Interpelacja w sprawie koordynacji działań w ramach wdrażania programu zwiększenia potencjału retencji na obszarach wiejskich (KPO, działanie B.3.3.1) oraz wadliwych zapisów rozporządzenia dotyczącego sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8282
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie koordynacji działań w ramach wdrażania programu zwiększenia potencjału retencji na obszarach wiejskich (KPO, działanie B.3.3.1) oraz wadliwych zapisów rozporządzenia dotyczącego sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 21-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z prośbą o wyjaśnienie, czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wody Polskie podjęły jakąkolwiek współpracę celem rozwiązania problemów poruszanych podczas moich spotkań, które miały miejsce rok temu zarówno w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi z ministrem Adamem Nowakiem, jak i w Wodach Polskich z prezesem Mateuszem Balcerowiczem.
Spotkania te były organizowane w ramach prac parlamentarnego zespołu ds. mikroretencji dotyczących wdrażania programu zwiększania potencjału retencji na obszarach wiejskich w ramach środków Krajowego Planu Odbudowy, działanie B.3.3.1. W trakcie tych spotkań oraz podczas kontroli poselskich w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz w Wodach Polskich zwracano uwagę na poważne niedociągnięcia w koordynacji działań pomiędzy Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwem Infrastruktury a Wodami Polskimi.
Jednym z głównych problemów wskazywanych podczas tych spotkań była wadliwa konstrukcja rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ.
W szczególności § 8 w pkt 3, 4 i 5 rozporządzenia wskazuje, że ustalając obszar korzystnego wpływu urządzeń melioracyjnych, nie uwzględnia się gruntów będących nieużytkami rolnymi, wtórnie zabagnionych oraz zdegradowanych łąk i pastwisk, których zagospodarowanie pomelioracyjne uznaje się za niecelowe.
Takie zapisy są sprzeczne z celami działania B.3.3.1 KPO, które zakłada zwiększenie retencji na obszarach rolniczych m.in. poprzez działania oparte na przyrodzie. Przykładem takiego działania jest wykorzystanie istniejących systemów melioracyjnych do przekierowania wód opadowych na tereny nieużytkowane rolniczo, takie jak nieużytki, mokradła i obszary zabagnione, gdzie można retencjonować wodę bez szkody dla gruntów rolnych, a wręcz z korzyścią dla ich wilgotności.
Jednym z przykładów efektywnego wykorzystania tego podejścia jest obszar użytku ekologicznego „Rozalia” na Opolszczyźnie – kompleks mokradeł i zabagnionych łąk gromadzący wodę odprowadzaną z systemów drenarskich z kilkuset hektarów gruntów rolnych. Obiekt ten, mimo pozytywnego wpływu na przyległe grunty, nie jest uwzględniany w ewidencji melioracyjnej, ponieważ rozporządzenie wyklucza obszary zabagnione z listy terenów korzystnie oddziałujących na rolnictwo.
Co więcej, w ramach działania B.3.3.1, ministerstwo rolnictwa przekazało Wodom Polskim środki na wykonanie ewidencji melioracji wodnych. Wody Polskie ogłosiły przetarg na realizację tej inwentaryzacji, wymagając od wykonawców dostosowania się do obowiązującego rozporządzenia. W efekcie tereny predysponowane do naturalnej retencji, jak mokradła, nieużytki rolne i stare wyrobiska, nie są uwzględniane, mimo że to one powinny być priorytetem w realizacji celów programu.
Samorządy gminne, które chcą realizować działania retencyjne zbliżone do przyrody, muszą samodzielnie prowadzić inwentaryzację potencjalnych terenów retencyjnych, ponosząc dodatkowe koszty, mimo że program KPO miał zapewnić wsparcie w tym zakresie.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wody Polskie podjęły działania w celu poprawy koordynacji wdrażania programu B.3.3.1?
Czy rozważano nowelizację rozporządzenia dotyczącego ewidencji melioracji wodnych, aby uwzględniało ono tereny zabagnione, nieużytki i mokradła jako istotne elementy błękitno-zielonej infrastruktury?
Dlaczego środki przekazane na inwentaryzację melioracji nie uwzględniają obszarów kluczowych dla naturalnej retencji, co jest sprzeczne z założeniami działania B.3.3.1?
Czy planowane są działania naprawcze, które pozwolą samorządom skutecznie wdrażać projekty zwiększające retencję na obszarach wiejskich bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów na własne inwentaryzacje?
Brak koordynacji pomiędzy resortami oraz nieadekwatne zapisy rozporządzenia uniemożliwiają skuteczną realizację celów retencyjnych i zagrażają efektywnemu wykorzystaniu środków KPO.
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6934 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 10 kwietnia 2025 r.
Znak sprawy: DNI.gw.058.2.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 8282
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8282 z dnia 25 lutego 2025 r. posłów Anny Gembickiej
i Jarosława Sachajki, w sprawie koordynacji działań w ramach wdrażania programu
zwiększenia potencjału retencji na obszarach wiejskich (KPO, działanie B.3.3.1)
oraz wadliwych zapisów rozporządzenia dotyczącego sposobu prowadzenia ewidencji
urządzeń melioracji wodnych, przedstawiam odpowiedzi na zadane tam pytania.
Ad 1. Do inwestycji realizowanych w ramach Krajowego Programu Odbudowy, za które
odpowiada Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, należy m.in. inwestycja B3.3.1., której
celem jest zwiększanie potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach
wiejskich. Działania w tym zakresie realizowane są w ramach trzech odrębnych
obszarów tematycznych:
1) aktywizacja mieszkańców obszarów wiejskich na rzecz działań w poprawę gospodarki
wodnej w formie Lokalnych Partnerstw Wodnych (obszar A);
2) przedsięwzięcia związane z budową, przebudową, odbudową, rozbudową urządzeń
melioracji wodnych oraz niewielkich urządzeń wodnych z uwzględnieniem
retencjonowania wody (obszar B);
3) inwentaryzacja urządzeń melioracji wodnych (obszar C).
-- 1 of 4 --
Obszary A i C realizowane są bezpośrednio przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju
Wsi. Natomiast obszar B, skierowany do jednostek samorządu terytorialnego, będzie
realizowany przez jednostkę wspierającą – samorządy województw.
W ramach obszaru A tej inwestycji Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zakończyło
już ocenę złożonych wniosków przez wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego.
W dalszej kolejności MRiRW zawrze stosowne umowy z wojewódzkimi ośrodkami
doradztwa rolniczego, których przedsięwzięcia zostały wybrane do objęcia wsparciem
z planu rozwojowego.
W ramach obszaru C tej inwestycji Pan Czesław Siekierski Minister Rolnictwa i Rozwoju
Wsi oraz Pan Mateusz Balcerowicz Wiceprezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego
Wody Polskie zawarli w dniu 9 grudnia 2024 r. umowę o objęciu bezzwrotnym
wsparciem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w zakresie aktualizacji
ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz gruntów zmeliorowanych. Wyżej
wymieniona umowa, dotyczy przedsięwzięcia pn.: „Inwentaryzacja urządzeń melioracji
wodnych oraz gruntów zmeliorowanych na terenie wybranych Zarządów Zlewni
Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie”. Obecnie przedsięwzięcie jest
w trakcie realizacji.
Biorąc pod uwagę fakt, iż realizacja inwestycji B3.3.1 przebiega obecnie bez przeszkód,
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie widzi potrzeby podejmowania działań w celu
poprawy koordynacji wdrażania tej inwestycji.
Ad 2. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż zgodnie z obecnie obowiązującymi
przepisami prawa organem odpowiedzialnym za gospodarkę wodną, w tym za sprawy
melioracji, jest Minister Infrastruktury. Wobec tego podmiotem uprawnionym
do nowelizacji rozporządzenia dotyczącego ewidencji melioracji wodnych(1), jest
wyłącznie ten organ. Obecnie obowiązujące rozporządzenie zostało wydane jeszcze
przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, gdyż w 2020 r. za sprawy melioracji
odpowiedzialny był ten organ, co uległo zmianie w 2022 r. w związku z wejściem
w życie ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
oraz niektórych innych ustaw(2).
-- 2 of 4 --
Poza tym, informuję, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo wodne(3), melioracje
wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności
produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Wobec tego, nie jest zasadnym, aby ww.
rozporządzenie uwzględniało grunty będące nieużytkami rolnymi, wtórnie zabagnionymi
lub zdegradowanymi łąkami i pastwiskami, których zagospodarowanie pomelioracyjne
uznaje się za niecelowe. Jednocześnie brak uwzględnienia tych obszarów w tym
rozporządzeniu nie stanowi przeszkody, aby stanowiły one miejsca retencjonowania
wody pochodzącej z urządzeń melioracji wodnych, czego przykładem jest podany
przykład użytku ekologicznego pn. „Rozalia”.
Ad. 3 Celem działania jest aktualizacja ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz
gruntów zmeliorowanych na terenie 15 wybranych zarządów zlewni oraz weryfikacja
danych o urządzeniach melioracji wodnych i gruntach zmeliorowanych aktualnie
znajdujących się w elektronicznej ewidencji urządzeń melioracji wodnych
i zmeliorowanych gruntów lub nią jeszcze nieobjętych. Weryfikacja zostanie
przeprowadzona na podstawie najnowszych danych mapowych i przestrzennych
– w tym ortofotomapy – oraz na podstawie inwentaryzacji terenowej. Przewidywanymi
efektami działania będzie pozyskanie przez PGW WP kompletnych informacji na temat
lokalizacji, stanu technicznego urządzeń melioracji wodnych oraz budowli
towarzyszących, które umożliwią racjonalne gospodarowanie wodą w zakresie
kształtowania zasobów wodnych, w tym dostarczy danych do planowania przedsięwzięć
w zakresie retencjonowania wody pochodzącej z urządzeń melioracji wodnych.
Ad 4. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie planuje działań naprawczych, które
pozwolą samorządom skutecznie wdrażać projekty zwiększające retencję na obszarach
wiejskich, bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów na własne
inwentaryzacje, gdyż w regulaminie wyboru przedsięwzięć dot. inwestycji B3.3.1
przewidziano dofinansowanie kosztów kwalifikowalnych przedsięwzięć w zakresie
kosztów ogólnych związanych bezpośrednio z realizacją przedsięwzięcia (jak np.
sporządzenia dokumentacji technicznej, planu przedsięwzięcia i uzyskania niezbędnych
pozwoleń itp.). Poza tym, informuję, że żadna z jednostek samorządu terytorialnego
nie sygnalizowała Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi problemów w tym zakresie.
-- 3 of 4 --
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu
prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych
gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają
korzystny wpływ (Dz. U. z 2021 r. poz. 1165).
(2) Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji
kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2368).
(3) Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1087,
z późn. zm.)
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --