Interpelacja nr 8384
Interpelacja w sprawie problemów związanych z jednolitym stosowaniem zarządzenia nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie problemów związanych z jednolitym stosowaniem zarządzenia nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR
Interpelacja nr 8384
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie problemów związanych z jednolitym stosowaniem zarządzenia nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska
Data wpływu: 26-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
działając w oparciu o przepis art. 20 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, składam interpelację w sprawie praktyki zawierania nowych umów dzierżawy w trybie bezprzetargowym (w trybie tzw. przedłużania umów dzierżawy) z dotychczasowymi dzierżawcami.
Podstawą tej interpelacji jest wystąpienie Związku Pracodawców-Dzierżawców i Właścicieli Ziemskich w Bydgoszczy. W treści tego wystąpienia związek sygnalizuje problemy związane z jednolitym stosowaniem zarządzenia nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR po zmianach wprowadzonych zarządzeniem nr 54/2024/Z Dyrektora Generalnego KOWR z dnia 3.10.2024 r. Z informacji przedstawionych przez związek wynika, że proponowane warunki zawarcia nowych umów dzierżawy (przedłużenia umowy) nie korelują z wytycznymi płynącymi z treści ww. zarządzenia w sprawie wykonywania umów dzierżawy, w szczególności ze zmianami wprowadzonymi zarządzeniem nr 54. Opisany w piśmie związku przypadek tej spółki wydaje się reprezentatywnym stanem faktycznym, który pozwala na prezentację szerszego problemu dotyczącego wszystkich dzierżawców. Mając na uwadze, że minister rolnictwa i rozwoju wsi sprawuje ustawowy nadzór nad działalnością KOWR, zwracam się do Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania.
Pierwsze pytanie: Czy zasada, że umowy dla dzierżawców prowadzących produkcję roślinną powinny być przedłużane na okresy bliższe 10 lat, a dla produkcji zwierzęcej - na okresy bliższe 20 lat, ma charakter obligatoryjny, czy pozostawia KOWR możliwość dowolności w podejmowanych decyzjach, szczególnie przez dyrektorów oddziałów terenowych KOWR?
Wydaje się, że obowiązujące regulacje wewnętrzne wprowadzane zarządzeniami Dyrektora Generalnego KOWR - wytyczne w sprawie wykonywania umowy dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, mimo że nie tworzą reżimu prawnego, winny wyznaczać jednak jednolite zasady i standardy postępowania KOWR w zakresie rozdysponowywania nieruchomości z Zasobu oraz zakres kompetencji dyrektorów OT KOWR i ich zastępców. Przykładowo należy wskazać na użyte sformułowanie w zarządzeniu Dyrektora Generalnego KOWR nr 54/2024/Z o treści: „Przedłużenie umów na wskazane wyżej okresy stanowić powinno generalną zasadę przy rozpatrywaniu wniosków dzierżawców”. Treść tej wytycznej wydaje się wskazać na to, że wytyczne dyrektora generalnego KOWR nie stanowią abstrakcyjnego dokumentu zawieszonego w organizacyjnej i kompetencyjnej próżni, ale wyznaczają zasady i sposób dysponowania gruntami z ZWRSP, obowiązujące tak kierownictwo KOWR i dyrektorów terenowych, ale jednocześnie określają granice możliwych oczekiwań potencjalnych dzierżawców tych nieruchomości. Trudno uznać, aby ustalone przez dyrektora generalnego KOWR zasady wydzierżawiania gruntów z ZWRSP pozostawiały dowolność w decyzjach dyrektorów terenowych KOWR. W tym kontekście należałoby postawić dalej idące pytanie, czy ewentualne przypadki decyzji niezgodnych z wytycznymi KOWR mogą być traktowane jako przekraczające udzielone im kompetencje ze wszystkimi skutkami prawnymi.
Drugie pytanie dotyczy sytuacji dzierżawców – producentów produkcji zwierzęcej w relacji z KOWR w procedurze „przedłużania umowy dzierżawy”. Odczytując wprost założenia płynące z zarządzenia nr 54 wypada przyjąć, że wytyczne istotnie preferują w zakresie „przedłużania” umów (zwarcia nowej bez przetargu) dzierżawców realizujących produkcję zwierzęcą. Przy czym mając na uwadze ustalony w wytycznych okres „przedłużenia” od 10 do 20 lat to winno ono nastąpić na okres maksymalny lub zbliżony do niego. Tłumacząc to wskazanie wytycznych należy właściwie wyjaśnić pojęcie „zbliżony do niego (okresu maksymalnego), a w tym zakresie korzystam z definicji słownika języka polskiego. Słownik ten definiuje pojęcie „zbliżony” jako mający podobne cechy, właściwości; niewiele się różniący, podobny. Oznaczałoby to, że okres przedłużenia umowy dzierżawcy prowadzącego produkcję zwierzęcą nie może odbiegać od okresu maksymalnego 20 lat, a zatem wydaje się, że nie powinna to być granica czasowa niższa aniżeli 18 lat. Uprzejmie proszę o wyjaśnienie użytego pojęcia okres maksymalny lub zbliżony do niego.
Powyższe wątpliwości implikują kolejne pytanie – a mianowicie: Czy KOWR może przedłużyć umowę dzierżawy na okres bliższy 10 lat lub 20 lat dla podmiotu prowadzącego produkcję zwierzęcą na dużą skalę, mimo że poniesiono znaczne nakłady inwestycyjne na budynki dzierżawione, bez podania szczegółowego uzasadnienia dla podjęcia takiej decyzji w zakresie „przedłużenia umowy dzierżawy”?
Postawione wyżej pytanie wiąże się nierozerwalnie z omawianym wyżej zagadnieniem kryterium czasowego dla podmiotu prowadzącego produkcję zwierzęcą. Wytyczne wyraźnie preferują czasowo w zakresie „przedłużenia” umowy (zwarcia nowej bez przetargu) dzierżawcę będącym producentem zwierząt. Wytyczne wyraźnie nakazują stosować przy przedłużeniu okres maksymalny lub zbliżony do maksymalnego, który wynosi lat 20. Przy czym wytyczne nie posługują się skalą produkcji zwierzęcej, lecz samym rodzajem produkcji. W tym miejscu należy wskazać, że preferowanie produkcji zwierzęcej jest wyraźnie widoczne w kontekście wprowadzonej zmiany w stosunku do poprzednich wytycznych w tym zakresie. Wskazane w pytaniu kryterium „poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych na budynki dzierżawione” w wytycznych stanowi przesłankę „przedłużenia umowy dzierżawy” na okres dłuższy aniżeli 20 lat. Odpowiadając zatem na powyższe zadane pytanie, wydaje się, że należałoby uznać, że przedłużenie umowy dla podmiotu prowadzącego produkcję zwierzęcą nie powinno być krótsze co do zasady aniżeli 18 lat, a w sytuacji podmiotu, który poniósł znaczne nakłady inwestycyjne możliwe jest „przedłużenie umowy” na okres przekraczający lat 20.
Kolejny problem sygnalizowany przez związek dotyczy uprawnienia KOWR polegającego na możliwości zaproponowania dzierżawcy dodatkowego wyłączenia gruntów o powierzchni do 10% powierzchni użytków rolnych znajdujących się aktualnie w dzierżawie..."? Wytyczne obowiązujące po wydaniu przez Dyrektora Generalnego KOWR zarządzenia nr 54/2024/Z przewidują w szczególnie uzasadnionych przypadkach, np. zapotrzebowania na grunty rolne, możliwość zaproponowania dzierżawcy dodatkowego wyłączenie gruntów o obszarze do 10% powierzchni użytków rolnych, ale aktualnie będących w dzierżawie. Jest to uprawnienie fakultatywne przysługujące KOWR. O ile takie wyłączenie nie jest planowane w chwili zawierania nowej umowy bez przetargu („przedłużenia umowy”) to jak wynika z dalszej treści wytycznych taka możliwość winna zostać uregulowana w umowie dzierżawy. Istotne dla omówienia całego problemu „przedłużania umów” pozostaje to, że dyrektor generalny KOWR zdecydował w swym zarządzeniu nr 54/2024, że łączna powierzchnia planowanych do wyłączenia gruntów planowanych do wyłączenia oraz gruntów już wcześniej wyłączonych z aktualnie obowiązującej umowy dzierżawy nie może przekroczyć 50% powierzchnie pierwotnie wydzierżawionej. Pozostaje pytanie, jak rozumieć to sformułowanie. Literalna analiza tekstu zarządzenia nr 54/2024 wskazuje, że pojęcie „pierwotnie wydzierżawienia” należy odnosić do pierwszego stosunku prawnego (dzierżawy) obejmującego ten sam przedmiot dzierżawy, czyli pierwszy obszar gruntów, który mógł ulec w trakcie dzierżawy zmianie wskutek pomniejszenie lub też powiększenia.
Zakładając, że raczej nie dochodziło w trakcie dzierżaw do powiększania przedmiotu dzierżaw, a raczej do ich systematycznego zmniejszania to taka interpretacja wydaje się trafna z uwagi na to, że stwarza KOWR możliwość wyłączenia z aktualnie posiadanej przez dzierżawcę powierzchni gruntów większego areału do ponownego zagospodarowania. Jednak należy przyjąć, że w konsekwencji takiego ujmowania pojęcia „pierwotnie wydzierżawienia” nie powinna mieć żadnego znaczenia ilość ewentualnie wykupionych gruntów przez dzierżawcę. Inne rozumienie pojęcia „pierwotnie wydzierżawienia”, które uwzględniałoby w jakikolwiek sposób wykupione grunty prowadziłoby do możliwości swobodnej manipulacji w poszczególnych przypadkach. Niestety związek sygnalizuje, że praktyką KOWR przy procesowaniu przedłużenia umów było nawiązywanie do ilości wykupionych gruntów lub posiadanych z innych tytułów, co ma uzasadniać niekorzystne dla nich rozwiązania i zmniejszania dzierżawionego areału przy kolejnych przedłużaniach dzierżaw. Wobec tego zachodzi pytanie, czy przy przedłużaniu można nawiązywać do ogólnej ilości pozostającej w posiadaniu dzierżawcy czy tylko do powierzchni areału przez niego dzierżawionego.
Wielkość wyłączenia 10% (w limicie 50% pierwotnej pow.) jest jednak limitowana określonymi przesłankami wskazanymi w wytycznych. Oznacza to, że KOWR nie może automatycznie i abstrakcyjnie określić wielkości wyłączenia, lecz wydaje się, że podejmując decyzje o wyłączeniu przekraczającym 30% musi mieć na uwadze wszelkie uwarunkowania dotyczące aktualnego dzierżawcy. Oznaczałoby to, że w pierwszej kolejności KOWR winien ustalić, wyjaśnić i uwzględnić interes dzierżawcy przy określeniu wielkości wyłączenia gruntów. Kwestia ta pozostaje do wyjaśnienia, albowiem może ona doprowadzić do merytorycznej samokontroli wykonywanej przez poszczególne oddziały terenowe KOWR a jednocześnie stanowić dla dzierżawców podstawę do kontroli wykonywania przez dyrektorów terenowych udzielonych im pełnomocnictw, których zakres wyznacza również treść regulacji wewnętrznych obowiązujących w KOWR. W tej sytuacji na przykładzie sygnalizowanego problemu przez związek należy postawić pytanie, czy dodatkowe wyłączenie gruntów przez KOWR może zostać zaproponowane wyłącznie na podstawie przesłanek formalnych, takich jak zapotrzebowanie na grunty zgłaszane przez indywidualnych rolników, czy również powinno uwzględniać argumenty przedstawione przez dzierżawcę dotyczące specyfiki jego działalności? Wydaje się, że odpowiedź na to pytanie została zawarta w pkt 3. Wytycznych, które po zmianie (por. - zarządzenie nr 54/2024) nie dają uprawnienia dla OT do zastosowanie jedynie tego kryterium. Wytyczne wyraźnie wskazują, że co do zasady w stosunku do umów dzierżawy, z których dokonano wyłączenia co najmniej 30% pow. nie dokonuje się wyłączenia kolejnej powierzchni. Jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w tym zapotrzebowania na grunty rolne (trudno w praktyce przyjąć, że jest inaczej) i braku gruntów rolnych w ZWRSP na terenie gminy etc. KOWR może zaproponować dodatkowe wyłączenia do 10% pow. aktualnie dzierżawionej nie więcej niż 50% obszaru pierwotnego. Przy czym wytyczne wskazują, że przy wyłączaniu należy mieć na uwadze wszelkie uwarunkowania dotyczące dzierżawcy ("Podejmując decyzję o wyłączeniu z umowy dzierżawy gruntów przekraczających 30% powierzchni pierwotnie wydzierżawionej należy mieć na uwadze wszelkie uwarunkowania związane z produkcją rolniczą"). Zachodzi pytanie, czy KOWR nie powinien w takim przypadku skorzystać z niezależnego rzeczoznawcy, który oceniłby sytuację dzierżawcy pod kątem możliwości kontynuowania przez niego dotychczasowego profilu działalności, w tym w szczególności preferowanej produkcji zwierzęcej zachowania zasad racjonalnego gospodarowania.
Odpowiedzi na powyższe pytania związane z „przedłużaniem umów dzierżawy” mają istotne znaczenie dla wyjaśnienie sytuacji wszystkich dzierżawców, niezależnie do wielkości powierzchni dzierżaw, ale również tych, których profil produkcji jest preferowany (produkcja zwierzęca etc.). W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o wyjaśnienie wątpliwości w przedstawionych wyżej zagadnieniach. Usunięcie wątpliwości interpretacyjnych we wskazanych zagadnieniach jest konieczne dla usunięcia stanu niepewności prawnej dzierżawców oraz stosowania przez KOWR jednolitych standardów, o których wspominał na spotkaniu w Sejmie z-ca dyrektora generalnego Pan Tomasz Ciodyk.
Jednocześnie proszę o dokonanie oceny prawidłowości rozwiązania przyjętego przez KOWR w zakresie stosowania przez dyrektorów oddziałów terenowych ich kompetencji przyznanych im na mocy pełnomocnictw dyrektora generalnego KOWR do podejmowania decyzji w sprawach dzierżaw nie przekraczających 300 ha. W szczególności wyjaśnienia wymaga to, czy w tych przypadkach dyrektor generalny KOWR nie powinien wykonywać realnie i efektywnie swych czynności kontrolnych w ramach ogólnej kompetencji jako osoby zarządzającej tą instytucją w zakresie stosowania jednolitych standardów wydzierżawiania nieruchomości rolnych.
Interpelacja nr 8384
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie problemów związanych z jednolitym stosowaniem zarządzenia nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska
Data wpływu: 26-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
działając w oparciu o przepis art. 20 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, składam interpelację w sprawie praktyki zawierania nowych umów dzierżawy w trybie bezprzetargowym (w trybie tzw. przedłużania umów dzierżawy) z dotychczasowymi dzierżawcami.
Podstawą tej interpelacji jest wystąpienie Związku Pracodawców-Dzierżawców i Właścicieli Ziemskich w Bydgoszczy. W treści tego wystąpienia związek sygnalizuje problemy związane z jednolitym stosowaniem zarządzenia nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR po zmianach wprowadzonych zarządzeniem nr 54/2024/Z Dyrektora Generalnego KOWR z dnia 3.10.2024 r. Z informacji przedstawionych przez związek wynika, że proponowane warunki zawarcia nowych umów dzierżawy (przedłużenia umowy) nie korelują z wytycznymi płynącymi z treści ww. zarządzenia w sprawie wykonywania umów dzierżawy, w szczególności ze zmianami wprowadzonymi zarządzeniem nr 54. Opisany w piśmie związku przypadek tej spółki wydaje się reprezentatywnym stanem faktycznym, który pozwala na prezentację szerszego problemu dotyczącego wszystkich dzierżawców. Mając na uwadze, że minister rolnictwa i rozwoju wsi sprawuje ustawowy nadzór nad działalnością KOWR, zwracam się do Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania.
Pierwsze pytanie: Czy zasada, że umowy dla dzierżawców prowadzących produkcję roślinną powinny być przedłużane na okresy bliższe 10 lat, a dla produkcji zwierzęcej - na okresy bliższe 20 lat, ma charakter obligatoryjny, czy pozostawia KOWR możliwość dowolności w podejmowanych decyzjach, szczególnie przez dyrektorów oddziałów terenowych KOWR?
Wydaje się, że obowiązujące regulacje wewnętrzne wprowadzane zarządzeniami Dyrektora Generalnego KOWR - wytyczne w sprawie wykonywania umowy dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, mimo że nie tworzą reżimu prawnego, winny wyznaczać jednak jednolite zasady i standardy postępowania KOWR w zakresie rozdysponowywania nieruchomości z Zasobu oraz zakres kompetencji dyrektorów OT KOWR i ich zastępców. Przykładowo należy wskazać na użyte sformułowanie w zarządzeniu Dyrektora Generalnego KOWR nr 54/2024/Z o treści: „Przedłużenie umów na wskazane wyżej okresy stanowić powinno generalną zasadę przy rozpatrywaniu wniosków dzierżawców”. Treść tej wytycznej wydaje się wskazać na to, że wytyczne dyrektora generalnego KOWR nie stanowią abstrakcyjnego dokumentu zawieszonego w organizacyjnej i kompetencyjnej próżni, ale wyznaczają zasady i sposób dysponowania gruntami z ZWRSP, obowiązujące tak kierownictwo KOWR i dyrektorów terenowych, ale jednocześnie określają granice możliwych oczekiwań potencjalnych dzierżawców tych nieruchomości. Trudno uznać, aby ustalone przez dyrektora generalnego KOWR zasady wydzierżawiania gruntów z ZWRSP pozostawiały dowolność w decyzjach dyrektorów terenowych KOWR. W tym kontekście należałoby postawić dalej idące pytanie, czy ewentualne przypadki decyzji niezgodnych z wytycznymi KOWR mogą być traktowane jako przekraczające udzielone im kompetencje ze wszystkimi skutkami prawnymi.
Drugie pytanie dotyczy sytuacji dzierżawców – producentów produkcji zwierzęcej w relacji z KOWR w procedurze „przedłużania umowy dzierżawy”. Odczytując wprost założenia płynące z zarządzenia nr 54 wypada przyjąć, że wytyczne istotnie preferują w zakresie „przedłużania” umów (zwarcia nowej bez przetargu) dzierżawców realizujących produkcję zwierzęcą. Przy czym mając na uwadze ustalony w wytycznych okres „przedłużenia” od 10 do 20 lat to winno ono nastąpić na okres maksymalny lub zbliżony do niego. Tłumacząc to wskazanie wytycznych należy właściwie wyjaśnić pojęcie „zbliżony do niego (okresu maksymalnego), a w tym zakresie korzystam z definicji słownika języka polskiego. Słownik ten definiuje pojęcie „zbliżony” jako mający podobne cechy, właściwości; niewiele się różniący, podobny. Oznaczałoby to, że okres przedłużenia umowy dzierżawcy prowadzącego produkcję zwierzęcą nie może odbiegać od okresu maksymalnego 20 lat, a zatem wydaje się, że nie powinna to być granica czasowa niższa aniżeli 18 lat. Uprzejmie proszę o wyjaśnienie użytego pojęcia okres maksymalny lub zbliżony do niego.
Powyższe wątpliwości implikują kolejne pytanie – a mianowicie: Czy KOWR może przedłużyć umowę dzierżawy na okres bliższy 10 lat lub 20 lat dla podmiotu prowadzącego produkcję zwierzęcą na dużą skalę, mimo że poniesiono znaczne nakłady inwestycyjne na budynki dzierżawione, bez podania szczegółowego uzasadnienia dla podjęcia takiej decyzji w zakresie „przedłużenia umowy dzierżawy”?
Postawione wyżej pytanie wiąże się nierozerwalnie z omawianym wyżej zagadnieniem kryterium czasowego dla podmiotu prowadzącego produkcję zwierzęcą. Wytyczne wyraźnie preferują czasowo w zakresie „przedłużenia” umowy (zwarcia nowej bez przetargu) dzierżawcę będącym producentem zwierząt. Wytyczne wyraźnie nakazują stosować przy przedłużeniu okres maksymalny lub zbliżony do maksymalnego, który wynosi lat 20. Przy czym wytyczne nie posługują się skalą produkcji zwierzęcej, lecz samym rodzajem produkcji. W tym miejscu należy wskazać, że preferowanie produkcji zwierzęcej jest wyraźnie widoczne w kontekście wprowadzonej zmiany w stosunku do poprzednich wytycznych w tym zakresie. Wskazane w pytaniu kryterium „poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych na budynki dzierżawione” w wytycznych stanowi przesłankę „przedłużenia umowy dzierżawy” na okres dłuższy aniżeli 20 lat. Odpowiadając zatem na powyższe zadane pytanie, wydaje się, że należałoby uznać, że przedłużenie umowy dla podmiotu prowadzącego produkcję zwierzęcą nie powinno być krótsze co do zasady aniżeli 18 lat, a w sytuacji podmiotu, który poniósł znaczne nakłady inwestycyjne możliwe jest „przedłużenie umowy” na okres przekraczający lat 20.
Kolejny problem sygnalizowany przez związek dotyczy uprawnienia KOWR polegającego na możliwości zaproponowania dzierżawcy dodatkowego wyłączenia gruntów o powierzchni do 10% powierzchni użytków rolnych znajdujących się aktualnie w dzierżawie..."? Wytyczne obowiązujące po wydaniu przez Dyrektora Generalnego KOWR zarządzenia nr 54/2024/Z przewidują w szczególnie uzasadnionych przypadkach, np. zapotrzebowania na grunty rolne, możliwość zaproponowania dzierżawcy dodatkowego wyłączenie gruntów o obszarze do 10% powierzchni użytków rolnych, ale aktualnie będących w dzierżawie. Jest to uprawnienie fakultatywne przysługujące KOWR. O ile takie wyłączenie nie jest planowane w chwili zawierania nowej umowy bez przetargu („przedłużenia umowy”) to jak wynika z dalszej treści wytycznych taka możliwość winna zostać uregulowana w umowie dzierżawy. Istotne dla omówienia całego problemu „przedłużania umów” pozostaje to, że dyrektor generalny KOWR zdecydował w swym zarządzeniu nr 54/2024, że łączna powierzchnia planowanych do wyłączenia gruntów planowanych do wyłączenia oraz gruntów już wcześniej wyłączonych z aktualnie obowiązującej umowy dzierżawy nie może przekroczyć 50% powierzchnie pierwotnie wydzierżawionej. Pozostaje pytanie, jak rozumieć to sformułowanie. Literalna analiza tekstu zarządzenia nr 54/2024 wskazuje, że pojęcie „pierwotnie wydzierżawienia” należy odnosić do pierwszego stosunku prawnego (dzierżawy) obejmującego ten sam przedmiot dzierżawy, czyli pierwszy obszar gruntów, który mógł ulec w trakcie dzierżawy zmianie wskutek pomniejszenie lub też powiększenia.
Zakładając, że raczej nie dochodziło w trakcie dzierżaw do powiększania przedmiotu dzierżaw, a raczej do ich systematycznego zmniejszania to taka interpretacja wydaje się trafna z uwagi na to, że stwarza KOWR możliwość wyłączenia z aktualnie posiadanej przez dzierżawcę powierzchni gruntów większego areału do ponownego zagospodarowania. Jednak należy przyjąć, że w konsekwencji takiego ujmowania pojęcia „pierwotnie wydzierżawienia” nie powinna mieć żadnego znaczenia ilość ewentualnie wykupionych gruntów przez dzierżawcę. Inne rozumienie pojęcia „pierwotnie wydzierżawienia”, które uwzględniałoby w jakikolwiek sposób wykupione grunty prowadziłoby do możliwości swobodnej manipulacji w poszczególnych przypadkach. Niestety związek sygnalizuje, że praktyką KOWR przy procesowaniu przedłużenia umów było nawiązywanie do ilości wykupionych gruntów lub posiadanych z innych tytułów, co ma uzasadniać niekorzystne dla nich rozwiązania i zmniejszania dzierżawionego areału przy kolejnych przedłużaniach dzierżaw. Wobec tego zachodzi pytanie, czy przy przedłużaniu można nawiązywać do ogólnej ilości pozostającej w posiadaniu dzierżawcy czy tylko do powierzchni areału przez niego dzierżawionego.
Wielkość wyłączenia 10% (w limicie 50% pierwotnej pow.) jest jednak limitowana określonymi przesłankami wskazanymi w wytycznych. Oznacza to, że KOWR nie może automatycznie i abstrakcyjnie określić wielkości wyłączenia, lecz wydaje się, że podejmując decyzje o wyłączeniu przekraczającym 30% musi mieć na uwadze wszelkie uwarunkowania dotyczące aktualnego dzierżawcy. Oznaczałoby to, że w pierwszej kolejności KOWR winien ustalić, wyjaśnić i uwzględnić interes dzierżawcy przy określeniu wielkości wyłączenia gruntów. Kwestia ta pozostaje do wyjaśnienia, albowiem może ona doprowadzić do merytorycznej samokontroli wykonywanej przez poszczególne oddziały terenowe KOWR a jednocześnie stanowić dla dzierżawców podstawę do kontroli wykonywania przez dyrektorów terenowych udzielonych im pełnomocnictw, których zakres wyznacza również treść regulacji wewnętrznych obowiązujących w KOWR. W tej sytuacji na przykładzie sygnalizowanego problemu przez związek należy postawić pytanie, czy dodatkowe wyłączenie gruntów przez KOWR może zostać zaproponowane wyłącznie na podstawie przesłanek formalnych, takich jak zapotrzebowanie na grunty zgłaszane przez indywidualnych rolników, czy również powinno uwzględniać argumenty przedstawione przez dzierżawcę dotyczące specyfiki jego działalności? Wydaje się, że odpowiedź na to pytanie została zawarta w pkt 3. Wytycznych, które po zmianie (por. - zarządzenie nr 54/2024) nie dają uprawnienia dla OT do zastosowanie jedynie tego kryterium. Wytyczne wyraźnie wskazują, że co do zasady w stosunku do umów dzierżawy, z których dokonano wyłączenia co najmniej 30% pow. nie dokonuje się wyłączenia kolejnej powierzchni. Jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w tym zapotrzebowania na grunty rolne (trudno w praktyce przyjąć, że jest inaczej) i braku gruntów rolnych w ZWRSP na terenie gminy etc. KOWR może zaproponować dodatkowe wyłączenia do 10% pow. aktualnie dzierżawionej nie więcej niż 50% obszaru pierwotnego. Przy czym wytyczne wskazują, że przy wyłączaniu należy mieć na uwadze wszelkie uwarunkowania dotyczące dzierżawcy ("Podejmując decyzję o wyłączeniu z umowy dzierżawy gruntów przekraczających 30% powierzchni pierwotnie wydzierżawionej należy mieć na uwadze wszelkie uwarunkowania związane z produkcją rolniczą"). Zachodzi pytanie, czy KOWR nie powinien w takim przypadku skorzystać z niezależnego rzeczoznawcy, który oceniłby sytuację dzierżawcy pod kątem możliwości kontynuowania przez niego dotychczasowego profilu działalności, w tym w szczególności preferowanej produkcji zwierzęcej zachowania zasad racjonalnego gospodarowania.
Odpowiedzi na powyższe pytania związane z „przedłużaniem umów dzierżawy” mają istotne znaczenie dla wyjaśnienie sytuacji wszystkich dzierżawców, niezależnie do wielkości powierzchni dzierżaw, ale również tych, których profil produkcji jest preferowany (produkcja zwierzęca etc.). W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o wyjaśnienie wątpliwości w przedstawionych wyżej zagadnieniach. Usunięcie wątpliwości interpretacyjnych we wskazanych zagadnieniach jest konieczne dla usunięcia stanu niepewności prawnej dzierżawców oraz stosowania przez KOWR jednolitych standardów, o których wspominał na spotkaniu w Sejmie z-ca dyrektora generalnego Pan Tomasz Ciodyk.
Jednocześnie proszę o dokonanie oceny prawidłowości rozwiązania przyjętego przez KOWR w zakresie stosowania przez dyrektorów oddziałów terenowych ich kompetencji przyznanych im na mocy pełnomocnictw dyrektora generalnego KOWR do podejmowania decyzji w sprawach dzierżaw nie przekraczających 300 ha. W szczególności wyjaśnienia wymaga to, czy w tych przypadkach dyrektor generalny KOWR nie powinien wykonywać realnie i efektywnie swych czynności kontrolnych w ramach ogólnej kompetencji jako osoby zarządzającej tą instytucją w zakresie stosowania jednolitych standardów wydzierżawiania nieruchomości rolnych.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 11 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.8 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (11)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14696 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 19 marca 2025 r.
znak sprawy: DNI.mr.058.5.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 8384 Pani Poseł Iwony Marii Kozłowskiej
„w sprawie problemów związanych z jednolitym stosowaniem zarządzenia
nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR”.
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na ww. interpelację, uprzejmie informuję, co następuje.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 589, z późn. zm.),
Skarb Państwa powierzył Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa
(powoływanemu dalej jako „KOWR”), wykonywanie prawa własności i innych praw
rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 tej
ustawy. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 ww. ustawy KOWR, obejmując we władanie
powierzone składniki mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa
i obowiązki z nimi związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym
imieniu wykonuje związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne.
Podmiotem uprawnionym do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia
wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (powoływanego
dalej jako „ZWRSP”), jest zatem KOWR.
W celu udzielenia odpowiedzi na interpelację Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
wystąpiło do Centrali KOWR o przekazanie szczegółowych informacji. Odpowiadając
-- 1 of 7 --
na poszczególne pytania, zawarte w ww. interpelacji, uprzejmie informuję,
co następuje.
Ad 1) Na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wydłużenie okresu
dzierżawy następuje na nowych warunkach uzgodnionych z dzierżawcą, z tym
że czynsz nie może być niższy od dotychczasowego. Wydłużenie umowy dzierżawy
następuje bez przeprowadzania procedury przetargowej. Warunkiem przedłużenia
umowy jest w szczególności:
złożenie przez dzierżawcę oświadczenia o zamiarze dalszego dzierżawienia
nieruchomości, najpóźniej na 3 miesiące przed zakończeniem umowy dzierżawy
(art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy),
prawidłowe wywiązywanie się dzierżawcy ze zobowiązań wynikających
z umowy dzierżawy (w tym prowadzenia przez dzierżawcę racjonalnej
gospodarki rolnej na dzierżawionej nieruchomości),
wywiązywanie się dzierżawcy ze zobowiązań finansowych zarówno wobec
KOWR, jak i z innych zobowiązań związanych z przedmiotem dzierżawy,
wiarygodność finansowa dzierżawcy,
zabezpieczenie należności KOWR.
Każda umowa podlega odrębnej analizie, w szczególności pod względem zasadności
jej kontynuowania w dotychczasowym lub zmienionym kształcie, przy uwzględnieniu
sytuacji dzierżawcy i specyfiki prowadzonej przez niego działalności rolniczej
(m.in. profil prowadzonej produkcji rolniczej, areał gruntów stanowiący zaplecze bazy
paszowej, wielkość zatrudnienia) oraz zapotrzebowania na grunty ze strony
okolicznych rolników. Na warunki dalszej dzierżawy mają także wpływ ustalenia z
przeprowadzonej kontroli dzierżawionej nieruchomości. Nie oznacza to, że KOWR
na wniosek dzierżawcy automatycznie przedłuża każdą umowę dzierżawy,
bez rozpatrzenia innych aspektów wiążących się z jej wykonywaniem.
Mając na uwadze ustawowe zadania KOWR (m.in. tworzenie warunków
sprzyjających racjonalnemu wykorzystaniu potencjału produkcyjnego ZWRSP,
zabezpieczenie majątku Skarbu Państwa, popieranie organizowania na gruntach
Skarbu Państwa gospodarstw rolnych), szczególnego znaczenia nabiera konieczność
-- 2 of 7 --
zagwarantowania trwałości umów dzierżawy. Skarb Państwa reprezentowany przez
KOWR powinien stwarzać dzierżawcom stabilne warunki gospodarowania. Oznacza
to m.in. umożliwienie przedłużenia umów na kolejne okresy, co jest uzasadnione
gospodarczo i społecznie. Horyzont czasowy umowy dzierżawy jest szczególnie
istotny w zakresie ponoszenia wydatków na remonty budynków i budowli
znajdujących się na przedmiocie dzierżawy, zdolności kredytowej gospodarstw
rolnych, czy też możliwości ubiegania się o pomoc w ramach programów Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zarządzenia Dyrektora Generalnego KOWR w sprawie wydzierżawiania
nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz wykonywania umowy
dzierżawy nieruchomości ZWRSP stanowią ramowe zasady postępowania dla
oddziałów terenowych KOWR. Dyrektorzy oddziałów terenowych KOWR, w ramach
udzielonych im pełnomocnictw przez Dyrektora Generalnego KOWR, posiadają
autonomię decyzyjną w zakresie gospodarowania nieruchomościami ZWRSP,
położonymi na terenie działania tych oddziałów, w tym wydłużania umów dzierżawy
o powierzchni nie większej niż 300 ha.
Wytyczne i zasady wprowadzone zarządzeniem nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego KOWR z dnia 3 października 2024 r. ujednolicają i porządkują kwestie
dotyczące procedury wydłużania umów dzierżawy i wyłączania z przedmiotu
dzierżawy gruntów do odrębnego zagospodarowania w odniesieniu do wszystkich
podmiotów dzierżawiących nieruchomości rolne z ZWRSP. Stanowią tym samym
realizację nadrzędnego celu, jakim jest konieczność zapewnienia w procesie
przedłużania umów dzierżawy równego traktowania wszystkich dzierżawców,
niezależnie od formy prowadzenia przez nich działalności rolniczej.
Ad 2) Przedłużanie umów dzierżawy na okresy wskazane w zarządzeniu
nr 54/2024/Z Dyrektora Generalnego KOWR stanowi generalną zasadę przy
rozpatrywaniu przez oddziały terenowe KOWR wniosków dzierżawców. Umowy
mogą być przedłużane zarówno na okres krótszy niż 10 lat, jak i na okres dłuższy niż
20 lat. W praktyce, nie sposób jednak przewidzieć wszystkich sytuacji i na ich
podstawie opracować warianty możliwych scenariuszy.
-- 3 of 7 --
Każda decyzja dyrektora oddziału terenowego KOWR co do ewentualnego
przedłużenia umowy dzierżawy oraz przedstawienia dzierżawcy nowych warunków,
na jakich umowa mogłaby być kontynuowana, poprzedzona jest analizą wszystkich
kwestii związanych z całością sprawy. Dlatego też ww. oddziały szczegółowo badają
każdą umowę dzierżawy, specyfikę i wielkość prowadzonej w gospodarstwie
dzierżawcy produkcji w oparciu o nieruchomości objęte umową dzierżawy zawartą z
KOWR oraz o grunty stanowiące ich własność oraz dzierżawione od innych
podmiotów. Na tej podstawie przedstawiają dzierżawcom nowe warunki, na jakich
umowa może być kontynuowana. Wobec różnych uwarunkowań formalno-
prawnych, gospodarczych i organizacyjnych, przedłużenie umowy dzierżawy może
nastąpić na okres maksymalny, tj. o kolejne 20 lat. W odniesieniu do niektórych
nieruchomości uzasadnione może być jednak przedłużenie umowy na okres zbliżony
do okresu maksymalnego, wynoszącego 20 lat. Wydłużenie umowy np. o 19 lat, czy
też np. o 17 lat mieści się w przedziale określonym w zarządzeniu nr 54/2024/Z i
byłby wówczas okresem zbliżonym do okresu maksymalnego.
Kolejną generalną zasadą wynikającą z zarządzenia nr 54/2024/Z jest stworzenie
możliwości realizacji przez KOWR wyłączania z umów dzierżawy gruntów
do odrębnego zagospodarowania (głównie na potrzeby gospodarstw rodzinnych),
o powierzchni co najmniej 30% powierzchni pierwotnie wydzierżawionej (tj. objętej
umową dzierżawy w dniu jej zawarcia). W szczególne uzasadnionych przypadkach
wskazanych w tym zarządzeniu, możliwe jest dokonanie wyłączenia z umowy
dzierżawy dodatkowych gruntów, do 10% powierzchni użytków rolnych
znajdujących się aktualnie w dzierżawie (obok zrealizowanych już wyłączeń 30%).
Wskazany w tym zarządzeniu limit wyłączeń z umowy dzierżawy obejmujący 50%
powierzchni pierwotnie wydzierżawionej ma zastosowanie jedynie do przypadków,
gdy z umowy w trakcie jej trwania dokonano już wyłączenia gruntów stanowiących
więcej niż 30% powierzchni pierwotnie wydzierżawionej, a dodatkowe wyłączenie
gruntów do 10% powierzchni użytków rolnych znajdujących się aktualnie
w dzierżawie skutkowałoby tym, że suma wszystkich wyłączeń przekroczy 50%
powierzchni pierwotnie wydzierżawionej. Jednakże na podkreślenie zasługuje fakt,
że przy ustalaniu powierzchni wyłączonej z przedmiotu dzierżawy nie uwzględnia się
powierzchni gruntów nabytych przez dzierżawcę z danej umowy w trybie
pierwszeństwa w nabyciu. Zatem przy procedowaniu wniosku dzierżawcy
-- 4 of 7 --
o przedłużenie umowy oddziały terenowe KOWR szczegółowo analizują
dotychczasowe wyłączenia nieruchomości z przedmiotu dzierżawy w trakcie trwania
umowy, tj. na jaki cel takie grunty były wyłączone i o jakiej powierzchni, ile gruntów
nabył dzierżawca w pierwszeństwie oraz jakie jest zapotrzebowanie na grunty
ze strony rolników indywidualnych.
Jak poinformował KOWR nie przewiduje on korzystania z pomocy rzeczoznawcy,
który: „oceniłby sytuację dzierżawcy pod kątem możliwości kontynuowania przez niego
dotychczasowego profilu działalności, w tym w szczególności preferowanej produkcji
zwierzęcej zachowania zasad racjonalnego gospodarowania”. Zgodnie z przepisami ww.
ustawy z dnia 19 października 1991 r., KOWR w terminie miesiąca od złożenia przez
dzierżawcę oświadczenia, ma obowiązek przedstawienia dzierżawcy warunków
dalszej dzierżawy (tj. co do przedmiotu dzierżawy, wysokości czynszu, okresu
dzierżawy) albo poinformowania dzierżawcy, że umowa nie zostanie przedłużona.
Strony umowy mają czas na uzgodnienie ostatecznych warunków dalszej dzierżawy
do końca okresu obowiązywania umowy. W przypadku nieosiągnięcia porozumienia
przez strony umowy, co do warunków dalszej dzierżawy w okresie jej trwania
– umowa wygasa.
Przypadek wskazany w interpelacji przez Panią Poseł dotyczy procedowania przez
Oddział Terenowy KOWR w Bydgoszczy sprawy przedłużenia umowy dzierżawy,
obejmującej nieruchomości o powierzchni prawie 315 ha, położone w obrębach
Borówno, Gądecz, Trzeciewiec, Włoki, na terenie Gminy Dobrcz, w powiecie
bydgoskim, zawartej z „Gosp-Rol” sp. z o.o. Z informacji przekazanych przez KOWR
wynika, że pierwotnie wydzierżawiona powierzchnia nieruchomości wynosiła
828,9600 ha. W trakcie trwania umowy spółka zakupiła w ramach pierwszeństwa
w nabyciu 406,1304 ha. Natomiast z przedmiotu dzierżawy wyłączono do tzw.
odrębnego zagospodarowania łącznie 107,5 ha. Obecnie przedmiotem dzierżawy
są grunty o łącznej powierzchni 314,7720 ha.
KOWR poinformował, że początkowo, biorąc pod uwagę duże zapotrzebowanie na
grunty ze strony rolników indywidualnych, Oddział Terenowy KOWR w Bydgoszczy
nie planował przedłużać ww. umowy, o czym poinformował dzierżawcę. Rada
Społeczna działająca przy OT KOWR w Bydgoszczy przychyliła się do decyzji
OT KOWR i zaopiniowała pozytywnie nieprzedłużanie ww. umowy dzierżawy
-- 5 of 7 --
i wydanie nieruchomości po zbiorach w 2025 r. Również Kujawsko-Pomorska Izba
Rolnicza negatywnie zaopiniowała przedłużenie umowy dzierżawy. Na skutek
„odwołań” spółki OT KOWR w Bydgoszczy ponownie przeanalizował sprawę
i ostatecznie zaproponował spółce przedłużenie umowy dzierżawy na okres 10 lat
na powierzchnię 100 ha. Natomiast wyłączeniu po zbiorach płodów rolnych
w 2025 r. mają podlegać grunty o łącznej powierzchni około 215 ha. Zatem
powierzchnia gruntów wyłączonych dotychczas stanowi 108 ha, tj. 13% powierzchni
pierwotnie wydzierżawionej. Przy planowanych, kolejnych wyłączeniach (215 ha),
wynosić będzie 323 ha, co stanowić będzie 39% gruntów pierwotnie
wydzierżawionych.
Ponadto należy zauważyć, że w tym konkretnym przypadku zastosowane wyłączenia
jak i wykup przez dzierżawcę nieruchomości o pow. ok. 406 ha na podstawie
przysługującego prawa pierwszeństwa spowodowały, że spółka nie została objęta
wyłączeniami 30% użytków rolnych na podstawie z art. 4 ustawy z dnia 16 września
2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu
Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1382 r.),
co umożliwiło jej gospodarowanie przez okres 30 lat na niemalże niezmienionym
areale. Wobec jednak znacznego lokalnego zapotrzebowania rolników
indywidualnych na nieruchomości ZWRSP, obecnie zaproponowane spółce
wyłączenia należy uznać za rozwiązanie kompromisowe. Powierzchnia wyłączeń
uwzględnia także wielkość prowadzonej przez spółkę produkcji zwierzęcej.
Jak wynika z treści interpelacji, podstawą jej złożenia było wystąpienie Związku
Pracodawców-Dzierżawców i Właścicieli Rolnych z dnia 14 lutego 2025 r. Związek
ten, zwracając się do Pani Poseł o interwencję w tej sprawie, wskazał, że występuje:
„w imieniu dzierżawców nieruchomości rolnych z terenu województwa kujawsko-
pomorskiego (…) w związku z nieprawidłowościami i naruszeniami, jakich dopuszcza się
(…) Oddział Terenowy w Bydgoszczy w procesie przedłużania umów dzierżawy”. Jednakże
należy zauważyć, że w piśmie tym przytoczony został pojedynczy przypadek,
dotyczący przedłużenia umowy ze spółką „Gosp-Rol” sp. z o.o. Z uwagi na zbyt
ogólnikowe tezy postawione przez ww. Związek trudno odnieść się do
formułowanych zarzutów pod adresem Oddziału Terenowego w Bydgoszczy,
dotyczących domniemanego naruszenia zasad przedłużania umów dzierżawy
-- 6 of 7 --
uregulowanych zarządzeniem nr 54/2024/Z oraz tego, że: „nieprawidłowości
te prowadzą do destabilizacji działalności rolniczej oraz naruszają prawa dzierżawców,
w szczególności prowadzących preferowaną w wytycznych produkcję zwierzęcą”.
Zmiany zarządzenia Dyrektora Generalnego KOWR w zakresie stosowanych przez
KOWR zasad postępowania odnośnie długości okresu dzierżawy nieruchomości
rolnych Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz wyłączania z przedmiotu
dzierżawy gruntów w trakcie trwania umowy ujednoliciły okres, na który można
wydłużyć umowy dzierżawy (od 10 do 20 lat) oraz unormowały zasady stosowania
kolejnych wyłączeń gruntów z umów, określając ich górny limit w trakcie trwania
umowy na maksymalnie 50% dzierżawionej powierzchni.
KOWR, jako jednostka powołana do gospodarowania nieruchomościami
wchodzącymi w skład ZWRSP, posiada optymalne możliwości, m.in. poprzez swoją
strukturę terenową (tj. oddziały terenowe), do właściwej analizy indywidualnych
i odmiennych uwarunkowań każdej z umów dzierżawy. Dzięki przywoływanym
powyżej ramowym zasadom postępowania oddziały terenowe KOWR mogą nie tylko
zapewnić warunki sprzyjające racjonalnemu wykorzystaniu potencjału
produkcyjnego ZWRSP, ale również wspierać rozwój gospodarstw rodzinnych.
Reasumując, wskazany przez Panią Poseł w interpelacji przypadek jest jednostkowy
i nie stanowi uzasadnionego powodu do ponownej zmiany zarządzenia Dyrektora
Generalnego KOWR w sprawie „Wytycznych w sprawie wykonywania umowy
dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa”.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
1. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 19 marca 2025 r.
znak sprawy: DNI.mr.058.5.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 8384 Pani Poseł Iwony Marii Kozłowskiej
„w sprawie problemów związanych z jednolitym stosowaniem zarządzenia
nr 104/2023/Z Dyrektora Generalnego KOWR”.
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na ww. interpelację, uprzejmie informuję, co następuje.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 589, z późn. zm.),
Skarb Państwa powierzył Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa
(powoływanemu dalej jako „KOWR”), wykonywanie prawa własności i innych praw
rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 tej
ustawy. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 ww. ustawy KOWR, obejmując we władanie
powierzone składniki mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa
i obowiązki z nimi związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym
imieniu wykonuje związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne.
Podmiotem uprawnionym do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia
wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (powoływanego
dalej jako „ZWRSP”), jest zatem KOWR.
W celu udzielenia odpowiedzi na interpelację Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
wystąpiło do Centrali KOWR o przekazanie szczegółowych informacji. Odpowiadając
-- 1 of 7 --
na poszczególne pytania, zawarte w ww. interpelacji, uprzejmie informuję,
co następuje.
Ad 1) Na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wydłużenie okresu
dzierżawy następuje na nowych warunkach uzgodnionych z dzierżawcą, z tym
że czynsz nie może być niższy od dotychczasowego. Wydłużenie umowy dzierżawy
następuje bez przeprowadzania procedury przetargowej. Warunkiem przedłużenia
umowy jest w szczególności:
złożenie przez dzierżawcę oświadczenia o zamiarze dalszego dzierżawienia
nieruchomości, najpóźniej na 3 miesiące przed zakończeniem umowy dzierżawy
(art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy),
prawidłowe wywiązywanie się dzierżawcy ze zobowiązań wynikających
z umowy dzierżawy (w tym prowadzenia przez dzierżawcę racjonalnej
gospodarki rolnej na dzierżawionej nieruchomości),
wywiązywanie się dzierżawcy ze zobowiązań finansowych zarówno wobec
KOWR, jak i z innych zobowiązań związanych z przedmiotem dzierżawy,
wiarygodność finansowa dzierżawcy,
zabezpieczenie należności KOWR.
Każda umowa podlega odrębnej analizie, w szczególności pod względem zasadności
jej kontynuowania w dotychczasowym lub zmienionym kształcie, przy uwzględnieniu
sytuacji dzierżawcy i specyfiki prowadzonej przez niego działalności rolniczej
(m.in. profil prowadzonej produkcji rolniczej, areał gruntów stanowiący zaplecze bazy
paszowej, wielkość zatrudnienia) oraz zapotrzebowania na grunty ze strony
okolicznych rolników. Na warunki dalszej dzierżawy mają także wpływ ustalenia z
przeprowadzonej kontroli dzierżawionej nieruchomości. Nie oznacza to, że KOWR
na wniosek dzierżawcy automatycznie przedłuża każdą umowę dzierżawy,
bez rozpatrzenia innych aspektów wiążących się z jej wykonywaniem.
Mając na uwadze ustawowe zadania KOWR (m.in. tworzenie warunków
sprzyjających racjonalnemu wykorzystaniu potencjału produkcyjnego ZWRSP,
zabezpieczenie majątku Skarbu Państwa, popieranie organizowania na gruntach
Skarbu Państwa gospodarstw rolnych), szczególnego znaczenia nabiera konieczność
-- 2 of 7 --
zagwarantowania trwałości umów dzierżawy. Skarb Państwa reprezentowany przez
KOWR powinien stwarzać dzierżawcom stabilne warunki gospodarowania. Oznacza
to m.in. umożliwienie przedłużenia umów na kolejne okresy, co jest uzasadnione
gospodarczo i społecznie. Horyzont czasowy umowy dzierżawy jest szczególnie
istotny w zakresie ponoszenia wydatków na remonty budynków i budowli
znajdujących się na przedmiocie dzierżawy, zdolności kredytowej gospodarstw
rolnych, czy też możliwości ubiegania się o pomoc w ramach programów Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zarządzenia Dyrektora Generalnego KOWR w sprawie wydzierżawiania
nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz wykonywania umowy
dzierżawy nieruchomości ZWRSP stanowią ramowe zasady postępowania dla
oddziałów terenowych KOWR. Dyrektorzy oddziałów terenowych KOWR, w ramach
udzielonych im pełnomocnictw przez Dyrektora Generalnego KOWR, posiadają
autonomię decyzyjną w zakresie gospodarowania nieruchomościami ZWRSP,
położonymi na terenie działania tych oddziałów, w tym wydłużania umów dzierżawy
o powierzchni nie większej niż 300 ha.
Wytyczne i zasady wprowadzone zarządzeniem nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego KOWR z dnia 3 października 2024 r. ujednolicają i porządkują kwestie
dotyczące procedury wydłużania umów dzierżawy i wyłączania z przedmiotu
dzierżawy gruntów do odrębnego zagospodarowania w odniesieniu do wszystkich
podmiotów dzierżawiących nieruchomości rolne z ZWRSP. Stanowią tym samym
realizację nadrzędnego celu, jakim jest konieczność zapewnienia w procesie
przedłużania umów dzierżawy równego traktowania wszystkich dzierżawców,
niezależnie od formy prowadzenia przez nich działalności rolniczej.
Ad 2) Przedłużanie umów dzierżawy na okresy wskazane w zarządzeniu
nr 54/2024/Z Dyrektora Generalnego KOWR stanowi generalną zasadę przy
rozpatrywaniu przez oddziały terenowe KOWR wniosków dzierżawców. Umowy
mogą być przedłużane zarówno na okres krótszy niż 10 lat, jak i na okres dłuższy niż
20 lat. W praktyce, nie sposób jednak przewidzieć wszystkich sytuacji i na ich
podstawie opracować warianty możliwych scenariuszy.
-- 3 of 7 --
Każda decyzja dyrektora oddziału terenowego KOWR co do ewentualnego
przedłużenia umowy dzierżawy oraz przedstawienia dzierżawcy nowych warunków,
na jakich umowa mogłaby być kontynuowana, poprzedzona jest analizą wszystkich
kwestii związanych z całością sprawy. Dlatego też ww. oddziały szczegółowo badają
każdą umowę dzierżawy, specyfikę i wielkość prowadzonej w gospodarstwie
dzierżawcy produkcji w oparciu o nieruchomości objęte umową dzierżawy zawartą z
KOWR oraz o grunty stanowiące ich własność oraz dzierżawione od innych
podmiotów. Na tej podstawie przedstawiają dzierżawcom nowe warunki, na jakich
umowa może być kontynuowana. Wobec różnych uwarunkowań formalno-
prawnych, gospodarczych i organizacyjnych, przedłużenie umowy dzierżawy może
nastąpić na okres maksymalny, tj. o kolejne 20 lat. W odniesieniu do niektórych
nieruchomości uzasadnione może być jednak przedłużenie umowy na okres zbliżony
do okresu maksymalnego, wynoszącego 20 lat. Wydłużenie umowy np. o 19 lat, czy
też np. o 17 lat mieści się w przedziale określonym w zarządzeniu nr 54/2024/Z i
byłby wówczas okresem zbliżonym do okresu maksymalnego.
Kolejną generalną zasadą wynikającą z zarządzenia nr 54/2024/Z jest stworzenie
możliwości realizacji przez KOWR wyłączania z umów dzierżawy gruntów
do odrębnego zagospodarowania (głównie na potrzeby gospodarstw rodzinnych),
o powierzchni co najmniej 30% powierzchni pierwotnie wydzierżawionej (tj. objętej
umową dzierżawy w dniu jej zawarcia). W szczególne uzasadnionych przypadkach
wskazanych w tym zarządzeniu, możliwe jest dokonanie wyłączenia z umowy
dzierżawy dodatkowych gruntów, do 10% powierzchni użytków rolnych
znajdujących się aktualnie w dzierżawie (obok zrealizowanych już wyłączeń 30%).
Wskazany w tym zarządzeniu limit wyłączeń z umowy dzierżawy obejmujący 50%
powierzchni pierwotnie wydzierżawionej ma zastosowanie jedynie do przypadków,
gdy z umowy w trakcie jej trwania dokonano już wyłączenia gruntów stanowiących
więcej niż 30% powierzchni pierwotnie wydzierżawionej, a dodatkowe wyłączenie
gruntów do 10% powierzchni użytków rolnych znajdujących się aktualnie
w dzierżawie skutkowałoby tym, że suma wszystkich wyłączeń przekroczy 50%
powierzchni pierwotnie wydzierżawionej. Jednakże na podkreślenie zasługuje fakt,
że przy ustalaniu powierzchni wyłączonej z przedmiotu dzierżawy nie uwzględnia się
powierzchni gruntów nabytych przez dzierżawcę z danej umowy w trybie
pierwszeństwa w nabyciu. Zatem przy procedowaniu wniosku dzierżawcy
-- 4 of 7 --
o przedłużenie umowy oddziały terenowe KOWR szczegółowo analizują
dotychczasowe wyłączenia nieruchomości z przedmiotu dzierżawy w trakcie trwania
umowy, tj. na jaki cel takie grunty były wyłączone i o jakiej powierzchni, ile gruntów
nabył dzierżawca w pierwszeństwie oraz jakie jest zapotrzebowanie na grunty
ze strony rolników indywidualnych.
Jak poinformował KOWR nie przewiduje on korzystania z pomocy rzeczoznawcy,
który: „oceniłby sytuację dzierżawcy pod kątem możliwości kontynuowania przez niego
dotychczasowego profilu działalności, w tym w szczególności preferowanej produkcji
zwierzęcej zachowania zasad racjonalnego gospodarowania”. Zgodnie z przepisami ww.
ustawy z dnia 19 października 1991 r., KOWR w terminie miesiąca od złożenia przez
dzierżawcę oświadczenia, ma obowiązek przedstawienia dzierżawcy warunków
dalszej dzierżawy (tj. co do przedmiotu dzierżawy, wysokości czynszu, okresu
dzierżawy) albo poinformowania dzierżawcy, że umowa nie zostanie przedłużona.
Strony umowy mają czas na uzgodnienie ostatecznych warunków dalszej dzierżawy
do końca okresu obowiązywania umowy. W przypadku nieosiągnięcia porozumienia
przez strony umowy, co do warunków dalszej dzierżawy w okresie jej trwania
– umowa wygasa.
Przypadek wskazany w interpelacji przez Panią Poseł dotyczy procedowania przez
Oddział Terenowy KOWR w Bydgoszczy sprawy przedłużenia umowy dzierżawy,
obejmującej nieruchomości o powierzchni prawie 315 ha, położone w obrębach
Borówno, Gądecz, Trzeciewiec, Włoki, na terenie Gminy Dobrcz, w powiecie
bydgoskim, zawartej z „Gosp-Rol” sp. z o.o. Z informacji przekazanych przez KOWR
wynika, że pierwotnie wydzierżawiona powierzchnia nieruchomości wynosiła
828,9600 ha. W trakcie trwania umowy spółka zakupiła w ramach pierwszeństwa
w nabyciu 406,1304 ha. Natomiast z przedmiotu dzierżawy wyłączono do tzw.
odrębnego zagospodarowania łącznie 107,5 ha. Obecnie przedmiotem dzierżawy
są grunty o łącznej powierzchni 314,7720 ha.
KOWR poinformował, że początkowo, biorąc pod uwagę duże zapotrzebowanie na
grunty ze strony rolników indywidualnych, Oddział Terenowy KOWR w Bydgoszczy
nie planował przedłużać ww. umowy, o czym poinformował dzierżawcę. Rada
Społeczna działająca przy OT KOWR w Bydgoszczy przychyliła się do decyzji
OT KOWR i zaopiniowała pozytywnie nieprzedłużanie ww. umowy dzierżawy
-- 5 of 7 --
i wydanie nieruchomości po zbiorach w 2025 r. Również Kujawsko-Pomorska Izba
Rolnicza negatywnie zaopiniowała przedłużenie umowy dzierżawy. Na skutek
„odwołań” spółki OT KOWR w Bydgoszczy ponownie przeanalizował sprawę
i ostatecznie zaproponował spółce przedłużenie umowy dzierżawy na okres 10 lat
na powierzchnię 100 ha. Natomiast wyłączeniu po zbiorach płodów rolnych
w 2025 r. mają podlegać grunty o łącznej powierzchni około 215 ha. Zatem
powierzchnia gruntów wyłączonych dotychczas stanowi 108 ha, tj. 13% powierzchni
pierwotnie wydzierżawionej. Przy planowanych, kolejnych wyłączeniach (215 ha),
wynosić będzie 323 ha, co stanowić będzie 39% gruntów pierwotnie
wydzierżawionych.
Ponadto należy zauważyć, że w tym konkretnym przypadku zastosowane wyłączenia
jak i wykup przez dzierżawcę nieruchomości o pow. ok. 406 ha na podstawie
przysługującego prawa pierwszeństwa spowodowały, że spółka nie została objęta
wyłączeniami 30% użytków rolnych na podstawie z art. 4 ustawy z dnia 16 września
2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu
Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1382 r.),
co umożliwiło jej gospodarowanie przez okres 30 lat na niemalże niezmienionym
areale. Wobec jednak znacznego lokalnego zapotrzebowania rolników
indywidualnych na nieruchomości ZWRSP, obecnie zaproponowane spółce
wyłączenia należy uznać za rozwiązanie kompromisowe. Powierzchnia wyłączeń
uwzględnia także wielkość prowadzonej przez spółkę produkcji zwierzęcej.
Jak wynika z treści interpelacji, podstawą jej złożenia było wystąpienie Związku
Pracodawców-Dzierżawców i Właścicieli Rolnych z dnia 14 lutego 2025 r. Związek
ten, zwracając się do Pani Poseł o interwencję w tej sprawie, wskazał, że występuje:
„w imieniu dzierżawców nieruchomości rolnych z terenu województwa kujawsko-
pomorskiego (…) w związku z nieprawidłowościami i naruszeniami, jakich dopuszcza się
(…) Oddział Terenowy w Bydgoszczy w procesie przedłużania umów dzierżawy”. Jednakże
należy zauważyć, że w piśmie tym przytoczony został pojedynczy przypadek,
dotyczący przedłużenia umowy ze spółką „Gosp-Rol” sp. z o.o. Z uwagi na zbyt
ogólnikowe tezy postawione przez ww. Związek trudno odnieść się do
formułowanych zarzutów pod adresem Oddziału Terenowego w Bydgoszczy,
dotyczących domniemanego naruszenia zasad przedłużania umów dzierżawy
-- 6 of 7 --
uregulowanych zarządzeniem nr 54/2024/Z oraz tego, że: „nieprawidłowości
te prowadzą do destabilizacji działalności rolniczej oraz naruszają prawa dzierżawców,
w szczególności prowadzących preferowaną w wytycznych produkcję zwierzęcą”.
Zmiany zarządzenia Dyrektora Generalnego KOWR w zakresie stosowanych przez
KOWR zasad postępowania odnośnie długości okresu dzierżawy nieruchomości
rolnych Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz wyłączania z przedmiotu
dzierżawy gruntów w trakcie trwania umowy ujednoliciły okres, na który można
wydłużyć umowy dzierżawy (od 10 do 20 lat) oraz unormowały zasady stosowania
kolejnych wyłączeń gruntów z umów, określając ich górny limit w trakcie trwania
umowy na maksymalnie 50% dzierżawionej powierzchni.
KOWR, jako jednostka powołana do gospodarowania nieruchomościami
wchodzącymi w skład ZWRSP, posiada optymalne możliwości, m.in. poprzez swoją
strukturę terenową (tj. oddziały terenowe), do właściwej analizy indywidualnych
i odmiennych uwarunkowań każdej z umów dzierżawy. Dzięki przywoływanym
powyżej ramowym zasadom postępowania oddziały terenowe KOWR mogą nie tylko
zapewnić warunki sprzyjające racjonalnemu wykorzystaniu potencjału
produkcyjnego ZWRSP, ale również wspierać rozwój gospodarstw rodzinnych.
Reasumując, wskazany przez Panią Poseł w interpelacji przypadek jest jednostkowy
i nie stanowi uzasadnionego powodu do ponownej zmiany zarządzenia Dyrektora
Generalnego KOWR w sprawie „Wytycznych w sprawie wykonywania umowy
dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa”.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
1. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --