Interpelacja nr 8106
Interpelacja w sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i inne formy ochrony przyrody
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Klimat, Energia i Środowisko (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i inne formy ochrony przyrody
Interpelacja nr 8106
do ministra finansów
w sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i inne formy ochrony przyrody
Zgłaszający: Agnieszka Maria Kłopotek
Data wpływu: 14-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w związku z uchwaloną przez Sejm ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, która wprowadza nową strukturę finansowania samorządów, pragnę zwrócić uwagę na szczególne potrzeby gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu oraz inne formy ochrony przyrody.
Ustawa, która wejdzie w życie od 2025 roku, przewiduje, że przychody samorządów z CIT i PIT będą zależne od dochodów podatników mieszkających na terenie danej JST. Zgodnie z zapowiedziami rządu zmiana ta ma przynieść wzrost przychodów JST o ponad 25 mld zł w 2025 roku, a w kolejnej dekadzie o ponad 345 mld zł. Istotnym elementem wprowadzonej ustawy jest także kategoryzacja "potrzeb finansowych" JST, w tym tzw. potrzeb ekologicznych. Zgodnie z tymi zapisami JST znajdujące się na terenach chronionych, w tym parki narodowe i obszary Natura 2000, otrzymają dodatkowe środki finansowe.
Chociaż ta zmiana stanowi krok w stronę poprawy sytuacji finansowej samorządów, szczególnie tych mniej zamożnych, to nadal pojawiają się obawy dotyczące tego, czy środki te będą wystarczające, by wyrównać trudności, z jakimi borykają się gminy na obszarach chronionych. Samorządy te, mimo że posiadają ogromny potencjał w zakresie turystyki przyrodniczej oraz ochrony środowiska, borykają się z mniejszymi możliwościami inwestycyjnymi z powodu ograniczeń wynikających z ochrony przyrody. Co więcej, gminy te, często słabiej rozwinięte gospodarczo, wciąż muszą ponosić wysokie koszty związane z utrzymaniem terenów chronionych oraz realizowaniem działań edukacyjnych czy proekologicznych.
Jako posłanka, która mieszka w regionie, w którym znajdują się liczne obszary chronione, na terenie powiatów: tucholskiego, świeckiego, sępoleńskiego, inowrocławskiego, mogileńskiego, żnińskiego czy bydgoskiego, czuję się zobowiązana do monitorowania, czy nowa ustawa rzeczywiście odpowiada na potrzeby naszych gmin. Obecność tych form ochrony przyrody w tych regionach wiąże się z unikalnymi wyzwaniami, które wymagają szczególnego wsparcia finansowego i rozważenia specyficznych potrzeb tych samorządów.
Z tego względu pragnę zapytać Pana Ministra o kilka kwestii związanych z nową ustawą i jej wpływem na gminy na obszarach chronionych:
Jakie dokładnie środki finansowe będą przyznawane gminom, w których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu oraz obszary Natura 2000, w ramach tzw. potrzeb ekologicznych?
Czy wysokość wsparcia finansowego będzie wystarczająca, by zrównoważyć straty dochodów wynikające z ograniczeń w zagospodarowaniu terenów objętych ochroną przyrody?
W jaki sposób Ministerstwo Finansów zamierza monitorować efektywność wykorzystania tych dodatkowych środków, zwłaszcza w kontekście wspierania rozwoju turystyki i "zielonych miejsc pracy" w gminach objętych ochroną przyrody?
Czy przewidziano dodatkowe formy wsparcia finansowego lub fundusze celowe dla gmin, które muszą zmierzyć się z unikalnymi wyzwaniami związanymi z zarządzaniem obszarami chronionymi, a także z potrzebą rozwoju infrastruktury i poprawy jakości życia mieszkańców?
Z poważaniem
Interpelacja nr 8106
do ministra finansów
w sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i inne formy ochrony przyrody
Zgłaszający: Agnieszka Maria Kłopotek
Data wpływu: 14-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w związku z uchwaloną przez Sejm ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, która wprowadza nową strukturę finansowania samorządów, pragnę zwrócić uwagę na szczególne potrzeby gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu oraz inne formy ochrony przyrody.
Ustawa, która wejdzie w życie od 2025 roku, przewiduje, że przychody samorządów z CIT i PIT będą zależne od dochodów podatników mieszkających na terenie danej JST. Zgodnie z zapowiedziami rządu zmiana ta ma przynieść wzrost przychodów JST o ponad 25 mld zł w 2025 roku, a w kolejnej dekadzie o ponad 345 mld zł. Istotnym elementem wprowadzonej ustawy jest także kategoryzacja "potrzeb finansowych" JST, w tym tzw. potrzeb ekologicznych. Zgodnie z tymi zapisami JST znajdujące się na terenach chronionych, w tym parki narodowe i obszary Natura 2000, otrzymają dodatkowe środki finansowe.
Chociaż ta zmiana stanowi krok w stronę poprawy sytuacji finansowej samorządów, szczególnie tych mniej zamożnych, to nadal pojawiają się obawy dotyczące tego, czy środki te będą wystarczające, by wyrównać trudności, z jakimi borykają się gminy na obszarach chronionych. Samorządy te, mimo że posiadają ogromny potencjał w zakresie turystyki przyrodniczej oraz ochrony środowiska, borykają się z mniejszymi możliwościami inwestycyjnymi z powodu ograniczeń wynikających z ochrony przyrody. Co więcej, gminy te, często słabiej rozwinięte gospodarczo, wciąż muszą ponosić wysokie koszty związane z utrzymaniem terenów chronionych oraz realizowaniem działań edukacyjnych czy proekologicznych.
Jako posłanka, która mieszka w regionie, w którym znajdują się liczne obszary chronione, na terenie powiatów: tucholskiego, świeckiego, sępoleńskiego, inowrocławskiego, mogileńskiego, żnińskiego czy bydgoskiego, czuję się zobowiązana do monitorowania, czy nowa ustawa rzeczywiście odpowiada na potrzeby naszych gmin. Obecność tych form ochrony przyrody w tych regionach wiąże się z unikalnymi wyzwaniami, które wymagają szczególnego wsparcia finansowego i rozważenia specyficznych potrzeb tych samorządów.
Z tego względu pragnę zapytać Pana Ministra o kilka kwestii związanych z nową ustawą i jej wpływem na gminy na obszarach chronionych:
Jakie dokładnie środki finansowe będą przyznawane gminom, w których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu oraz obszary Natura 2000, w ramach tzw. potrzeb ekologicznych?
Czy wysokość wsparcia finansowego będzie wystarczająca, by zrównoważyć straty dochodów wynikające z ograniczeń w zagospodarowaniu terenów objętych ochroną przyrody?
W jaki sposób Ministerstwo Finansów zamierza monitorować efektywność wykorzystania tych dodatkowych środków, zwłaszcza w kontekście wspierania rozwoju turystyki i "zielonych miejsc pracy" w gminach objętych ochroną przyrody?
Czy przewidziano dodatkowe formy wsparcia finansowego lub fundusze celowe dla gmin, które muszą zmierzyć się z unikalnymi wyzwaniami związanymi z zarządzaniem obszarami chronionymi, a także z potrzebą rozwoju infrastruktury i poprawy jakości życia mieszkańców?
Z poważaniem
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Hanna Majszczyk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.5 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6320 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 5 marca 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 8106 posłanki Pani Agnieszki Marii Kłopotek w
sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu
terytorialnego, w szczególności gmin, na terenie których znajdują się
parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i
inne formy ochrony przyrody
Znak sprawy: ST1.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8106 posłanki Pani Agnieszki Marii Kłopotek w
sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu terytorialnego, w
szczególności gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe,
obszary chronionego krajobrazu i inne formy ochrony przyrody – proszę przyjąć
poniższe informacje.
Reforma dochodów jednostek samorządu terytorialnego (JST) wprowadzona
ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego1 ma na celu wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST w sposób
systemowy. Założeniem reformy było, aby dochody samorządów zwiększały się w
sposób przewidywalny.
Nowy system dochodów JST, uwzględnia m.in. specyfikę poszczególnych kategorii
JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań dochodowych ale również
kwestię potrzeb wydatkowych JST wynikających z realizowanych zadań.
Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami, głównym źródłem dochodów jednostek
samorządu terytorialnego są dochody podatkowe, zaś subwencje z budżetu
państwa mają charakter uzupełniający.
Zamiast części subwencji ogólnej, wprowadzono pojęcie potrzeb finansowych JST,
które to potrzeby podlegają finansowaniu zwiększonymi dochodami z tytułu udziału
w podatkach PIT i CIT, a - w przypadku, gdy będą one niewystarczające - subwencją
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 i 1717
-- 1 of 3 --
2/3
ogólną z budżetu państwa. Potrzeby finansowe są elementem kalkulacyjnym do
ustalenia subwencji ogólnej z budżetu państwa.
Wśród potrzeb finansowych są tzw. potrzeby ekologiczne, mające na celu ustalenie
dochodów JST z uwagi na ich szczególny charakter. Potrzeby ekologiczne ustalane
są dla wszystkich JST, na terenie których znajdują się obszary o szczególnych
walorach przyrodniczych prawnie chronione, m.in.: parki narodowe, rezerwaty
przyrody, parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu oraz strefy ochrony
krajobrazu ustanawiane w tych obszarach, a także obszary Natura 2000.
Wielkość potrzeb ekologicznych zależy od powierzchni poszczególnych form
ochrony przyrody oraz stawki przyjętej dla danej formy ochrony.
W przypadku gdy jeden obszar jest objęty różnymi formami ochrony przyrody, do
wyliczeń potrzeb ekologicznych przyjmowany jest obszar o najwyższej wadze.
Potrzeby te dla danego samorządu terytorialnego obliczane są jako suma iloczynów
powierzchni danego obszaru chronionego i stawki za 1 ha powierzchni obszaru
chronionego, przy czym poszczególnym formom ochrony przyrody nadano różne
wagi, w zależności od wartości przyrodniczej oraz stopnia ograniczeń działalności
gospodarczej danego obszaru.
Zgodnie z art.7 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego kwotę
potrzeb ekologicznych ustala minister właściwy do spraw środowiska. Potrzeby
ekologiczne wszystkich jednostek samorządu terytorialnego w 2025 r. wynoszą
1.469.333.522,15 zł, w tym potrzeby ekologiczne gmin wynoszą 1.086.335.843,94
zł. Potrzeby ekologiczne są finansowane poprzez zwiększone dochody z tytułu
udziału w podatkach PIT i CIT lub gdy to zwiększenie dochodów podatkowych
będzie niewystarczające do pokrycia potrzeb finansowych – wówczas taka JST
otrzymuje także subwencję ogólną.
Wsparcie to ma na celu ograniczenie bariery w tworzeniu i rozwoju obszarów
chronionych w Polsce i powinno wpłynąć pozytywnie na zmianę podejścia
mieszkańców i samych JST do nowych obszarów chronionych, co będzie sprzyjało
zrównoważonemu rozwojowi kraju.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że w roku 2025 dla gmin, w których
powierzchnia parku narodowego, znajdująca się na terenie gminy, jest większa niż
20 % powierzchni tej gminy lub powierzchnia parku narodowego na obszarze gminy
jest większa niż 2000 ha, zostaną przeznaczone środki rezerwy na uzupełnienie
dochodów jednostek samorządu terytorialnego, w wysokości 40 000 tys. zł.
Podziału tej kwoty dokona minister właściwy do spraw finansów publicznych w
porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska - stosownie do art.91
ust.2 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.
Jeśli zaś chodzi o sposób monitorowania efektywności wykorzystania środków,
zwłaszcza w kontekście wspierania rozwoju turystyki i "zielonych miejsc pracy"
w gminach objętych ochroną przyrody, to należy mieć na uwadze, że
o przeznaczeniu środków otrzymanych z tytułu udziału w podatku PIT i w podatku
CIT oraz z subwencji ogólnej decyduje organ stanowiący jednostki samorządu
terytorialnego.
W tym miejscu warto dodać, że do 30 czerwca 2026 r. Minister Finansów przygotuje
i przedłoży reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego informację o
skutkach obowiązywania ustawy o dochodach jednostek samorządu
-- 2 of 3 --
3/3
terytorialnego2, obejmującą m.in. wprowadzone rozwiązania w zakresie potrzeb
ekologicznych.
W zakresie pytania dotyczącego dodatkowej formy wsparcia finansowego lub
funduszy celowych dla gmin, które muszą zmierzyć się z unikalnymi wyzwaniami
związanymi z zarządzaniem obszarami chronionymi, a także z potrzebą rozwoju
infrastruktury i poprawy jakości życia mieszkańców uprzejmie informuję, że w tym
obszarze dane co do zakresu i wysokości wsparcia zarówno z budżetu państwa jak i
ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
pozostają w gestii Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Natomiast informacje - o środkach pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, które
mogłyby stanowić również formę wsparcia finansowego dla tych gminy - pozostają
w zakresie właściwości Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej oraz
Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
2 Art. 119 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego
-- 3 of 3 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 5 marca 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 8106 posłanki Pani Agnieszki Marii Kłopotek w
sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu
terytorialnego, w szczególności gmin, na terenie których znajdują się
parki narodowe, krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i
inne formy ochrony przyrody
Znak sprawy: ST1.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8106 posłanki Pani Agnieszki Marii Kłopotek w
sprawie zmiany zasad finansowania jednostek samorządu terytorialnego, w
szczególności gmin, na terenie których znajdują się parki narodowe, krajobrazowe,
obszary chronionego krajobrazu i inne formy ochrony przyrody – proszę przyjąć
poniższe informacje.
Reforma dochodów jednostek samorządu terytorialnego (JST) wprowadzona
ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego1 ma na celu wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST w sposób
systemowy. Założeniem reformy było, aby dochody samorządów zwiększały się w
sposób przewidywalny.
Nowy system dochodów JST, uwzględnia m.in. specyfikę poszczególnych kategorii
JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań dochodowych ale również
kwestię potrzeb wydatkowych JST wynikających z realizowanych zadań.
Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami, głównym źródłem dochodów jednostek
samorządu terytorialnego są dochody podatkowe, zaś subwencje z budżetu
państwa mają charakter uzupełniający.
Zamiast części subwencji ogólnej, wprowadzono pojęcie potrzeb finansowych JST,
które to potrzeby podlegają finansowaniu zwiększonymi dochodami z tytułu udziału
w podatkach PIT i CIT, a - w przypadku, gdy będą one niewystarczające - subwencją
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 i 1717
-- 1 of 3 --
2/3
ogólną z budżetu państwa. Potrzeby finansowe są elementem kalkulacyjnym do
ustalenia subwencji ogólnej z budżetu państwa.
Wśród potrzeb finansowych są tzw. potrzeby ekologiczne, mające na celu ustalenie
dochodów JST z uwagi na ich szczególny charakter. Potrzeby ekologiczne ustalane
są dla wszystkich JST, na terenie których znajdują się obszary o szczególnych
walorach przyrodniczych prawnie chronione, m.in.: parki narodowe, rezerwaty
przyrody, parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu oraz strefy ochrony
krajobrazu ustanawiane w tych obszarach, a także obszary Natura 2000.
Wielkość potrzeb ekologicznych zależy od powierzchni poszczególnych form
ochrony przyrody oraz stawki przyjętej dla danej formy ochrony.
W przypadku gdy jeden obszar jest objęty różnymi formami ochrony przyrody, do
wyliczeń potrzeb ekologicznych przyjmowany jest obszar o najwyższej wadze.
Potrzeby te dla danego samorządu terytorialnego obliczane są jako suma iloczynów
powierzchni danego obszaru chronionego i stawki za 1 ha powierzchni obszaru
chronionego, przy czym poszczególnym formom ochrony przyrody nadano różne
wagi, w zależności od wartości przyrodniczej oraz stopnia ograniczeń działalności
gospodarczej danego obszaru.
Zgodnie z art.7 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego kwotę
potrzeb ekologicznych ustala minister właściwy do spraw środowiska. Potrzeby
ekologiczne wszystkich jednostek samorządu terytorialnego w 2025 r. wynoszą
1.469.333.522,15 zł, w tym potrzeby ekologiczne gmin wynoszą 1.086.335.843,94
zł. Potrzeby ekologiczne są finansowane poprzez zwiększone dochody z tytułu
udziału w podatkach PIT i CIT lub gdy to zwiększenie dochodów podatkowych
będzie niewystarczające do pokrycia potrzeb finansowych – wówczas taka JST
otrzymuje także subwencję ogólną.
Wsparcie to ma na celu ograniczenie bariery w tworzeniu i rozwoju obszarów
chronionych w Polsce i powinno wpłynąć pozytywnie na zmianę podejścia
mieszkańców i samych JST do nowych obszarów chronionych, co będzie sprzyjało
zrównoważonemu rozwojowi kraju.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że w roku 2025 dla gmin, w których
powierzchnia parku narodowego, znajdująca się na terenie gminy, jest większa niż
20 % powierzchni tej gminy lub powierzchnia parku narodowego na obszarze gminy
jest większa niż 2000 ha, zostaną przeznaczone środki rezerwy na uzupełnienie
dochodów jednostek samorządu terytorialnego, w wysokości 40 000 tys. zł.
Podziału tej kwoty dokona minister właściwy do spraw finansów publicznych w
porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska - stosownie do art.91
ust.2 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.
Jeśli zaś chodzi o sposób monitorowania efektywności wykorzystania środków,
zwłaszcza w kontekście wspierania rozwoju turystyki i "zielonych miejsc pracy"
w gminach objętych ochroną przyrody, to należy mieć na uwadze, że
o przeznaczeniu środków otrzymanych z tytułu udziału w podatku PIT i w podatku
CIT oraz z subwencji ogólnej decyduje organ stanowiący jednostki samorządu
terytorialnego.
W tym miejscu warto dodać, że do 30 czerwca 2026 r. Minister Finansów przygotuje
i przedłoży reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego informację o
skutkach obowiązywania ustawy o dochodach jednostek samorządu
-- 2 of 3 --
3/3
terytorialnego2, obejmującą m.in. wprowadzone rozwiązania w zakresie potrzeb
ekologicznych.
W zakresie pytania dotyczącego dodatkowej formy wsparcia finansowego lub
funduszy celowych dla gmin, które muszą zmierzyć się z unikalnymi wyzwaniami
związanymi z zarządzaniem obszarami chronionymi, a także z potrzebą rozwoju
infrastruktury i poprawy jakości życia mieszkańców uprzejmie informuję, że w tym
obszarze dane co do zakresu i wysokości wsparcia zarówno z budżetu państwa jak i
ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
pozostają w gestii Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Natomiast informacje - o środkach pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, które
mogłyby stanowić również formę wsparcia finansowego dla tych gminy - pozostają
w zakresie właściwości Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej oraz
Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
2 Art. 119 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego
-- 3 of 3 --