Interpelacja nr 8127
Interpelacja w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Obrona i Bezpieczeństwo (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego
Interpelacja nr 8127
do ministra sprawiedliwości
w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego
Zgłaszający: Waldemar Andzel
Data wpływu: 17-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny w dziale XXV zawiera przepisy karne i przepisy o karach pieniężnych. Niewątpliwie wskazane regulacje sprzyjają utrzymaniu dyscypliny wojskowej oraz rozliczaniu żołnierzy za czyny wypełniające znamiona określone w dziale XXV ustawy o obronie Ojczyzny. Jednakże w praktyce wojskowe organy ścigania mogą napotykać trudności związane ze stosowaniem ww. przepisów wobec żołnierzy. Problematyczną kwestią jest ustalenie kręgu podmiotów, które mogą dopuścić się popełnienia czynów określonych w dziale XXV wskazanej ustawy. W szczególności dotyczy to stosowania art. 682 ustawy o obronie Ojczyzny w kontekście treści art. 144 K.k. Należy zauważyć, iż w praktyce organów ścigania może dochodzić do trudności interpretacyjnej związanej z prawidłowym stosowanie art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny oraz art. 144 K.k., które wydają się dotyczyć tego samego stanu faktycznego. Ustawa o obronie Ojczyzny w art. 682 ust. 1 pkt 2 stanowi, iż: Kto bez usprawiedliwionej przyczyny: będąc przeznaczony do szkolenia lub ćwiczeń wojskowych nie zgłasza się w określonym terminie i miejscu do tej służby, podlega karze aresztu albo grzywny. Natomiast art. 144 § 1 K.k. stanowi, że: Kto, będąc powołanym do pełnienia czynnej służby wojskowej, nie zgłasza się do odbywania tej służby w określonym terminie i miejscu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Powyższe może prowadzić do wniosku, że w określonych sytuacjach adresat ww. przepisów może swoim zachowaniem wypełnić znamiona zarówno art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, jak też art. 144 § 1 K.k. Taki stan rzeczy może implikować szereg problemów na etapie funkcjonowania organów ścigania przy określeniu m.in. ich właściwości, określenia kwalifikacji prawnej oraz trybu postępowania, gdyż pierwszy czyn stanowi wykroczenie (art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny), a drugi przestępstwo (art. 144 § 1 K.k.).
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakich rodzajów służby wojskowej dotyczy art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny? Proszę o określenie, czy ów przepis dotyczy czynnej służby wojskowej (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby), czy służby w rezerwie (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby).
Jakich rodzajów służby wojskowej dotyczy art. 144 § 1 K.k.? Proszę o określenie, czy ów przepis dotyczy czynnej służby wojskowej (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby), czy służby w rezerwie (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby).
Czy w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości adresat norm prawnych wynikających z przepisów art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny i art. 144 § 1 K.k. w określonych sytuacjach może jednocześnie wypełnić znamiona ww. wykroczenia i przestępstwa? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Jaki organ jest właściwy do prowadzenia postępowań karnych w sprawach o czyn z art. art. 144 § 1 K.k. oraz postępowań w sprawach o wykroczenie określone w art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny? Czy właściwa w tych sprawach będzie Policja czy Żandarmeria Wojskowa, a w konsekwencji czy ww. postępowania powinny być nadzorowane przez powszechne jednostki prokuratury, czy przez pion wojskowy prokuratury?
Ile było postępowań w sprawach o czyn z art. 144 § 1 K.k. w latach 2020-2025? Ile z tych postępowań zakończyło się odmową wszczęcia dochodzenia, umorzeniem dochodzenia, warunkowym umorzeniem postępowania przygotowawczego oraz skierowaniem aktu oskarżenia i wydaniem wyroku przez sąd?
Ile było postępowań w sprawach o czyn z art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny w latach 2020-2025? Ile z tych postępowań zakończyło się odstąpieniem od skierowania wniosku do sądu o ukaranie, a ile skierowaniem wniosku do sądu o ukaranie i wydaniem wyroku przez sąd?
Czy w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości treść art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny lub art. 144 § 1 K.k. powinny ulec zmianie lub doprecyzowaniu w celu uniknięcia trudności oraz wątpliwości interpretacyjnych? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Z poważaniem
Waldemar Andzel
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 8127
do ministra sprawiedliwości
w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego
Zgłaszający: Waldemar Andzel
Data wpływu: 17-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny w dziale XXV zawiera przepisy karne i przepisy o karach pieniężnych. Niewątpliwie wskazane regulacje sprzyjają utrzymaniu dyscypliny wojskowej oraz rozliczaniu żołnierzy za czyny wypełniające znamiona określone w dziale XXV ustawy o obronie Ojczyzny. Jednakże w praktyce wojskowe organy ścigania mogą napotykać trudności związane ze stosowaniem ww. przepisów wobec żołnierzy. Problematyczną kwestią jest ustalenie kręgu podmiotów, które mogą dopuścić się popełnienia czynów określonych w dziale XXV wskazanej ustawy. W szczególności dotyczy to stosowania art. 682 ustawy o obronie Ojczyzny w kontekście treści art. 144 K.k. Należy zauważyć, iż w praktyce organów ścigania może dochodzić do trudności interpretacyjnej związanej z prawidłowym stosowanie art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny oraz art. 144 K.k., które wydają się dotyczyć tego samego stanu faktycznego. Ustawa o obronie Ojczyzny w art. 682 ust. 1 pkt 2 stanowi, iż: Kto bez usprawiedliwionej przyczyny: będąc przeznaczony do szkolenia lub ćwiczeń wojskowych nie zgłasza się w określonym terminie i miejscu do tej służby, podlega karze aresztu albo grzywny. Natomiast art. 144 § 1 K.k. stanowi, że: Kto, będąc powołanym do pełnienia czynnej służby wojskowej, nie zgłasza się do odbywania tej służby w określonym terminie i miejscu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Powyższe może prowadzić do wniosku, że w określonych sytuacjach adresat ww. przepisów może swoim zachowaniem wypełnić znamiona zarówno art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, jak też art. 144 § 1 K.k. Taki stan rzeczy może implikować szereg problemów na etapie funkcjonowania organów ścigania przy określeniu m.in. ich właściwości, określenia kwalifikacji prawnej oraz trybu postępowania, gdyż pierwszy czyn stanowi wykroczenie (art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny), a drugi przestępstwo (art. 144 § 1 K.k.).
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakich rodzajów służby wojskowej dotyczy art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny? Proszę o określenie, czy ów przepis dotyczy czynnej służby wojskowej (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby), czy służby w rezerwie (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby).
Jakich rodzajów służby wojskowej dotyczy art. 144 § 1 K.k.? Proszę o określenie, czy ów przepis dotyczy czynnej służby wojskowej (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby), czy służby w rezerwie (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby).
Czy w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości adresat norm prawnych wynikających z przepisów art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny i art. 144 § 1 K.k. w określonych sytuacjach może jednocześnie wypełnić znamiona ww. wykroczenia i przestępstwa? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Jaki organ jest właściwy do prowadzenia postępowań karnych w sprawach o czyn z art. art. 144 § 1 K.k. oraz postępowań w sprawach o wykroczenie określone w art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny? Czy właściwa w tych sprawach będzie Policja czy Żandarmeria Wojskowa, a w konsekwencji czy ww. postępowania powinny być nadzorowane przez powszechne jednostki prokuratury, czy przez pion wojskowy prokuratury?
Ile było postępowań w sprawach o czyn z art. 144 § 1 K.k. w latach 2020-2025? Ile z tych postępowań zakończyło się odmową wszczęcia dochodzenia, umorzeniem dochodzenia, warunkowym umorzeniem postępowania przygotowawczego oraz skierowaniem aktu oskarżenia i wydaniem wyroku przez sąd?
Ile było postępowań w sprawach o czyn z art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny w latach 2020-2025? Ile z tych postępowań zakończyło się odstąpieniem od skierowania wniosku do sądu o ukaranie, a ile skierowaniem wniosku do sądu o ukaranie i wydaniem wyroku przez sąd?
Czy w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości treść art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny lub art. 144 § 1 K.k. powinny ulec zmianie lub doprecyzowaniu w celu uniknięcia trudności oraz wątpliwości interpretacyjnych? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Z poważaniem
Waldemar Andzel
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
42%
Konkretność
58%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.6 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada danych” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie posiada danych”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11036 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.82.2025
Warszawa, 19 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 8127 złożoną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Waldemara Andzela w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie
o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego.
Ad 1 – 3
W pierwszej kolejności należy wskazać, że art. 144 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. –
Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r. poz. 17 ze zm. dalej jako „k.k.”) dotyczy przestępstwa
uchylania się od odbywania służby wojskowej.
Podmiotem przestępstwa określonego w art. 144 k.k. może być jedynie osoba cywilna
powołana do pełnienia czynnej służby wojskowej, a przestępstwo to dotyczy
nierozpoczęcia tej służby w ogóle.
Obywatel polski powołany do pełnienia czynnej służby wojskowej ma określony w karcie
powołania lub w inny sposób (jeżeli powołanie nastąpiło w innej formie) termin stawienia
oraz jednostkę wojskową, w której powinien rozpocząć służbę. Karta powołania na mocy
której, obywatel wcielony jest do stanu osobowego jednostki wojskowej, jest decyzją
administracyjną właściwego miejscowo organu i treść karty konkretyzuje dla danej osoby
prawny obowiązek odbywania służby, jeżeli powinność ta wynika z przepisów
-- 1 of 7 --
2
określających zasady obowiązku obrony Ojczyzny. Pełnienie służby wojskowej jest
podstawowym sposobem spełniania obowiązku obrony Ojczyzny wynikającego z art.
4 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248 ze zm.
dalej jako „u.o.o.”). Spełnianie obowiązku służby wojskowej może nastąpić również przez
odbywanie służby zastępczej i ma pierwszeństwo przed innymi rodzajami obowiązku
obrony Ojczyzny (art. 4 ust. 2 i 3 u.o.o.).
Stosownie do art. 5 u.o.o. obowiązkowi pełnienia służby wojskowej, w zakresie
określonym w ustawie o obronie Ojczyzny, podlegają obywatele polscy, począwszy
od dnia, w którym kończą 18 lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą
60 lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski – 63 lat życia. Obowiązkowi
służby wojskowej nie podlegają osoby wymienione powyżej, które zostały uznane
ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby, a także osoby wymienione
w ust. 3 art. 4 u.o.o. (np. kobiety w ciąży oraz w okresie 6 miesięcy po porodzie, osoby
sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8). Osoby podlegające obowiązkowi obrony
są obowiązane do osobistego stawienia się na wezwanie właściwych organów w sprawach
dotyczących tego obowiązku (art. 6 ust. 1 u.o.o.).
W świetle przepisów ustawy o obronie Ojczyzny czynna służba wojskowa polega
na pełnieniu:
1) zasadniczej służby wojskowej (dobrowolnej lub obowiązkowej zasadniczej służby
wojskowej);
2) terytorialnej służby wojskowej;
3) służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywaniu ćwiczeń wojskowych
w ramach pasywnej rezerwy;
4) zawodowej służby wojskowej;
5) służby w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (art. 130 ust. 1 u.o.o.).
Czynna służba wojskowa to odbywanie lub pełnienie któregokolwiek z wymienionych
rodzajów służb. Przesłanki powołania do służby wojskowej wskazuje art. 83 u.o.o. Zgodnie
natomiast z art. 90 u.o.o. powołani do czynnej służby wojskowej stają się żołnierzami
-- 2 of 7 --
3
w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonym terminie
i miejscu.
Zatem podmiotem przestępstwa określonego w art. 144 k.k. może być jedynie osoba
cywilna powołana do pełnienia czynnej służby wojskowej, a przestępstwo to dotyczy
nierozpoczęcia tej służby w ogóle.
Należy ponadto mieć na uwadze, że osoby powołane do pełnienia czynnej służby
wojskowej wskazanej w art. 130 u.o.o. nie stają się żołnierzami z chwilą powołania ani też
w określonym w karcie powołania dniu stawienia się do tej służby. Następuje to dopiero
w momencie wykonania przez powołanego obowiązku stawiennictwa do służby
w określonym miejscu.
Co istotne, przepisem szczególnym w stosunku do art. 144 § 1 k.k. jest art. 687 u.o.o.,
zgodnie z którym, kto w czasie mobilizacji lub wojny, będąc powołany do czynnej służby
wojskowej, nie zgłasza się do tej służby w określonym terminie i miejscu, podlega karze
pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3, nie jest nim natomiast przywołany
w interpelacji przepis art. 682 ust. 1 pkt. 2 u.o.o.
Ad 3
W odniesieniu do kwestii interpretacji i stosowania przepisów (w tym stanowiących
o odpowiedzialności karnej i wykroczeniowej) zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny
podkreślenia wymaga, że przepisy te były opracowywane przez Ministra Obrony
Narodowej i w kompetencji tego resortu pozostaje wskazanie jakimi kryteriami kierowano
się na etapie ich formułowania w 2021 i 2022 r., także w kontekście ustanowienia
wówczas przez resort obrony narodowej obecnego katalogu rodzajów i form pełnienia
służby wojskowej i obowiązków wynikających z pełnienia każdej ze służb.
Wskazać jedynie trzeba, że przedmiotem ochrony art. 682 u.o.o. jest obowiązek odbycia
ćwiczeń lub szkoleń wojskowych, czyli w szerszym rozumieniu służby wojskowej.
-- 3 of 7 --
4
Z powyższego wynika też, że inny jest zakres przestępstwa z art. 144 k.k. (nie zgłoszenie
się do odbywania służby w określonym terminie i miejscu przez osobę powołaną
do pełnienia czynnej służby wojskowej) i wykroczenia z art. 682 ust. 1 pkt. 2 u.o.o.
(nie zgłoszenie się w określonym terminie i miejscu służby przez osobę przeznaczoną
do szkolenia lub ćwiczeń wojskowych).
Ad 4
Odnośnie do właściwości określonych organów ścigania czy też sądu wskazać należy,
że właściwość podmiotową określają przepisy u.o.o., przepisy Kodeksu postępowania
karnego oraz ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych.
Zgodnie z art. 692 u.o.o. do właściwość sądów wojskowych należą sprawy o przestępstwa
określone w art. 687 i art. 688 u.o.o.
Z kolei zgodnie z art. 647 k.p.k. orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy:
1) żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej
pełnionej dyspozycyjnie, o przestępstwa:
a) określone w rozdziałach XXXIX-XLIV Kodeksu karnego,
b) popełnione przeciwko organowi wojskowemu lub innemu żołnierzowi,
c) popełnione podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, w obrębie
obiektu wojskowego lub wyznaczonego miejsca przebywania, na szkodę wojska
lub z naruszeniem obowiązku wynikającego ze służby wojskowej,
d) popełnione za granicą, podczas użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej poza granicami państwa, w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami
państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 755);
2) pracowników wojska o przestępstwa:
a) określone w art. 356-363 Kodeksu karnego w związku z art. 317 § 2 tego kodeksu,
b) popełnione za granicą, podczas użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej poza granicami państwa, w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
-- 4 of 7 --
5
o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami
państwa;
3) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, oraz członków ich personelu cywilnego, o przestępstwa popełnione w związku
z pełnieniem obowiązków służbowych, chyba że umowa międzynarodowa, której
Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.
Przestępstwo z art. 144 § 1 k.k. nie należy do katalogu powołanych wyżej spraw bowiem
może je popełnić osoba, która nie jest jeszcze żołnierzem.
Z kolei zgodnie z art. 3 ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach
porządkowych, Żandarmeria Wojskowa, jest właściwa w sprawach:
1) żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową;
2) żołnierzy niebędących w czynnej służbie wojskowej w czasie noszenia przez nich
mundurów oraz odznak i oznak wojskowych;
2a) żołnierzy w aktywnej rezerwie podczas pełnienia przez nich służby;
2b) żołnierzy w pasywnej rezerwie podczas odbywania ćwiczeń wojskowych, udziału
zwalczaniu klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, w akcjach poszukiwawczych
oraz ratowania życia ludzkiego;
2c) żołnierzy w pasywnej rezerwie w czasie noszenia przez nich mundurów oraz odznak
i oznak wojskowych;
3) pracowników zatrudnionych w jednostkach wojskowych:
a) w związku z ich zachowaniem się podczas pracy w tych jednostkach,
b) w związku z popełnieniem przez nich czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą
kary, wiążącego się z tym zatrudnieniem;
4) osób przebywających na terenach lub w obiektach jednostek wojskowych;
4a) osób przebywających na terenach lub w obiektach placówek zagranicznych
Rzeczypospolitej Polskiej;
4b) osób stwarzających lub mogących stwarzać zagrożenie dla osoby ochranianej;
5) innych osób niż określone w pkt 1-4, podlegających orzecznictwu sądów wojskowych
albo jeżeli wynika to z odrębnych przepisów;
-- 5 of 7 --
6
6) osób niebędących żołnierzami, jeżeli współdziałają z osobami, o których mowa w pkt 1-
5, w popełnieniu czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą kary albo też jeżeli
dokonują czynów zagrażających dyscyplinie wojskowej albo czynów przeciwko życiu lub
zdrowiu żołnierza albo mieniu wojskowemu;
7) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem
obowiązków służbowych, o ile umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest
stroną, nie stanowi inaczej.
Ad 5
Dane statystyczne przygotowane przez Prokuraturę Krajową, dotyczące postępowań
przygotowawczych w sprawach o czyn z art. 144 § 1 k.k.
Rok Liczba
zarejestrowanych
postępowań
Liczba
odmów
wszczęcia
Liczba
spraw
umorzonych
Liczba
spraw
umorzonych
warunkowo
Liczba
aktów
oskarżenia
i wniosków
o wyrok
skazujący
2020 626 409 98 38 69
2021 192 67 52 19 69
2022 334 108 54 6 149
2023 374 188 76 14 117
2024 384 170 69 13 91
2025 61 6 8 5 2
Ad 6
W pierwszej kolejności proszę o wzięcie pod uwagę, że art. 682 ust. 1 pkt. 2 ustawy
o obronie Ojczyzny zaczął obowiązywać od 23 kwietnia 2022 r. (data wejścia w życie tej
ustawy). Ministerstwo Sprawiedliwości nie posiada danych statystycznych dotyczących
-- 6 of 7 --
7
postępowań sądowych w sprawach o czyn z art. 682 ust. 1 pkt. 2 ustawy o obronie
Ojczyzny.
Ad 7
Do Ministerstwa Sprawiedliwości nie były kierowane wątpliwości dotyczące
ewentualnych trudności w stosowaniu przez organy ścigania czy sądy przepisów karnych
w zakresie wskazanym w interpelacji. Niemniej jednak, mając na względzie wagę
przedstawionych zagadnień oraz fakt, że w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są
intensywne prace dotyczące usprawnienia i zreformowania wojskowego wymiaru
sprawiedliwości, poruszona w interpelacji problematyka trudności interpretacyjnych
związanych ze stosowaniem ww. przepisów zostanie poddana szczegółowym analizom
w toku tych prac.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 7 of 7 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.82.2025
Warszawa, 19 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 8127 złożoną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Waldemara Andzela w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie
o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego.
Ad 1 – 3
W pierwszej kolejności należy wskazać, że art. 144 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. –
Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r. poz. 17 ze zm. dalej jako „k.k.”) dotyczy przestępstwa
uchylania się od odbywania służby wojskowej.
Podmiotem przestępstwa określonego w art. 144 k.k. może być jedynie osoba cywilna
powołana do pełnienia czynnej służby wojskowej, a przestępstwo to dotyczy
nierozpoczęcia tej służby w ogóle.
Obywatel polski powołany do pełnienia czynnej służby wojskowej ma określony w karcie
powołania lub w inny sposób (jeżeli powołanie nastąpiło w innej formie) termin stawienia
oraz jednostkę wojskową, w której powinien rozpocząć służbę. Karta powołania na mocy
której, obywatel wcielony jest do stanu osobowego jednostki wojskowej, jest decyzją
administracyjną właściwego miejscowo organu i treść karty konkretyzuje dla danej osoby
prawny obowiązek odbywania służby, jeżeli powinność ta wynika z przepisów
-- 1 of 7 --
2
określających zasady obowiązku obrony Ojczyzny. Pełnienie służby wojskowej jest
podstawowym sposobem spełniania obowiązku obrony Ojczyzny wynikającego z art.
4 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248 ze zm.
dalej jako „u.o.o.”). Spełnianie obowiązku służby wojskowej może nastąpić również przez
odbywanie służby zastępczej i ma pierwszeństwo przed innymi rodzajami obowiązku
obrony Ojczyzny (art. 4 ust. 2 i 3 u.o.o.).
Stosownie do art. 5 u.o.o. obowiązkowi pełnienia służby wojskowej, w zakresie
określonym w ustawie o obronie Ojczyzny, podlegają obywatele polscy, począwszy
od dnia, w którym kończą 18 lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą
60 lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski – 63 lat życia. Obowiązkowi
służby wojskowej nie podlegają osoby wymienione powyżej, które zostały uznane
ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby, a także osoby wymienione
w ust. 3 art. 4 u.o.o. (np. kobiety w ciąży oraz w okresie 6 miesięcy po porodzie, osoby
sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8). Osoby podlegające obowiązkowi obrony
są obowiązane do osobistego stawienia się na wezwanie właściwych organów w sprawach
dotyczących tego obowiązku (art. 6 ust. 1 u.o.o.).
W świetle przepisów ustawy o obronie Ojczyzny czynna służba wojskowa polega
na pełnieniu:
1) zasadniczej służby wojskowej (dobrowolnej lub obowiązkowej zasadniczej służby
wojskowej);
2) terytorialnej służby wojskowej;
3) służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywaniu ćwiczeń wojskowych
w ramach pasywnej rezerwy;
4) zawodowej służby wojskowej;
5) służby w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (art. 130 ust. 1 u.o.o.).
Czynna służba wojskowa to odbywanie lub pełnienie któregokolwiek z wymienionych
rodzajów służb. Przesłanki powołania do służby wojskowej wskazuje art. 83 u.o.o. Zgodnie
natomiast z art. 90 u.o.o. powołani do czynnej służby wojskowej stają się żołnierzami
-- 2 of 7 --
3
w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonym terminie
i miejscu.
Zatem podmiotem przestępstwa określonego w art. 144 k.k. może być jedynie osoba
cywilna powołana do pełnienia czynnej służby wojskowej, a przestępstwo to dotyczy
nierozpoczęcia tej służby w ogóle.
Należy ponadto mieć na uwadze, że osoby powołane do pełnienia czynnej służby
wojskowej wskazanej w art. 130 u.o.o. nie stają się żołnierzami z chwilą powołania ani też
w określonym w karcie powołania dniu stawienia się do tej służby. Następuje to dopiero
w momencie wykonania przez powołanego obowiązku stawiennictwa do służby
w określonym miejscu.
Co istotne, przepisem szczególnym w stosunku do art. 144 § 1 k.k. jest art. 687 u.o.o.,
zgodnie z którym, kto w czasie mobilizacji lub wojny, będąc powołany do czynnej służby
wojskowej, nie zgłasza się do tej służby w określonym terminie i miejscu, podlega karze
pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3, nie jest nim natomiast przywołany
w interpelacji przepis art. 682 ust. 1 pkt. 2 u.o.o.
Ad 3
W odniesieniu do kwestii interpretacji i stosowania przepisów (w tym stanowiących
o odpowiedzialności karnej i wykroczeniowej) zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny
podkreślenia wymaga, że przepisy te były opracowywane przez Ministra Obrony
Narodowej i w kompetencji tego resortu pozostaje wskazanie jakimi kryteriami kierowano
się na etapie ich formułowania w 2021 i 2022 r., także w kontekście ustanowienia
wówczas przez resort obrony narodowej obecnego katalogu rodzajów i form pełnienia
służby wojskowej i obowiązków wynikających z pełnienia każdej ze służb.
Wskazać jedynie trzeba, że przedmiotem ochrony art. 682 u.o.o. jest obowiązek odbycia
ćwiczeń lub szkoleń wojskowych, czyli w szerszym rozumieniu służby wojskowej.
-- 3 of 7 --
4
Z powyższego wynika też, że inny jest zakres przestępstwa z art. 144 k.k. (nie zgłoszenie
się do odbywania służby w określonym terminie i miejscu przez osobę powołaną
do pełnienia czynnej służby wojskowej) i wykroczenia z art. 682 ust. 1 pkt. 2 u.o.o.
(nie zgłoszenie się w określonym terminie i miejscu służby przez osobę przeznaczoną
do szkolenia lub ćwiczeń wojskowych).
Ad 4
Odnośnie do właściwości określonych organów ścigania czy też sądu wskazać należy,
że właściwość podmiotową określają przepisy u.o.o., przepisy Kodeksu postępowania
karnego oraz ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych.
Zgodnie z art. 692 u.o.o. do właściwość sądów wojskowych należą sprawy o przestępstwa
określone w art. 687 i art. 688 u.o.o.
Z kolei zgodnie z art. 647 k.p.k. orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy:
1) żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej
pełnionej dyspozycyjnie, o przestępstwa:
a) określone w rozdziałach XXXIX-XLIV Kodeksu karnego,
b) popełnione przeciwko organowi wojskowemu lub innemu żołnierzowi,
c) popełnione podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, w obrębie
obiektu wojskowego lub wyznaczonego miejsca przebywania, na szkodę wojska
lub z naruszeniem obowiązku wynikającego ze służby wojskowej,
d) popełnione za granicą, podczas użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej poza granicami państwa, w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami
państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 755);
2) pracowników wojska o przestępstwa:
a) określone w art. 356-363 Kodeksu karnego w związku z art. 317 § 2 tego kodeksu,
b) popełnione za granicą, podczas użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej poza granicami państwa, w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
-- 4 of 7 --
5
o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami
państwa;
3) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, oraz członków ich personelu cywilnego, o przestępstwa popełnione w związku
z pełnieniem obowiązków służbowych, chyba że umowa międzynarodowa, której
Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.
Przestępstwo z art. 144 § 1 k.k. nie należy do katalogu powołanych wyżej spraw bowiem
może je popełnić osoba, która nie jest jeszcze żołnierzem.
Z kolei zgodnie z art. 3 ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach
porządkowych, Żandarmeria Wojskowa, jest właściwa w sprawach:
1) żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową;
2) żołnierzy niebędących w czynnej służbie wojskowej w czasie noszenia przez nich
mundurów oraz odznak i oznak wojskowych;
2a) żołnierzy w aktywnej rezerwie podczas pełnienia przez nich służby;
2b) żołnierzy w pasywnej rezerwie podczas odbywania ćwiczeń wojskowych, udziału
zwalczaniu klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, w akcjach poszukiwawczych
oraz ratowania życia ludzkiego;
2c) żołnierzy w pasywnej rezerwie w czasie noszenia przez nich mundurów oraz odznak
i oznak wojskowych;
3) pracowników zatrudnionych w jednostkach wojskowych:
a) w związku z ich zachowaniem się podczas pracy w tych jednostkach,
b) w związku z popełnieniem przez nich czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą
kary, wiążącego się z tym zatrudnieniem;
4) osób przebywających na terenach lub w obiektach jednostek wojskowych;
4a) osób przebywających na terenach lub w obiektach placówek zagranicznych
Rzeczypospolitej Polskiej;
4b) osób stwarzających lub mogących stwarzać zagrożenie dla osoby ochranianej;
5) innych osób niż określone w pkt 1-4, podlegających orzecznictwu sądów wojskowych
albo jeżeli wynika to z odrębnych przepisów;
-- 5 of 7 --
6
6) osób niebędących żołnierzami, jeżeli współdziałają z osobami, o których mowa w pkt 1-
5, w popełnieniu czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą kary albo też jeżeli
dokonują czynów zagrażających dyscyplinie wojskowej albo czynów przeciwko życiu lub
zdrowiu żołnierza albo mieniu wojskowemu;
7) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem
obowiązków służbowych, o ile umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest
stroną, nie stanowi inaczej.
Ad 5
Dane statystyczne przygotowane przez Prokuraturę Krajową, dotyczące postępowań
przygotowawczych w sprawach o czyn z art. 144 § 1 k.k.
Rok Liczba
zarejestrowanych
postępowań
Liczba
odmów
wszczęcia
Liczba
spraw
umorzonych
Liczba
spraw
umorzonych
warunkowo
Liczba
aktów
oskarżenia
i wniosków
o wyrok
skazujący
2020 626 409 98 38 69
2021 192 67 52 19 69
2022 334 108 54 6 149
2023 374 188 76 14 117
2024 384 170 69 13 91
2025 61 6 8 5 2
Ad 6
W pierwszej kolejności proszę o wzięcie pod uwagę, że art. 682 ust. 1 pkt. 2 ustawy
o obronie Ojczyzny zaczął obowiązywać od 23 kwietnia 2022 r. (data wejścia w życie tej
ustawy). Ministerstwo Sprawiedliwości nie posiada danych statystycznych dotyczących
-- 6 of 7 --
7
postępowań sądowych w sprawach o czyn z art. 682 ust. 1 pkt. 2 ustawy o obronie
Ojczyzny.
Ad 7
Do Ministerstwa Sprawiedliwości nie były kierowane wątpliwości dotyczące
ewentualnych trudności w stosowaniu przez organy ścigania czy sądy przepisów karnych
w zakresie wskazanym w interpelacji. Niemniej jednak, mając na względzie wagę
przedstawionych zagadnień oraz fakt, że w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są
intensywne prace dotyczące usprawnienia i zreformowania wojskowego wymiaru
sprawiedliwości, poruszona w interpelacji problematyka trudności interpretacyjnych
związanych ze stosowaniem ww. przepisów zostanie poddana szczegółowym analizom
w toku tych prac.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 7 of 7 --