Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 24 marca 2025 r.
znak sprawy: DSR-VIIa.054.1.2025.EO
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 8237 Pana Posła Tadeusza
Tomaszewskiego w sprawie wsparcia miast dotkniętych niekorzystnymi
zmianami demograficznymi i ekonomicznymi w ich rozwoju społeczno-
gospodarczym
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Tadeusza Tomaszewskiego,
w której zostały postawione pytania dotyczące wsparcia miast, które
są dotknięte niekorzystnymi zmianami demograficznymi i ekonomicznymi w ich
rozwoju społeczno-gospodarczym, przedstawiam następujące informacje.
Pytanie nr 1. W jaki sposób rząd wspiera miasta dotknięte niekorzystnymi
zmianami demograficznymi i ekonomicznymi w ich rozwoju społeczno-
gospodarczym?
Rząd wykorzystuje wiele instrumentów finansowych i strategicznych, które
pomagają miastom radzić sobie z problemami demograficznymi
i ekonomicznymi. Dofinansowanie z funduszy krajowych, unijnych, programów
prorozwojowych, a także wsparcie dla przedsiębiorczości i innowacji
są kluczowymi elementami w procesie wsparcia miast w ich rozwoju społeczno-
gospodarczym. Wszystkie te działania mają na celu stworzenie bardziej
zrównoważonego i innowacyjnego środowiska miejskiego, które może sprostać
wyzwaniom współczesnych zmian demograficznych i ekonomicznych. Z punktu
widzenia prowadzenia krajowej polityki regionalnej ukierunkowanej na wsparcie

-- 1 of 7 --

2
miast i ich obszarów funkcjonalnych, istotne znaczenie odgrywają działania
i instrumenty zorientowane terytorialnie, które odpowiadają aktualnym
wyzwaniom stojącym przed wszystkimi miastami oraz miejskimi obszarami
funkcjonalnymi.
Obecna krajowa polityka regionalna identyfikuje obszary tzw. obszary
strategicznej interwencji (OSI), które nie mogą w pełni rozwinąć swojego
potencjału lub utraciły funkcje społeczno-gospodarcze oraz te które ze względu
na koncentrację czynników społeczno-gospodarczych negatywnie wpływających
na ich dynamikę rozwoju wymagają szczególnych mechanizmów wsparcia.
Należą do nich obszary zagrożone trwałą marginalizacją (755 gmin), miasta
średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze (139 miast), Polska Wschodnia
oraz Śląsk.
Do grupy miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze należą miasta
powyżej 20 tys. mieszkańców, z wyłączeniem miast wojewódzkich oraz miasta
z liczbą 15-20 tys. mieszkańców będące stolicami powiatów. W grupie tej
znajdują się również byłe miasta wojewódzkie, w stosunku do których obserwuje
się osłabienie ich znaczenia oraz funkcji w policentrycznym systemie osadniczym.
Ośrodki te zostały wyróżnione ze względu na szereg czynników warunkujących
ich potrzeby pomocowe, co motywowane było dążeniem do ich stabilizacji
i przywracania ich roli w policentrycznym systemie osadniczym oraz tworzenia
efektywnych powiązań funkcjonalnych w różnych układach hierarchicznych
i sieciowych.
Obecnie w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) trwają prace
nad przygotowaniem projektu średniookresowej strategii rozwoju kraju do 2035
roku (ŚSRK). Strategia określa główne cele dla polityki rozwoju państwa
w najbliższej dekadzie: 1) Łagodzenie zmian demograficznych i adaptacja do nich;
2) Tworzenie warunków dla konkurencyjnej i sprawiedliwej gospodarki,
z poszanowaniem dla środowiska i klimatu; 3) Wzmocnienie bezpieczeństwa,
odporności i sprawności państwa. Ponadto, ŚSRK wskazuje cel horyzontalny:
Policentryczny rozwój kraju. Rozwój ten oparty jest o równomiernie rozłożoną
sieć miast, w której szczególnie istotną rolę odgrywają miasta średniej wielkości.
Różnorodne i rozproszone ośrodki miejskie pobudzają lokalne rynki pracy,
poprawiają dostęp do usług i wykształcają większą odporność na kryzysy czy
wahania koniunktury gospodarczej. Wzmacnianie miast średniej wielkości
stworzy także przeciwwagę mieszkaniową dla największych metropolii,
co ograniczy nadmierne zagęszczenie ludności, zatory komunikacyjne i wzrost
cen nieruchomości w tychże ośrodkach.
ŚSRK identyfikuje nakierowane terytorialnie nowe obszary strategicznej
interwencji (OSI). Przykładowo, w ramach celu „Łagodzenie zmian
demograficznych i adaptacja do nich” jednym z OSI będzie adaptacja
do procesów demograficznych, który obejmie gminy o szybko zmniejszającej
i starzejącej się populacji.

-- 2 of 7 --

3
Prawidłowe wykorzystanie i funkcjonowanie systemu miast średnich wpływać
będzie pozytywnie na spójność terytorialną kraju, zmniejszanie dysproporcji
rozwojowych, a także na większe prawdopodobieństwo wystąpienia efektów
synergii oraz współpracę sieciową.
Pytanie nr 2. Jakie i z jakich źródeł są przeznaczane środki finansowe
i programy wsparcia dla miast tracących swoje funkcje społeczno-gospodarcze?
oraz Pytanie nr 3. Jakie środki były przeznaczone w latach 2020-2024?
Programy i projekty wspierające miasta dotknięte problemami społeczno-
gospodarczymi, nastawione są na odbudowę ich bazy gospodarczej, poprawę ich
zdolności do kreowania rozwoju, wzrostu i zatrudnienia oraz wzmocnienie ich
roli, jako centrów aktywności społecznej i gospodarczej.
Miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze, jako obszary strategicznej
interwencji uzyskują preferencyjne wsparcie w ramach programów krajowych
i programów regionalnych polityki spójności UE w perspektywie 2021-2027,
jak też w ramach instrumentów krajowych i programów międzynarodowych,
które wdraża MFiPR.
W ramach polityki spójności UE w okresie 2014-2020 w miastach i ich obszarach
funkcjonalnych wdrożono około 144 tys. projektów o łącznej wartości około 360
mld zł dofinansowania UE. Największe wsparcie otrzymały projekty w zakresie
rozwoju gospodarczego, w tym rynku pracy (32%) oraz mobilności miejskiej
i aglomeracyjnej (28%). W przypadku instrumentu terytorialnego,
tj. Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT) około 60% nakładów
przeznaczono na rozwój mobilności miejskiej i aglomeracyjnej oraz usług
społecznych.
Przykładem wymiernego wsparcia oferowanego w ramach polityki spójności UE
dla miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze był Program
Operacyjny Pomoc Techniczna 2014-2020. W ramach zrealizowanych dotacji
28 miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze1 uzyskało wsparcie
doradcze i kompetencyjne w kwocie ponad 40 mln zł w zakresie opracowania
dokumentacji projektowej i lepszego przygotowania miast do aplikowania
o środki w kolejnej perspektywie finansowej polityki spójności UE. Dodatkowo,
w ramach konkursu dotacji „HUMAN SMART CITIES. Inteligentne miasta
współtworzone przez mieszkańców” (HSC), 24 miasta małe i średnie tracące
funkcje społeczno-gospodarcze, otrzymały wsparcie finansowe w kwocie ok. 35
mln zł dotacji na realizację projektów pilotażowych dot. innowacyjnych
rozwiązań w partnerstwach międzysektorowych, tj. we współpracy z uczelniami,
jednostkami badawczo-rozwojowymi oraz organizacjami pozarządowymi. Każde
1 Wskazane 28 miast było beneficjentami Programu Rozwój Lokalny, finansowanego z Mechanizmu
Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014 2021, o którym mowa w dalszej części
interpelacji. Wsparcie miast z Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2014-2020 miało charakter
komplementarny do wsparcia udzielonego w ramach ww. Mechanizmu.

-- 3 of 7 --

4
miasto przygotowało „podręcznik dobrych praktyk”2, opisujący doświadczenia
zebrane podczas realizacji projektu.
Jedną z inicjatyw, której celem był rozwój kompetencji i umiejętności
samorządów lokalnych m.in. z obszarów wiejskich, małych i średnich miast
do współpracy w partnerstwach JST, planowania strategicznego i realizacji
projektów rozwojowych, był projekt doradczy pod nazwą Centrum Wsparcia
Doradczego (CWD). W latach 2020-2023 w ramach CWD ponad 700 samorządów
lokalnych z 76 partnerstw z całej Polski, w tym z województwa wielkopolskiego
uzyskało profesjonalne doradztwo rozwojowe. Wspierano dwa kluczowe obszary
kompetencji samorządów. Pierwszy obszar dotyczył umiejętności w zakresie
projektowania i przyjęcia strategii terytorialnych partnerstw JST. Drugi obszar
dotyczył wzmocnienia potencjału administracji lokalnej w zakresie kluczowych
kompetencji zarządczych i specjalistycznych. Ważnym aspektem projektu była
także promocja korzyści ze współpracy i angażowanie partnerów społeczno-
gospodarczych i organizacji pozarządowych do wspólnej pracy nad kreowaniem
rozwoju partnerstwa3.
Planując realizację polityki rozwoju w perspektywie finansowej Unii Europejskiej
na lata 2021-2027, minister właściwy ds. rozwoju regionalnego podpisał
z zarządami wszystkich województw kontrakty programowe4, w ramach których
uwzględniono specyfikę danego województwa, tak aby stwarzać podstawy dla
zrównoważonego rozwoju regionów.
Zgodnie z postanowieniami zawartymi w kontraktach programowych, zarządy
województw zobowiązały się do zapewnienia w ramach środków programów
regionalnych na lata 2021-2027 instrumentów wsparcia dla OSI o znaczeniu
krajowym, tj. miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz
obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją w danym województwie. W związku
z tym, w programach regionalnych na lata 2021-2027 wsparcie miast średnich
tracących funkcje społeczno-gospodarcze, przybiera różne formy: 1) instrumentu
terytorialnego (tj. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT) oraz Innych
Instrumentów Terytorialnych (IIT), 2) koncentracji terytorialnej polegającej
na ukierunkowaniu interwencji na OSI, zastosowaniu preferencji dla OSI lub
przeprowadzeniu dedykowanych konkursów dla OSI.
W ramach wszystkich programów regionalnych założono alokację, która zostanie
przeznaczona na poszczególne JST w ramach instrumentów ZIT i IIT, w kwocie
ponad 4,47 mld euro, natomiast na wdrażanie IIT alokację w kwocie ponad
2 mld euro.
W przypadku województwa wielkopolskiego, wspomnianego w interpelacji Pana
Posła, Zarząd Województwa Wielkopolskiego zobowiązał się do objęcia
2 https://www.popt.gov.pl/strony/o-programie/projekty/projekty-human-smart-cities/dobre-praktyki/
3 Szczegółowe informacje o projekcie są dostępne na stronie: https://cwd.info.pl/
4 Kontrakt programowy, to mechanizm uzgodnień pomiędzy ministrem właściwym do spraw rozwoju
regionalnego a zarządem województwa, określający zasady, kierunki i warunki dofinansowania programów
służących realizacji umowy partnerstwa na lata 2021-2027.

-- 4 of 7 --

5
instrumentem ZIT miejskie obszary funkcjonalne wszystkich miast średnich
tracących funkcje społeczno-gospodarcze w regionie tj.: Chodzież, Gniezno, Koło,
Konin, Piła, Pleszew, Turek i Złotów.
Programy krajowe w perspektywie finansowej Unii Europejskiej na lata 2021-
2027 w zróżnicowany sposób podchodzą do wsparcia OSI, w tym miast średnich
tracących funkcje społeczno-gospodarcze. Przykładowo, Program Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS) dedykuje
szczególne wsparcie dla OSI poprzez punktowe kryteria horyzontalne obejmujące
wszystkie działania w programie [12 działań – 9,3 mld euro]. Natomiast, Program
Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 (FEPW) zapewnia
punktowanie projektów z obszarów OSI tylko w poszczególnych działaniach
[2 działania – wielkość alokacji 634 mln euro].
Dodatkowo, są programy, w których identyfikowane są obszary wsparcia
samorządów, w ramach których korzystać mogą również miasta średnie.
Są to m.in.: Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027
(FERS), Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Cyfrowego 2021-2027 (FERC)
czy Program Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027
(FENG). Ponadto, w ramach Programu Pomoc Techniczna dla Funduszy
Europejskich 2021-2027 zaplanowano budżet ok. 21 mln euro na realizację
ogólnopolskich inicjatyw, skierowanych do wszystkich JST, w tym do miast
średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze w celu realizacji działań
rozwojowych. Są to np.: Projekt „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0”, Projekt
„Centra Kompetencji ds. Rewitalizacji w Narodowym Instytucie Dziedzictwa”5,
Projekt „Partnerska Inicjatywa Miast”.
W ramach Programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027
udzielono także dotacji na łączną kwotę ponad 7 mln euro miastom, które
w świetle kryteriów obrazujących niekorzystne zmiany demograficzne
i społeczno-gospodarcze, plasują się poniżej średniej krajowej. W ramach tej
inicjatywy przeznaczono dotację na uruchomienie instrumentu Urban Lab –
Miasto dla Młodych, która jest narzędziem współpracy władz miasta,
mieszkańców, środowiska akademickiego, organizacji pozarządowych i świata
biznesu. W ramach Urban Lab – Miasto dla Młodych opracowywane będą
rozwiązania dla identyfikowanych w danym mieście problemów, testowane
innowacyjne działania miejskie i działania wzmacniające kompetencje
mieszkańców.
Innym kluczowym instrumentem UE finansowania miast, w tym miast średnich
tracących funkcje społeczno-gospodarcze jest Krajowy Plan Odbudowy (KPO).
Mimo, że większość inwestycji w KPO została zaplanowana do realizacji
na obszarze całego kraju, to szacuje się, że ze środków KPO do samorządów trafi
5 Krajowe Centrum Wiedzy o Rewitalizacji, to serwis informacyjno-edukacyjny o rewitalizacji, promujący
najlepsze praktyki rewitalizacyjne po 2015 roku. Jego celem jest także promocja i upowszechnianie wyników
inicjatyw wsparcia rewitalizacji realizowanych przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Portal
dostępny jest pod adresem: www.rewitalizacja.gov.pl

-- 5 of 7 --

6
prawie 14 mld euro w formie dotacji i pożyczek. Jedną z inwestycji w ramach KPO
kierowaną bezpośrednio do miast jest Instrument Zielonej Transformacji Miast,
którego celem jest wsparcie zielonej i energetycznej transformacji miast poprzez
inwestycje wpływające na „zazielenienie” terenów miejskich, łagodzenie zmian
klimatu i adaptację do nich, bardziej efektywne wykorzystanie zasobów,
zmniejszenie poziomu zanieczyszczeń, przeciwdziałanie utracie różnorodności
biologicznej lub rewitalizację budynków i przestrzeni miejskich. Na instrument
ten jest przeznaczone 8,9 mld euro.
Jednocześnie, miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze są również
beneficjentem innych programów inwestycyjnych i doradczych, za które
odpowiada minister właściwy ds. rozwoju regionalnego. Przykładem może być
Rządowy Program Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Drogowej -
Mosty dla Regionów, którego celem jest uzupełnienie lokalnej i regionalnej
infrastruktury drogowej o brakujące przeprawy mostowe w ciągach dróg
będących w zarządzaniu JST, przez co następuje poprawa wewnętrznej spójności
komunikacyjnej regionów Polski. Korzyści z likwidacji luk na sieciach drogowych
pozwalają m.in. na włączenie obszarów o słabej dostępności w procesy
gospodarcze i rozwojowe oraz powiązanie lokalnych i regionalnych ośrodków
gospodarczych z aglomeracjami i głównymi miastami. W latach 2020-2024
na wsparcie zadań związanych z przygotowaniem dokumentacji dla 24 inwestycji
mostowych w ramach Programu Mosty dla Regionów została przekazana dotacja
z budżetu państwa w kwocie ok. 18 mln zł. Kolejny etap - budowa tych inwestycji
finansowana jest przez ministra właściwego ds. transportu ze środków
Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg (RFRD). Do końca 2024 r. na wsparcie
budowy mostów w ramach Programu Mosty dla Regionów skierowana została
kwota ok. 1,74 mld zł z RFRD.
Inną grupą środków, w których wdrożeniu uczestniczy minister właściwy
ds. rozwoju regionalnego, są środki Mechanizmu Finansowego EOG
i Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021, oraz środki Polsko-
Szwajcarskiego Programu Współpracy.
W ramach Programu Rozwój Lokalny, finansowanego z Mechanizmu
Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-20216
z budżetem w wysokości 130 mln euro, wspierano małe i średnie miasta
w wypracowaniu i wdrożeniu przez nie zrównoważonego i systemowego
podejścia do rozwoju lokalnego. Zrealizowane przez miasta projekty rozwojowe
zawierały aspekty środowiskowe, społeczne, gospodarcze i instytucjonalne.
Miasta – beneficjenci Programu Rozwój Lokalny zostali wybrani w dwuetapowym
konkursie ogłoszonym w 2019 r. spośród małych i średnich miast
z najtrudniejszą sytuacją społeczno-gospodarczą. 29 projektów wdrażanych
6 https://www.eog.gov.pl/strony/zapoznaj-sie-z-funduszami/rozwoj-lokalny/

-- 6 of 7 --

7
w Programie7 realizowano w partnerstwie międzysektorowym,
jak i międzysamorządowym (krajowym i zagranicznym, w tym z 17 jednostkami
samorządowymi z Państw – Darczyńców, tj. Norwegii, Islandii). Formalna
realizacja projektów zakończyła się 30 kwietnia 2024 r. Działania dedykowane
miastom będą kontynuowane w kolejnej, obecnie przygotowywanej, już IV
perspektywie (2021–2028)8 Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego
Mechanizmu Finansowego.
Polsko-Szwajcarski Program Współpracy wspiera miasta średnie tracące funkcje
społeczno-gospodarcze w ramach Programu Rozwoju Miast, który dysponuje
budżetem 327,882 mln franków szwajcarskich (1 mld 424 mln zł) i w całości
przewiduje kompleksowe wsparcie dotacyjne miast w perspektywie do 31 marca
2029 r. Polsko-Szwajcarski Program Rozwoju Miast ma na celu podniesienie
jakości życia mieszkańców średnich miast, co będzie również skutkowało
zmniejszeniem różnic społeczno-gospodarczych pomiędzy miastami.
Nabór projektów został ogłoszony 7 marca 2024 r., a termin składania wniosków
o dofinansowanie upłynął 16 stycznia 2025 r. Wnioski o dofinansowanie złożyło
119 miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze (w tym Gniezno)
spośród 139 uprawnionych. W chwili obecnej kończy się ocena formalna
złożonych wniosków. Procedura naboru wniosków o dofinansowanie jest
dwuetapowa. Po ocenie merytorycznej znacznie węższa grupa miast zostanie
zaproszona do złożenia bardziej szczegółowej i kompletnej propozycji projektów.
Szczegóły i aktualne informacje na temat Polsko Szwajcarskiego Programu
Rozwoju Miast znajdują się na stronie internetowej Programu9.
Reasumując, wsparcie miast średnich, w tym miast dotkniętych niekorzystnymi
zmianami demograficznymi i ekonomicznymi w ich rozwoju społeczno-
gospodarczym, jest obecnie kierowane w ramach wielu działań rozwojowych
finansowanych z różnych źródeł, jak też jest to kluczowy obszar interwencji
w kontekście policentrycznego rozwoju kraju i priorytetów przygotowywanej
obecnie średniookresowej strategii rozwoju kraju.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości
Ministerstwo Rozwoju i Technologii
7 29 kompleksowych projektów rozwojowych zakończyło się formalnie z końcem kwietnia 2024 r. Obecnie
przygotowywany jest końcowy raport dla Programu, który ma zostać zaakceptowany przez darczyńców.
8 https://www.gov.pl/web/klimat/czas-na-czwarta-edycje-funduszy-norweskich-i-eog
9 https://www.programszwajcarski.gov.pl.

-- 7 of 7 --