+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DN-VIII.054.1.2025.AG
Warszawa, 21 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 8372 Pani Poseł Barbary Bartuś z 4 marca 2025 r. w sprawie
konieczności podjęcia pilnych działań na rzecz objęcia przez Skarb Państwa we władanie
nieruchomości położonych w miejscowościach Czarne i Długie w gm. Sękowa oraz ustalenia
ich zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8372 Pani Poseł Barbary Bartuś z 4 marca 2025 r.
w sprawie konieczności podjęcia pilnych działań na rzecz objęcia przez Skarb Państwa we
władanie nieruchomości położonych w miejscowościach Czarne i Długie w gm. Sękowa oraz
ustalenia ich zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa, otrzymaną za pośrednictwem Kancelarii
Prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1145, z późn. zm.) organem reprezentującym Skarb Państwa
w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest - co do zasady - starosta wykonujący
zadanie z zakresu administracji rządowej. Natomiast Minister Rozwoju i Technologii jako
minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa jest organem gospodarującym nieruchomościami Skarbu Państwa
wyłącznie na potrzeby państwowych jednostek organizacyjnych określonych w art. 60 ust.
1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Generalna zasada reprezentacji Skarbu Państwa przez starostę dotyczy w szczególności
gospodarowania zasobem nieruchomości Skarbu Państwa na podstawie art. 23 ustawy
o gospodarce nieruchomościami, a także przyznaje mu kompetencję do podejmowania
innych czynności niezbędnych z punktu widzenia interesów Skarbu Państwa jako
właściciela, w tym również w odniesieniu do gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste.
Przepis art. 11a ustawy o gospodarce nieruchomościami umożliwia podejmowanie działań
w stosunku do nieruchomości, które nie są własnością Skarbu Państwa, jeżeli ich dokonanie
leży w interesie Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 8 ustawy o gospodarce
nieruchomościami, starostowie podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w
szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na
nieruchomości, o zapłatę należności za korzystanie z nieruchomości, o roszczenia ze
stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, o stwierdzenie nabycia spadku, o stwierdzenie
nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie.

-- 1 of 7 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Równocześnie zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r.
o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1192), zastępstwo
Skarbu Państwa wykonywane przez Prokuratorię Generalną jest obowiązkowe do
zakończenia sprawy w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia, jeżeli wartość przedmiotu
sprawy przekracza kwotę 1 000 000 zł.
W poprzednim stanie prawnym, na gruncie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 29
kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, gospodarowanie
gruntami stanowiącymi własność Skarbu Państwa należało co do zasady do właściwości
wojewodów i rejonowych organów rządowej administracji ogólnej, a gruntami
stanowiącymi własność gminy - do właściwości rad gmin i zarządów gmin, o ile przepisy
szczególne nie stanowiły inaczej.
Mając powyższe na uwadze, w porozumieniu z Prezesem Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawiam szczegółowe wyjaśnienia dotyczące
podejmowania przez Prokuratorię Generalną RP działań w celu uregulowania stanu
prawnego nieruchomości położonych w gminie Sękowa w powiecie gorlickim.
Istotna część zagadnień poruszanych w interpelacji nr 8372 była przedmiotem
wcześniejszych wystąpień Pani Poseł w 2023 r., tj. interpelacji nr 41278 oraz nr 43457, na
które odpowiedzi udzieliła bezpośrednio Prokuratoria Generalna RP, a także interpelacji nr
3842 z 18 lipca 2024 r., na którą odpowiedzi udzielił Minister Rozwoju i Technologii także
na podstawie informacji przekazanych przez Prokuratorię Generalną RP i Starostę
Gorlickiego.
Aktualne informacje przedstawione przez PGRP
1. Czy Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej lub inne właściwe organy złożyły
wniosek o zasiedzenie tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa? Jeśli tak, na jakim
etapie jest postępowanie?
Zgodnie z wnioskiem Starosty Gorlickiego, jako reprezentanta Skarbu Państwa,
Prokuratoria Generalna wniosła do Sądu Rejonowego w Gorlicach wniosek o zasiedzenie
nieruchomości przez Skarb Państwa. Sprawa prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w
Gorlicach, sygn. akt I Ns 70/24 i znajduje się na etapie postępowania przygotowawczego w
I instancji. W odniesieniu do części uczestników trwa proces doręczenia wniosku o
zasiedzenie. Natomiast uczestnicy, którym doręczono już wniosek o zasiedzenie polemizują
ze stanowiskiem wnioskodawcy, żądając oddalenia wniosku lub wnosząc o zasiedzenie
nieruchomości na swoją rzecz (Spółdzielczy Zakład Usługowo-Produkcyjny w Sękowej).
2. Na jakiej podstawie w 2006 roku dokonano zmiany w ewidencji gruntów, wskutek
której prywatny podmiot został wpisany jako posiadacz samoistny nieruchomości,
a jednocześnie usunięto informację o ich przynależności do Skarbu Państwa?
Zmiany w ewidencji gruntów i budynków dokonywane są, co do zasady, przez właściwego
starostę na podstawie przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego (w szczególności
art. 20 i nast.) oraz (obowiązującego w 2006 r.) rozporządzenia Ministra Rozwoju
Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.
Prokuratoria Generalna nie ma natomiast informacji o okolicznościach faktycznych
uzasadniających zmianę podmiotu wpisanego w ewidencji gruntów i budynków w tym
przypadku.

-- 2 of 7 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
3. Czy w latach 90. XX wieku podejmowano jakiekolwiek działania mające na celu
zabezpieczenie praw Skarbu Państwa do tych nieruchomości? Jeśli nie, jakie były powody
zaniechania takich działań?
Wniosek o zasiedzenie w sprawie I Ns 70/24 jest kolejną próbą uregulowania praw do
gruntu wymienionego w interpelacji.
Zgodnie z informacją przekazaną przez Starostę Gorlickiego w 1998 roku Skarb Państwa
wniósł o zasiedzenie powyższych nieruchomości. Sprawa zawisła przed Sądem Rejonowym
w Gorlicach pod sygn. akt Ns 689/98. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem
z 23 maja 2006 r., sygn. akt I Ns 130/01 z przyczyn formalnych.
Obszary wskazane w interpelacji dotyczą nieruchomości opuszczonych, których właściciele
po II wojnie wyjechali na Ukrainę, czy też nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa po
wysiedleniu dokonanym w ramach akcji „Wisła”.
Ze względu na fakt powstania Prokuratorii Generalnej w 2006 r. a więc po okresie, którego
dotyczy pytanie interpelacji, trudno przedstawiać stanowisko odnośnie działań z lat 90-tych
ubiegłego wieku (tym bardziej, że Prokuratoria Generalna umocowana jest, co do zasady,
do wykonywania zastępstwa procesowego Skarbu Państwa w sprawach sądowych, a nie
wykonywania praw właścicielskich względem nieruchomości).
Można jednak wnioskować, że dopiero na kanwie spraw inicjowanych przez właścicieli
nieruchomości, weryfikujących tytuł własności Skarbu Państwa (na drodze administracyjnej
w przypadku, gdy przejęcie nieruchomości przez Państwo następowało w trybie
administracyjnym, bądź też w postępowaniu sądowym) ujawniły się przypadki, w których
Skarb Państwa nie legitymował się tytułem własności do nieruchomości. Ówczesne zmiany
normatywne (np. przekazanie kompetencji kierowników urzędów rejonowych w zakresie
gospodarowania nieruchomościami starostom w związku z wejściem w życie z dniem
1 stycznia 1998 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami i wprowadzenie z 1999 r.
powiatów) mogły przekładać się na brak dostrzeżenia problemu z ustaleniem stanu
prawnego nieruchomości i wykazania tytułu własności państwowej.
Wśród działań, które podejmowane były i są, w celu wykazania tytułu własności, należy
wskazać w szczególności inicjowanie postępowań o zasiedzenie nieruchomości przez Skarb
Państwa (co może mieć miejsce także po utracie tytułu prawnego wywodzonego z decyzji
administracyjnej). Należy jednak zaakcentować, że opieranie się we wniosku o zasiedzenie
na okolicznościach wiązanych z objęciem przez Państwo nieruchomości w posiadanie
samoistne, obarczone jest zasadniczym ryzykiem uznania, że bieg zasiedzenia
nieruchomości przez Państwo został zawieszony ze względu na stan zawieszenia wymiaru
sprawiedliwości istniejący do 1980 r. (wprowadzenie sądownictwa administracyjnego), a
nawet do 1989 r. (zmiany systemowo-polityczne), czy jeszcze później, wziąwszy pod uwagę
orzecznictwo Sądu Najwyższego wydawane na kanwie spraw, w których stronami są osoby
pochodzenia łemkowskiego.
Podejmowane przez Prokuratorię Generalną próby zweryfikowania dominującego
w orzecznictwie stanowiska o zawieszeniu biegu zasiedzenia wobec osób objętych
przesiedleniami w ramach akcji „Wisła” (co mogłoby mieć korzystne przełożenie na
potencjalnie krótszy termin zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa , wykluczający
wstrzymanie biegu terminu zasiedzenia przed 1989 r.) nie zyskuje akceptacji judykatury, co

-- 3 of 7 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
wyraża się np. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2024 r. II CSKP
2399/22 i przywołane w nim orzecznictwo.
4. Czy możliwe jest wskazanie osób odpowiedzialnych za brak należytej dbałości o interes
Skarbu Państwa w tej sprawie?
Prokuratoria Generalna jako instytucjonalny zastępca procesowy Skarbu Państwa jest co do
zasady związana wnioskiem materialnoprawnego reprezentanta Skarbu Państwa
w przedmiocie wszczęcia postępowania sądowego. Wśród zadań Prokuratorii Generalnej
nie mieści się natomiast ustalanie czy reprezentant Skarbu Państwa nie podejmował
wcześniej tego rodzaju działań, tym bardziej w okresie przed 2006 r., w którym Prokuratoria
Generalna zaczęła funkcjonować.
5. Jakie działania podejmie Rada Ministrów, aby przeciwdziałać dalszemu uszczuplaniu
majątku Skarbu Państwa i powstrzymać proces ewentualnego zasiedzenia tych
nieruchomości przez podmioty prywatne?
Do kompetencji Prokuratorii Generalnej należy wykonywanie zastępstwa procesowego
Skarbu Państwa, zarówno jako inicjatora postępowania o zasiedzenie nieruchomości przez
Skarb Państwa, jak i uczestnika oponującego przeciwko odjęciu własności nieruchomości
państwowej. W każdym jednak przypadku ocena, czy istnieją podstawy do potwierdzenia
zmiany stanu własnościowego leży po stronie sądu rozpoznającego sprawę. W przypadku
orzeczeń niekorzystnych dla Skarbu Państwa reprezentant korzysta ze środków
odwoławczych, jak też skarg kasacyjnych, jednak z zastrzeżeniem braku akceptacji
judykatury.
Ponadto Ministerstwo Rozwoju i Technologii pozyskało dodatkowo od Starosty Gorlickiego
aktualne informacje w tej sprawie, które przytaczam poniżej.
Aktualne informacje przedstawione przez Starostę Gorlickiego
Pismem z 28 lutego 2025 r. doręczonym w dniu 5 marca 2025r. Prokuratoria Generalna RP
wystąpiła do Starostwa Powiatowego w Gorlicach w sprawie zweryfikowania
prawidłowości adresów uczestników postępowania o zasiedzenie nieruchomości
prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Gorlicach, Wydział I Cywilny pod sygn. akt. I Ns
70/24. Celem uczynienia zadość wnioskowi Prokuratorii Generalnej RP dokonano analizy
danych aktualnie zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków oraz
w Zintegrowanym Systemie Informacji o Nieruchomościach dostępnym na stronie
https://zsin.gugik.gov.pl/ZSINPortal/, a pozyskane w ten sposób informacje przekazano do
Prokuratorii Generalnej RP.
Równocześnie Prokuratoria Generalna RP przekazała wezwanie Komornika Sądowego przy
Sądzie Rejonowym w Bielsku Podlaskim do uiszczenia opłaty od wniosku oraz wezwanie do
uiszczenia zaliczki na wydatki gotówkowe, celem pokrycia kosztów doręczenia za
pośrednictwem komornika korespondencji w ww. sprawie o zasiedzenie na adres jednego
z uczestników. W dniu 13 marca 2025 r. środki zostały przekazane na rachunek bankowy
Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Bielsku Podlaskim celem nadania dalszego
biegu sprawie.

-- 4 of 7 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
W pozostałym zakresie Starosta Gorlicki podtrzymuje informacje zawarte w odpowiedzi
Ministra Rozwoju i Technologii z 13 sierpnia 2024 r. na interpelację nr 3842 z 18 lipca
2024 r.
Natomiast odnosząc się do prośby Pani Poseł o skierowanie sprawy do odpowiednich
organów w celu przeanalizowania, czy nie doszło do zaniedbań ze strony administracji
państwowej i samorządowej, a nawet celowych działań mających na celu przejęcie tych
nieruchomości przez podmioty prywatne z pokrzywdzeniem Skarbu Państwa, uprzejmie
informuję, iż zwrócę się do Starosty Gorlickiego o gruntowne przeanalizowanie tej kwestii,
ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności dotyczących zmian w ewidencji gruntów i
budynków w 2006 r.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Michał Jaros
Sekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
Załączniki
1. Informacja o przetwarzaniu danych osobowych.
2. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2024 r., II CSKP 2399/22.
Do wiadomości
1. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.

-- 5 of 7 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Klauzula informacyjna dotycząca przetwarzania danych osobowych:
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679
z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem
danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia
dyrektywy 95/46/WE (Dz. U. L 119 z 4 maja 2016 r., z późn. zm.), zwanego dalej „RODO”,
informuję, że:
1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Minister Rozwoju i Technologii
z siedzibą w Warszawie, przy Placu Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa, e-mail:
kancelaria@mrit.gov.pl, tel. +48 222 500 123, adres skrytki na ePUAP:
/MRPiT/SkrytkaESP, adres do doręczeń elektronicznych: AE:PL-68477-29007-EFSHR-
25. Wykonującym obowiązki administratora jest dyrektor Departamentu Gospodarki
Nieruchomościami.
2. Jeśli ma Pani/Pan pytania dotyczące przetwarzania Pani/Pana danych osobowych,
a także przysługujących Pani/Panu praw, może się Pani/Pan kontaktować
z Inspektorem Ochrony Danych w MRiT wysyłając informację na skrzynkę:
iod@mrit.gov.pl.
3. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w oparciu o art. 6 ust. 1 lit. c) RODO tj.
w celu wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, na podstawie
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu
mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), oraz w związku z § 162 uchwały
Nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. - Regulamin pracy Rady
Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806) oraz art. 193 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P.
z 2022 r. poz. 990).
4. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu rozpatrzenia i udzielenia
odpowiedzi na interwencję poselską lub senatorską lub interpelację/zapytanie
poselskie.
5. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być:
o organy władzy publicznej oraz podmioty wykonujące zadania publiczne lub
działające na zlecenie organów władzy publicznej, w zakresie i w celach, które
wynikają z przepisów powszechnie obowiązującego prawa (np. na żądanie sądów,
urzędów skarbowych, Prokuratury lub Policji);
o inne podmioty, które na podstawie stosownych umów podpisanych z MRiT
przetwarzają dane osobowe, dla których Administratorem jest Minister Rozwoju
i Technologii (np. podmioty świadczące usługi prawne, dostawcy systemów
informatycznych i usług IT oraz telekomunikacyjnych, operatorzy pocztowi
i kurierzy).
6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres niezbędny do realizacji celu
ich przetwarzania tj. do chwili załatwienia sprawy, w której zostały one zebrane,
a następnie – w przypadkach, w których wymagają tego przepisy ustawy z dnia 14 lipca
1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze
zm.) – przez czas określony w tych przepisach.
7. Pani/Pana dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu podejmowaniu
decyzji lub profilowaniu.

-- 6 of 7 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
8. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani do
organizacji międzynarodowych.
9. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi
na interpelację/zapytanie/interwencję.
10. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przysługują Pani/Panu
następujące prawa:
o prawo dostępu do swoich danych oraz otrzymania ich kopii zgodnie z art. 15 RODO;
o prawo do sprostowania (poprawiania) swoich danych, jeśli są błędne lub
nieaktualne, zgodnie z art. 16 RODO;
o prawo do ograniczenia przetwarzania danych zgodnie z art. 18 RODO.
11. W przypadku powzięcia informacji o niezgodnym z prawem przetwarzaniu
w Ministerstwie Rozwoju i Technologii Pani/Pana danych osobowych, przysługuje
Pani/Panu prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego właściwego w sprawach
ochrony danych osobowych, tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych,
ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa.

-- 7 of 7 --

II CSKP 2399/22
POSTANOWIENIE
28 listopada 2024 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 listopada 2024 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Skarbu Państwa – […]
od postanowienia Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z 20 stycznia 2022 r., III Ca 241/21,
w sprawie z wniosku J. D.
z udziałem Skarbu Państwa – […]
o zniesienie współwłasności,
oddala skargę kasacyjną.
Grzegorz Misiurek Paweł Grzegorczyk Dariusz Zawistowski
(A.T.)
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Gorlicach postanowieniem wstępnym z 18 lutego 2021 r.
w sprawie z wniosku J. D. o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w

-- 1 of 14 --

II CSKP 2399/22 2
H., stanowiącej działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami […] o łącznej
powierzchni […], objętej księgą wieczystą […] oraz nieruchomości położonej
w R., oznaczonej jako działka nr […] o powierzchni […],
objętej […], oddalił - przekazany do łącznego rozpoznania
z tą sprawą - wniosek Skarbu Państwa […] o stwierdzenie nabycie przez
zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1967 r. udziałów przysługujących wnioskodawcy
w opisanych nieruchomościach.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem zaskarżonym skargą
kasacyjną oddalił apelację uczestnika Skarbu Państwa […]
od postanowienia Sądu Rejonowego.
W sprawie ustalono, że uczestnik Skarb Państwa – […] oraz wnioskodawca
J. D. są współwłaścicielami nieruchomości będących przedmiotem postępowania w
udziałach odpowiednio […]. Poprzednik prawny wnioskodawcy – A. D.
był współwłaścicielem gruntów stanowiących obecnie te nieruchomości w udziale
[…]. A. D. zmarł […] w N., gdzie mieszkał przed śmiercią. Wnioskodawca nabył
jego majątek w wyniku spadkobrania.
W latach pięćdziesiątych XX wieku we wsiach R. i H. przeprowadzono
regulację gruntów podlegających przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie
dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia
pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.
(Dz. U. Nr 59, poz. 318; dalej: „dekret z 5 września 1947 r.”) oraz dekretu
z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających
w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych
w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego
i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339; dalej: „dekret z 27 lipca 1949 r.).
Mieszkańcy tych wsi zostali przesiedleni w ramach akcji „Wisła” w 1947 r. na ziemie
zachodnie. Wśród osób przesiedlonych był między innymi A. D. wraz
z zamieszkującymi z nim członkami rodziny. Trafili oni do miejscowości N. na
ziemiach zachodnich. Zamieszkali w barakach należących do PGR, w którym
pracował A. D.1 – ojciec wnioskodawcy. W zamian za nieruchomości

-- 2 of 14 --

II CSKP 2399/22 3
pozostawione w H. i R., nie uzyskali oni na ziemiach zachodnich mienia
zamiennego.
Nieruchomości stanowiące przedmiot postępowania zostały przekazane
na rzecz Skarbu Państwa, chociaż ich współwłaściciel A. D. nie został wymieniony
w orzeczeniach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G.: […] - dotyczącym
nieruchomości położonych w R. i […] - dotyczącym nieruchomości położonych w H.
Działki wchodzące skład tych nieruchomości zostały objęte postępowaniami
wymiennymi, prowadzonymi na podstawie przepisów dekretu z 16 sierpnia1949 r. o
wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48, poz. 367 ze zm.); postępowania te nie
wprowadziły żadnych zmian w zakres władania tymi gruntami przez Skarb
Państwa. W protokole […], sporządzonym
z udziałem Delegata Urzędu Wojewódzkiego, Regionalnej Dyrekcji Planowania
Przestrzennego oraz przedstawicieli […], Starostwa Powiatowego w G. i P.,
ustalono - w obrębie poszczególnych wsi - powierzchnię gruntów rolnych, lasów
państwowych, lasów połemkowskich i słabych gruntów pod zalesienie, położonych
m.in. w gromadach H. i R. Wojewoda R. postanowieniem […] zatwierdził projekt
ustalenia granicy polno-leśnej, a grunty powyżej tej granicy, będące w dyspozycji
Skarbu Państwa, zostały przekazane L.
do administrowania dla celów gospodarki leśnej. Były to nie tylko grunty leśne,
ale także grunty rolne przeznaczone do zalesienia.
Obecne działki oznaczone numerami […] położone w H. i działka nr […]
położona w R. znalazły
się w posiadaniu L., które uważało się za ich właściciela. Początkowo […], a
następnie […] prowadziły
na nich aktywną gospodarkę leśną w oparciu o plany urządzania lasów,
sporządzane na kolejne lata.
Zmiana sytuacji politycznej w Polsce w 1956 r. umożliwiła ojcu
wnioskodawcy i jego rodzinie powrót do H. Nie mogli oni jednak skutecznie
dochodzić zwrotu wszystkich odebranych im nieruchomości, szczególnie tych, które
pozostawały w dyspozycji administracji leśnej.

-- 3 of 14 --

II CSKP 2399/22 4
Minister Rolnictwa w piśmie […] skierowanym
do Przewodniczących Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych, miedzy innymi
w K. i R., odnosząc się do kwestii zwrotu nieruchomości osobom przesiedlonym,
które powróciły do dotychczasowych miejsc zamieszkania, stwierdził, że nie mogą
ulec zwrotowi nieruchomości rozdysponowane, tj. będące we władaniu nabywcy lub
osób reprezentujących jego prawa, bądź przekazane
na cele realizacji narodowych planów gospodarczych, na rzecz PGR lub spółdzielni
produkcyjnej. Wskazał ponadto, że nieruchomości przejęte na własność Skarbu
Państwa na podstawie przepisów dekretu z 27 lipca 1949 r.,
lecz nie rozdysponowane, mogą zostać zwrócona na rzecz dotychczasowych
właścicieli, którzy powrócili na dane miejsce zamieszkania i w takim przypadku
powinno zostać uchylone orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność
Skarbu Państwa. W zamian za nieruchomości rozdysponowane przyznawano
ekwiwalenty, przeważnie w postaci gruntów rolnych, czasami leśnych,
ale wyłącznie takich, które nie znajdowały się w zasobach L.
Osoby pochodzenia łemkowskiego od lat 50 - tych XX wieku występowały
do różnych organów ówczesnych władz o zwrot odebranych im nieruchomości,
również znajdujących się w posiadaniu L. lub P.1. Były to próby nieskuteczne, gdyż
organy państwowe konsekwentnie twierdziły, że zwrot tych nieruchomości nie jest
możliwy. Informacje o tym były znane społeczności łemkowskiej, co często
powstrzymywało
jej członków od podejmowania działań zmierzających do odzyskania swojej
własności. Zwroty nieruchomości leśnych w latach 60 - tych i 70 - tych XX wieku
obejmowały jedynie nieruchomości nie podlegające przepisom dekretu
z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 4, poz. 17)
oraz dekretów z 5 września 1947 r. i z 27 lipca 1949 r.
Również w latach 80 - tych XX wieku Wojewoda N. odmawiał wszczęcia
postępowań w sprawach inicjowanych przez osoby narodowości łemkowskiej o
stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G.,
na podstawie których Państwo przejmowało nieruchomości osób przesiedlonych,
powołując się na brak przesłanek przewidzianych
w art. 156 § 1 k.p.a. Odwołania od tych decyzji były utrzymywane w mocy przez

-- 4 of 14 --

II CSKP 2399/22 5
Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. W decyzjach Ministra stwierdzano,
że są one ostateczne i nie pouczano o możliwości poddania ich kontroli przez
istniejący już Naczelny Sąd Administracyjny.
Rodzice wnioskodawcy, wraz z innymi mieszkańcami H., złożyli
do Wojewody N. wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium
Powiatowej Rady Narodowej […] o przejęciu na własność Państwa nieruchomości
ziemskich położonych
w H. Decyzją […], Wojewoda odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie.
Decyzja ta została utrzymana
w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
[…]. Stwierdzono w niej, że grunty leśne, o zwrot których występują składający
odwołanie, od 1957 r.,
tj. od daty przejęcia i włączenia do P.
w W. znajdują się w wyłącznym zarządzie i użytkowaniu administracji L.; brak więc
podstaw do dysponowania nimi na cele zamienne,
tym bardziej, że zostały przejęte i rozdysponowane zgodnie z obowiązującymi
przepisami.
Pierwszą osobą, który uzyskała korzystne dla siebie decyzje i wyroki
w przedmiocie zwrotu nieruchomości był S. H., w przypadku którego Wojewoda M.
decyzją […] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady
Narodowej o przejęciu gruntów
w K. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi […], zaś skargę L. Naczelny
Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem […]
Wiadomość o takim rozstrzygnięciu sprawy S. H. stała
się powszechnie znana wśród osób pochodzenia łemkowskiego. W związku
z tym kolejne osoby składały podobne wnioski i uzyskiwały korzystne dla siebie
rozstrzygnięcia, zarówno przed organami administracji, jak i przed sądami
administracyjnymi oraz sądami powszechnymi.
W 2017 r. J. D. wystąpił z powództwem o uzgodnienie stanu prawnego
nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym. Powództwo to zostało

-- 5 of 14 --

II CSKP 2399/22 6
uwzględnione prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G.
[…]. Na podstawie tego orzeczenia
w wnioskodawca został ujawniony w księgach wieczystych prowadzonych
dla nieruchomościach będących przedmiotem niniejszego postępowania jako
współwłaściciel w […] częściach, zaś Skarb Państwa – […] – jako współwłaściciel w
[…] w częściach.
Sąd Rejonowy, oceniając tak ustalony stan faktyczny, uznał wniosek
Skarbu Państwa – […] o zasiedzenie za niezasadny z uwagi
na skuteczne podniesienie przez J. D. zarzutu zawieszenia biegu terminu
zasiedzenia a następnie jego przerwania przez wniesienie powództwa
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wskazał,
że L. weszły w samoistne posiadanie przedmiotowych gruntów
co najmniej o 1 stycznia 1953 r. w złej wierze. Od tej daty mógłby być liczony bieg
trzydziestoletniego terminu zasiedzenia, przewidzianego w art. 50 dekretu
z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 46, poz. 319;
dalej: Pr. rzecz.”) i upłynąć z dniem 1 stycznia 1983 r. Termin ten nie rozpoczął
jednak swojego biegu, gdyż A. D. i jego następcy prawni z powodu siły wyższej nie
mogli dochodzić przed sądem oraz innymi właściwymi organem swoich przez czas
trwania tej przeszkody (art. 121 pkt 4 w związku
z art. 175 k.p.c.). Łemkowie dotknięci przymusowym przesiedleniem w ramach
akcji „Wisła” i członkowie ich rodzin w czasie istnienia PRL nie mogli korzystać
ze swoich praw, w tym dochodzić skutecznie zwrotu zabranego im mienia.
Działania organów administracji państwowej utrwalały w nich przekonanie,
że stanowią dla nowego Państwa zagrożenie, a pozbawienie ich majątku stanowi
akt sprawiedliwości dziejowej - odpłatę za przypisywane im działania. Sytuacja
uległa zmianie dopiero po nowelizacji Konstytucji dokonanej w 1989 r.,
wprowadzającej zasadę demokratycznego państwa prawnego
urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, gwarantującej ochronę
własności i dziedziczenia oraz znoszącej szczególną ochronę własności społecznej
jako głównej podstawy siły gospodarczej kraju i pomyślności narodu. Stan siły
wyższej trwał zatem do 30 grudnia 1989 r., tj. do zmian ustrojowych
umożliwiających realną możliwość uzyskania zwrotu nieruchomości zabranych

-- 6 of 14 --

II CSKP 2399/22 7
przez Państwo osobom pochodzenia łemkowskiego. Terminu zasiedzenia liczony
od tej daty nie upłynął wobec jego przerwania przez wytoczenie 30 maja 2017 r.
powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
(art. 123 § 1 pkt. 1 k.c.)
Sąd Okręgowy zasadniczo zaaprobował ustalenia faktyczne przyjęte
za podstawę zaskarżonego postanowienia, modyfikując je jedynie w zakresie daty
objęcia przez Skarb Państwa nieruchomości w posiadanie samoistne i przyjmując,
że nastąpiło to 23 sierpnia 1947 r. Dokonując zaś ich oceny prawnej stwierdził,
że bieg dwudziestoletniego terminu zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa mógł
teoretycznie rozpocząć się - na podstawie przepisów dekretu Prawo rzeczowe -
w tej dacie i upłynąć dopiero w 1967 r. Skutek taki jednak nie nastąpił z uwagi
na zawieszenie biegu przedawnienia z powodu okoliczności odpowiadających
stanowi siły wyższej. Teoretycznie w okresie tym było możliwe domaganie
się na drodze postępowania przed sądem zwrotu nieruchomości, jednak w sytuacji,
gdy protokół […], nie rodził żadnych skutków prawnych
i nie powodował nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowych nieruchomości,
to akcja zaczepna właścicieli uruchomiłaby jedynie potrzebę postępowania
przewidzianego w art. 9 ust. 3 i 4 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży
państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw
związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego,
co ostatecznie doprowadziłoby do wydania decyzji na podstawie powołanych wyżej
przepisów ustawy. Teoretycznie stan taki trwałby, aż do uchylenia tych przepisów
przez art. 58 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw,
a więc dłużej niż przyjęty przez Sąd Rejonowy okres zawieszenia biegu
zasiedzenia.
W ocenie Sądu Okręgowego, istniało także wysokie prawdopodobieństwo,
że taki sam efekt wywołałoby wytoczenie przed 1990 r. powództwo na podstawie
art. 10 u.k.w.h.; zostałoby ono oddalone, gdyż poprzedni właściciele mieliby -
w świetle ówczesnego orzecznictwa - problemy z wykazaniem tytułu prawnego
do nieruchomości a – według stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego

-- 7 of 14 --

II CSKP 2399/22 8
w uchwale z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt III CZP 100/17 – powództwo
to nie przerywałoby biegu zasiedzenia.
W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał za trafną ocenę Sądu pierwszej
instancji, że dopiero od 31 grudnia 1989 r. może być liczony trzydziestoletni termin
zasiedzenia nieruchomości objętej w posiadanie samoistne w złej wierze. Termin
ten został jednak przerwany wytoczeniem w maju 2017 r. powództwa o usunięcie
niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze
wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym
W tych okolicznościach w zakresie biegu terminu przedawnienia nie mają
istotnego znaczenia działania poprzedniczki prawnej uczestnika zmierzające
do odzyskania własności […] lasu na drodze administracyjnej.
W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych
w art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., uczestnik Skarb Państwa – […], zastąpiony przez
Prokuratorię Generalna Rzeczypospolitej Polskiej, wniósł
o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie
art. 109 pkt 4 ustawy z 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego
(Dz.U. Nr 34, poz.311) w związku z art. 53 Pr. rzecz., art. 121 pkt 4 k.p.c.
i art. 175 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie. Drugą zaś podstawę kasacyjna
wypełnił zarzutem naruszenia art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
Wnioskodawca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu podniesionego
w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania, Według skarżącego,
Sąd Okręgowy naruszył art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
sporządzając uzasadnienie wewnętrznie sprzeczne w zakresie podstawy faktycznej
rozstrzygnięcia, co skutkowało przyjęciem, że Łemkowie jako grupa etniczna byli
represjonowani i dyskryminowani z przyczyn polityczno – ustrojowych w okresie
od 1956 r. do zmiany Konstytucji PRL dokonanej w 1989 r. i uznaniem,

-- 8 of 14 --

II CSKP 2399/22 9
że nastąpiło zawieszenie biegu zasiedzenia na podstawie art. 121 pkt 4 w związku
z art. 175 k.c. Zarzut ten nie mógł być uznany za usprawiedliwiony.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, zgodnie z którym
naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia
orzeczenia (obecnie uregulowanych w art. 3271 k.p.c. oraz art. 387 § 21 k.p.c.)
jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wtedy,
gdy w następstwie uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone
orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej
(zob. m.in. wyroki: z 7 października 2005 r., IV CK 122/05 nie publ.;
z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07, nie publ.; z 21 lutego 2008 r.,
III CSK 264/07, OSNC - ZD 2008 Nr D, poz. 118; postanowienie
z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 654/14, nie publ.).
Uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie jest dotknięte tego rodzaju
mankamentami. Przytoczona w nim podstawa faktyczna rozstrzygnięcia
nie zawiera sprzeczności uniemożliwiających odtworzenie jej istotnych elementów
oraz przeprowadzenie kontroli wyciągniętych z nich wniosków. Sąd Okręgowy
wskazał jednoznacznie, że choć wnioskodawca wraz ze swoim ojcem powrócili
do H. po zmianach sytuacji politycznej w Polsce dokonanych w 1956 r.,
to nie mogli oni skutecznie dochodzić zwrotu wszystkich swoich nieruchomości,
zwłaszcza pozostających w dyspozycji administracji leśnej (będących przedmiotem
niniejszego postepowania), przez cały czas trwania PRL W tym kontekście zawarte
w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzenie ogólne, odnoszące
się do całej społeczności łemkowskiej, że jej członkowie mogli swobodnie
(bez uzyskania specjalnej zgody) wrócić do swoich miejsc zamieszkania
aby odzyskać utraconą własność dopiero po 1970 i 1980 r. i w wielu przypadkach
ich działania działania skuteczne, nie ma znaczenia przypisywanego mu przez
skarżącego. Sąd Okręgowy wskazał bowiem wyraźnie, że w odniesieniu
do gruntów leśnych i rolnych znajdujących się w zasobach L. stosowano
konsekwentnie praktykę odmowy ich zwrotu. Uzasadnienie zaskarżonego
postanowienia pozwala na dokonanie oceny prawidłowości zastosowania prawa
materialnego.

-- 9 of 14 --

II CSKP 2399/22 10
Przechodząc do oceny zarzutów podniesionych w ramach podstawy
kasacyjnej naruszenia prawa materialnego, trzeba zaznaczyć, że ich słuszności
skarżący upatrywał w bezzasadnym uznaniu przez Sąd Okręgowy, iż w okresie
od 1956 r. do 31 grudnia 1989 r. grupa etniczna Łemków była prześladowana
lub dyskryminowana i sama przynależność wnioskodawcy oraz jego poprzedników
prawnych do tej społeczności stawiała ich w okolicznościach traktowanych na równi
zez stanem siły wyższej, skutkującym zawieszeniem biegu zasiedzenia. Zarzuty
te nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
Zgodnie z art. 121 pkt 4 k.c., stosowanym odpowiednio do obliczenia
terminu wymaganego do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
(art. 175 k.c.), termin przedawnienia nie rozpoczyna się a rozpoczęty ulega
zawieszeniu, co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony
nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym
do rozpoznawania spraw danego rodzaju przez czas trwania przeszkody. Ocena,
czy w konkretnej sytuacji mamy do czynienia z tak rozumianą siłą wyższą wymaga
rozważenia okoliczności, w których znajdowały się osoby uprawnione
do dochodzenia roszczeń o wydanie nieruchomości i stwierdzenia, że rzeczywiście
były one tej możliwości pozbawione.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przeszkody natury społeczno-politycznej
mogą być postrzegane jako okoliczności, które - pod pewnymi warunkami - mogą
być zrównane w skutkach z siłą wyższą (art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.).
Kwestia ta została - co do zasady - przesądzona w uchwale pełnego składu
Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07,
(OSNC 2008, Nr 5, poz. 43), zgodnie z którą zasiedzenie nie biegło, jeżeli
właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości
(art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.). Sąd Najwyższy wskazał, że przeszkoda
uniemożliwiająca rozpoczęcie lub powodująca zawieszenie biegu zasiedzenia
powinna mieć charakter obiektywny w tym znaczeniu, że chwilę jej powstania
i ustania określają obiektywne okoliczności, niezależne od zachowania się osoby,
którą przeszkoda dotknęła. W szczególności nie ma znaczenia dla oznaczenia
chwili ustania przeszkody czas, w którym osoba ta podjęła stosowne działania;
istotne jest, kiedy powszechne oddziaływanie przeszkody ustało i osoba ta mogła

-- 10 of 14 --

II CSKP 2399/22 11
podjąć te działania. Ocena w tym przedmiocie musi być pozostawiona sądowi
orzekającemu w konkretnej sprawie, a dokonując jej, sąd powinien mieć
na względzie, że zastosowanie art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.
jest uzasadnione tylko w razie ustalenia, iż osoba uprawniona do skutecznego
dochodzenia roszczenia o wydanie nieruchomości rzeczywiście była tej możliwości
pozbawiona. Takie ustalenie nie może być dokonane wyłącznie na podstawie
twierdzeń osoby uprawnionej; konieczne jest wykazanie, że w ówczesnych
warunkach ustrojowych i w stanie prawnym skuteczne dochodzenie roszczenia
nie było możliwe ze względu na niedostępność środków prawnych, które
pozwoliłyby podważyć wadliwe akty władzy publicznej, lub ze względu
na to, że powszechna praktyka stosowania obowiązujących wówczas przepisów -
obiektywnie biorąc - nie stwarzała realnych szans uzyskania korzystnego
dla uprawnionego rozstrzygnięcia. Jest to istotne, gdyż wykazanie tych okoliczności
powinno zapobiec niebezpieczeństwu nadmiernej subiektywizacji w ujmowaniu
stanu siły wyższej.
Siła wyższa może być uznana za przeszkodę w dochodzeniu przez
właściciela roszczenia o zwrot nieruchomości bezprawnie zajętej przez Państwo
w czasie działań nacjonalizacyjnych po drugiej wojnie światowej w razie wykazania,
że ze względu na indywidualną sytuację, w jakiej się znajdował lub przynależność
do określonej grupy społecznej, nie mógł on - obiektywnie rzecz oceniając - liczyć
na skuteczność dochodzenia tego roszczenia w okresie istnienia Polskiej
Rzeczypospolitej Ludowej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 8 listopada 2006 r., III CSK 81/06, nie publ.; z dnia 30 października 2008 r.,
II CSK 241/08, OSNC-ZD 2010, Nr 1, poz. 2; z 29 października 2009 r.,
II CSK 169/09, nie publ.; z 29 sierpnia 2013 r., I CSK 716/12, OSNC - ZD 2014/ D,
poz. 66 i z 27 kwietnia 2017 r., II CSK 504/16, nie publ.). Stanowisko to można
uznać za utrwalone.
U podstaw zaskarżonego wyroku legło stwierdzenie, że w okolicznościach
sprawy niniejszej uzasadnione było przyjęcie, iż doszło do zawieszenia biegu
zasiedzenia z powodu niemożności realizowania przez wnioskodawcę
i jego poprzedników prawnych przysługujących im roszczeń służących ochronie
prawa własności oraz że stan ten utrzymywał się do końca 1989 r. Wbrew

-- 11 of 14 --

II CSKP 2399/22 12
odmiennemu stanowisku skarżącego, Sąd Okręgowy nie wyraził tej oceny niejako
automatycznie, ograniczając się do stwierdzenia, że uzasadnia ją sama
przynależność wnioskodawcy i jego poprzedników do łemkowskiej grupy etnicznej,
choć okoliczność ta została uwzględniona przy tej ocenie.
Z wiążących ustaleń faktycznych – dokonanych w oparciu o szereg
dokumentów - wynika, że osoby pochodzenia łemkowskiego od lat 50-tych
tych XX nie mogły domagać się skuteczne zwrotu nieruchomości leśnych
przejętych przez Skarbu Państwa w ramach akcji „Wisła” i pozostających
w administracji L. W stosunku do wnioskodawcy
i jego poprzedników stan trwał do końca 1989 r. Był on utrwalany praktyką
kształtowaną mi.in. pod wpływem swego rodzaju wytycznych różnych organów
państwowych. A. D. nie został objęty decyzjami PPRN w G.
[…] o przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiących
przedmiot niniejszego postępowania. Nie mógł zatem - tak jaki i jego następcy
prawni – podejmować skutecznych działań zmierzających do podważenia tych
decyzji. Znalazło to potwierdzenie w decyzji […] odmawiającej wszczęcia
postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w G. […],
utrzymaną w mocy decyzją Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej […].
Długotrwała niechęć władzy państwowej do zwrotu przejętego mienia
znalazła wyraz również w przyjmowaniu niekorzystnych regulacji prawnych,
m.in. w art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych
nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych
z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego
(Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71 z późn. zm.). Sąd Okręgowy dokonał oceny
potencjalnej możliwości odzyskania własności przedmiotowych nieruchomości -
w ramach powództwa windykacyjnego - z uwzględnieniem i tego przepisu a także
konsekwencji wcześniejszego, niż nastąpiło to ostatecznie, wytoczenia
powództwa przewidzianego w art. 10. u.k.w.h. W skardze kasacyjne
nie podniesiono zarzutów podważających wnioski wyprowadzone z tej oceny.
Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na przymusową sytuację rodziny
wnioskodawcy, w jakiej znalazła się ona po wysiedleniu w ramach akcji "Wisła",

-- 12 of 14 --

II CSKP 2399/22 13
skutkującej wyzuciem z majątku i próbą usankcjonowania tego przepisami dekretu
z 27 lipca 1949 r. oraz obiektywnie uzasadnione przekonanie jej członków
o niemożności odwrócenia tych następstw. Wskazał na potrzebę respektowania
przy wykładni i stosowaniu prawa materialnego prawdy historycznej. Represje
wobec osób objętych akcją "Wisła" wiązały się nie tylko z przesiedleniem i utratą
majątku, ale w początkowym okresie również z zagrożeniem zdrowia i życia.
Obiektywne spojrzenie na skutki tej akcji nastąpiło dopiero po zmianie sytuacji
politycznej w 1989 r. W dniu 2 sierpnia 1989 r. powołano Sejmową Komisję
Mniejszości Narodowych i Etnicznych, która zajęła się m.in. kwestią likwidacji
następstw akcji "Wisła", a 3 sierpnia 1990 r. Senat Rzeczypospolitej Polskiej podjął
uchwałę potępiającą akcję "Wisła" i wyrażającą pragnienie naprawienia powstałych
w jej wyniku szkód (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 maja 2017 r., III CSK 221/16, nie publ.). Powołanie się przez Sąd Okręgowy
na te uwarunkowania nie jest – jak zarzucił skarżący - przejawem prowadzenia
„własnej polityki historycznej”, lecz właściwej wykładni prawa. Przypisywanie
Sądowi Okręgowemu takiej motywacji przy podjęciu zaskarżonego postanowienie
należy uznać za dalece niestosowne.
Reasumując należy stwierdzić, że założenia, na których oparte zostały
zarzuty naruszenia prawa materialnego, nie znajdują odzwierciedlenia w ocenie
prawnej przyjętej za podstawę zaskarżonego postanowienia.
Z tych względów Sąd najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł,
jak w sentencji.
Grzegorz Misiurek Paweł Grzegorczyk Dariusz Zawistowski
(A.T.)
[a.ł]

-- 13 of 14 --

II CSKP 2399/22 14

-- 14 of 14 --