Interpelacja nr 8190
Interpelacja w sprawie trudności z osiąganiem przez samorządy wyznaczonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (88%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie trudności z osiąganiem przez samorządy wyznaczonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych
Interpelacja nr 8190
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie trudności z osiąganiem przez samorządy wyznaczonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 18-02-2025
Szanowna Pani Minister!
Z moich rozmów z samorządowcami wynika, że znaczna liczba gmin ma coraz większy problem z osiągnięciem odgórnie narzuconych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, przyjętych na podstawie unijnej dyrektywy ramowej o odpadach. Mimo że po 2020 roku, kiedy to obowiązywał 50-procentowy poziom recyklingu, polski rząd wprowadził nowe zasady dochodzenia do unijnych wymogów, tj. gminy zostały zobowiązane do osiągnięcia przedmiotowego poziomu liczonego od masy wszystkich odpadów, a nie wybranych frakcji, to nie rozwiązuje to ogromnego problemu, z którym się borykają. Wymagania rosną skokowo - za rok 2021 poziom wyniósł 20 proc., 25 proc. za rok 2022, 35 proc. za rok 2023, za 2024 rok zaś 45 proc. masy zebranych odpadów. Nad samorządami, które nie zdołały spełnić powyższych wymagań, wisi widmo wielomilionowych kar za ich niezrealizowanie. Już dziś wiemy, iż za 2025 rok wskazany poziom wyniesie 55 proc., a potem będzie wzrastać o 1 pkt proc. w każdym kolejnym roku, aby docelowo osiągnąć 65 proc. w 2035 roku. Jak podkreśla ekspertka Unii Metropolii Polskich na łamach Portalu Samorządowego, polskie gminy osiągają średnio nieco ponad 30 proc. recyklingu, musimy więc spodziewać się, że ich znakomita większość będzie skazana na wniesienie kar za nieosiągnięcie tychże poziomów. I rzeczywiście, są w Polsce gminy, na które GIOŚ już nałożył ponadmilionowe kary za nieosiągnięcie 50-proc. poziomu recyklingu za 2020 rok. A to dopiero początek…
Być może przyjęty na szczeblu unijnym system nie spełnia swojej roli i należy zastanowić się, czy we wskazanym wyżej przypadku wysokie kary dla samorządów, na które spadają konsekwencje zobowiązań przyjętych przez rząd, rzeczywiście rozwiążą problem.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Ile gmin, według danych posiadanych przez ministerstwo, nie osiągnęło wskazanego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych za każdy rok, począwszy od 2020 r.?
Ile gmin zostało jak dotąd ukaranych z tytułu braku osiągnięcia poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych? Jakiej wielkości kary zostały dotychczas nałożone na wskazane gminy? Ile z wymienionych JST zapłaciło już kary?
Czy w ramach przygotowywanej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach ministerstwo przewiduje dokonanie zmian w poruszanym obszarze? Jeśli tak, jakich?
Czy ministerstwo posiada dane, jak problem braku osiągnięcia przyjętego odgórnie poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych wygląda w innych krajach UE i w jaki sposób jest tam rozwiązywany? Czy inne kraje członkowskie UE poruszają tę kwestię na arenie międzynarodowej?
Czy Pani Minister jest zdania, że wysokie kary nakładane na samorządy mogą skutecznie rozwiązać problem związany z nieosiąganiem przez nie wyznaczonego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych?
Czy Pani Minister wyraża gotowość podjęcia negocjacji unijnych w przedmiotowym obszarze, jeśli będzie do tego przestrzeń?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Interpelacja nr 8190
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie trudności z osiąganiem przez samorządy wyznaczonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 18-02-2025
Szanowna Pani Minister!
Z moich rozmów z samorządowcami wynika, że znaczna liczba gmin ma coraz większy problem z osiągnięciem odgórnie narzuconych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, przyjętych na podstawie unijnej dyrektywy ramowej o odpadach. Mimo że po 2020 roku, kiedy to obowiązywał 50-procentowy poziom recyklingu, polski rząd wprowadził nowe zasady dochodzenia do unijnych wymogów, tj. gminy zostały zobowiązane do osiągnięcia przedmiotowego poziomu liczonego od masy wszystkich odpadów, a nie wybranych frakcji, to nie rozwiązuje to ogromnego problemu, z którym się borykają. Wymagania rosną skokowo - za rok 2021 poziom wyniósł 20 proc., 25 proc. za rok 2022, 35 proc. za rok 2023, za 2024 rok zaś 45 proc. masy zebranych odpadów. Nad samorządami, które nie zdołały spełnić powyższych wymagań, wisi widmo wielomilionowych kar za ich niezrealizowanie. Już dziś wiemy, iż za 2025 rok wskazany poziom wyniesie 55 proc., a potem będzie wzrastać o 1 pkt proc. w każdym kolejnym roku, aby docelowo osiągnąć 65 proc. w 2035 roku. Jak podkreśla ekspertka Unii Metropolii Polskich na łamach Portalu Samorządowego, polskie gminy osiągają średnio nieco ponad 30 proc. recyklingu, musimy więc spodziewać się, że ich znakomita większość będzie skazana na wniesienie kar za nieosiągnięcie tychże poziomów. I rzeczywiście, są w Polsce gminy, na które GIOŚ już nałożył ponadmilionowe kary za nieosiągnięcie 50-proc. poziomu recyklingu za 2020 rok. A to dopiero początek…
Być może przyjęty na szczeblu unijnym system nie spełnia swojej roli i należy zastanowić się, czy we wskazanym wyżej przypadku wysokie kary dla samorządów, na które spadają konsekwencje zobowiązań przyjętych przez rząd, rzeczywiście rozwiążą problem.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Ile gmin, według danych posiadanych przez ministerstwo, nie osiągnęło wskazanego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych za każdy rok, począwszy od 2020 r.?
Ile gmin zostało jak dotąd ukaranych z tytułu braku osiągnięcia poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych? Jakiej wielkości kary zostały dotychczas nałożone na wskazane gminy? Ile z wymienionych JST zapłaciło już kary?
Czy w ramach przygotowywanej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach ministerstwo przewiduje dokonanie zmian w poruszanym obszarze? Jeśli tak, jakich?
Czy ministerstwo posiada dane, jak problem braku osiągnięcia przyjętego odgórnie poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych wygląda w innych krajach UE i w jaki sposób jest tam rozwiązywany? Czy inne kraje członkowskie UE poruszają tę kwestię na arenie międzynarodowej?
Czy Pani Minister jest zdania, że wysokie kary nakładane na samorządy mogą skutecznie rozwiązać problem związany z nieosiąganiem przez nie wyznaczonego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych?
Czy Pani Minister wyraża gotowość podjęcia negocjacji unijnych w przedmiotowym obszarze, jeśli będzie do tego przestrzeń?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Anita Sowińska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 8 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.4 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (8)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12149 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DGO-OK.050.3.2025.AAG
3661821.14516244.11736103
Warszawa, 07-03-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją z dnia 24 lutego 2025 r. r. Pani Posłanki Katarzyny Osos w sprawie
trudności z osiąganiem przez samorządy wyznaczonych poziomów przygotowania do ponownego
użycia i recyklingu odpadów komunalnych (znak: K10INT8190), przedstawiam poniżej
odpowiedzi na pytania zadane przez Panią Posłankę.
1. Ile gmin, według danych posiadanych przez Ministerstwo, nie osiągnęło wskazanego
poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych za
każdy rok, począwszy od 2020?
Poniżej prezentuję tabelę z danymi za lata 2020 – 2023 (włącznie). Odnosząc się do danych
za rok 2024 informuję, że zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach1
wójt, burmistrz lub prezydent miasta przekazuje sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu
gospodarowania odpadami komunalnymi w terminie do 31 marca za poprzedni rok
kalendarzowy. W związku z powyższym dane za rok 2024 zostaną przekazane w marcu
2025 r. oraz będą dostępne po ich weryfikacji przez Urzędy Marszałkowskie.
Rok 2020 2021 2022 2023
Wymagany poziom przygotowania do ponownego
użycia i recyklingu odpadów komunalnych.
50% 20% 25% 35%
Liczba gmin, które nie osiągnęły wymaganego
poziomu przygotowania do ponownego użycia i
recyklingu odpadów komunalnych.
1228 440 511 696
Źródło: Dane przekazane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
Analizując powyższe dane należy zwrócić uwagę na fakt, że od roku 2021 poziom obliczany
jest w stosunku do innego zakresu odpadów niż do roku 2020, w związku z tym dane za rok
2021 i 2020 nie są porównywalne. Do roku 2020 poziom liczony był w stosunku do
1 Art. 9q ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w
gminach (Dz. U. z 2024 r. poz. 399, z późn. zm.)
-- 1 of 5 --
następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła.
Od roku 2021, poziom liczony jest w stosunku do wszystkich wytworzonych odpadów
komunalnych.
2. Ile gmin zostało jak dotąd ukaranych z tytułu braku osiągnięcia poziomu przygotowania
do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych? Jakiej wielkości kary zostały
dotychczas nałożone na wskazane gminy? Ile z wymienionych JST zapłaciło już kary?
Poniżej prezentuję informacje na temat liczby gmin, na które nałożono kary z tytułu braku
osiągnięcia poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów
komunalnych, wysokość kar oraz liczbę gmin, które zapłaciły kary. Zwracam uwagę, że
liczba gmin, na które nałożono kary odzwierciedla całkowitą liczbę gmin, na które nałożono
kary, czyli również te, którym kary zostały umorzone lub zawieszone np. zgodnie z art. 9ze
ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z tym przepisem, gmina może
złożyć wniosek o zawieszenie kary. Ten wniosek zawiera informacje dotyczące podjętych
działań naprawczych zmierzających do usunięcia przyczyny nałożenia kary. Na podstawie
tego wniosku wojewódzki inspektor ochrony środowiska, w drodze decyzji, może zawiesić
zapłatę kary pieniężnej na okres konieczny do podjęcia działań naprawczych, nie dłuższy
jednak niż 5 lat. Po usunięciu przyczyn nałożenia kary pieniężnej kara ta podlega umorzeniu
przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w drodze decyzji.
Rok 2020 2021 2022 2023
Liczba gmin na które nałożono
kary z tytułu braku osiągnięcia
poziomu przygotowania do
ponownego użycia i recyklingu
odpadów komunalnych.
1068 384 181 31*
Wysokość kar nałożonych na
gminy
54 210 587 16 973 191 9 178 669 1 627 599
Liczba gmin, które zapłaciły już
kary
383 133 78 18
* Nie uwzględniono gmin w stosunku do których podjęto postępowania, ale nie ma
ostatecznych decyzji.
Źródło: Dane przekazane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
3. Czy w ramach przygotowywanej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach Ministerstwo przewiduje dokonanie zmian w poruszanym obszarze? Jeśli tak,
jakich?
Tak, projektowane obecnie przepisy biorą pod uwagę potrzebę zmian w systemie
gospodarowania odpadami komunalnymi i jego uelastycznienie oraz wprowadzenie
możliwości lepszego dostosowania go do lokalnych uwarunkowań. Długofalowe efekty
-- 2 of 5 --
nowych regulacji będą widoczne w poprawie świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz
zwiększeniu poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, co przyczyni się do
realizacji unijnych celów środowiskowych oraz wpłynie na jakość życia i postrzeganie
odpowiedzialności za środowisko.
Dodatkowe informacje na temat zmian w przepisach zostały przedstawione w odpowiedzi
na pyt. 5
4. Czy Ministerstwo posiada dane, jak problem braku osiągnięcia przyjętego odgórnie
poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych
wygląda w innych krajach UE i w jaki sposób jest tam rozwiązywany? Czy inne kraje
członkowskie UE poruszają tę kwestię na arenie międzynarodowej?
Problem braku osiągnięcia ambitnych poziomów dotyczących selektywnego zbierania
i recyklingu odpadów (komunalnych, ale również innych np. powstających z opakowań czy
sprzętu elektrycznego i elektronicznego) dotyczy wszystkich krajów Unii Europejskiej.
W lipcu 2024 roku zostały otwarte procedury naruszeniowe w tym zakresie w stosunku do
wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej2. Ministerstwo na bieżąco bierze udział
w pracach służb i organów Unii Europejskiej, również w tych dotyczących kwestii osiągania
ww. poziomów. Należy stwierdzić, że sytuacja w krajach Unii jest bardzo zróżnicowana
i państwa członkowskie mają bardzo różne ścieżki dochodzenia do celów wyznaczonych
w przepisach Unii.
5. Czy Pani Minister jest zdania, że wysokie kary nakładane na samorządy mogą skutecznie
rozwiązać problem związany z nieosiąganiem przez nie wyznaczonego poziomu
przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych?
Zwracam uwagę, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska biorąc pod uwagę skutki powodzi
oraz postulaty samorządów, w ustawie z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o
szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. poz. 1717) wprowadziło zmiany dotyczące złagodzenia kar za
ewentualne nieosiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu (za rok 2024 i 2025) oraz
składowania (za rok 2025) przez gminy i inne podmioty odbierające odpady komunalne. W
stosunku do podmiotów oraz gmin z obszaru objętego klęską żywiołową wprowadzono
zwolnienie z kar, natomiast w przypadku gmin i podmiotów z pozostałych obszarów kraju
zmniejszono kary o połowę.
Na skutek braków systemowych Polska nie osiągnęła celu określonego dla 2020 r. (50%),
również wyniki osiągane w następnych latach wskazują na ryzyko nieosiągnięcia celu
dla roku 2025 (55%) oraz celów wyznaczonych na następne lata (60% - 2030, 65% - 2035).
Potrzebna jest przebudowa systemu gospodarowania odpadami w Polsce, tak aby
umożliwić realizację przepisów UE, jak również zapewnić stabilizację cen i wymagań
nakładanych na podmioty gospodarujące odpadami.
W związku z powyższym Ministerstwo realizuje działania określone w Krajowym Planie
Gospodarki Odpadami (KPGO) 20283, mające na celu zapobieganie powstawaniu odpadów
i wspieranie realizacji hierarchii sposobów postępowania z odpadami.
2 “Źródło: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/inf_24_3228
3 Krajowy Plan Gospodarowania Odpadami 2028 (M.P. poz. 702).
-- 3 of 5 --
Jednym z bardzo ważnych działań podjętych przez Ministerstwo jest ocena masy
bioodpadów posegregowanych i poddanych recyklingowi u źródła w skali kraju. Wyniki tej
pracy pozwolą zwiększyć wykazywany poziom recyklingu, ponieważ umożliwią wszystkim
gminom w Polsce zaliczenie bioodpadów, posegregowanych i poddanych recyklingowi
u źródła, do łącznej masy odpadów komunalnych wytworzonych i poddanych recyklingowi.
Obecnie nie wszystkie gminy to robią, ponieważ nie wykonują takich badań na swoim
terenie. Działanie to jest realizowane przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy
Instytut Badawczy. Projekt polega na opracowaniu ekspertyzy na zlecenie Ministerstwa
Klimatu i Środowiska w ramach dotacji z NFOŚiGW na realizację wskazanych w nim działań
w ramach programu priorytetowego nr 8.1. „Wsparcie Ministra Klimatu i Środowiska
w zakresie realizacji polityki ochrony środowiska Część 1) Ekspertyzy, opracowania,
realizacja zobowiązań międzynarodowych”. Dane powinny być znane w tym roku, co
umożliwi ich wykazanie w sprawozdaniu za rok 2024.
Ponadto Ministerstwo podejmowało działania legislacyjne, które sprzyjają zwiększeniu
poziomów recyklingu, tj.:
ustawa SUP – ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców
w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej
(Dz. U. z 2024 r. poz. 433) (ustawa ma na celu zapobieganie powstawaniu odpadów
z produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i ograniczenia ich
negatywnego oddziaływania na środowisko),
ustawa kaucyjna – ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy
o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1911) (nowelizacja ustawy w zakresie systemu
kaucyjnego, promowanie recyklingu i ponownego wykorzystania opakowań),
ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz ustawy
o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r.
poz. 1834) (dotyczy selektywnego zbierania odpadów budowlano rozbiórkowych),
zmienione wysokości stawki opłaty produktowej, aby promować stosowanie
opakowań szklanych, wielokrotnego użytku w systemie kaucyjnym –
rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 24 grudnia 2024 r. zmieniające
rozporządzenie w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych
rodzajów opakowań (Dz. U. z 2024 r. poz. 1960).
Obecnie Ministerstwo podejmuje również nowe inicjatywy nad kolejnymi rozwiązaniami, tj.:
projekt ustawy o rozszerzonej odpowiedzialności producenta uwzględniający
przepisy służące stosowaniu rozporządzenia 2025/40 (PPWR4),
zmiana ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (uszczelniająca system
gospodarowania odpadami komunalnymi) (opisana w odpowiedzi na pyt. 3),
uszczegółowienie przepisów dot. składowania odpadów,
udział w wypracowywaniu rozwiązań dot. gospodarowania odpadami na forum UE
(tj. rozwiązania dla tekstyliów, ograniczania odpadów żywności).
4 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań
i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (UE) 2019/1020 i dyrektywy (UE) 2019/904 oraz uchylenia
dyrektywy 94/62/WE (rozporządzenie 2025/40).
-- 4 of 5 --
Bardzo ważnym działaniem realizowanym przez Ministerstwo jest działalność edukacyjna
i informacyjna.
Podsumowując: kary nie są jedynym narzędziem pozwalającym osiągnąć wymagane
poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu i Ministerstwo biorąc to pod
uwagę przygotowuje otoczenie prawne i dokumenty strategiczne wspierające gminy w
osiąganiu wyższych poziomów.
6. Czy Pani Minister wyraża gotowość podjęcia negocjacji unijnych w przedmiotowym
obszarze, jeśli będzie do tego przestrzeń?
Tak, w przypadku gdy zaistnieje możliwość dokonania przeglądu celów w zakresie
przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, Ministerstwo
podejmie dialog na ten temat na forum europejskim. Ministerstwo na bieżąco uczestniczy
w pracach organów i służb Unii Europejskiej, również w ramach prowadzonych tam
procesów legislacyjnych. Mając na uwadze interes Polski, jej mieszkańców i naszego
unikalnego środowiska naturalnego, Ministerstwo zawsze podkreśla potrzebę
realistycznego wyznaczania celów na poziomie Unii Europejskiej.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
2. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DGO-OK.050.3.2025.AAG
3661821.14516244.11736103
Warszawa, 07-03-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją z dnia 24 lutego 2025 r. r. Pani Posłanki Katarzyny Osos w sprawie
trudności z osiąganiem przez samorządy wyznaczonych poziomów przygotowania do ponownego
użycia i recyklingu odpadów komunalnych (znak: K10INT8190), przedstawiam poniżej
odpowiedzi na pytania zadane przez Panią Posłankę.
1. Ile gmin, według danych posiadanych przez Ministerstwo, nie osiągnęło wskazanego
poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych za
każdy rok, począwszy od 2020?
Poniżej prezentuję tabelę z danymi za lata 2020 – 2023 (włącznie). Odnosząc się do danych
za rok 2024 informuję, że zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach1
wójt, burmistrz lub prezydent miasta przekazuje sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu
gospodarowania odpadami komunalnymi w terminie do 31 marca za poprzedni rok
kalendarzowy. W związku z powyższym dane za rok 2024 zostaną przekazane w marcu
2025 r. oraz będą dostępne po ich weryfikacji przez Urzędy Marszałkowskie.
Rok 2020 2021 2022 2023
Wymagany poziom przygotowania do ponownego
użycia i recyklingu odpadów komunalnych.
50% 20% 25% 35%
Liczba gmin, które nie osiągnęły wymaganego
poziomu przygotowania do ponownego użycia i
recyklingu odpadów komunalnych.
1228 440 511 696
Źródło: Dane przekazane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
Analizując powyższe dane należy zwrócić uwagę na fakt, że od roku 2021 poziom obliczany
jest w stosunku do innego zakresu odpadów niż do roku 2020, w związku z tym dane za rok
2021 i 2020 nie są porównywalne. Do roku 2020 poziom liczony był w stosunku do
1 Art. 9q ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w
gminach (Dz. U. z 2024 r. poz. 399, z późn. zm.)
-- 1 of 5 --
następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła.
Od roku 2021, poziom liczony jest w stosunku do wszystkich wytworzonych odpadów
komunalnych.
2. Ile gmin zostało jak dotąd ukaranych z tytułu braku osiągnięcia poziomu przygotowania
do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych? Jakiej wielkości kary zostały
dotychczas nałożone na wskazane gminy? Ile z wymienionych JST zapłaciło już kary?
Poniżej prezentuję informacje na temat liczby gmin, na które nałożono kary z tytułu braku
osiągnięcia poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów
komunalnych, wysokość kar oraz liczbę gmin, które zapłaciły kary. Zwracam uwagę, że
liczba gmin, na które nałożono kary odzwierciedla całkowitą liczbę gmin, na które nałożono
kary, czyli również te, którym kary zostały umorzone lub zawieszone np. zgodnie z art. 9ze
ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z tym przepisem, gmina może
złożyć wniosek o zawieszenie kary. Ten wniosek zawiera informacje dotyczące podjętych
działań naprawczych zmierzających do usunięcia przyczyny nałożenia kary. Na podstawie
tego wniosku wojewódzki inspektor ochrony środowiska, w drodze decyzji, może zawiesić
zapłatę kary pieniężnej na okres konieczny do podjęcia działań naprawczych, nie dłuższy
jednak niż 5 lat. Po usunięciu przyczyn nałożenia kary pieniężnej kara ta podlega umorzeniu
przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w drodze decyzji.
Rok 2020 2021 2022 2023
Liczba gmin na które nałożono
kary z tytułu braku osiągnięcia
poziomu przygotowania do
ponownego użycia i recyklingu
odpadów komunalnych.
1068 384 181 31*
Wysokość kar nałożonych na
gminy
54 210 587 16 973 191 9 178 669 1 627 599
Liczba gmin, które zapłaciły już
kary
383 133 78 18
* Nie uwzględniono gmin w stosunku do których podjęto postępowania, ale nie ma
ostatecznych decyzji.
Źródło: Dane przekazane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
3. Czy w ramach przygotowywanej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach Ministerstwo przewiduje dokonanie zmian w poruszanym obszarze? Jeśli tak,
jakich?
Tak, projektowane obecnie przepisy biorą pod uwagę potrzebę zmian w systemie
gospodarowania odpadami komunalnymi i jego uelastycznienie oraz wprowadzenie
możliwości lepszego dostosowania go do lokalnych uwarunkowań. Długofalowe efekty
-- 2 of 5 --
nowych regulacji będą widoczne w poprawie świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz
zwiększeniu poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, co przyczyni się do
realizacji unijnych celów środowiskowych oraz wpłynie na jakość życia i postrzeganie
odpowiedzialności za środowisko.
Dodatkowe informacje na temat zmian w przepisach zostały przedstawione w odpowiedzi
na pyt. 5
4. Czy Ministerstwo posiada dane, jak problem braku osiągnięcia przyjętego odgórnie
poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych
wygląda w innych krajach UE i w jaki sposób jest tam rozwiązywany? Czy inne kraje
członkowskie UE poruszają tę kwestię na arenie międzynarodowej?
Problem braku osiągnięcia ambitnych poziomów dotyczących selektywnego zbierania
i recyklingu odpadów (komunalnych, ale również innych np. powstających z opakowań czy
sprzętu elektrycznego i elektronicznego) dotyczy wszystkich krajów Unii Europejskiej.
W lipcu 2024 roku zostały otwarte procedury naruszeniowe w tym zakresie w stosunku do
wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej2. Ministerstwo na bieżąco bierze udział
w pracach służb i organów Unii Europejskiej, również w tych dotyczących kwestii osiągania
ww. poziomów. Należy stwierdzić, że sytuacja w krajach Unii jest bardzo zróżnicowana
i państwa członkowskie mają bardzo różne ścieżki dochodzenia do celów wyznaczonych
w przepisach Unii.
5. Czy Pani Minister jest zdania, że wysokie kary nakładane na samorządy mogą skutecznie
rozwiązać problem związany z nieosiąganiem przez nie wyznaczonego poziomu
przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych?
Zwracam uwagę, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska biorąc pod uwagę skutki powodzi
oraz postulaty samorządów, w ustawie z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o
szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. poz. 1717) wprowadziło zmiany dotyczące złagodzenia kar za
ewentualne nieosiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu (za rok 2024 i 2025) oraz
składowania (za rok 2025) przez gminy i inne podmioty odbierające odpady komunalne. W
stosunku do podmiotów oraz gmin z obszaru objętego klęską żywiołową wprowadzono
zwolnienie z kar, natomiast w przypadku gmin i podmiotów z pozostałych obszarów kraju
zmniejszono kary o połowę.
Na skutek braków systemowych Polska nie osiągnęła celu określonego dla 2020 r. (50%),
również wyniki osiągane w następnych latach wskazują na ryzyko nieosiągnięcia celu
dla roku 2025 (55%) oraz celów wyznaczonych na następne lata (60% - 2030, 65% - 2035).
Potrzebna jest przebudowa systemu gospodarowania odpadami w Polsce, tak aby
umożliwić realizację przepisów UE, jak również zapewnić stabilizację cen i wymagań
nakładanych na podmioty gospodarujące odpadami.
W związku z powyższym Ministerstwo realizuje działania określone w Krajowym Planie
Gospodarki Odpadami (KPGO) 20283, mające na celu zapobieganie powstawaniu odpadów
i wspieranie realizacji hierarchii sposobów postępowania z odpadami.
2 “Źródło: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/inf_24_3228
3 Krajowy Plan Gospodarowania Odpadami 2028 (M.P. poz. 702).
-- 3 of 5 --
Jednym z bardzo ważnych działań podjętych przez Ministerstwo jest ocena masy
bioodpadów posegregowanych i poddanych recyklingowi u źródła w skali kraju. Wyniki tej
pracy pozwolą zwiększyć wykazywany poziom recyklingu, ponieważ umożliwią wszystkim
gminom w Polsce zaliczenie bioodpadów, posegregowanych i poddanych recyklingowi
u źródła, do łącznej masy odpadów komunalnych wytworzonych i poddanych recyklingowi.
Obecnie nie wszystkie gminy to robią, ponieważ nie wykonują takich badań na swoim
terenie. Działanie to jest realizowane przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy
Instytut Badawczy. Projekt polega na opracowaniu ekspertyzy na zlecenie Ministerstwa
Klimatu i Środowiska w ramach dotacji z NFOŚiGW na realizację wskazanych w nim działań
w ramach programu priorytetowego nr 8.1. „Wsparcie Ministra Klimatu i Środowiska
w zakresie realizacji polityki ochrony środowiska Część 1) Ekspertyzy, opracowania,
realizacja zobowiązań międzynarodowych”. Dane powinny być znane w tym roku, co
umożliwi ich wykazanie w sprawozdaniu za rok 2024.
Ponadto Ministerstwo podejmowało działania legislacyjne, które sprzyjają zwiększeniu
poziomów recyklingu, tj.:
ustawa SUP – ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców
w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej
(Dz. U. z 2024 r. poz. 433) (ustawa ma na celu zapobieganie powstawaniu odpadów
z produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i ograniczenia ich
negatywnego oddziaływania na środowisko),
ustawa kaucyjna – ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy
o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1911) (nowelizacja ustawy w zakresie systemu
kaucyjnego, promowanie recyklingu i ponownego wykorzystania opakowań),
ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz ustawy
o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r.
poz. 1834) (dotyczy selektywnego zbierania odpadów budowlano rozbiórkowych),
zmienione wysokości stawki opłaty produktowej, aby promować stosowanie
opakowań szklanych, wielokrotnego użytku w systemie kaucyjnym –
rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 24 grudnia 2024 r. zmieniające
rozporządzenie w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych
rodzajów opakowań (Dz. U. z 2024 r. poz. 1960).
Obecnie Ministerstwo podejmuje również nowe inicjatywy nad kolejnymi rozwiązaniami, tj.:
projekt ustawy o rozszerzonej odpowiedzialności producenta uwzględniający
przepisy służące stosowaniu rozporządzenia 2025/40 (PPWR4),
zmiana ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (uszczelniająca system
gospodarowania odpadami komunalnymi) (opisana w odpowiedzi na pyt. 3),
uszczegółowienie przepisów dot. składowania odpadów,
udział w wypracowywaniu rozwiązań dot. gospodarowania odpadami na forum UE
(tj. rozwiązania dla tekstyliów, ograniczania odpadów żywności).
4 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań
i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (UE) 2019/1020 i dyrektywy (UE) 2019/904 oraz uchylenia
dyrektywy 94/62/WE (rozporządzenie 2025/40).
-- 4 of 5 --
Bardzo ważnym działaniem realizowanym przez Ministerstwo jest działalność edukacyjna
i informacyjna.
Podsumowując: kary nie są jedynym narzędziem pozwalającym osiągnąć wymagane
poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu i Ministerstwo biorąc to pod
uwagę przygotowuje otoczenie prawne i dokumenty strategiczne wspierające gminy w
osiąganiu wyższych poziomów.
6. Czy Pani Minister wyraża gotowość podjęcia negocjacji unijnych w przedmiotowym
obszarze, jeśli będzie do tego przestrzeń?
Tak, w przypadku gdy zaistnieje możliwość dokonania przeglądu celów w zakresie
przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, Ministerstwo
podejmie dialog na ten temat na forum europejskim. Ministerstwo na bieżąco uczestniczy
w pracach organów i służb Unii Europejskiej, również w ramach prowadzonych tam
procesów legislacyjnych. Mając na uwadze interes Polski, jej mieszkańców i naszego
unikalnego środowiska naturalnego, Ministerstwo zawsze podkreśla potrzebę
realistycznego wyznaczania celów na poziomie Unii Europejskiej.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
2. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
-- 5 of 5 --