Interpelacja w sprawie zasad orzekania o znacznym stopniu niepełnosprawności w przypadku osób z trwałymi niepełnosprawnościami
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8399
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasad orzekania o znacznym stopniu niepełnosprawności w przypadku osób z trwałymi niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Kamil Wnuk, Piotr Górnikiewicz, Bożenna Hołownia, Barbara Okuła, Łukasz Osmalak, Ewa Schädler, Marcin Skonieczka, Ewa Szymanowska, Wioleta Tomczak
Data wpływu: 27-02-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie orzekania znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony dla osób, których stan zdrowia nie rokuje poprawy. Problem ten dotyczy wielu obywateli, w tym osób z trwałymi niepełnosprawnościami, takimi jak brak kończyny górnej czy inne schorzenia o charakterze nieodwracalnym. Zgodnie z przepisami obowiązującymi w Polsce, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności może być wydane na czas określony lub na stałe. Z informacji uzyskanych od obywateli wynika jednak, że mimo posiadania trwałej, nieodwracalnej niepełnosprawności, wiele osób otrzymuje orzeczenia na czas określony, co wiąże się z koniecznością regularnego ponawiania procesu orzeczniczego. Sytuacja ta powoduje dodatkowe obciążenie dla osób z niepełnosprawnością oraz ich rodzin, a także generuje niepotrzebne koszty administracyjne i wydłuża czas oczekiwania na decyzje. Taki stan rzeczy budzi poważne wątpliwości co do zasadności przyjętej praktyki, zwłaszcza w kontekście osób, których stan zdrowia nie może ulec poprawie. Powtarzające się postępowania orzecznicze nie tylko obciążają system, ale również wywołują u osób niepełnosprawnych niepotrzebny stres oraz poczucie braku stabilności w dostępie do świadczeń i ulg, które są im niezbędne do codziennego funkcjonowania.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy ministerstwo planuje podjęcie działań mających na celu uregulowanie kwestii wydawania orzeczeń na stałe dla osób, których stan zdrowia nie rokuje poprawy?
2. Czy rozważana jest możliwość wprowadzenia jednolitych wytycznych dla zespołów orzekających, które umożliwią wydawanie stałych orzeczeń w przypadkach trwałych, nieodwracalnych schorzeń?
3. Jakie są obecnie obowiązujące kryteria przyznawania orzeczeń na czas określony i stały, oraz czy są one jednolicie stosowane w całym kraju?
4. Czy ministerstwo planuje uproszczenie procedur odwoławczych dla osób, które niesłusznie otrzymały orzeczenie na czas określony, mimo posiadania trwałej niepełnosprawności?
Problem ten wymaga pilnej interwencji legislacyjnej i systemowych rozwiązań, które zapewnią osobom niepełnosprawnym stabilność i pewność w zakresie ich sytuacji prawnej oraz dostępu do świadczeń.
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7720 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.114.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8399 wniesioną przez Pana Posła Kamila Wnuka wraz
z grupą posłów 7 marca 2025 r. „w sprawie zasad orzekania o znacznym stopniu
niepełnosprawności w przypadku osób z trwałymi niepełnosprawnościami”, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Kwestię wydawania przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzeczeń
o stopniu niepełnosprawności na stałe lub na czas określony, a także kryteria wydawania
orzeczeń na wskazane okresy uregulowano przepisami rozporządzenia Ministra
Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2015 r. w sprawie orzekania
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857).
W myśl § 3 ust. 4-6 przywołanego rozporządzenia naruszenie sprawności organizmu uważa
się za:
trwałe (stałe) – jeżeli według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje poprawy;
okresowe – jeżeli według wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia.
Stopień niepełnosprawności osoby zainteresowanej orzeka się na czas określony lub na
stałe.
Treść cytowanych przepisów stanowi, że okres, na jaki wydaje się orzeczenie o stopniu
niepełnosprawności determinowany jest trwałością naruszonej sprawności organizmu
(kryterium medycznym), co nie jest równoznaczne z przyjęciem, iż jest to jedyne kryterium.
W analizowanym zakresie za punkt wyjścia uznać należy art. 4 ust. 1-4 ustawy z dnia 27
sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, ze zm., dalej jako: „ustawa o rehabilitacji”),
zawierający definicje stopni niepełnosprawności. Z definicji tych wynika, że naruszenie
sprawności organizmu stanowi wyłącznie jedno z kryteriów wypełniających zakres pojęcia
„stopnia niepełnosprawności”.
Zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy o rehabilitacji niepełnosprawność oznacza trwałą lub
okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego
naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy.
O niepełnosprawności nie decyduje zatem jedynie biologiczny (medyczny) stan naruszenia
sprawności organizmu, ale też jego wpływ na zdolność do wypełniania ról społecznych,
w tym roli zawodowej. Oznacza to konieczność wykazania istnienia związku przyczynowego,
który wyraża się w bezpośrednim wpływie choroby, urazu lub wady na funkcjonowanie
społeczne i zawodowe jednostki.
Definicja stosowana przez polskiego ustawodawcę jest kompatybilna z zawartą w Konwencji
ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych, którą przyjęło Zgromadzenie Ogólne Narodów
Zjednoczonych 13 grudnia 2006 roku, a Polska ratyfikowała 6 września 2012 roku. Zgodnie
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z definicją zawartą w konwencji, niepełnosprawność ma charakter ewoluujący oraz
interaktywny i powstaje w interakcji z czynnikami środowiskowymi. Niepełnosprawność
definiowana jest zatem nie tyle przez samą chorobę, co raczej przez fakt napotykania w życiu
społecznym barier i możliwość ich przezwyciężania. System orzeczniczy zgodny z przyjętym
w konwencji paradygmatem niepełnosprawności powinien uwzględniać ten aspekt
zmienności funkcjonalnej, między innymi zakładając konieczność dokonywania w określnych
przedziałach czasowych oceny funkcjonalnej celem ustalenia, czy dana osoba nie potrzebuje
wsparcia innego, niż dotychczas jej oferowane.
Trzeba podkreślić, że orzekanie o niepełnosprawności, z uwzględnieniem jej stopnia, ma
zasadniczo odmienny charakter od ustalania rozpoznania choroby. O ile reprezentacjami
rozpoznań medycznych są modele kategorialne, to podejście takie nie jest efektywne i ma
znikomą użyteczność w postępowaniu o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Biorąc to pod uwagę, przy określaniu czasokresu, na jaki wydawane jest orzeczenie o stopniu
niepełnosprawności muszą być uwzględniane rodzaj i zakres ograniczeń funkcjonalnych,
będących konsekwencją naruszonej sprawności organizmu. Przesłankę do rozstrzygnięcia w
przedmiotowym zakresie stanowi ocena rokownicza, ustalona z prawdopodobieństwa
wystąpienia zmiany nie jedynie w stanie zdrowia, ale również w zakresie ograniczeń
funkcjonalnych orzekanej osoby, ustalonych na dzień wydania orzeczenia. W przypadku, gdy
stan zdrowia oraz ograniczenia funkcjonowania będące skutkiem naruszonej sprawności
organizmu mogą ulec poprawie w następstwie m.in. oddziaływań leczniczych i
rehabilitacyjnych, orzeczenie o niepełnosprawności wydaje się na czas określony, a w
przeciwnym razie na stałe.
Opisana sytuacja może mieć miejsce np. w przypadku osób po amputacji podudzia, gdzie
rehabilitacja jest procesem długim i złożonym, ale ostatecznie prowadzącym do poprawy
i usamodzielnienia. We wskazanym przypadku, w okresie bezpośrednio następującym po
zabiegu, zasadnym jest zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas
zakończenia rehabilitacji i nauczenia się przez nią chodzenia w protezie, natomiast w dalszej
kolejności do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. We wskazanym przypadku
trudno uznać, że amputacja kończyny stanowi podstawę do zakwalifikowania osoby do
znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, choć samo naruszenie sprawności
organizmu ma trwały charakter. Po upływie okresu na jaki wydano orzeczenie, dana osoba
może zawnioskować o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na
dalszy okres.
Obowiązujące przepisy w systemie orzekania o niezdolności do pracy realizowanym przez
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przewidują orzekania o niezdolności do pracy na stałe,
lecz jedynie na czasowo, przy czym granice tego okresu są ustawowo określone.
Aktualnie w celu standaryzacji zasad orzekania o niepełnosprawności osób i ustalania
okresu, na jaki winno zostać wydane orzeczenie o niepełnosprawności osób, u których
rozpoznano rzadką chorobę genetyczną o jednorodnym przebiegu, nie rokująca poprawy,
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych podjął działania dotyczące
opracowania w tym zakresie wytycznych dla zespołów. 21 marca 2025 r. Zespołom do Spraw
Orzekania o Niepełnosprawności przekazano wytyczne, jako narzędzie wspomagające
proces podejmowania decyzji przez lekarzy – członków zespołów do spraw orzekania
o niepełnosprawności w przedmiocie kwalifikacji dzieci do osób niepełnosprawnych na
okres do ukończenia 16 roku życia, dotyczące wyodrębnienia grupy schorzeń genetycznych
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
o jednorodnym przebiegu, nie rokujących zgodnie z aktualną wiedzą medyczną poprawy
klinicznej ani funkcjonalnej.
Prawidłowość i jednolitość stosowania przepisów, standardów i procedur postępowania
w sprawach dotyczących orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności
podlega, w ramach nadzoru, kontroli Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych na podstawie art. 6c ust. 2 pkt 2 ustawy o rehabilitacji oraz kontroli
wojewody nad powiatowymi zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności (art. 6c
ust. 6).
Aktualnie nie jest planowane wprowadzenie zmian w przepisach regulujących tryb
postępowania w sprawach z odwołania od orzeczenia wydanego przez powiatowy oraz
wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --