Interpelacja w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8126
do ministra obrony narodowej
w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu karnego
Zgłaszający: Waldemar Andzel
Data wpływu: 17-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny w dziale XXV zawiera przepisy karne i przepisy o karach pieniężnych. Niewątpliwie wskazane regulacje sprzyjają utrzymaniu dyscypliny wojskowej oraz rozliczaniu żołnierzy za czyny wypełniające znamiona określone w dziale XXV ustawy o obronie Ojczyzny. Jednakże w praktyce wojskowe organy ścigania mogą napotykać trudności związane ze stosowaniem ww. przepisów wobec żołnierzy. Problematyczną kwestią jest ustalenie kręgu podmiotów, które mogą dopuścić się popełnienia czynów określonych w dziale XXV wskazanej ustawy. W szczególności dotyczy to stosowania art. 682 ustawy o obronie Ojczyzny w kontekście treści art. 144 K.k. Należy zauważyć, iż w praktyce organów ścigania może dochodzić do trudności interpretacyjnej związanej z prawidłowym stosowanie art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny oraz art. 144 K.k., które wydają się dotyczyć tego samego stanu faktycznego. Ustawa o obronie Ojczyzny w art. 682 ust. 1 pkt 2 stanowi, iż: Kto bez usprawiedliwionej przyczyny: będąc przeznaczony do szkolenia lub ćwiczeń wojskowych nie zgłasza się w określonym terminie i miejscu do tej służby, podlega karze aresztu albo grzywny. Natomiast art. 144 § 1 K.k. stanowi, że: Kto, będąc powołanym do pełnienia czynnej służby wojskowej, nie zgłasza się do odbywania tej służby w określonym terminie i miejscu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Powyższe może prowadzić do wniosku, że w określonych sytuacjach adresat ww. przepisów może swoim zachowaniem wypełnić znamiona zarówno art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, jak też art. 144 § 1 K.k. Taki stan rzeczy może implikować szereg problemów na etapie funkcjonowania organów ścigania przy określeniu m.in. ich właściwości, określenia kwalifikacji prawnej oraz trybu postępowania, gdyż pierwszy czyn stanowi wykroczenie (art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny), a drugi przestępstwo (art. 144 § 1 K.k. ).
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakich rodzajów służby wojskowej dotyczy art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny? Proszę o określenie, czy ów przepis dotyczy czynnej służby wojskowej (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby), czy służby w rezerwie (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby).
Jakich rodzajów służby wojskowej dotyczy art. 144 § 1 K.k.? Proszę o określenie, czy ów przepis dotyczy czynnej służby wojskowej (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby), czy służby w rezerwie (jeżeli tak, to których rodzajów tej służby).
Czy w ocenie Ministerstwa Obrony Narodowej adresat norm prawnych wynikających z przepisów art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny i art. 144 § 1 K.k. w określonych sytuacjach może jednocześnie wypełnić znamiona ww. wykroczenia i przestępstwa? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Jaki organ jest właściwy do prowadzenia postępowań karnych w sprawach o czyn z art. art. 144 § 1 K.k. oraz postępowań w sprawach o wykroczenie określone w art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny? Czy właściwa w tych sprawach będzie Policja, czy Żandarmeria Wojskowa?
Ile postępowań w sprawach o czyn z art. 144 § 1 K.k. w latach 2020-2025 prowadziła Żandarmeria Wojskowa? Ile z tych postępowań zakończyło się odmową wszczęcia dochodzenia, umorzeniem dochodzenia, warunkowym umorzeniem postępowania przygotowawczego oraz skierowaniem aktu oskarżenia?
Ile postępowań w sprawach o czyn z art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny w latach 2020-2025 prowadziła Żandarmeria Wojskowa? Ile z tych postępowań zakończyło się odstąpieniem od skierowania wniosku do sądu o ukaranie, a ile skierowaniem wniosku do sądu o ukaranie?
Czy w ocenie Ministerstwa Obrony Narodowej treść art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny lub art. 144 § 1 K.k. powinny ulec zmianie lub doprecyzowaniu w celu uniknięcia trudności oraz wątpliwości interpretacyjnych? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.
Z wyrazami szacunku
Waldemar Andzel
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Paweł Bejda
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5768 znakówAl. Niepodległości 218
00-911 Warszawa
1
Sekretarz Stanu
Paweł BEJDA
BMON-WP.053.148.2025/In-61/25/KT
Warszawa, 04.03.2025 r.
Pan Szymon HOŁOWNIA
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Do wiadomości: Dyrektor Departamentu Spraw Parlamentarnych w KPRM
ePuap
Dotyczy: interpelacji Pana Posła Waldemara Andzela nr 8126 w sprawie przepisów karnych zawartych
w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji w kontekście treści art. 144 Kodeksu Karnego
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając, z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej, na interpelację Pana Posła Waldemara
Andzela w sprawie przepisów karnych zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny i ich interpretacji
w kontekście treści art. 144 Kodeksu Karnego, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Treść art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r., poz. 248 ze zm.) wskazuje, iż
sprawcą wykroczenia braku stawiennictwa może być jedynie osoba przeznaczona do szkolenia lub
ćwiczeń wojskowych, więc jest to wykroczenie indywidualne. Użycie przez ustawodawcę w ww. ustawie
określenia „zgłoszenia do służby”, analogicznie do treści art. 144 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.
Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r., poz. 17 ze zm.), wskazuje, że dotyczy to wyłącznie osób cywilnych, które
otrzymały wezwanie (kartę powołania) do stawiennictwa do odbycia szkolenia lub ćwiczeń wojskowych
w ramach służby wojskowej lub zastępczej po raz pierwszy w ramach dobrowolnej zasadniczej służby
wojskowej (art. 143 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny), obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej
(art. 160 ), terytorialnej służby wojskowej (173 ust. 1), służby zastępczej (art. 581), rezerwy pasywnej
(art. 248).
W przypadku wykroczeń, o których mowa w ww. art. 682 ust. 1 pkt 2, właściwość została uregulowana
w art. 85 § 2 w zw. z art. 10 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach
o wykroczenia (Dz. U. z 2024 r., poz. 977). Sprawcą wykroczenia z art. 682 ust. 1 pkt 2 może być wyłącznie
osoba cywilna, a zatem organem właściwym do prowadzenia postępowania w tej sprawie jest Policja.
Artykuł 144 § 1 Kodeksu karnego dotyczy czynnej służby wojskowej, która zgodnie z treścią art. 130
ustawy o obronie Ojczyzny polega na pełnieniu zasadniczej służby wojskowej, na którą składa się
pełnienie dobrowolnej lub obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, terytorialnej służby wojskowej,
służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywaniu ćwiczeń wojskowych w ramach
pasywnej rezerwy, zawodowej służby wojskowej oraz służby w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie
wojny.
Znamiona wykroczenia z art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny zawierają się w pełni
w znamionach przestępstwa z art. 144 § 1 i 3 k.k., które obejmują wszystkie osoby pełniące wszelkie
możliwe rodzaje pełnienia czynnej służby wojskowej (art. 144 § 1 k.k.) oraz służb zastępujących służbę
wojskową (art. 144 § 3 k.k.), które nie stawiają się do pełnienia tych rodzajów służb we wskazanym
miejscu i czasie.
Zgodnie z treścią art. 312 ust. 1 ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U.
poz. 46) Żandarmeria Wojskowa posiada uprawnienia procesowe Policji. Szczegółowa właściwość
podmiotowa tej formacji jest określona w treści art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r.
-- 1 of 2 --
www.gov.pl/web/obrona narodowa
Al. Niepodległości 218
00-911 Warszawa
2
o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (Dz. U. poz. 12), w którym wskazano
m.in., że Żandarmeria Wojskowa jest właściwa wobec osób niebędących żołnierzami, (…) jeżeli dokonują
czynów zagrażających dyscyplinie wojskowej. Przestępstwo z art. 144 § 1 k.k. może popełnić jedynie
osoba cywilna, jednakże jej niezgłoszenie się do odbycia służby wojskowej nie tylko godzi w moc obronną
Rzeczypospolitej Polskiej, ale również ma negatywny wpływ na szeroko rozumianą dyscyplinę wojskową.
Wobec powyższego, w praktyce przyjmuje się, iż w odniesieniu do sprawców tego występku organem
właściwym do prowadzenia postępowania karnego jest Żandarmeria Wojskowa.
W latach 2020-2025 (do 21.02.2025 r.) Żandarmeria Wojskowa prowadziła 1264 postępowań
sprawdzających o czyn z art. 144 § 1 k.k., z czego w 772 przypadkach zastosowano odmowę wszczęcia.
Z kolei, postępowań przygotowawczych o czyn z art. 144 § 1 k.k. we wskazanych latach wszczęła 897.
Ponadto, w 249 sprawach skierowała akt oskarżenia. W 78 przypadkach sprawy zakończyły się
warunkowym umorzeniem, a w 273 - umorzeniem.
We wskazanym okresie Żandarmeria Wojskowa nie prowadziła postępowań w sprawach o wykroczenia
z art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny.
Obecny stan prawny uniemożliwia zastosowanie sankcji karnej za wtórne niestawiennictwo żołnierza do
pełnienia czynnej służby wojskowej w ramach jednej karty powołania. Aktualnie obowiązująca definicja
żołnierza, określona na potrzeby Kodeksu karnego w treści art. 115 § 17 k.k., uniemożliwia zastosowanie
sankcji karnej z art. 338 § 1 k.k. w stosunku do żołnierzy Terytorialnej Służby Wojskowej. Taki żołnierz,
nie zgłaszając się na kolejny termin rotacji, wskazany w karcie powołania, do momentu stawiennictwa
pełni służbę jedynie dyspozycyjnie, co wyklucza zastosowanie wobec niego przepisów części wojskowej
k.k. Zachowanie to nie jest również objęte znamionami dublujących się przepisów z art. 144 § 1 k.k. oraz
z art. 682 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny.
W ocenie resortu obrony narodowej należałoby zaktualizować art. 144 k.k., poprzez uzupełnienie jego
treści zapisem obejmującym sankcją kolejne przypadki niestawiennictwa osób wskazanych do pełnienia
czynnej służby wojskowej na kolejne terminy wynikające z kart powołania.
Z wyrazami szacunku
Paweł BEJDA
/dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 2 of 2 --