Interpelacja nr 8167
Interpelacja w sprawie nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z pow. gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji "Wisła", oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Klimat, Energia i Środowisko (73%)
Obrona i Bezpieczeństwo (55%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z pow. gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji "Wisła", oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego
Interpelacja nr 8167
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z pow. gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji "Wisła", oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego
Zgłaszający: Barbara Bartuś
Data wpływu: 17-02-2025
Na przestrzeni lat 2009-2020 dochodziło do nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa przy udziale ustalonych urzędników państwowych, służb wojewody małopolskiego, na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z powiatu gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji „Wisła”, oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego.
Po analizie kilku konkretnych postępowań administracyjnych toczących się w ostatnich latach przed wojewodą małopolskim, której dokonywałam w poprzednich latach, wynikających z wniosków następców prawnych osób przesiedlonych o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z lat 50. XX w., można zauważyć, iż w postępowaniach tych organ nie uwzględniał faktu otrzymania mienia zamiennego przez stronę postępowania (lub jej poprzedników prawnych) oraz jego wartości, co rodziło przypuszczenie, iż obecne postępowania nie miały na celu naprawiania doznanych krzywd wysiedlonym Łemkom, ale mogły stanowić próbę wyłudzenia terenów Skarbu Państwa na podstawie niejasnych interpretacji prawnych przepisów prawa obowiązujących w powojennych latach, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa, rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym (Dz. U. z 1938 r. Nr 43, poz. 360, ze zm.) oraz braku zebrania i zbadania stosownego materiału dowodowego, do czego organ jest zobowiązany na podstawie obecnie obowiązujących przepisów art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W prowadzonych postępowaniach administracyjnych wojewoda małopolski m.in. permanentnie nie uznawał Nadleśnictwa Gorlice za stronę postępowania, mimo że w księgach wieczystych w dziale II to właśnie nadleśnictwo było wpisane, co naruszyło przepis art. 28 K.p.a., a także było sprzeczne z ugruntowaną w tej kwestii linią orzeczniczą MRiRW oraz sądów administracyjnych.
Po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji o przejęciu opuszczonych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przez wojewodę małopolskiego sądy powszechne w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej - zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - ujawniały prawo własności dawnych właścicieli, gdyż dotychczasowa podstawa nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa zostawała uchylona. Postępowanie to nie było w żadnym momencie nazywane reprywatyzacją czy zwrotem nieruchomości, tylko „przywróceniem stanu zgodnego z prawem”. W ocenie sądu zwrot nieruchomości nie następuje, gdyż nieruchomość (wobec uchylenia orzeczenia PPRN w Gorlicach o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa) nigdy nie była przejęta przez Skarb Państwa. Fakt nadania mienia zamiennego na Ziemiach Zachodnich lub po powrocie do powiatu gorlickiego nie był brany pod uwagę, gdyż w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej sąd bada jedynie istnienie bądź nieistnienie prawa będącego podstawą wpisu w danej księdze wieczystej.
W poprzedniej kadencji Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składałam interpelacje dotyczące m.in. działań podejmowanych przez prokuraturę w sprawie tych nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych. Z otrzymanych odpowiedzi wynikało, że:
- Prokuratura Okręgowa w Sosnowcu prowadziła śledztwo dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w latach 2009-2020 w Krakowie, Nowym Sączu i Gorlicach (art. 231 § 2 K.k.), a postępowanie było na zaawansowanym etapie gromadzenia materiału dowodowego;
- w Prokuraturze Krajowej powołano zespół prokuratorów do koordynowania działań związanych z prawem administracyjnym i cywilnym w sprawach dotyczących zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa;
- w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu utworzono zespół zajmujący się działaniami pozakarnymi, w ramach którego zarejestrowano 585 spraw z zakresu prawa administracyjnego i 303 sprawy cywilne, a w 58 sprawach wniesiono sprzeciwy wobec decyzji wojewody małopolskiego i samorządowego kolegium odwoławczego.
Jak można było też przeczytać na portalu Wp.pl w grudniu 2023 roku https://wiadomosci.wp.pl/piaty-rozbior-polski-6967954321848832a: „Lasy Państwowe od początku kwietnia do końca maja 2020 r. w samych tylko Gorlicach zostały wezwane do wydania ponad 3100 hektarów o szacunkowej wartości 190 mln zł. Składały się na to 254 sprawy, w tym 121 od obywateli ukraińskich".
W listopadzie 2019 r. na antenie łemkowskiego radia Lem.fm radca prawny Paweł Sokół wskazywał, że w ciągu ostatnich dwóch lat można zaobserwować duży wzrost zainteresowania ludności z Ukrainy, teraz już narodowości ukraińskiej, która podjęła działania, aby doprowadzić do zwrotu mienia bądź uzyskania jakiegoś odszkodowania. W tej chwili to już jest pewnie około kilkuset klientów, rodzin z Ukrainy, które ten trud podjęły – wskazał mec. Sokół. Dalej zaś wyliczał, że jego kancelaria ma już około 1000 spraw, z czego nawet 200 zakończyło się już pozytywnie. W efekcie ludzie odzyskali 500-600 hektarów nieruchomości leśnych.
Z wyliczeń Lasów Państwowych wynika, że "wartość gruntów z powiatu gorlickiego, których dotyczy ryzyko zwrotów, przekracza 500 mln zł”.
Ze względu na powagę sprawy i jej znaczenie dla interesu publicznego zwracam się do Pana Ministra o szczegółową odpowiedź na poniższe pytania:
Na jakim etapie znajduje się obecnie postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w Sosnowcu dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w sprawach zwrotu nieruchomości? Czy w toku tego postępowania przedstawiono komuś zarzuty? Czy doszło do sformułowania aktu oskarżenia?
Jakie działania zostały podjęte przez powołany w Prokuraturze Krajowej zespół koordynujący postępowania administracyjne i cywilne? Ile z prowadzonych postępowań administracyjnych udało się wznowić od 2021 roku? Ile decyzji administracyjnych wydanych w latach 2009-2020 zostało uchylonych jako wydanych z naruszeniem prawa?
Ile spraw cywilnych i administracyjnych zakończyło się prawomocnie?
Czy w stosunku do zakończonych postępowań cywilnych prokuratura podejmowała nadzwyczajne środki zaskarżenia, takie jak: skargi kasacyjne, skargi nadzwyczajne czy wnioski o wznowienie postępowania? Jeśli tak, to ile takich środków wniesiono i jaka była ich skuteczność?
Jaki wpływ na prowadzone postępowania miała nowelizacja z dnia 16 września 2021 r. art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, która ogranicza możliwość podważania decyzji administracyjnych po upływie określonego czasu lub gdy wywołały one nieodwracalne skutki prawne?
Jakie działania zostały podjęte przez rząd, Ministerstwo Sprawiedliwości oraz prokuraturę w celu monitorowania i nadzorowania realizacji postanowień wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 roku oraz nowelizacji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mających na celu ochronę mienia Skarbu Państwa?
Jakie jest stanowisko Prokuratury Krajowej w sprawie nieuzasadnionego przekazywania mienia Skarbu Państwa w kontekście nowych postępowań administracyjnych dotyczących roszczeń o zwrot gruntów leśnych? Czy w tej sprawie podjęto jakiekolwiek nowe działania w ostatnich miesiącach?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Prokuratura Krajowa kontynuują i podejmują nowe działania w sprawie ochrony własności Skarbu Państwa w kontekście nieuzasadnionych zwrotów mienia osobom wysiedlonym w ramach Akcji „Wisła” oraz ich następcom prawnym?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Prokuratura Krajowa kontynuują i podejmują nowe działania w sprawie ochrony własności Skarbu Państwa w kontekście zwrotów mienia osobom, które po II wojnie światowej wyjechały z powiatu gorlickiego do ZSRR i mieszkają obecnie poza granicami Polski?
Uważam, że mimo dotychczasowych działań ustawodawcy i instytucji państwowych istnieje realne zagrożenie, że w obliczu zmiany władzy i potencjalnych zaniedbań Skarb Państwa może stać się przedmiotem dalszych nieuczciwych roszczeń. W związku z tym zwracam się z prośbą o pilne odpowiedzi na powyższe pytania, które pozwolą ocenić, czy aktualne działania rządu są wystarczające, by zabezpieczyć interesy państwa polskiego i zapobiec dalszym nadużyciom.
Interpelacja nr 8167
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z pow. gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji "Wisła", oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego
Zgłaszający: Barbara Bartuś
Data wpływu: 17-02-2025
Na przestrzeni lat 2009-2020 dochodziło do nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa przy udziale ustalonych urzędników państwowych, służb wojewody małopolskiego, na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z powiatu gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji „Wisła”, oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego.
Po analizie kilku konkretnych postępowań administracyjnych toczących się w ostatnich latach przed wojewodą małopolskim, której dokonywałam w poprzednich latach, wynikających z wniosków następców prawnych osób przesiedlonych o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z lat 50. XX w., można zauważyć, iż w postępowaniach tych organ nie uwzględniał faktu otrzymania mienia zamiennego przez stronę postępowania (lub jej poprzedników prawnych) oraz jego wartości, co rodziło przypuszczenie, iż obecne postępowania nie miały na celu naprawiania doznanych krzywd wysiedlonym Łemkom, ale mogły stanowić próbę wyłudzenia terenów Skarbu Państwa na podstawie niejasnych interpretacji prawnych przepisów prawa obowiązujących w powojennych latach, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa, rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym (Dz. U. z 1938 r. Nr 43, poz. 360, ze zm.) oraz braku zebrania i zbadania stosownego materiału dowodowego, do czego organ jest zobowiązany na podstawie obecnie obowiązujących przepisów art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W prowadzonych postępowaniach administracyjnych wojewoda małopolski m.in. permanentnie nie uznawał Nadleśnictwa Gorlice za stronę postępowania, mimo że w księgach wieczystych w dziale II to właśnie nadleśnictwo było wpisane, co naruszyło przepis art. 28 K.p.a., a także było sprzeczne z ugruntowaną w tej kwestii linią orzeczniczą MRiRW oraz sądów administracyjnych.
Po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji o przejęciu opuszczonych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przez wojewodę małopolskiego sądy powszechne w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej - zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - ujawniały prawo własności dawnych właścicieli, gdyż dotychczasowa podstawa nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa zostawała uchylona. Postępowanie to nie było w żadnym momencie nazywane reprywatyzacją czy zwrotem nieruchomości, tylko „przywróceniem stanu zgodnego z prawem”. W ocenie sądu zwrot nieruchomości nie następuje, gdyż nieruchomość (wobec uchylenia orzeczenia PPRN w Gorlicach o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa) nigdy nie była przejęta przez Skarb Państwa. Fakt nadania mienia zamiennego na Ziemiach Zachodnich lub po powrocie do powiatu gorlickiego nie był brany pod uwagę, gdyż w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej sąd bada jedynie istnienie bądź nieistnienie prawa będącego podstawą wpisu w danej księdze wieczystej.
W poprzedniej kadencji Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składałam interpelacje dotyczące m.in. działań podejmowanych przez prokuraturę w sprawie tych nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych. Z otrzymanych odpowiedzi wynikało, że:
- Prokuratura Okręgowa w Sosnowcu prowadziła śledztwo dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w latach 2009-2020 w Krakowie, Nowym Sączu i Gorlicach (art. 231 § 2 K.k.), a postępowanie było na zaawansowanym etapie gromadzenia materiału dowodowego;
- w Prokuraturze Krajowej powołano zespół prokuratorów do koordynowania działań związanych z prawem administracyjnym i cywilnym w sprawach dotyczących zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa;
- w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu utworzono zespół zajmujący się działaniami pozakarnymi, w ramach którego zarejestrowano 585 spraw z zakresu prawa administracyjnego i 303 sprawy cywilne, a w 58 sprawach wniesiono sprzeciwy wobec decyzji wojewody małopolskiego i samorządowego kolegium odwoławczego.
Jak można było też przeczytać na portalu Wp.pl w grudniu 2023 roku https://wiadomosci.wp.pl/piaty-rozbior-polski-6967954321848832a: „Lasy Państwowe od początku kwietnia do końca maja 2020 r. w samych tylko Gorlicach zostały wezwane do wydania ponad 3100 hektarów o szacunkowej wartości 190 mln zł. Składały się na to 254 sprawy, w tym 121 od obywateli ukraińskich".
W listopadzie 2019 r. na antenie łemkowskiego radia Lem.fm radca prawny Paweł Sokół wskazywał, że w ciągu ostatnich dwóch lat można zaobserwować duży wzrost zainteresowania ludności z Ukrainy, teraz już narodowości ukraińskiej, która podjęła działania, aby doprowadzić do zwrotu mienia bądź uzyskania jakiegoś odszkodowania. W tej chwili to już jest pewnie około kilkuset klientów, rodzin z Ukrainy, które ten trud podjęły – wskazał mec. Sokół. Dalej zaś wyliczał, że jego kancelaria ma już około 1000 spraw, z czego nawet 200 zakończyło się już pozytywnie. W efekcie ludzie odzyskali 500-600 hektarów nieruchomości leśnych.
Z wyliczeń Lasów Państwowych wynika, że "wartość gruntów z powiatu gorlickiego, których dotyczy ryzyko zwrotów, przekracza 500 mln zł”.
Ze względu na powagę sprawy i jej znaczenie dla interesu publicznego zwracam się do Pana Ministra o szczegółową odpowiedź na poniższe pytania:
Na jakim etapie znajduje się obecnie postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w Sosnowcu dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w sprawach zwrotu nieruchomości? Czy w toku tego postępowania przedstawiono komuś zarzuty? Czy doszło do sformułowania aktu oskarżenia?
Jakie działania zostały podjęte przez powołany w Prokuraturze Krajowej zespół koordynujący postępowania administracyjne i cywilne? Ile z prowadzonych postępowań administracyjnych udało się wznowić od 2021 roku? Ile decyzji administracyjnych wydanych w latach 2009-2020 zostało uchylonych jako wydanych z naruszeniem prawa?
Ile spraw cywilnych i administracyjnych zakończyło się prawomocnie?
Czy w stosunku do zakończonych postępowań cywilnych prokuratura podejmowała nadzwyczajne środki zaskarżenia, takie jak: skargi kasacyjne, skargi nadzwyczajne czy wnioski o wznowienie postępowania? Jeśli tak, to ile takich środków wniesiono i jaka była ich skuteczność?
Jaki wpływ na prowadzone postępowania miała nowelizacja z dnia 16 września 2021 r. art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, która ogranicza możliwość podważania decyzji administracyjnych po upływie określonego czasu lub gdy wywołały one nieodwracalne skutki prawne?
Jakie działania zostały podjęte przez rząd, Ministerstwo Sprawiedliwości oraz prokuraturę w celu monitorowania i nadzorowania realizacji postanowień wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 roku oraz nowelizacji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mających na celu ochronę mienia Skarbu Państwa?
Jakie jest stanowisko Prokuratury Krajowej w sprawie nieuzasadnionego przekazywania mienia Skarbu Państwa w kontekście nowych postępowań administracyjnych dotyczących roszczeń o zwrot gruntów leśnych? Czy w tej sprawie podjęto jakiekolwiek nowe działania w ostatnich miesiącach?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Prokuratura Krajowa kontynuują i podejmują nowe działania w sprawie ochrony własności Skarbu Państwa w kontekście nieuzasadnionych zwrotów mienia osobom wysiedlonym w ramach Akcji „Wisła” oraz ich następcom prawnym?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Prokuratura Krajowa kontynuują i podejmują nowe działania w sprawie ochrony własności Skarbu Państwa w kontekście zwrotów mienia osobom, które po II wojnie światowej wyjechały z powiatu gorlickiego do ZSRR i mieszkają obecnie poza granicami Polski?
Uważam, że mimo dotychczasowych działań ustawodawcy i instytucji państwowych istnieje realne zagrożenie, że w obliczu zmiany władzy i potencjalnych zaniedbań Skarb Państwa może stać się przedmiotem dalszych nieuczciwych roszczeń. W związku z tym zwracam się z prośbą o pilne odpowiedzi na powyższe pytania, które pozwolą ocenić, czy aktualne działania rządu są wystarczające, by zabezpieczyć interesy państwa polskiego i zapobiec dalszym nadużyciom.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
14
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (14)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16839 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.79.2025
Warszawa, 13 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 8167 Pani poseł Barbary Bartuś w sprawie
nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa na rzecz osób, które po II wojnie
światowej wyjechały z pow. gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały
wysiedlone w ramach Akcji "Wisła", oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia
nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego.
Ad 1
Prokuratura Okręgowa w Sosnowcu nadal prowadzi śledztwo, pod sygn. PO I Ds.45.2021,
w sprawie mającego miejsce w latach 2009-2022 w Krakowie, Nowym Sączu i Gorlicach
przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej przez funkcjonariuszy publicznych, pracowników Małopolskiego Urzędu
Wojewódzkiego w Krakowie, Delegatury Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego
w Nowym Sączu i Starostwa Powiatowego w Gorlicach, w zakresie postępowań
związanych z rozpoznaniem wniosków dotyczących zwrotu nieruchomości, tj. o czyn z art.
231 § 2 k.k.
Postępowanie przygotowawcze znajduje się w fazie in rem (w sprawie).
Ad 2 - 9
Począwszy od lipca 2018 r. w Prokuraturze Krajowej, pod sygn. akt PK IV Pa 107.2018,
w związku z wyrokiem Sądu Najwyższego zapadłym w sprawie rekompensaty za utracone
mienie na skutek realizacji przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na
własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości
-- 1 of 8 --
ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego,
rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. z 1949 r., Nr 46, poz. 339 ze zm.) oraz dekretu z dnia
5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach
przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. z 1947 r., Nr 59, poz. 318 z późn. zm.), prowadzone było
- z urzędu - postępowanie wyjaśniające obejmujące okoliczności i sprawy toczące się
w przedmiocie zwrotu mienia państwowego należącego do Skarbu Państwa w postaci
lasów położonych na południu i wschodzie Polski osobom pochodzenia łemkowskiego,
ukraińskiego oraz z innych krajów. W ramach tego postępowania prowadzona była
również korespondencja z właściwymi organami dotycząca stanu postępowań w tym
przedmiocie. Dokonana w powyższym zakresie analiza obejmowała sprawy począwszy od
2013 roku.
We współpracy z Prokuratorią Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, Ministerstwem
Rolnictwa i Rozwoju Wsi i właściwymi sądami, a także w oparciu o działania i czynności
podjęte przez jednostki organizacyjne prokuratury ustalono, iż postępowania sądowe
o odszkodowanie za przejęte nieruchomości na skutek realizacji przepisów wymienionych
dekretów, w połowie 2018 r., miały charakter jednostkowy, a zjawisko dochodzenia
roszczeń przez osoby przesiedlone i ich spadkobierców nie stanowiło znaczącego
problemu. Przeprowadzono również analizę akt spraw zawisłych w sądach powszechnych,
w wyniku której nie stwierdzono podstaw do zgłoszenia udziału prokuratora w oparciu
o przepis art. 7 k.p.c.
Podkreślenia wymaga, że interesy Skarbu Państwa w takich sprawach reprezentowane są
przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej. Radcowie prawni Prokuratorii
Generalnej wnoszą w tych postępowaniach o oddalenie powództw. W przypadku
zaistnienia podstaw, w zależności od etapu sprawy oraz potrzeb procesowych,
występowali oni do właściwych jednostek organizacyjnych prokuratury o wniesienie
sprzeciwu od ostatecznej decyzji na podstawie art. 184 k.p.a.
W związku z interwencją Pana Arkadiusza Mularczyka Posła na Sejm RP z 20 października
2020 r., skierowaną do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego, nawiązującą
do szeregu postępowań administracyjnych oraz sądowych, toczących się w przedmiocie
zwrotu mienia państwowego należącego do Skarbu Państwa w postaci lasów położonych
na południu i wschodzie Polski, jak również interpelacji Pani Poseł Barbary Bartuś z 20
-- 2 of 8 --
października 2020 r., zwrócono się ponownie do odpowiednich organów państwowych
oraz właściwych jednostek organizacyjnych prokuratury o przekazanie aktualnych
informacji dotyczących postępowań administracyjnych oraz postępowań o charakterze
cywilnym, o których była mowa we wskazanych wyżej wystąpieniach parlamentarnych.
Wystąpiono również do Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych o udzielenie
informacji o liczbie toczących się postępowań administracyjnych w przedmiocie
unieważnienia orzeczeń o przejęciu na własność Państwa mienia na podstawie dekretu
z dnia 27 lipca 1949 r. oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. w odniesieniu do mienia
państwowego należącego do Skarbu Państwa, pozostającego w zarządzie Lasów
Państwowych, a także - w związku z podnoszoną potrzebą rozważenia kompleksowego
zbadania stanu prawnego i faktycznego przedmiotowych postępowań w celu
wypracowania stanowiska pozwalającego na efektywne zabezpieczenie interesów Skarbu
Państwa - o wskazanie danych pozwalających na ustalenie skali zjawiska zgłoszonych
z tego tytułu roszczeń wobec Skarbu Państwa, w tym informacji o powierzchni lasów
przekazanych w roku 2018, 2019 i 2020 byłym właścicielom, a nadto o ocenę
potencjalnego obszaru roszczeń.
W wyniku prowadzonej przez Prokuraturę Krajową analizy przekazanych danych
dotyczących problematyki postępowań cywilnych i administracyjnych w przedmiocie
zwrotu mienia należącego do Skarbu Państwa w postaci nieruchomości leśnych
położonych na południu i wschodzie Polski, dostrzeżono potrzebę przeprowadzenia
ponownego badania postępowań organów administracji publicznej - Wojewody
Małopolskiego, Wojewody Podkarpackiego, Wojewody Lubelskiego i Wojewody
Podlaskiego - przede wszystkim spraw, w których decyzje stały się ostateczne w pierwszej
instancji lub zostały wydane „z upoważnienia Wojewody”. Zgromadzone dane
wskazywały bowiem, że co najmniej od 2013 r., na podstawie przepisów wyżej
powołanych, pozostawał w toku szereg postępowań administracyjnych w przedmiocie
unieważnienia orzeczeń prezydiów powiatowych rad narodowych o przejęciu na własność
Skarbu Państwa mienia pozostającego w zarządzie Lasów Państwowych. Wspomniane
postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń prezydiów z lat 50-tych
XX wieku prowadzone były w pierwszej instancji przez wojewodów, na wniosek
pochodzący z reguły od następców prawnych osób przesiedlonych. Organem wyższego
-- 3 of 8 --
stopnia w takich sytuacjach jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W toku omawianych
postępowań dokonywana jest ocena formalnoprawna orzeczeń wydawanych przez
prezydium powiatowej rady narodowej w ramach Akcji „Wisła” oraz w ramach
przesiedleń do Z.S.R.R.
Przeprowadzone badanie wykazało ponadto, że większość przypadków stwierdzenia
nieważności orzeczenia prezydium wynika ze zbyt ogólnego wskazania nieruchomości
bądź ich właścicieli. Znaczna część tych postępowań zakończyła się ostateczną decyzją
wydaną przez organ pierwszej instancji, albowiem w toku postępowania nie brał udziału
podmiot zainteresowany jej zaskarżeniem. Zauważono również, w szczególności
w odniesieniu do decyzji Wojewody Małopolskiego, że w niektórych postępowaniach
o stwierdzenie nieważności odmawiano Skarbowi Państwa - Lasom Państwowym
przyznania statusu strony postępowania. Winien on natomiast temu podmiotowi
przysługiwać z uwagi na fakt pozostawania spornych nieruchomości w zarządzie Lasów
Państwowych.
Okoliczności wskazywane przez wojewodów jako podstawa stwierdzenia nieważności,
były wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych i w oparciu o ten
dorobek orzeczniczy możliwe było uznanie, iż nie mogą one stanowić podstaw do
stwierdzenia nieważności orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej. Rodziło to
wątpliwości co do zgodności z prawem wydawanych decyzji, tym bardziej, że w niektórych
przypadkach wątpliwości budziła autentyczność dokumentów przedkładanych przez
wnioskodawców w toku postępowania.
W związku z powyższym, zarządzeniem Zastępcy Prokuratora Generalnego z dnia 19
marca 2021 r. w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu powołany został Zespół
prokuratorów do realizacji działań o charakterze pozakarnym w związku z prowadzonymi
w obszarze właściwości Prokuratur Regionalnych w Krakowie, Lublinie i Rzeszowie
postępowaniami wyjaśniającymi z zakresu prawa administracyjnego i cywilnego
w sprawach dotyczących przejmowania przez osoby wysiedlone w ramach Akcji „Wisła”
bądź ich następców prawnych nieruchomości przejętych na własność Skarbu Państwa
w trybie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia
pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1947 r. nr 59 poz. 318 ze zm.)
oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających
-- 4 of 8 --
w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych
powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.
U. z 1949 r. nr 46 poz. 339 ze zm.).
Do zadań Zespołu należało w szczególności: gromadzenie, analizowanie i prowadzenie
postępowań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego, opracowywanie projektów
środków prawnych, udział w postępowaniu przed właściwymi organami administracji,
sądami powszechnymi i administracyjnymi, wymiana informacji i współpraca w zakresie
metodyki prowadzenia postępowań pomiędzy prokuratorami z różnych jednostek
organizacyjnych prokuratury. W toku prac Zespołu badano poszczególne akta
postępowań administracyjnych, w szczególności Wojewody Małopolskiego, ale także
Wojewodów: Podlaskiego, Podkarpackiego i Lubelskiego.
Stwierdzono, że wnioskodawcy w tych sprawach (następcy prawni stron postępowań z lat
50-tych XX wieku) reprezentowani byli w przeważającej części przez tego samego
pełnomocnika z Kancelarii Radców Prawnych w Gorlicach. Po uzyskaniu orzeczenia
zgodnego z wnioskiem, strony kierowały kolejno do Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg
Wieczystych wniosek o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem
prawnym, powstałym po stwierdzeniu nieważności wyeliminowanych z obrotu prawnego
orzeczeń dawnych Prezydiów Powiatowej Rady Narodowej.
W toku działań Zespołu ujawniono również, iż w niektórych postępowaniach
administracyjnych - na etapie postępowania w pierwszej instancji – dochodziło do
nieprawidłowości, a niejednokrotnie do rażących naruszeń prawa. W szczególności nie
przyznawano statusu strony jednostkom aktualnie zarządzającym nieruchomościami
stanowiącymi przedmiot prowadzonych postępowań (lasami) – Państwowym
Gospodarstwom Leśnym, reprezentowanym przez właściwe nadleśnictwa (głównie
Nadleśnictwo Gorlice i Nadleśnictwo Łosie). Prowadziło to do naruszenia przepisu art. 28
k.p.a., bowiem podmioty te mają interes prawny do działania na prawach strony
w konkretnych postępowaniach administracyjnych. Naruszenie wskazanego przepisu
stanowi podstawę do występowania z wnioskiem o wznowienie postępowań na
podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W poszczególnych sprawach podjęto więc
odpowiednie czynności.
-- 5 of 8 --
W związku z działalnością omawianego Zespołu zarejestrowano łącznie 902 sprawy
pozakarne, w tym 595 spraw w repertorium Pa i 307 spraw w repertorium Pc - został on
rozwiązany na mocy zarządzenia nr 146/24 Pierwszego Zastępcy Prokuratora
Generalnego Prokuratora Krajowego z dnia 16 września 2024 r., z uwagi na osiągnięcie
stawianych przed nim celów.
Obecnie większość postępowań administracyjnych została już zakończona, choć nadal –
w związku z toczącymi się postępowaniami sądowoadministracyjnymi - podejmowane są
działania prawne oraz czynności procesowe, również wobec działań pełnomocnika
następców prawnych osób przesiedlonych, który zaskarża wydawane orzeczenia
wyczerpując cały tok instancji. W grudniu 2024 r. w biegu pozostawały 23 sprawy z działu
Pa.
Zwrócenia uwagi również wymaga nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania
administracyjnego, która weszła w życie z dniem 16 września 2021 r., mająca zasadniczy
wpływ na pozostające w toku postępowania administracyjne, pozwoliła ona bowiem na
wydawanie przez organy administracji orzeczeń o ich umorzeniu z urzędu z dniem 16
września 2021 r.
Na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a., nie stwierdza się
nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub
ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki
prawne. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia wskazanej przesłanki, nie jest możliwe
wydanie decyzji eliminującej z obrotu decyzję poprzez stwierdzenie jej nieważności, co
jest spójne z zasadą trwałości decyzji administracyjnych (zob. art. 16 § 1 k.p.a.). Jednakże
w razie jej zaistnienia organ, zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a., obowiązany jest do stwierdzenia
wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu
których nie stwierdził jej nieważności.
Obecnie pozakarne postępowania wyjaśniające w sprawach cywilnych
i administracyjnych, prowadzone dotychczas w ramach prac byłego Zespołu, dotyczą
w znacznej części postępowań związanych z udziałem prokuratorów w sprawach
sądowych i sądowoadministracyjnych, w ramach których przeprowadzane są oceny
stanów faktycznych i prawnych omawianej kategorii spraw, pod kątem podstaw do
-- 6 of 8 --
wywiedzenia przez prokuratorów środków prawnych. Sprawy te są nadal prowadzone
przez poszczególne jednostki organizacyjne prokuratury, zgodnie z przepisami
o właściwości. W przeważającej części są one rozstrzygane przez sąd powszechny, sąd
administracyjny, a nawet Sąd Najwyższy - w wyniku rozpoznania skarg kasacyjnych
wniesionych przez Prokuratora Generalnego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa
oraz skarg nadzwyczajnych wniesionych przez Prokuratora Generalnego w interesie
Skarbu Państwa. W sprawach cywilnych zakończonych prawomocnymi wyrokami,
Prokurator Generalny skierował 7 skarg nadzwyczajnych do Sądu Najwyższego. Pozostałe
zarejestrowane w ramach byłego Zespołu sprawy cywilne, w których zapadły prawomocne
wyroki niekorzystne dla Skarbu Państwa, są nadal analizowane pod kątem zasadności
wywiedzenia przez prokuraturę nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Rozpatrzone w ostatnich miesiącach nadzwyczajne środki zaskarżenia wniesione przez
Prokuratora Generalnego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w istotnej części
zostały przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięte na rzecz następców prawnych osób
przesiedlonych.
W odniesieniu do działalności powołanego w Prokuraturze Krajowej Zespołu
prokuratorów do koordynowania działań z zakresu prawa administracyjnego i cywilnego
podejmowanych przez prokuratorów w obszarze właściwości Prokuratur Regionalnych
w Krakowie, Lublinie i Rzeszowie w sprawach dotyczących przejmowania przez osoby
wysiedlone w ramach Akcji „Wisła” bądź ich następców prawnych nieruchomości
przejętych na własność Skarbu Państwa informuję, że rola tego Zespołu miała istotne
znaczenie na początkowym etapie działań prokuratury w przedmiotowym zakresie. W tym
okresie organizowane były narady zmierzające do koordynacji pracy zarówno
prokuratorów, jak i do uzgodnienia zasad współpracy z właściwymi nadleśnictwami,
Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych
i Administracji oraz - w kluczowej części - z Prokuratorią Generalną Skarbu Państwa.
W ramach prac Zespołu w Prokuraturze Krajowej przeprowadzone zostały liczne analizy
stanu prawnego i związanych z nim kwestii problematycznych, a także orzecznictwa
sądowego i sądowoadministracyjnego z zakresu objętego dekretami z dnia 27 lipca 1949
r. oraz z dnia 5 września 1947 r.
-- 7 of 8 --
Prowadzone było na bieżąco robocze współdziałanie członków obu Zespołów, a także
wymiana korespondencji z urzędami właściwymi w sprawach decyzji administracyjnych,
w tym z Prokuratorią Generalną - właściwą do zastępstwa procesowego Skarbu Państwa
przed sądami powszechnymi.
Intensyfikacja prac Zespołu działającego w Departamencie Postępowania Sądowego
Prokuratury Krajowej trwała do końca 2022 r., natomiast od połowy 2023 r. podejmowane
działania miały charakter informacyjny. Główne zadania stawiane przed Zespołem zostały
zatem w całości zrealizowane.
W wypadku wpływu spraw związanych z przejmowaniem przez osoby wysiedlone
w ramach Akcji „Wisła” bądź ich następców prawnych nieruchomości przejętych na
własność Skarbu Państwa w celu ich rozpatrzenia pod kątem wywiedzenia środków
zaskarżenia, także nadzwyczajnych, każda indywidualna sprawa jest dekretowana we
właściwym rejestrze Prokuratury Krajowej, a następnie procedowana na zasadach
ogólnych, w ramach ustawowych kompetencji prokuratury.
Ponadto informuję, że w ministerstwie nie toczą się obecnie prace legislacyjne dotyczące
poruszanych kwestii.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 8 of 8 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.79.2025
Warszawa, 13 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 8167 Pani poseł Barbary Bartuś w sprawie
nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa na rzecz osób, które po II wojnie
światowej wyjechały z pow. gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały
wysiedlone w ramach Akcji "Wisła", oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia
nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego.
Ad 1
Prokuratura Okręgowa w Sosnowcu nadal prowadzi śledztwo, pod sygn. PO I Ds.45.2021,
w sprawie mającego miejsce w latach 2009-2022 w Krakowie, Nowym Sączu i Gorlicach
przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej przez funkcjonariuszy publicznych, pracowników Małopolskiego Urzędu
Wojewódzkiego w Krakowie, Delegatury Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego
w Nowym Sączu i Starostwa Powiatowego w Gorlicach, w zakresie postępowań
związanych z rozpoznaniem wniosków dotyczących zwrotu nieruchomości, tj. o czyn z art.
231 § 2 k.k.
Postępowanie przygotowawcze znajduje się w fazie in rem (w sprawie).
Ad 2 - 9
Począwszy od lipca 2018 r. w Prokuraturze Krajowej, pod sygn. akt PK IV Pa 107.2018,
w związku z wyrokiem Sądu Najwyższego zapadłym w sprawie rekompensaty za utracone
mienie na skutek realizacji przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na
własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości
-- 1 of 8 --
ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego,
rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. z 1949 r., Nr 46, poz. 339 ze zm.) oraz dekretu z dnia
5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach
przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. z 1947 r., Nr 59, poz. 318 z późn. zm.), prowadzone było
- z urzędu - postępowanie wyjaśniające obejmujące okoliczności i sprawy toczące się
w przedmiocie zwrotu mienia państwowego należącego do Skarbu Państwa w postaci
lasów położonych na południu i wschodzie Polski osobom pochodzenia łemkowskiego,
ukraińskiego oraz z innych krajów. W ramach tego postępowania prowadzona była
również korespondencja z właściwymi organami dotycząca stanu postępowań w tym
przedmiocie. Dokonana w powyższym zakresie analiza obejmowała sprawy począwszy od
2013 roku.
We współpracy z Prokuratorią Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, Ministerstwem
Rolnictwa i Rozwoju Wsi i właściwymi sądami, a także w oparciu o działania i czynności
podjęte przez jednostki organizacyjne prokuratury ustalono, iż postępowania sądowe
o odszkodowanie za przejęte nieruchomości na skutek realizacji przepisów wymienionych
dekretów, w połowie 2018 r., miały charakter jednostkowy, a zjawisko dochodzenia
roszczeń przez osoby przesiedlone i ich spadkobierców nie stanowiło znaczącego
problemu. Przeprowadzono również analizę akt spraw zawisłych w sądach powszechnych,
w wyniku której nie stwierdzono podstaw do zgłoszenia udziału prokuratora w oparciu
o przepis art. 7 k.p.c.
Podkreślenia wymaga, że interesy Skarbu Państwa w takich sprawach reprezentowane są
przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej. Radcowie prawni Prokuratorii
Generalnej wnoszą w tych postępowaniach o oddalenie powództw. W przypadku
zaistnienia podstaw, w zależności od etapu sprawy oraz potrzeb procesowych,
występowali oni do właściwych jednostek organizacyjnych prokuratury o wniesienie
sprzeciwu od ostatecznej decyzji na podstawie art. 184 k.p.a.
W związku z interwencją Pana Arkadiusza Mularczyka Posła na Sejm RP z 20 października
2020 r., skierowaną do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego, nawiązującą
do szeregu postępowań administracyjnych oraz sądowych, toczących się w przedmiocie
zwrotu mienia państwowego należącego do Skarbu Państwa w postaci lasów położonych
na południu i wschodzie Polski, jak również interpelacji Pani Poseł Barbary Bartuś z 20
-- 2 of 8 --
października 2020 r., zwrócono się ponownie do odpowiednich organów państwowych
oraz właściwych jednostek organizacyjnych prokuratury o przekazanie aktualnych
informacji dotyczących postępowań administracyjnych oraz postępowań o charakterze
cywilnym, o których była mowa we wskazanych wyżej wystąpieniach parlamentarnych.
Wystąpiono również do Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych o udzielenie
informacji o liczbie toczących się postępowań administracyjnych w przedmiocie
unieważnienia orzeczeń o przejęciu na własność Państwa mienia na podstawie dekretu
z dnia 27 lipca 1949 r. oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. w odniesieniu do mienia
państwowego należącego do Skarbu Państwa, pozostającego w zarządzie Lasów
Państwowych, a także - w związku z podnoszoną potrzebą rozważenia kompleksowego
zbadania stanu prawnego i faktycznego przedmiotowych postępowań w celu
wypracowania stanowiska pozwalającego na efektywne zabezpieczenie interesów Skarbu
Państwa - o wskazanie danych pozwalających na ustalenie skali zjawiska zgłoszonych
z tego tytułu roszczeń wobec Skarbu Państwa, w tym informacji o powierzchni lasów
przekazanych w roku 2018, 2019 i 2020 byłym właścicielom, a nadto o ocenę
potencjalnego obszaru roszczeń.
W wyniku prowadzonej przez Prokuraturę Krajową analizy przekazanych danych
dotyczących problematyki postępowań cywilnych i administracyjnych w przedmiocie
zwrotu mienia należącego do Skarbu Państwa w postaci nieruchomości leśnych
położonych na południu i wschodzie Polski, dostrzeżono potrzebę przeprowadzenia
ponownego badania postępowań organów administracji publicznej - Wojewody
Małopolskiego, Wojewody Podkarpackiego, Wojewody Lubelskiego i Wojewody
Podlaskiego - przede wszystkim spraw, w których decyzje stały się ostateczne w pierwszej
instancji lub zostały wydane „z upoważnienia Wojewody”. Zgromadzone dane
wskazywały bowiem, że co najmniej od 2013 r., na podstawie przepisów wyżej
powołanych, pozostawał w toku szereg postępowań administracyjnych w przedmiocie
unieważnienia orzeczeń prezydiów powiatowych rad narodowych o przejęciu na własność
Skarbu Państwa mienia pozostającego w zarządzie Lasów Państwowych. Wspomniane
postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń prezydiów z lat 50-tych
XX wieku prowadzone były w pierwszej instancji przez wojewodów, na wniosek
pochodzący z reguły od następców prawnych osób przesiedlonych. Organem wyższego
-- 3 of 8 --
stopnia w takich sytuacjach jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W toku omawianych
postępowań dokonywana jest ocena formalnoprawna orzeczeń wydawanych przez
prezydium powiatowej rady narodowej w ramach Akcji „Wisła” oraz w ramach
przesiedleń do Z.S.R.R.
Przeprowadzone badanie wykazało ponadto, że większość przypadków stwierdzenia
nieważności orzeczenia prezydium wynika ze zbyt ogólnego wskazania nieruchomości
bądź ich właścicieli. Znaczna część tych postępowań zakończyła się ostateczną decyzją
wydaną przez organ pierwszej instancji, albowiem w toku postępowania nie brał udziału
podmiot zainteresowany jej zaskarżeniem. Zauważono również, w szczególności
w odniesieniu do decyzji Wojewody Małopolskiego, że w niektórych postępowaniach
o stwierdzenie nieważności odmawiano Skarbowi Państwa - Lasom Państwowym
przyznania statusu strony postępowania. Winien on natomiast temu podmiotowi
przysługiwać z uwagi na fakt pozostawania spornych nieruchomości w zarządzie Lasów
Państwowych.
Okoliczności wskazywane przez wojewodów jako podstawa stwierdzenia nieważności,
były wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych i w oparciu o ten
dorobek orzeczniczy możliwe było uznanie, iż nie mogą one stanowić podstaw do
stwierdzenia nieważności orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej. Rodziło to
wątpliwości co do zgodności z prawem wydawanych decyzji, tym bardziej, że w niektórych
przypadkach wątpliwości budziła autentyczność dokumentów przedkładanych przez
wnioskodawców w toku postępowania.
W związku z powyższym, zarządzeniem Zastępcy Prokuratora Generalnego z dnia 19
marca 2021 r. w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu powołany został Zespół
prokuratorów do realizacji działań o charakterze pozakarnym w związku z prowadzonymi
w obszarze właściwości Prokuratur Regionalnych w Krakowie, Lublinie i Rzeszowie
postępowaniami wyjaśniającymi z zakresu prawa administracyjnego i cywilnego
w sprawach dotyczących przejmowania przez osoby wysiedlone w ramach Akcji „Wisła”
bądź ich następców prawnych nieruchomości przejętych na własność Skarbu Państwa
w trybie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia
pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1947 r. nr 59 poz. 318 ze zm.)
oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających
-- 4 of 8 --
w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych
powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.
U. z 1949 r. nr 46 poz. 339 ze zm.).
Do zadań Zespołu należało w szczególności: gromadzenie, analizowanie i prowadzenie
postępowań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego, opracowywanie projektów
środków prawnych, udział w postępowaniu przed właściwymi organami administracji,
sądami powszechnymi i administracyjnymi, wymiana informacji i współpraca w zakresie
metodyki prowadzenia postępowań pomiędzy prokuratorami z różnych jednostek
organizacyjnych prokuratury. W toku prac Zespołu badano poszczególne akta
postępowań administracyjnych, w szczególności Wojewody Małopolskiego, ale także
Wojewodów: Podlaskiego, Podkarpackiego i Lubelskiego.
Stwierdzono, że wnioskodawcy w tych sprawach (następcy prawni stron postępowań z lat
50-tych XX wieku) reprezentowani byli w przeważającej części przez tego samego
pełnomocnika z Kancelarii Radców Prawnych w Gorlicach. Po uzyskaniu orzeczenia
zgodnego z wnioskiem, strony kierowały kolejno do Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg
Wieczystych wniosek o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem
prawnym, powstałym po stwierdzeniu nieważności wyeliminowanych z obrotu prawnego
orzeczeń dawnych Prezydiów Powiatowej Rady Narodowej.
W toku działań Zespołu ujawniono również, iż w niektórych postępowaniach
administracyjnych - na etapie postępowania w pierwszej instancji – dochodziło do
nieprawidłowości, a niejednokrotnie do rażących naruszeń prawa. W szczególności nie
przyznawano statusu strony jednostkom aktualnie zarządzającym nieruchomościami
stanowiącymi przedmiot prowadzonych postępowań (lasami) – Państwowym
Gospodarstwom Leśnym, reprezentowanym przez właściwe nadleśnictwa (głównie
Nadleśnictwo Gorlice i Nadleśnictwo Łosie). Prowadziło to do naruszenia przepisu art. 28
k.p.a., bowiem podmioty te mają interes prawny do działania na prawach strony
w konkretnych postępowaniach administracyjnych. Naruszenie wskazanego przepisu
stanowi podstawę do występowania z wnioskiem o wznowienie postępowań na
podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W poszczególnych sprawach podjęto więc
odpowiednie czynności.
-- 5 of 8 --
W związku z działalnością omawianego Zespołu zarejestrowano łącznie 902 sprawy
pozakarne, w tym 595 spraw w repertorium Pa i 307 spraw w repertorium Pc - został on
rozwiązany na mocy zarządzenia nr 146/24 Pierwszego Zastępcy Prokuratora
Generalnego Prokuratora Krajowego z dnia 16 września 2024 r., z uwagi na osiągnięcie
stawianych przed nim celów.
Obecnie większość postępowań administracyjnych została już zakończona, choć nadal –
w związku z toczącymi się postępowaniami sądowoadministracyjnymi - podejmowane są
działania prawne oraz czynności procesowe, również wobec działań pełnomocnika
następców prawnych osób przesiedlonych, który zaskarża wydawane orzeczenia
wyczerpując cały tok instancji. W grudniu 2024 r. w biegu pozostawały 23 sprawy z działu
Pa.
Zwrócenia uwagi również wymaga nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania
administracyjnego, która weszła w życie z dniem 16 września 2021 r., mająca zasadniczy
wpływ na pozostające w toku postępowania administracyjne, pozwoliła ona bowiem na
wydawanie przez organy administracji orzeczeń o ich umorzeniu z urzędu z dniem 16
września 2021 r.
Na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a., nie stwierdza się
nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub
ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki
prawne. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia wskazanej przesłanki, nie jest możliwe
wydanie decyzji eliminującej z obrotu decyzję poprzez stwierdzenie jej nieważności, co
jest spójne z zasadą trwałości decyzji administracyjnych (zob. art. 16 § 1 k.p.a.). Jednakże
w razie jej zaistnienia organ, zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a., obowiązany jest do stwierdzenia
wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu
których nie stwierdził jej nieważności.
Obecnie pozakarne postępowania wyjaśniające w sprawach cywilnych
i administracyjnych, prowadzone dotychczas w ramach prac byłego Zespołu, dotyczą
w znacznej części postępowań związanych z udziałem prokuratorów w sprawach
sądowych i sądowoadministracyjnych, w ramach których przeprowadzane są oceny
stanów faktycznych i prawnych omawianej kategorii spraw, pod kątem podstaw do
-- 6 of 8 --
wywiedzenia przez prokuratorów środków prawnych. Sprawy te są nadal prowadzone
przez poszczególne jednostki organizacyjne prokuratury, zgodnie z przepisami
o właściwości. W przeważającej części są one rozstrzygane przez sąd powszechny, sąd
administracyjny, a nawet Sąd Najwyższy - w wyniku rozpoznania skarg kasacyjnych
wniesionych przez Prokuratora Generalnego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa
oraz skarg nadzwyczajnych wniesionych przez Prokuratora Generalnego w interesie
Skarbu Państwa. W sprawach cywilnych zakończonych prawomocnymi wyrokami,
Prokurator Generalny skierował 7 skarg nadzwyczajnych do Sądu Najwyższego. Pozostałe
zarejestrowane w ramach byłego Zespołu sprawy cywilne, w których zapadły prawomocne
wyroki niekorzystne dla Skarbu Państwa, są nadal analizowane pod kątem zasadności
wywiedzenia przez prokuraturę nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Rozpatrzone w ostatnich miesiącach nadzwyczajne środki zaskarżenia wniesione przez
Prokuratora Generalnego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w istotnej części
zostały przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięte na rzecz następców prawnych osób
przesiedlonych.
W odniesieniu do działalności powołanego w Prokuraturze Krajowej Zespołu
prokuratorów do koordynowania działań z zakresu prawa administracyjnego i cywilnego
podejmowanych przez prokuratorów w obszarze właściwości Prokuratur Regionalnych
w Krakowie, Lublinie i Rzeszowie w sprawach dotyczących przejmowania przez osoby
wysiedlone w ramach Akcji „Wisła” bądź ich następców prawnych nieruchomości
przejętych na własność Skarbu Państwa informuję, że rola tego Zespołu miała istotne
znaczenie na początkowym etapie działań prokuratury w przedmiotowym zakresie. W tym
okresie organizowane były narady zmierzające do koordynacji pracy zarówno
prokuratorów, jak i do uzgodnienia zasad współpracy z właściwymi nadleśnictwami,
Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych
i Administracji oraz - w kluczowej części - z Prokuratorią Generalną Skarbu Państwa.
W ramach prac Zespołu w Prokuraturze Krajowej przeprowadzone zostały liczne analizy
stanu prawnego i związanych z nim kwestii problematycznych, a także orzecznictwa
sądowego i sądowoadministracyjnego z zakresu objętego dekretami z dnia 27 lipca 1949
r. oraz z dnia 5 września 1947 r.
-- 7 of 8 --
Prowadzone było na bieżąco robocze współdziałanie członków obu Zespołów, a także
wymiana korespondencji z urzędami właściwymi w sprawach decyzji administracyjnych,
w tym z Prokuratorią Generalną - właściwą do zastępstwa procesowego Skarbu Państwa
przed sądami powszechnymi.
Intensyfikacja prac Zespołu działającego w Departamencie Postępowania Sądowego
Prokuratury Krajowej trwała do końca 2022 r., natomiast od połowy 2023 r. podejmowane
działania miały charakter informacyjny. Główne zadania stawiane przed Zespołem zostały
zatem w całości zrealizowane.
W wypadku wpływu spraw związanych z przejmowaniem przez osoby wysiedlone
w ramach Akcji „Wisła” bądź ich następców prawnych nieruchomości przejętych na
własność Skarbu Państwa w celu ich rozpatrzenia pod kątem wywiedzenia środków
zaskarżenia, także nadzwyczajnych, każda indywidualna sprawa jest dekretowana we
właściwym rejestrze Prokuratury Krajowej, a następnie procedowana na zasadach
ogólnych, w ramach ustawowych kompetencji prokuratury.
Ponadto informuję, że w ministerstwie nie toczą się obecnie prace legislacyjne dotyczące
poruszanych kwestii.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 8 of 8 --