość smutny żart: co powinna zrobić osoba niepełnosprawna, żeby była zaktywizowana zawodowo? Odpowiedź: powinna wejść w konflikt z prawem, a wtedy minister sprawiedliwości Zbychu Ziobro zaktywizuje zawodowo. Utwór Lady Pank „Mniej niż zero” ciągle aktualny. Proszę o kontakt".
Powyższe słowa pokazują, jak dramatyczna jest sytuacja osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy. Jak wskazuje autor listu, problem nie leży jedynie w braku ofert pracy, ale przede wszystkim w braku rzeczywistych działań prowadzących do wyrównania szans i tworzenia warunków umożliwiających zatrudnienie zgodne z kwalifikacjami i kompetencjami.
W związku z tym zwracam się do Pani Ministry z pytaniami:
1. Jakie konkretne działania podejmuje ministerstwo, aby zwiększyć aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami i zapewnić im realny dostęp do rynku pracy na równych zasadach?
2. Czy resort planuje reformę systemu zachęt dla pracodawców, aby zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami nie było jedynie mechanizmem uniknięcia wpłat na PFRON, ale realnym włączeniem tej grupy osób do rynku pracy?
3. Czy pełnomocnik rządu ds. OzN analizuje skuteczność obecnych narzędzi aktywizacyjnych i rozważa ich modyfikację, aby osoby z niepełnosprawnościami miały dostęp do bardziej zróżnicowanych i adekwatnych do ich możliwości i wykształcenia ofert pracy, a nie były ograniczane jedynie do prac nisko płatnych i niewymagających kwalifikacji?
4. Czy istnieją plany, aby wprowadzić programy wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami posiadających wyższe wykształcenie, tak aby mogły one wykorzystać swoje kompetencje w zawodach zgodnych z ich wykształceniem?
Ponadto proszę o zawarcie w treści odpowiedzi informacji skierowanej do Pana M.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
26%
Konkretność
74%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9611 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.122.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8405 Pani Posłanki Iwony Marii Kozłowskiej w sprawie
aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Podejmowane w Ministerstwie prace mają na celu poprawę sytuacji osób
z niepełnosprawnościami w wielu aspektach. Chodzi zarówno o zwiększenie samodzielności
i umożliwienie niezależnego życia, do czego przyczynić się ma ustawa o asystencji osobistej
osób z niepełnosprawnościami, jak i zwiększenie szans na rynku pracy. Służy temu
rozpoczęta z początkiem 2025 r. realizacja dwóch partnerskich projektów
współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach
programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027: „Centrum
komunikacji” oraz „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”. Centrum
komunikacji to inicjatywa, której celem jest zapewnienie potrzebującym osobom
z niepełnosprawnościami, o których mowa w Konwencji ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych, usług w zakresie bieżącego komunikowania się.
Działania podejmowane w ramach projektu będą uwzględniały w szczególności osoby
z niepełnosprawnościami narządu słuchu, mowy i wzroku, niepełnosprawnością
intelektualną, z problemami zdrowia psychicznego i w spektrum autyzmu, posługujące się
PJM, SKOGN, korzystające z transkrypcji mowy na tekst, alternatywnych
i augmentatywnych sposobów komunikacji (AAC) oraz ETR.
Katalog spraw, których będą dotyczyć usługi świadczone w ramach Centrum Komunikacji
będzie katalogiem otwartym, obejmującym oprócz spraw dotyczących życia codziennego
także m.in. umówienie spotkania z pracodawcą, umożliwienie rozmowy on-line lub na żywo
w PJM, skorzystanie z transkrypcji wypowiedzi fonicznej z języka prostego do czytania
i zrozumienia itd.
Dla poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy szczególne znaczenie
będzie miał projekt „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”.
Głównym zamierzeniem projektu jest przygotowanie rozwiązań, które pozwolą wdrożyć
model zatrudnienia wspomaganego (MZW) jako trwałego narzędzia wsparcia aktywności
zawodowej osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Jest to narzędzie nieobecne
dotychczas w ogólnodostępnym systemie instrumentów kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami.
Projekt jest przedsięwzięciem realizującym założenia art. 27 Konwencji o prawach osób
niepełnosprawnych, która gwarantuje osobie z niepełnosprawnością „prawo do możliwości
zarabiania na życie poprzez pracę swobodnie wybraną lub przyjętą na rynku pracy oraz
w otwartym, integracyjnym i dostępnym (…) środowisku pracy”. Projekt wpisuje się także
w realizację założeń Strategii na rzecz Osób z niepełnosprawnościami 2021-2030, mającej
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zwiększać poziom włączenia osób z niepełnosprawnościami w życie społeczne i zawodowe
(dotyczy to zwłaszcza osób biernych zawodowo).
Usługa zatrudnienia wspomaganego będzie kierowana do biernych zawodowo osób
z niepełnosprawnościami mających szczególne trudności w samodzielnym znalezieniu
i utrzymaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy, które nie podejmą zatrudnienia
samodzielnie bez szczególnego, tj. zindywidualizowanego i kompleksowego wsparcia, w tym
w szczególności do osób z niepełnosprawnością intelektualną, problemami zdrowia
psychicznego, całościowymi zaburzeniami rozwoju oraz niepełnosprawnościami
sprzężonymi.
Projekt ma charakter koncepcyjny. W jego ramach zostaną wypracowane rozwiązania
dotyczące systemu wdrożenia modelu zatrudnienia wspomaganego, w tym niezbędne
procedury standaryzujące obszar merytoryczny, organizacyjny oraz finansowy usługi
zatrudnienia wspomaganego.
Pod koniec bieżącego roku ma rozpocząć się realizacja kolejnego projektu - „Testowanie
wdrożenia usługi zatrudnienia wspomaganego”. Projekt będzie stanowił kolejny etap działań
mających na celu wprowadzenie instrumentu usługi zatrudnienia wspomaganego
do krajowego systemu wsparcia aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Model zatrudnienia wspomaganego wypracowany w projekcie koncepcyjnym będzie przez
3 lata wdrażany i testowany przez około 80 agencji zatrudnienia wspomaganego, które mają
objąć wsparciem 12 tys. osób z niepełnosprawnościami.
Efektem realizacji omówionych projektów ma być wdrożenie do systemu prawnego nowych
instrumentów, które poprawią sytuację osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy.
Konieczność wprowadzenia zmian wynika z faktu, iż obecny system aktywizacji osób
z niepełnosprawnościami jest niewystarczający, a wskaźnik ich zatrudnienia odbiega od
poziomu zatrudnienia w innych krajach europejskich.
W tym miejscu należy podkreślić, że obecnie obowiązujące przepisy nie opierają się
wyłącznie na karach nakładanych na pracodawców za niezatrudnianie niepełnosprawnych
pracowników.
Przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.), zwanej dalej
“ustawą o rehabilitacji”, stanowią, że pracodawca, który zatrudnia co najmniej 25
pracowników w przeliczeniu na pełny etat, a nie osiąga wskaźnika zatrudnienia pracowników
niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6%, musi dokonywać obowiązkowych wpłat na
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, takich obciążeń nie ponoszą
jednak mniejsi pracodawcy.
Warto pamiętać, że nie jest to jedyny instrument, który ma doprowadzić do wzrostu
zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Pracodawca, który zatrudnia mniej niż 25
pracowników w przeliczeniu na pełny etat oraz zatrudnia co najmniej 25 pracowników
w przeliczeniu na pełny etat i osiąga wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami
w wysokości co najmniej 6%, może (na wniosek i po spełnieniu określonych w prawie
warunków) otrzymać dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników
z niepełnosprawnościami. Pracodawca może ponadto ubiegać się o środki na wyposażenie
stanowiska pracy niepełnosprawnego pracownika, a także o refundację części kosztów
zatrudnienia pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy,
w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności
niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika
z niepełnosprawnością na stanowisku pracy.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dodatkowo, osoby z niepełnosprawnością poszukujące zatrudnienia mogą liczyć
na indywidualne wsparcie pracowników Wojewódzkich i Powiatowych Urzędów Pracy,
w szczególności doradców zawodowych oraz pośredników pracy, którzy służą im pomocą
zgodnie z zasadami dobrowolności, równości, jawności oraz dostępności usług.
W jej ramach osoby z niepełnosprawnością mogą korzystać z ofert pracy upowszechnianych
na stronach internetowych urzędów pracy, a także wyszukiwać oferty pracy specjalnie dla
nich oznaczone w Centralnej Bazie Ofert Pracy (https://oferty.praca.gov.pl), będącej
ogólnodostępną bazą urzędów pracy, prowadzoną przez ministra właściwego do spraw
pracy. Oferty pracy dostępne są również w aplikacji mobilnej ePraca.
W 2024 r. liczba ofert pracy, dedykowanych osobom z niepełnosprawnością zgłoszonych
do urzędów pracy wyniosła 3 937 i oferowała łącznie 6 130 miejsc pracy. Najczęściej
zgłaszane były oferty pracy na stanowiska takie jak: doradca klienta, asystent ds.
księgowości, asystent nauczyciela przedszkola, cukiernik.
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych dostrzega potrzebę wprowadzania
nowych instrumentów wsparcia osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Trzeba jednak
podkreślić, iż wszelkie działania mają na celu umożliwienie lub ułatwienie osobom
z niepełnosprawnościami zaistnienie lub utrzymanie się na ogólnodostępnym rynku pracy.
Nie chodzi więc o zwiększanie liczby ofert pracy kierowanych stricte do osób
z niepełnosprawnościami, ale raczej o stworzenie warunków do tego, by mogły one podjąć
zatrudnienie na wybranym przez siebie stanowisku zgodnie ze swoimi kwalifikacjami
i zdolnościami. Nie ma przeciwskazań, by osoba z niepełnosprawnością aplikowała na
stanowisko pracy oferowane przez pracodawcę z tzw. otwartego rynku.
Co więcej, przepisy prawa zakazują dyskryminacji ze względu m.in. na niepełnosprawność
przy ubieganiu się o pracę. Przywołana ustawa o rehabilitacji nakłada na pracodawcę
obowiązek zapewnienia racjonalnych usprawnień, uwzględniających potrzeby osoby
z niepełnosprawnością pozostającej z nim w stosunku pracy, uczestniczącej w procesie
rekrutacji lub odbywającej szkolenie, staż, przygotowanie zawodowe albo praktyki
zawodowe lub absolwenckie. Racjonalne usprawnienia polegają na przeprowadzeniu
koniecznych w konkretnej sytuacji zmian lub dostosowań do szczególnych, zgłoszonych
pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby. Niedokonanie takich
usprawnień uważa się za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu.
W związku z powyższym oraz podjętymi już projektami, a także zaplanowanymi na
przyszłość działaniami, w chwili obecnej nie są przewidywane przedsięwzięcia kierowane
ściśle do osób z niepełnosprawnością, które posiadają wyższe wykształcenie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.122.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8405 Pani Posłanki Iwony Marii Kozłowskiej w sprawie
aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Podejmowane w Ministerstwie prace mają na celu poprawę sytuacji osób
z niepełnosprawnościami w wielu aspektach. Chodzi zarówno o zwiększenie samodzielności
i umożliwienie niezależnego życia, do czego przyczynić się ma ustawa o asystencji osobistej
osób z niepełnosprawnościami, jak i zwiększenie szans na rynku pracy. Służy temu
rozpoczęta z początkiem 2025 r. realizacja dwóch partnerskich projektów
współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach
programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027: „Centrum
komunikacji” oraz „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”. Centrum
komunikacji to inicjatywa, której celem jest zapewnienie potrzebującym osobom
z niepełnosprawnościami, o których mowa w Konwencji ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych, usług w zakresie bieżącego komunikowania się.
Działania podejmowane w ramach projektu będą uwzględniały w szczególności osoby
z niepełnosprawnościami narządu słuchu, mowy i wzroku, niepełnosprawnością
intelektualną, z problemami zdrowia psychicznego i w spektrum autyzmu, posługujące się
PJM, SKOGN, korzystające z transkrypcji mowy na tekst, alternatywnych
i augmentatywnych sposobów komunikacji (AAC) oraz ETR.
Katalog spraw, których będą dotyczyć usługi świadczone w ramach Centrum Komunikacji
będzie katalogiem otwartym, obejmującym oprócz spraw dotyczących życia codziennego
także m.in. umówienie spotkania z pracodawcą, umożliwienie rozmowy on-line lub na żywo
w PJM, skorzystanie z transkrypcji wypowiedzi fonicznej z języka prostego do czytania
i zrozumienia itd.
Dla poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy szczególne znaczenie
będzie miał projekt „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”.
Głównym zamierzeniem projektu jest przygotowanie rozwiązań, które pozwolą wdrożyć
model zatrudnienia wspomaganego (MZW) jako trwałego narzędzia wsparcia aktywności
zawodowej osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Jest to narzędzie nieobecne
dotychczas w ogólnodostępnym systemie instrumentów kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami.
Projekt jest przedsięwzięciem realizującym założenia art. 27 Konwencji o prawach osób
niepełnosprawnych, która gwarantuje osobie z niepełnosprawnością „prawo do możliwości
zarabiania na życie poprzez pracę swobodnie wybraną lub przyjętą na rynku pracy oraz
w otwartym, integracyjnym i dostępnym (…) środowisku pracy”. Projekt wpisuje się także
w realizację założeń Strategii na rzecz Osób z niepełnosprawnościami 2021-2030, mającej
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zwiększać poziom włączenia osób z niepełnosprawnościami w życie społeczne i zawodowe
(dotyczy to zwłaszcza osób biernych zawodowo).
Usługa zatrudnienia wspomaganego będzie kierowana do biernych zawodowo osób
z niepełnosprawnościami mających szczególne trudności w samodzielnym znalezieniu
i utrzymaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy, które nie podejmą zatrudnienia
samodzielnie bez szczególnego, tj. zindywidualizowanego i kompleksowego wsparcia, w tym
w szczególności do osób z niepełnosprawnością intelektualną, problemami zdrowia
psychicznego, całościowymi zaburzeniami rozwoju oraz niepełnosprawnościami
sprzężonymi.
Projekt ma charakter koncepcyjny. W jego ramach zostaną wypracowane rozwiązania
dotyczące systemu wdrożenia modelu zatrudnienia wspomaganego, w tym niezbędne
procedury standaryzujące obszar merytoryczny, organizacyjny oraz finansowy usługi
zatrudnienia wspomaganego.
Pod koniec bieżącego roku ma rozpocząć się realizacja kolejnego projektu - „Testowanie
wdrożenia usługi zatrudnienia wspomaganego”. Projekt będzie stanowił kolejny etap działań
mających na celu wprowadzenie instrumentu usługi zatrudnienia wspomaganego
do krajowego systemu wsparcia aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Model zatrudnienia wspomaganego wypracowany w projekcie koncepcyjnym będzie przez
3 lata wdrażany i testowany przez około 80 agencji zatrudnienia wspomaganego, które mają
objąć wsparciem 12 tys. osób z niepełnosprawnościami.
Efektem realizacji omówionych projektów ma być wdrożenie do systemu prawnego nowych
instrumentów, które poprawią sytuację osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy.
Konieczność wprowadzenia zmian wynika z faktu, iż obecny system aktywizacji osób
z niepełnosprawnościami jest niewystarczający, a wskaźnik ich zatrudnienia odbiega od
poziomu zatrudnienia w innych krajach europejskich.
W tym miejscu należy podkreślić, że obecnie obowiązujące przepisy nie opierają się
wyłącznie na karach nakładanych na pracodawców za niezatrudnianie niepełnosprawnych
pracowników.
Przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.), zwanej dalej
“ustawą o rehabilitacji”, stanowią, że pracodawca, który zatrudnia co najmniej 25
pracowników w przeliczeniu na pełny etat, a nie osiąga wskaźnika zatrudnienia pracowników
niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6%, musi dokonywać obowiązkowych wpłat na
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, takich obciążeń nie ponoszą
jednak mniejsi pracodawcy.
Warto pamiętać, że nie jest to jedyny instrument, który ma doprowadzić do wzrostu
zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Pracodawca, który zatrudnia mniej niż 25
pracowników w przeliczeniu na pełny etat oraz zatrudnia co najmniej 25 pracowników
w przeliczeniu na pełny etat i osiąga wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami
w wysokości co najmniej 6%, może (na wniosek i po spełnieniu określonych w prawie
warunków) otrzymać dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników
z niepełnosprawnościami. Pracodawca może ponadto ubiegać się o środki na wyposażenie
stanowiska pracy niepełnosprawnego pracownika, a także o refundację części kosztów
zatrudnienia pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy,
w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności
niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika
z niepełnosprawnością na stanowisku pracy.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dodatkowo, osoby z niepełnosprawnością poszukujące zatrudnienia mogą liczyć
na indywidualne wsparcie pracowników Wojewódzkich i Powiatowych Urzędów Pracy,
w szczególności doradców zawodowych oraz pośredników pracy, którzy służą im pomocą
zgodnie z zasadami dobrowolności, równości, jawności oraz dostępności usług.
W jej ramach osoby z niepełnosprawnością mogą korzystać z ofert pracy upowszechnianych
na stronach internetowych urzędów pracy, a także wyszukiwać oferty pracy specjalnie dla
nich oznaczone w Centralnej Bazie Ofert Pracy (https://oferty.praca.gov.pl), będącej
ogólnodostępną bazą urzędów pracy, prowadzoną przez ministra właściwego do spraw
pracy. Oferty pracy dostępne są również w aplikacji mobilnej ePraca.
W 2024 r. liczba ofert pracy, dedykowanych osobom z niepełnosprawnością zgłoszonych
do urzędów pracy wyniosła 3 937 i oferowała łącznie 6 130 miejsc pracy. Najczęściej
zgłaszane były oferty pracy na stanowiska takie jak: doradca klienta, asystent ds.
księgowości, asystent nauczyciela przedszkola, cukiernik.
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych dostrzega potrzebę wprowadzania
nowych instrumentów wsparcia osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Trzeba jednak
podkreślić, iż wszelkie działania mają na celu umożliwienie lub ułatwienie osobom
z niepełnosprawnościami zaistnienie lub utrzymanie się na ogólnodostępnym rynku pracy.
Nie chodzi więc o zwiększanie liczby ofert pracy kierowanych stricte do osób
z niepełnosprawnościami, ale raczej o stworzenie warunków do tego, by mogły one podjąć
zatrudnienie na wybranym przez siebie stanowisku zgodnie ze swoimi kwalifikacjami
i zdolnościami. Nie ma przeciwskazań, by osoba z niepełnosprawnością aplikowała na
stanowisko pracy oferowane przez pracodawcę z tzw. otwartego rynku.
Co więcej, przepisy prawa zakazują dyskryminacji ze względu m.in. na niepełnosprawność
przy ubieganiu się o pracę. Przywołana ustawa o rehabilitacji nakłada na pracodawcę
obowiązek zapewnienia racjonalnych usprawnień, uwzględniających potrzeby osoby
z niepełnosprawnością pozostającej z nim w stosunku pracy, uczestniczącej w procesie
rekrutacji lub odbywającej szkolenie, staż, przygotowanie zawodowe albo praktyki
zawodowe lub absolwenckie. Racjonalne usprawnienia polegają na przeprowadzeniu
koniecznych w konkretnej sytuacji zmian lub dostosowań do szczególnych, zgłoszonych
pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby. Niedokonanie takich
usprawnień uważa się za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu.
W związku z powyższym oraz podjętymi już projektami, a także zaplanowanymi na
przyszłość działaniami, w chwili obecnej nie są przewidywane przedsięwzięcia kierowane
ściśle do osób z niepełnosprawnością, które posiadają wyższe wykształcenie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --