Interpelacja w sprawie masowego zjawiska ignorowania przez kierowców orzeczonego wobec nich przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8244
do ministra sprawiedliwości
w sprawie masowego zjawiska ignorowania przez kierowców orzeczonego wobec nich przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 19-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnim czasie media coraz częściej informują o przypadkach kierowców prowadzących pojazdy mimo orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia. Coraz częściej Policja zatrzymuje osoby, które mają po kilka lub nawet kilkanaście zakazów sądowych. Szczególnie niepokojące są przypadki, w których kierowcy bez uprawnień powodują tragiczne w skutkach wypadki drogowe. To zjawisko budzi poważne obawy co do skuteczności egzekwowania wyroków sądowych i ochrony bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego.
Na szczególną uwagę zasługują bulwersujące przypadki, które wstrząsnęły opinią publiczną. W lipcu 2024 roku w województwie mazowieckim zatrzymano kierowcę, który prowadził samochód, mimo że sąd nałożył na niego aż 14 zakazów prowadzenia pojazdów. Mężczyzna ten, ignorując prawo, spowodował wypadek, w wyniku którego ciężko ranna została matka z dzieckiem. Innym przykładem jest przypadek z sierpnia 2024 roku, kiedy to w Krakowie zatrzymano 34-letniego kierowcę z 10 zakazami, który pod wpływem alkoholu potrącił rowerzystę na przejściu dla pieszych.
Takie przypadki nie tylko podważają autorytet sądów, ale przede wszystkim stanowią realne zagrożenie dla życia i zdrowia obywateli. Brak skutecznych mechanizmów egzekwowania zakazów prowadzenia pojazdów prowadzi do poczucia bezkarności wśród sprawców i naraża niewinnych uczestników ruchu drogowego na niebezpieczeństwo. Zjawisko to wymaga pilnej interwencji oraz usprawnienia procedur kontroli i egzekucji orzeczeń sądowych.
Brak skutecznych działań w zakresie egzekwowania zakazów prowadzenia pojazdów oraz powtarzające się przypadki recydywy podważają autorytet państwa i prowadzą do realnych zagrożeń dla życia i zdrowia obywateli. Skuteczna egzekucja orzeczeń sądowych, sprawna kontrola ich realizacji oraz odpowiednie sankcje za ich łamanie są niezbędne, aby zapewnić bezpieczeństwo na drogach i przeciwdziałać rosnącemu poczuciu bezkarności wśród sprawców.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Ile zapadło w roku: 2022, 2023, 2024 wyroków sądowych dotyczących zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych?
Ile zapadło w ww. okresie wyroków sądowych za przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego dotyczących niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych?
Ile zapadło w ww. okresie wyroków sądowych za wspomniane przestępstwo popełnione przez tego samego sprawcę po raz trzeci lub więcej?
Ile w ww. okresie zapadło wyroków sądowych za przestępstwo z art. 180a Kodeksu karnego skazujących na karę grzywny, ograniczenia wolności, pozbawienia wolności w zawieszeniu, a ile skazujących na karę bezwzględnego pozbawienia wolności? Proszę podać przeciętną wysokość tych wyroków.
Ile w ww. okresie zapadło wyroków sądowych za przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego dotyczących prowadzenia pojazdów mimo zakazu, skazujących na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu, a ile skazujących na karę bezwzględnego pozbawienia wolności? Proszę podać przeciętną wysokość tych wyroków.
Ile z osób, o których mowa w punktach 4 i 5, rozpoczęło odbywanie kary pozbawienia wolności?
Czy sprawowana jest kontrola sądowa nad realizacją powyższych wyroków sądowych, a jeżeli tak, to w jakim zakresie?
Czy dane dotyczące wyroków przesyłane są do jednostek Policji w celu monitorowania przestrzegania zakazów prowadzenia pojazdów przez skazanych?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości podejmuje działania mające na celu eliminację lub zmniejszenie skali tego zjawiska? Jeśli tak, proszę o przedstawienie podjętych lub planowanych inicjatyw legislacyjnych lub organizacyjnych.
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 5 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10199 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.87.2025
Warszawa, 24 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8244 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Jarosława Sachajko oraz Panią posłankę Annę Gembicką w sprawie masowego
zjawiska ignorowania przez kierowców orzeczonego wobec nich przez sąd zakazu
prowadzenia pojazdów, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ad 1-5
Naruszenie sądowego zakazu prowadzenia pojazdów jest przestępstwem określonym
w art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17 ze zm.;
dalej: k.k.). Zgodnie z tym przepisem:
„Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska,
wykonywania zawodu, prowadzenia działalności, zajmowania stanowiska
lub wykonywania zawodu lub pracy w organach i instytucjach państwowych i samorządu
terytorialnego, a także w spółkach prawa handlowego, w których Skarb Państwa lub
jednostka samorządu terytorialnego posiadają bezpośrednio lub pośrednio przez inne
podmioty co najmniej 10% akcji lub udziałów, wykonywania czynności wymagających
zezwolenia, które są związane z wykorzystywaniem zwierząt lub oddziaływaniem na nie,
prowadzenia pojazdów, wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych,
wstępu na imprezę masową, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zakazu
-- 1 of 6 --
2
kontaktowania się z określonymi osobami, zakazu zbliżania się do określonych osób lub
zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, zakazu posiadania
wszelkich zwierząt albo określonej kategorii zwierząt albo nie wykonuje zarządzenia sądu
o ogłoszeniu orzeczenia w sposób w nim przewidziany, podlega karze pozbawienia
wolności od 3 miesięcy do lat 5”.
Art. 244 k.k. odnosi się do naruszenia wielu różnych nakazów sądowych, a nie wyłącznie
do naruszenia zakazu prowadzenia pojazdów. Z tego powodu z formularza statycznego,
w którym znajduje się informacja o liczbie skazań z art. 244 k.k. nie można wyodrębnić
tylko skazań dotyczących naruszenia zakazu prowadzenia pojazdów.
Biorąc powyższe pod uwagę w załączeniu przekazuję dane statystyczne dotyczące liczby
osób osądzonych i skazanych w pierwszej instancji w sądach rejonowych za przestępstwa
z art. 244 k.k. (ogółem) oraz art. 180a k.k. za lata 2022-2024.
Dodatkowo, w ww. zestawieniu została ujęta liczba osób, które nie zastosowały się
do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów spośród osób skazanych ogółem
w pierwszej instancji w sądach rejonowych na podstawie wszystkich artykułów kodeksu
karnego i ustaw szczególnych za lata 2022 – 2024.
Ad 6
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Centralny Zarząd Służby Więziennej,
na podstawie Centralnej Bazy Danych Osób Pozbawionych Wolności ustalono, że:
1) liczba obywających karę skazanych z art. 244 k.k. w sprawach, w których początek kary
nastąpił w latach 2022-2024 kształtuje się następująco:
a) 2022 r. – 5033,
b) 2023 r. – 6669,
c) 2024 r. – 6526.
Trzeba zaznaczyć, że podana ogólna liczba skazanych nie odzwierciadla liczby skazanych,
gdzie podstawą faktyczną było „tylko” naruszenie zakazu prowadzenia pojazdów
-- 2 of 6 --
3
mechanicznych, ponieważ jak wyjaśniono powyżej art. 244 k.k. ma szerszy zakres
przedmiotowy czynów i dotyczy również innych orzeczonych przez sąd zakazów.
2) liczba odbywających karę skazanych z art. 180a k.k. w sprawach, w których początek
kary nastąpił w latach 2022-2024 kształtuje się następująco:
a) 2022 r. – 1956,
b) 2023 r. – 2461,
c) 2024 r. - 2291.
Ad 7
Zgodnie z art. 39 pkt 3 k.k. zakaz prowadzenia pojazdów jest środkiem karnym. Nadzór
nad większością środków karnych sprawują kuratorzy zawodowi, jednakże Kodeks karny
wykonawczy (dalej: k.k.w.) nie powierza bezpośredniego nadzoru nad wykonywaniem
zakazu prowadzenia pojazdów kuratorowi sądowemu, jak to ma miejsce np. w przypadku
zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się
z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego
miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego opuszczenia lokalu
zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 181a § 2 k.k.w.).
Czynności kuratora zawodowego podejmowane w związku z dozorem czy kontrolą
wykonania przez skazanego obowiązków w okresie próby, są szczegółowo uregulowane
w rozdziale 2 „Sprawowanie dozoru” i rozdziale 4 „Kontrola wykonania przez skazanego
obowiązków w okresie próby” rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca
2016 r. w sprawie sposobu i trybu wykonywania czynności przez kuratorów sądowych
w sprawach karnych wykonawczych (Dz. U. z 2016 r. poz. 969 ze zm.).
W przypadku powzięcia informacji o uchylaniu się przez podopiecznego od zakazu
prowadzenia pojazdów, kuratorzy zawodowi składają do sądu wniosek odpowiednio
o zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności (na podstawie 173 § 2 pkt 8 k.k.w.
w zw. z art. 75 § 2 k.k.) albo podjęcie postępowania warunkowo umorzonego
(na podstawie 173 § 2 pkt 4 k.k.w. w zw. z art. 68 § 2 k.k.). Stosownie do art. 173 § 3 i 4
-- 3 of 6 --
4
k.k.w. kurator zawodowy może odstąpić od złożenia odpowiedniego wniosku, ale wtedy
powinien udzielić skazanemu lub sprawcy pisemnego upomnienia, w którym wskazuje
rodzaj naruszenia oraz informuje go o skutkach niezastosowania się do upomnienia,
a odpis upomnienia niezwłocznie przekazuje sądowi.
Ad 8
Zgodnie z art. 182 § 1 k.k.w. w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd
przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji rządowej lub samorządu
terytorialnego właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego. Jeżeli skazany wykonuje
zawodowo czynności związane z prowadzeniem pojazdów, o orzeczeniu sąd zawiadamia
ponadto bezzwłocznie pracodawcę, u którego skazany jest zatrudniony.
Informację o zakazie prowadzenia pojazdów starosta wpisuje do systemu informacji
o pojazdach i kierowcach. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (dalej: CEPiK)
gromadzone są dane o: osobach, które posiadają uprawnienia do kierowania pojazdami
silnikowymi, osobach, którym cofnięto uprawnienia, osobach nieposiadających
uprawnień, które mają zakaz prowadzenia pojazdów. Dane gromadzone w CEPiK są
wykorzystywane przez wiele podmiotów, gdyż są one pomocne w realizacji ich
obowiązków, m.in. przez: Policję, Inspekcję Transportu Drogowego, straże miejskie
i gminne, sądy, prokuraturę, komorników sądowych.
Ad 9
Ministerstwo Sprawiedliwości monitoruje skalę zjawiska ignorowania przez kierowców
orzeczonego wobec nich przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów i podejmuje
odpowiednie działania w ramach właściwości urzędu.
Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar w porozumieniu z Ministrem Spraw
Wewnętrznych i Administracji oraz Ministrem Infrastruktury przygotował wspólną
propozycję zmian w przepisach dotyczących bezpieczeństwa na drogach.
-- 4 of 6 --
5
Propozycja nowej regulacji ma na celu skuteczniejsze zwalczanie przestępstw drogowych,
szczególnie tych stwarzających zagrożenie dla innych uczestników ruchu drogowego.
Jednym z kluczowych elementów projektowanych zmian jest zaostrzenie sankcji wobec
kierowców, którzy łamią sądowe zakazy prowadzenia pojazdów.
Wśród wielu istotnych zmian warto wskazać m.in. na projektowany art. 42 § 1a k.k., który
przewiduje rozszerzenie katalogu obligatoryjnego orzekania zakazu prowadzenia
wszelkich pojazdów mechanicznych o art. 177 § 2a, 178c § 1 pkt 2 i § 2 k.k. W wyniku
zmiany art. 42 § 3 k.k. sąd będzie orzekał dożywotni, a nie czasowy zakaz prowadzenia
pojazdów mechanicznych w przypadku popełnienia przestępstwa z art. 244 k.k., jeżeli
czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów
mechanicznych lub jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art.
173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu,
albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub 2a lub art. 355 § 2
był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca
zdarzenia, lub po takim zdarzeniu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ badaniu
w celu ustalenia zawartości alkoholu lub środka odurzającego w organizmie, spożywał
alkohol lub zażywał środek odurzający, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek,
uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Zgodnie z projektem w art. 43a § 2 k.k. dodany zostanie „art. 178c § 1 i 2 k.k.”. W razie
skazania sprawcy za przestępstwo określone m.in. w art. 244 k.k., sąd orzeknie
świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy
Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5 000 złotych do 60 000 złotych.
Projektowany art. 43a § 2 k.k. za złamanie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych
przewiduje świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz
Pomocy Postpenitencjarnej wynoszące od 10 000 złotych do 60 000 złotych.
Zmieniony zostanie również art. 44b § 1 k.k., zgodnie z którym przepadek pojazdu
mechanicznego zostanie orzeczony w razie skazania za przestępstwo określone w art. 178
§ 1 lub 1a, art. 178a § 1 lub 4, art. 178c § 1 pkt 2 lub § 2, lub art. 244 jeżeli czyn sprawcy
-- 5 of 6 --
6
polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, sąd
może orzec przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu
lądowym, wodnym lub powietrznym.
Przedstawiony projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku
z poprawą bezpieczeństwa w ruchu drogowym (UD185) 6 lutego 2025 r. został
opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji (wraz z uzasadnieniem i OSR)
i skierowany do uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych i opiniowania.
Z treścią projektu, jego uzasadnieniem i oceną skutków regulacji, a także innymi
dokumentami, które towarzyszą procesowi legislacyjnemu (w tym ze zgłoszonymi
uwagami do projektu) można się zapoznać pod adresem:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12394306
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
W załączeniu:
Zestawienie statystyczne
-- 6 of 6 --