tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.106.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8301 Pana Posła Michała Wosia wraz z grupą posłów
w sprawie „katastrofalnego załamania współczynnika dzietności i spadku Polski na ostatnie
miejsce na kontynencie i jedno z najniższych wśród wszystkich państw OECD”, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia:
Utrzymujący się od końca lat 90. XX w. niski wskaźnik dzietności spowodował m.in.
zmniejszenie przyrostu naturalnego, zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym.
Prognozy Głównego Urzędu Statystycznego zakładają dalszy znaczący ubytek ludności do
2060 roku.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) prowadzi działania na rzecz
ograniczenia negatywnej tendencji i zjawisk spowodowanych zachodzącymi zmianami
demograficznymi. W resorcie powołano Radę do spraw Polityki Rodzinnej i Demograficznej,
złożoną z naukowców i przedstawicieli samorządów. Jej zadaniem jest opracowywanie
kierunków działań, mających na celu poprawę sytuacji demograficznej w Polsce oraz
przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w ww. zakresie. W celu koordynacji działań
rządu w obszarze demografii pracuje też Międzyresortowy Zespół do spraw
Przeciwdziałania Negatywnym Zjawiskom Demograficznym. Dodatkowo, w MRPiPS
powołano Radę do spraw Kobiet na Rynku Pracy. Jej zadaniem jest w szczególności:
 inicjowanie i wspieranie działań na rzecz poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy oraz
zapewnienie równości kobiet i mężczyzn w sferze publicznej, zawodowej i prywatnej;
 opracowanie kierunków działań, których celem będzie zapewnienie równości kobiet
i mężczyzn na rynku pracy;
 przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie poprawy sytuacji kobiet na
rynku pracy oraz zapewnienia równości mężczyzn i kobiet w sferze publicznej,
zawodowej i prywatnej;
 opiniowanie działań podejmowanych w zakresie aktywizacji zawodowej kobiet i ich
powrotu na rynek pracy;
 inicjowanie debat i kampanii społecznych przeciwdziałających stereotypowemu
postrzeganiu ról społecznych kobiet i mężczyzn;
 inicjowanie działań promujących równowagę między życiem rodzinnym i zawodowym,
w tym zachęcanie ojców do korzystania z uprawnień pracowniczych związanych
z rodzicielstwem.
Warto również wspomnieć, że w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 w MRPiPS realizowany jest projekt niekonkurencyjny pn.
„Wypracowanie rozwiązań służących przeciwdziałaniu migracji osób młodych z terenów
dotkniętych depopulacją”. W jego ramach zaplanowano przeprowadzenie badań służących
zdiagnozowaniu przyczyn migracji osób młodych z miast i wsi dotkniętych depopulacją.
Wnioski z badań pozwolą wypracować rozwiązania programowe i prawne, dotyczące
również instrumentów rynku pracy, pozwalające zachęcać osoby młode do pozostawania

-- 1 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i powrotów na te tereny. Projekt zakłada przeprowadzenie działań informacyjno-
promocyjnych, skierowanych do osób młodych i zidentyfikowanych w badaniu grup
mających wpływ na decyzje dotyczące migracji z terenów dotkniętych depopulacją. Projekt
będzie realizowany do końca 2027 r.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnia szeroką ofertę instrumentów
wsparcia rodzin i instytucji je wspomagających, dedykowanych opiece i wychowaniu dzieci.
Działania prowadzone w zakresie polityki rodzinnej mają na celu zwiększenie wsparcia
rodzin wychowujących dzieci.
Rodzice z dziećmi na utrzymaniu mogą korzystać ze wsparcia umocowanego
w powszechnych i stale rozszerzanych programach kierowanych do rodzin z dziećmi. Mając
na uwadze potrzebę stworzenia kompleksowego systemu wsparcia, umożliwiającego
rodzicom efektywne godzenie życia rodzinnego z zawodowym, w MRPiPS przygotowano
ustawę o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka
„Aktywny rodzic”, której rozwiązania weszły w życie 1 października 2024 r. Ustawa stanowi
odpowiedź na zmiany demograficzne, społeczne oraz ekonomiczne związane ze spadającą
dzietnością. Jej celem jest zachęcenie do aktywności zawodowej rodziców dzieci w wieku od
12 do 35 miesiąca życia. Jest ona również wyrazem kompleksowego podejścia do wspierania
rodziców dzieci w tzw. wieku żłobkowym i zapewnia im różnorodne formy wsparcia
w zależności od ich potrzeb i sytuacji życiowej.
Ustawa „Aktywny rodzic” wprowadziła do systemu prawnego trzy nowe świadczenia
„aktywny rodzic” wspierające rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu
dziecka, tj.:
 świadczenie „aktywni rodzice w pracy”,
 świadczenie „aktywnie w żłobku”,
 świadczenie „aktywnie w domu”.
Wprowadzone ustawą rozwiązania mają również zwiększyć dostępność i przystępność
finansowej opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz jakości świadczonych w instytucjach
opieki usług. Wpisują się one się w przyjętą przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej politykę likwidacji obszarów, w których dostęp do instytucji opieki nad małymi
dziećmi jest niedostateczny.
Wsparcie w zakresie utworzenia 102 tys. nowych miejsc opieki zapewnia też realizowany
w Resorcie Program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Aktywny Maluch
2022-2029, którego budżet wynosi 6,5 mld zł.
15 lipca 2024 r. ogłoszono resortowy program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku
do lat 3 „Aktywny Maluch – Pierwszy dzienny opiekun w gminie 2024”. Na Program
przeznaczono w 2024 r. kwotę do 60 mln zł. O dofinansowywanie w formie dotacji celowej
z budżetu państwa, mogły ubiegać się gminy, na terenie których nie funkcjonuje żadna
instytucja opieki nad małymi dziećmi, ani nie planuje się jej utworzenia w ramach umów
o dofinansowanie do Programu Aktywny Maluch 2022-2029.
Wśród działań służących podnoszeniu jakości opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz
rozwojowi i promocji jej instytucjonalnych form należy także wymienić zainicjowanie
Akademii Wsparcia – krajowego systemu wspierania rozwoju opieki wczesnodziecięcej
w Polsce na lata 2024-2026. Jej celem jest rozwój instytucji opieki nad dziećmi w wieku
do lat 3 poprzez wyłonienie podmiotów, których zadaniem będzie wsparcie instytucji opieki
we wdrażaniu i podnoszeniu standardów jakości świadczonych przez nie usług.
Poza nowymi rozwiązaniami, mającymi na celu wspieranie rodziców dzieci w tzw. wieku
żłobkowym, w ramach funkcjonujących systemów wsparcia kontynuowane są:

-- 2 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
 program „Rodzina 800+”,
 program „Dobry start”,
 świadczenia rodzinne, do których prawo warunkowane jest m.in. kryterium
dochodowym.
Należy także zaznaczyć, że 12 grudnia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 listopada
2024 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, której projekt
przygotowano w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Nowe przepisy
zakładają podwyższenie maksymalnej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego
z 500 zł miesięcznie, do 1000 zł miesięcznie. W poprzednim stanie prawnym świadczenia
z funduszu alimentacyjnego przysługiwały w wysokości bieżąco ustalonych alimentów,
jednakże nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Dotychczasowa maksymalna wysokość
świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostawała niezmieniona od początku
obowiązywania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czyli od 2008 r.
Zmiana wysokości świadczenia wychodzi naprzeciw oczekiwaniom rodzin z dziećmi, w tym
osób samotnie wychowujących dzieci, będących w trudnej sytuacji finansowej w związku
z nieskuteczną egzekucją zasądzonych od drugiego rodzica alimentów.
Urodzenia są kluczowym czynnikiem kształtującym liczbę i strukturę ludności, a zarazem jej
demograficzny rozwój. W Polsce od około 30 lat utrzymuje się zjawisko depresji
urodzeniowej – niska liczba urodzeń nie zapewnia prostej zastępowalności pokoleń. Zgodnie
z prognozami Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), w najbliższej przyszłości nie należy
spodziewać się istotnej poprawy zapewniającej stabilny rozwój demograficzny. Co więcej,
utrzymujący się przez szereg lat niski poziom dzietności będzie miał negatywny wpływ także
na przyszłą liczbę urodzeń, ze względu na zmniejszającą się liczbę kobiet w wieku
rozrodczym1. Zjawisko to – według GUS - nasila się również w wyniku utrzymującego się od
wielu lat wysokiego poziomu emigracji Polaków za granicę (szczególnie dotyczy to emigracji
czasowej ludzi młodych).
Zgodnie z danymi opublikowanymi przez GUS, liczba ludności w Polsce na koniec 2024 r.
wyniosła 37 490 tys. Oznacza to spadek o ok. 147 tys. w stosunku do roku poprzedniego.
Od 2013 r. odnotowywany jest stały ujemny przyrost naturalny ludności. „Prognoza ludności
na lata 2023-2060” GUS zakłada dalszy znaczący ubytek ludności do 2060 r., szacując
w najbardziej prawdopodobnym wariancie, że populacja kraju zmniejszy się do tego czasu do
30,9 mln osób. W ostatnich latach z roku na rok zmniejsza się liczba urodzeń - w 2023 r.
wyniosła ona 272 tys., a w 2024 r. 252 tys., co kolejny raz stanowi najniższą liczbę w okresie
po II wojnie światowej.
Niekorzystne trendy potwierdzają również dane publikowane przez Eurostat. Wynika z nich,
że w 2023 r. odnotowano największy roczny spadek urodzonych dzieci w Unii Europejskiej
od 1961 roku (w 2023 r. w UE urodziło się 3,67 mln dzieci, co stanowi spadek o 5,4%
w porównaniu z 3,88 mln w 2022 r.).
W najbliższej przyszłości spodziewany jest dalszy spadek liczby urodzeń. W scenariuszu
średnim GUS przewiduje 225 tys. urodzeń w 2060 r., natomiast w scenariuszu niskim –
nawet ok. 152 tys., przy towarzyszącej im wówczas liczbie zgonów na poziomie ok. 508 tys.
Optymalna wielkość współczynnika dzietności, określana jako korzystna dla stabilnego
rozwoju demograficznego, to 2,10–2,15. W Polsce jego wartość od lat nie przekracza 2.
Według danych GUS, współczynnik ten obniżył się z 1,26 w 2022 r. do 1,16 w 2023 r.1, co
1 Informacje opublikowane przez GUS https://ssgk.stat.gov.pl/Ludnosc.html

-- 3 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
oznacza, że na 100 kobiet w wieku rozrodczym (15–49 lat) przypadało 116 urodzonych
dzieci (odpowiednio 111 w miastach i 124 na wsi).
Z kolei dane opublikowane przez Eurostat wskazują, że w 2023 r. w skali Unii Europejskiej
współczynnik dzietności TFR wyniósł 1,38 (1,46 w 2022 r.). Spadek wartości współczynnika
wobec roku poprzedniego odnotowano w 24 krajach, podczas gdy wzrost jedynie w trzech.
W Polsce współczynnik dzietności TFR wyniósł 1,2, co daje 24. pozycję wśród krajów UE.
Niższe współczynniki odnotowano na Malcie (1,06) w Hiszpanii (1,12) i na Litwie (1,18).
Istotnym elementem w kontekście zachodzących procesów demograficznych jest również
struktura ludności według wieku. Mediana wieku mieszkańców Polski wyniosła w 2023 r.
prawie 43 lata, natomiast w 2060 r. połowa mieszkańców Polski może mieć już ponad 50 lat.
osób, tj. 18,2% ogółu ludności).
Niski poziom dzietności i urodzeń, przy jednoczesnym wydłużaniu się przeciętnego trwania
życia, wpływa m.in. na zwiększenie udziału najstarszych grup ludności w ogólnej populacji –
w 2023 r. grupa w wieku 80 lat i więcej liczyła ponad 1,6 mln osób (prawie 5% ludności
Polski). W 2010 r. było to 1,3 mln osób, tj. ponad 3%, a w 2000 r. – 770 tys. – 2% populacji2.
Na taki stan rzeczy składa się wiele czynników, m.in. odkładania na później przez młodych ludzi
decyzji o założeniu rodziny – co zostało zapoczątkowane w latach 90. XX wieku, a następnie
posiadania mniejszej liczby dzieci lub nawet decyzja o samotnym życiu. Ze względu na fakt, iż
prowadzone dotychczas działania nie przyniosły oczekiwanych zmian, konieczne stało się
wprowadzanie nowych rozwiązań, mających na celu zniesienie barier w podejmowaniu
decyzji o posiadaniu dzieci.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są intensywne prace nad
wyznaczeniem kierunków działań, których realizacja powinna wpłynąć na wzrost dzietności.
Należy jednak mieć na uwadze, że działania te obejmują różne sfery życia, a tym samym
dotyczą wielu obszarów polityk i strategii prowadzonych przez inne resorty.
W bieżących analizach wykorzystywane są publikacje i dane GUS, Eurostatu, Rządowej Rady
Ludnościowej, Kongresów Demograficznych oraz prognoz ludnościowych Organizacji
Narodów Zjednoczonych. Na podstawie tych danych można jednoznacznie stwierdzić, że
dotychczasowe działania w ramach szeroko pojętej polityki prorodzinnej nie przyniosły
oczekiwanych zmian, co skutkuje koniecznością wprowadzania nowych rozwiązań.
Aktualnie MRPiPS prowadzi badania dotyczące postaw wobec rodzicielstwa, dzięki którym
możliwe będzie określenie czynników wpływających na podjęcie decyzji o posiadaniu dzieci.
Wśród barier wskazywanych przez rodziców w posiadaniu potomstwa, Polacy wskazują
również brak instytucji opieki dostępnej nie tylko terytorialnie, ale i finansowano, a także
brak zaufania do jakości świadczonej opieki nad dziećmi w żłobkach i innych instytucjach
opieki nad najmłodszymi dziećmi.
Z tego względu resort rodziny wprowadził szereg instrumentów wsparcia dla rodzin
wychowujących dzieci - wśród nich wskazane wcześniej programy, które w zależności od
sytuacji rodzinnej, zapewniają wsparcie finansowe, zachęcając rodziców do aktywności
zawodowej.
Funkcję uzupełniającą programy społeczne takie jak: „Rodzina 800+”, „Dobry Start” czy
„Aktywny Rodzic”, pełni ustawa PIT3. Zawarte w niej rozwiązania koncentrują się na
wsparciu rodzin z dziećmi poprzez następujące instrumenty:
2 Ibidem.
3 Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych(Dz. U. z 2025 r. poz. 163), dalej:
„ustawa PIT”; opracowanie przygotowane przez Ministerstwo Finansów.

-- 4 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
 podatkową ulgę na dzieci, która umożliwia pod pewnymi warunkami odliczenie od
podatku określonej w ustawie kwoty na każde wychowywane dziecko (kwota
miesięcznej ulgi na pierwsze i drugie dziecko jest taka sama i wynosi po 92,67 zł, kwota
ulgi na trzecie dziecko to 166,67 zł, a na czwarte i każde kolejne dziecko po 225 zł)4,
 dodatkowy zwrot dla rodzin o niższych dochodach, których dochody (i w konsekwencji
niski podatek) nie pozwalają na skorzystanie w całości z ulgi na dzieci. Ustawa PIT
przewiduje uzyskanie zwrotu niewykorzystanej części ulgi na dzieci, w „brakującej
wysokości”, która nie przekracza sumy składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne
opłaconych przez podatnika5,
 ulgę dla rodzin 4+, z której mogą korzystać podatnicy wychowujący co najmniej 4 dzieci,
a polegającą na zwolnieniu z podatku dochodowego przychodów uzyskiwanych przez
rodziców do określonego limitu rocznego (85 528 zł), co znacząco zwiększa ich dochód
do dyspozycji i stanowi istotne wsparcie finansowe6,
 zwolnienie z podatku dochodowego wspomnianych na wstępie świadczeń
uzyskiwanych w ramach programów „Rodzina 800+”, „Dobry Start” czy „Aktywny
Rodzic”, dzięki któremu całość świadczenia trafia bezpośrednio do rodzin, zwiększając
ich dochód do dyspozycji i wspierając w pokrywaniu kosztów związanych
z wychowywaniem dzieci7.
Wskazane instrumenty powodują znaczne skutki budżetowe. Należy zaznaczyć, że
odliczenia od podatku ulgi na dzieci w rozliczeniu:
 za 2022 r. dokonało 2,7 miliona podatników w kwocie 3,9 mld zł. Dodatkowy zwrot
z tytułu ulgi na dzieci wykazało 2,4 miliona podatników otrzymując kwotę 3,1 mld zł,
 za 2023 r. dokonało 3 miliony podatników w kwocie 4,4 mld zł. Dodatkowy zwrot z tytułu
ulgi na dzieci wykazało 2,2 miliona podatników, otrzymując kwotę 2,8 mld zł.
Z kolei z ulgi dla rodzin 4+ dokonując rozliczenia:
 za 2022 r. skorzystało 67 tysięcy podatników, w tym 21 tysięcy podatników wykazało
przychody zwolnione w kwocie limitu, tj. „równe” 85 528 zł,
 za 2023 r. skorzystało 72 tysiące podatników, w tym 27 tysięcy podatników wykazało
przychody zwolnione w kwocie limitu, tj. „równe” 85 528 zł.
Stosowanie zwolnień podatkowych również zmniejsza wpływy budżetowe
z podatku PIT. Dane dotyczące zwolnień podatkowych nie są jednak znane, bowiem dochody
zwolnione z opodatkowania nie są wykazywane w rocznych zeznaniach podatkowych.
Ustawa PIT przewiduje również możliwość łącznego opodatkowania małżonków
i preferencyjny sposób opodatkowania osób samotnie wychowujących dzieci. W pierwszym
przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków, w podwójnej wysokości podatku
obliczonego od połowy ich łącznych dochodów (art. 6 ust. 2 ustawy PIT). Rozwiązanie to
dotyczy również owdowiałych małżonków (art. 6a ustawy PIT). Natomiast preferencja
przewidziana dla osób samotnie wychowujących dzieci polega na obliczeniu podatku
w podwójnej wysokości jedynie od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci
(art. 6 ust. 4 ustawy PIT).
Dzięki preferencjom podatkowym i innym przewidzianym w ustawie PIT (np. uldze
rehabilitacyjnej, czy termomodernizacyjnej), stawki podatku w skali podatkowej (12% i 32%)
różnią się od tzw. stawek efektywnych, które pokazują, ile podatku faktycznie płacimy.
4 Art. 27f ustawy PIT
5 Art. 27f ust. 8 ustawy PIT.
6 Art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy PIT.
7 Art. 21 ust. 1 pkt 8, pkt 8f i pkt 24 ustawy PIT.

-- 5 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Stawki efektywne są znacznie niższe. Z danych statystycznych z rozliczenia podatku PIT za
2023 r. wynika, że dla osób z dochodami do 120 tys. zł stawka efektywna wynosi 4,54%,
a dla osób z dochodami powyżej 120 tys. zł wynosi 15,97%.
Ustawa PIT zawiera preferencje, które pozwalają rodzinom na znaczne obniżenie podatku
należnego, jak i na całkowite zwolnienie z podatku. Z danych statycznych wynika, że
podatnicy chętnie korzystają ze wskazanych rozwiązań. Obecne uwarunkowania
geopolityczne nie pozwalają na wprowadzanie rozwiązań skutkujących zmniejszeniem
wpływów podatkowych, w tym z podatku PIT.
Odnośnie do dostępu do mieszkań należy podkreślić, że obecnie prowadzona polityka
mieszkaniowa obejmuje różnorodne instrumenty oferujące pomoc rodzinom borykającym
się z brakiem mieszkania lub odpowiednich środków na samodzielne zaspokajanie potrzeb
mieszkaniowych. Państwo angażuje się w pomoc mieszkaniową m.in. wspierając budowę
mieszkań komunalnych (budownictwo gminne) i czynszowych (społeczne inicjatywy
mieszkaniowe/towarzystwa budownictwa społecznego) w ramach realizacji8:
 programu wsparcia budownictwa socjalnego i komunalnego (BSK), który obejmuje
bezzwrotne finansowe wsparcie z budżetu państwa rozwoju budownictwa
zaspokajającego potrzeby mieszkaniowe osób o niższych dochodach oraz budownictwa
wspomaganego. Program BSK ma na celu w szczególności wsparcie gmin w zaspokajaniu
potrzeb mieszkaniowych członków lokalnej wspólnoty, zwłaszcza osób
w najtrudniejszej sytuacji życiowej. Program jest realizowany na podstawie ustawy
z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć
mieszkaniowych9. Sfinansowaniu podlega utworzenie lokali mieszkalnych wchodzących
w skład mieszkaniowego zasobu gminy, mieszkań wspomaganych i treningowych, lokali
mieszkalnych na wynajem o ograniczonym czynszu, noclegowni, schronisk dla osób
bezdomnych, ogrzewalni i tymczasowych pomieszczeń. Mogą one zostać utworzone na
skutek budowy nowego budynku, remontu lub przebudowy budynku niemieszkalnego
lub mieszkalnego, albo jego części, zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części
czy też zakupu lokalu. Dofinansowanie wynosi do 80% kwalifikowanych kosztów
przedsięwzięcia. W ramach tego programu gminy mogą również uzyskać wsparcie na
remont gminnych pustostanów. Program finansowany jest ze środków Funduszu Dopłat,
a jego operatorem jest Bank Gospodarstwa Krajowego;
 program popierania budownictwa mieszkaniowego (SBC), który obejmuje preferencyjne
finansowanie zwrotne budowy mieszkań na wynajem o limitowanym czynszu. Program
SBC ma na celu zwiększenie liczby mieszkań o limitowanym czynszu dla osób
o dochodach uniemożliwiających ubieganie się o lokal komunalny, a zarazem zbyt
niskich, by samodzielnie zaspokoić potrzeby mieszkaniowe na rynku prywatnym.
Program jest realizowany na podstawie ustawy z dnia 26 października 1995 r.
o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa10. Preferencyjny kredyt (do 80%
kosztów przedsięwzięcia) jest udzielany społecznym inicjatywom mieszkaniowym (SIM),
towarzystwom budownictwa społecznego (TBS), spółkom gminnym oraz spółdzielniom
mieszkaniowym na budowę lokali mieszkalnych na wynajem z limitowaną ustawowo
stawką czynszu (maksymalnie 5% wartości odtworzeniowej) lub na budowę lokali
mieszalnych, do których ustanowione zostanie spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu
mieszkalnego. Program realizowany jest przez Bank Gospodarstwa Krajowego z jego
środków, z dopłatą do preferencyjnego oprocentowania ze środków Funduszu Dopłat.
W ramach realizacji jednej inwestycji mieszkaniowej można łączyć preferencyjny kredyt
8 Opracowanie przygotowane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
9 (Dz.U. z2024 r. poz. 304).
10 (Dz.U. z 2024 r. poz. 527).

-- 6 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z programu SBC ze środkami uzyskanymi przez gminę na mieszkania na wynajem
w ramach programu BSK.
Przeprowadzone w Polsce badania wśród młodych dorosłych11 pokazały, że praca
i mieszkanie we własnym, a nie wynajmowanym mieszkaniu jest kluczowe dla decyzji
dotyczącej posiadania pierwszego dziecka. Badania międzynarodowe pokazały, że
właściciele mieszkań mają zwykle więcej dzieci niż lokatorzy, a decyzja o założeniu rodziny
jest niejednokrotnie skorelowana ze zmianą statusu z lokatora na właściciela12. Znaczące
wydatki w gospodarstwie domowym (np. spłata kredytów) mogą negatywnie wpływać na
decyzje o założeniu rodziny i posiadaniu dzieci13.
Potrzeby mieszkaniowe ludności w Polsce, na tle krajów Europejskich, są
zaspokojone w niezadowalającym stopniu. Wskaźnik przeludnienia mieszkań dla
gospodarstw domowych wyniósł w 2020 roku 20%, przy średniej dla UE 10,4%. Dla
porównania ten sam wskaźnik dla Węgier – 5%, dla Czech 9,5%, dla Niemiec 12,9%. Tylko
Łotwa i Serbia miały wyższe wskaźniki14.
Obecnie w Ministerstwie Rozwoju i Technologii trwają prace legislacyjne15 mające
przyczynić się do poprawy dostępności mieszkań w Polsce. Projekt ustawy o zmianie ustawy
o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa oraz niektórych innych ustaw (nr w wykazie
prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: UA7) 27 lutego br. przyjął Stały
Komitet Rady Ministrów16. Zmiany przepisów zaproponowane w projekcie ustawy mają na
celu systemowe wsparcie osób oraz rodzin niebędących w stanie samodzielnie zaspokoić
swoich potrzeb mieszkaniowych ze względu na osiągane dochody. Projektowane zmiany
dotyczą przede wszystkim instrumentów wsparcia samorządów i inwestorów w ramach
programu BSK i SBC. Projekt przewiduje wydłużenie o 1 rok aktualnie obowiązującego
programu SBC, który według obowiązujących regulacji kończy się w 2025 r. z jednoczesnym
zwiększeniem budżetu programu SBC.
W zakresie programu BSK celem projektu jest przede wszystkim zwiększenie limitów
wydatków - tak, aby odzwierciedlały zgłaszane przez samorządy zapotrzebowanie,
co oznacza zwiększenie w 2025 r. limitu z 1 000 mln zł do 4 943,3 mln zł, a w latach 2026-
2030 zaplanowanie wydatków w łącznej wysokości 39 454,5 mln zł. Dodatkowe środki
budżetu państwa w łącznej kwocie 44 mld zł do 2030 r. będą wykorzystywane na realizację
m.in. zwiększenia skali inwestycji finansowanych w ramach programu BSK, w tym remontów
gminnych pustostanów, odpowiadającej zgłaszanemu przez samorządy zapotrzebowaniu na
bezzwrotne granty jak również zwiększenia skali programu SBC w roku 2025 i kontynuacja
w 2026 r., w wyniku czego jest konieczne zagwarantowanie zwiększonych środków na
dopłatę dla BGK do preferencyjnego oprocentowania kredytów udzielanych przez ten bank.
Nowym elementem programu mieszkaniowego będzie program wsparcia zakupu mieszkań
lub domów na własność – „Pierwsze klucze”. Nadal wiele osób zainteresowanych jest
11 Mynarska, M., Styrc, M. (2014). Preferencje i ograniczenia. Czynniki determinujące intencje posiadania
pierwszego i drugiego dziecka [w:] A. Matysiak (red.). Nowe wzorce formowania i rozwoju rodziny w Polsce. Przyczyny
oraz wpływ na zadowolenie z życia. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 54-76; Matysiak, A. (2011).
Posiadanie własnego mieszkania a rodzicielstwo w Polsce. Studia Demograficzne 1(159), s. 37–55.
12 Krishnan, V. (1988). Homeownership: its impact on fertility. Research Discussion Paper, 51, The University of
Alberta, Department of Sociology, Edmonton. Mulder, C.H. (2006). Home-ownership and family formation. Journal
of Housing and the Built Environment, 21, 281–298.
13 Lauster, N.T. (2006). A room of one’s own or room enough for two? Access to housing and new household
formation in Sweden, 1968–1992. Population Research and Policy Review, 25, 329–351. Flynn, L. (2017). Delayed
and depressed: from expensive housing to smaller families. International Journal of Housing Policy, 17(3), 374–395.
Mulder, C.H. (2006). Home-ownership and family formation. Journal of Housing and the Built Environment, 21,
281–298.
14 Eurostat https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/-/TESSI175
15 Opracowanie przygotowane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
16 Przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 18 marca 2025 r.

-- 7 of 8 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kupnem swojego pierwszego domu lub mieszkania na własność, ale ze względu na wysokie
stopy procentowe kredytów hipotecznych, ich możliwości w tym zakresie są bardzo
ograniczone. Aby zapewnić wsparcie takim gospodarstwom domowym nowy program ma
być dostępny wyłącznie dla osób, które nie miały i nie posiadają własnego mieszkania bądź
domu. Wielkość dochodów będzie także istotnym kryterium skorzystania z tego
instrumentu.
Program wsparcia w nabyciu prawa własności lokalu mieszkalnego lub domu
jednorodzinnego pn. „Pierwsze klucze” będzie dostępny wyłącznie dla osób, które nie
posiadają i nie posiadały w przeszłości własnego mieszkania bądź domu, a przy tym spełniają
wskazane ustawą kryteria dochodowe. Założenia programu wykluczają kupno
nieruchomości na rynku pierwotnym. Kupowany lokal lub dom winien być oddany do użytku
co najmniej 5 lat wcześniej, i znajdować się w posiadaniu dotychczasowego właściciela od co
najmniej 3 lat. Warunki te mają uniemożliwić zakup domu i lokalu od deweloperów lub tzw.
flipperów. W przypadku domów jednorodzinnych program może również posłużyć do
wsparcia finansowania jego budowy. Możliwość zakupu nieruchomości z rynku pierwotnego
dotyczyć będzie wyłącznie mieszkań budowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe oraz
społeczne inicjatywy mieszkaniowe (SIM-y i TBS-y). Zakłada się wprowadzenie limitu ceny
metra kwadratowego (do 10 tys. zł, a w przypadku Warszawy, Gdańska, Krakowa, Poznania
i Wrocławia do 11 tys. zł). Przewidziano jednak możliwość samodzielnego wyznaczania
limitu cenowego przez gminy.
Szczegóły programu zostaną przedstawione i ogłoszone na stronie internetowej
Ministerstwa Rozwoju i Technologii po zakończeniu prac nad projektem ustawy, aby każdy
zainteresowany mógł zapoznać się z brzmieniem przepisów tego aktu i wziąć udział
w konsultacjach publicznych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 8 of 8 --