Interpelacja w sprawie projektu wprowadzenia aresztu elektronicznego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8089
do ministra sprawiedliwości
w sprawie projektu wprowadzenia aresztu elektronicznego
Zgłaszający: Janusz Cieszyński
Data wpływu: 14-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego wprowadzający nowy środek zapobiegawczy w postaci aresztu elektronicznego (AE). Ma on stanowić alternatywę dla tymczasowego aresztu odbywającego się w zakładach karnych lub aresztach śledczych. Według projektu, osoby objęte aresztem elektronicznym będą przebywać w wyznaczonym miejscu (np. mieszkaniu) z założoną elektroniczną bransoletką, pod nadzorem Systemu Dozoru Elektronicznego (SDE). Warunkiem zastosowania tego rozwiązania jest spełnienie wymogów technicznych, w tym dostępu do zasięgu telefonii komórkowej i energii elektrycznej, a także zgoda pełnoletnich domowników, choć w wyjątkowych sytuacjach areszt elektroniczny może zostać orzeczony mimo ich sprzeciwu. Projekt zakłada również, że w pierwszych trzech miesiącach aresztowany nie będzie mógł opuszczać miejsca zamieszkania na dłużej niż trzy godziny na dobę.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Jakie dokładnie kryteria będą decydować o możliwości zastosowania aresztu elektronicznego zamiast tymczasowego aresztu?
Jak ministerstwo planuje weryfikować spełnienie wymogów technicznych i ich utrzymania w miejscu odbywania aresztu elektronicznego?
Jakie konkretne przypadki będą uznawane za „wyjątkowe sytuacje” pozwalające na orzeczenie aresztu elektronicznego mimo sprzeciwu współmieszkańców?
Jakie środki bezpieczeństwa przewidziano w przypadku awarii systemu monitorowania lub braku zasilania?
Czy planowane jest zwiększenie zatrudnienia w Systemie Dozoru Elektronicznego w związku z przewidywanym wzrostem liczby osób objętych nadzorem?
Jakie szacunkowe oszczędności rocznie przyniesie wprowadzenie aresztu elektronicznego w porównaniu do kosztów tymczasowego aresztu?
Jakie wskaźniki będą świadczyć o sukcesie wprowadzenia systemu aresztu elektronicznego? Jakie korzyści, poza finansowymi, przewiduje ministerstwo oraz w jaki sposób zamierza zapewnić bezpieczeństwo współmieszkańców osób objętych tym środkiem?
Z wyrazami szacunku
Janusz Cieszyński
Podsekretarz stanu Maria Ejchart
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9016 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.78.2025
Warszawa, 27 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8089 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
Posła Janusza Cieszyńskiego w sprawie projektu wprowadzenia aresztu elektronicznego,
uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ministerstwo Sprawiedliwości pod kierunkiem Ministra Adama Bodnara przygotowuje
zmianę prawa dotyczącą tymczasowego aresztowania. Trwają prace nad dwoma
projektami, które uwzględniają tę kwestię.
Pierwszy projekt przewiduje kompleksową nowelizację Kodeksu karnego i Kodeksu
postępowania karnego (UD153). Zaproponowane zmiany dotyczą m.in. modyfikacji zasad
stosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania. Z treścią projektu, uzasadnienia
oraz dokumentów, które towarzyszą procesowi legislacyjnemu można się zapoznać
pod tym adresem: https://legislacja.gov.pl/projekt/12390959
Drugi projekt zakłada wprowadzenie do porządku prawnego nowego środka
zapobiegawczego w postaci aresztu elektronicznego. Taki areszt byłby realizowany
w wyznaczonym miejscu, poza aresztem śledczym, najczęściej w miejscu zamieszkania
podejrzanego czy oskarżonego przy zastosowaniu urządzenia elektronicznego, które
pozwoli na monitorowanie ich zachowania przez System Dozoru Elektronicznego (SDE).
-- 1 of 5 --
2
Projekt przygotowała Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego działająca przy Ministrze
Sprawiedliwości. Obecnie w resorcie trwają nad ostateczną treścią tego projektu i jego
uzasadnienia, przygotowujemy także ocenę skutków regulacji (OSR). Nie można
wykluczyć, że na dalszych etapach prac legislacyjnych niektóre założenia ulegną zmianie.
Ad 1
Przesłanki stosowania aresztu elektronicznego, który byłby wykonywany w Systemie
Dozoru Elektronicznego (SDE) zostały określone we wspomnianym projekcie Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Karnego. Projekt Komisji wraz z uzasadnieniem został opublikowany
pod adresem:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/projekty-aktow-prawnych
Zgodnie z obecnymi założeniami, aresztu elektronicznego nie będzie można zastosować
w każdym przypadku.
Na podstawie art. 258 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) tymczasowe aresztowanie
i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować nie tylko jeżeli zachodzi uzasadniona
obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, lecz także jeżeli zachodzi uzasadniona obawa,
że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny
bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne. Z tego względu przewiduje się,
że areszt elektroniczny będzie najczęściej stosowany na późniejszym etapie śledztwa,
kiedy większość dowodów jest już zgromadzona, a tym samym ryzyko utrudniania
postępowania – matactwa – jest znacząco mniejsze. Co do zasady, areszt elektroniczny
stosować będzie tylko sąd (art. 265a § 2 k.p.k.). „Tradycyjne” tymczasowe aresztowanie
zastosowane przez sąd będzie mógł zmienić na areszt elektroniczny również prokurator
(art. 253 § 2a k.p.k.).
W założeniu areszt elektroniczny ma trwać przez całą dobę. Określając dni tygodnia
i godziny, w których oskarżony ma prawo opuścić miejsce wykonywania tego środka, sąd
uwzględni potrzebę realizacji przysługujących mu praw. Czas, w którym aresztowanemu
-- 2 of 5 --
3
elektronicznie wolno opuścić miejsca wykonywania tego środka, nie będzie mógł
przekraczać 3 godzin na dobę w okresie pierwszych trzech miesięcy (art. 265a § 5 k.p.k.).
Ad 2
Weryfikacja spełnienia wymogów technicznych i ich utrzymania w miejscu odbywania
aresztu elektronicznego będzie się odbywała w podobny sposób, jak odbywa się
weryfikacja dozoru stacjonarnego. Obecnie warunki techniczne dla miejsca odbywania
kary pozbawienia wolności dla dozoru stacjonarnego, stosowanego przy wykonywaniu
kary pozbawienia wolności, weryfikowane są w trakcie tzw. wizyty preinstalacyjnej.
Weryfikacji dokonuje Podmiot Dozorujący, czyli Zespoły Terenowe Działów Dozoru
Elektronicznego Służby Więziennej i polega ona na sprawdzeniu możliwości
zainstalowania urządzeń w lokalu, dostępności i legalności przyłącza sieci zasilającej
oraz pokrycia zasięgiem sieci GSM umożliwiającym szyfrowaną transmisję danych
(przynajmniej jednego z trzech wiodących operatorów GSM).
Po zainstalowaniu urządzeń, ich stan jest automatycznie monitorowany i w przypadku
utraty zasięgu, utraty zasilania lub innego zakłócenia wpływającego na ich pracę, Podmiot
Dozorujący podejmuje działania zgodne procedurami np. dokonując wymiany urządzenia
lub zmiany jego lokalizacji. W przypadku trwałej utraty warunków technicznych
o zaistniałej sytuacji powiadamiany jest odpowiedni sąd. Zasadniczo, analogiczny sposób
postępowania planowany jest dla aresztu elektronicznego.
Ad 3
Zasadą przy orzeczeniu aresztu elektronicznego będzie uzyskanie zgody
współmieszkańców (domowników) podejrzanego lub oskarżonego, w wyjątkowych
sytuacjach będzie możliwość orzeczenia aresztu elektronicznego mimo sprzeciwu
współmieszkańców. W takich przypadkach zawsze i ostatecznie rozstrzygająca jest decyzja
właściwego sądu, podjęta na podstawie zgromadzonej dokumentacji przekazanej przez
uprawnione ograny oraz w oparciu o wnioski i stanowiska zainteresowanych stron
postępowania.
-- 3 of 5 --
4
Ad 4
Urządzenia monitorujące wyposażone są w awaryjne źródło zasilania. Wszelkie przerwy
w zasilaniu są na bieżąco monitorowane i sygnalizowane w systemie komunikacyjno-
monitorującym. Infrastruktura centralna posiada szereg zabezpieczeń mających na celu
zapewnienie ciągłości działania, w tym systemy zasilania awaryjnego, specjalne łącza
dostępowe, zwielokrotnione urządzenia sieciowe i serwerowe. Urządzenia monitorujące
w przypadku niedostępności systemów centralnych przechowują dane i przesyłają
je do systemu po odzyskaniu łączności, zapewniając ciągłość monitorowania.
Ad 5
Zasoby kadrowe oraz techniczne Podmiotu Dozorującego pozwalają na obsługę populacji
osób monitorowanych do obowiązującej obecnie maksymalnej technicznej pojemności
systemu ustalonej na poziome 10 000 osób na dobę. Aktualnie wykorzystywanych jest
ok. 6 300 zestawów urządzeń. Ostateczna liczba osób, które zostaną objęte aresztem
elektronicznym będzie zależeć zarówno od przyjętych rozwiązań legislacyjnych,
jak również od przyjętych procedur i uprawnień organów oraz praktyki orzeczniczej
sądów w stosowaniu tego środka zapobiegawczego. Istotnym czynnikiem będzie również
szacowanie potencjalnej populacji osób, które mogą być objęte aresztem elektronicznym,
co będzie możliwe po przygotowaniu ostatecznej wersji projektu ustawy.
Ad 6
Skala oszczędności dla budżetu państwa, które mogłyby być osiągnięte w wyniku
zmniejszenia populacji osób tymczasowo aresztowanych w jednostkach penitencjarnych
i zastąpienia tego środka aresztem elektronicznym będzie zależała od ostatecznego
kształtu rozwiązań legislacyjnych oraz wykształconej praktyki. Według bilansu za 2023 rok
średni, miesięczny koszt przebywania jednej osoby w warunkach izolacji penitencjarnej
wynosił około 5 357,88 zł, a średni miesięczny koszt wykonywania kary pozbawienia
wolności, środków karnych i środków zabezpieczających w SDE wobec jednej osoby
wynosił (w świetle przyjętego sposobu raportowania) około 1 100 zł. Co istotne, koszt
stosowania dozoru elektronicznego, w przeliczeniu na jedną osobę, jest tym mniejszy,
im więcej osób odbywa karę w tym systemie.
-- 4 of 5 --
5
Ad 7
Do podstawowych, pozafinansowych korzyści ze stosowania dozoru elektronicznego
należą ograniczenie nadmiernego stosowania tymczasowego aresztowania, brak
kontaktu osób objętych dozorem z innymi osobami umieszczonymi w jednostce
penitencjarnej, mniejszy negatywny wpływ na wypełnianie ról życiowych, społecznych i
zawodowych przez osobę objętą dozorem oraz mniejszy negatywny wpływ na relacje
rodzinne osoby monitorowanej, pozytywny wpływ na resocjalizację.
W zakresie zapewnienia bezpieczeństwa współmieszkańców (domowników) warto
podkreślić, że w większości przypadków nie jest konieczne podejmowanie dodatkowych
działań prewencyjnych. Areszt elektroniczny z założenia będzie stosowany w określonych
przypadkach. Z jego stosowania zarówno na poziomie legislacyjnym, jak i wykonawczym
wykluczane będą osoby stwarzające realne zagrożenie dla otoczenia (w tym osoby
podejrzane o popełnienie przestępstw związanych z przemocą w rodzinie). Niezależnie od
tego, urządzenia monitorujące wyposażone są w telefony umożliwiające bezpośrednie
połączenie z infolinią alarmową 112 oraz z infolinią Centrali Monitorowania.
Za funkcjonowanie systemu dozoru elektronicznego w aspekcie merytorycznym
oraz technicznym odpowiedzialne jest Biuro Dozoru Elektronicznego, które podlega
Dyrektorowi Generalnemu Służby Więziennej i pozostaje w strukturze Centralnego
Zarządu Służby Więziennej. Kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości regularnie
otrzymuje informacje o funkcjonowaniu SDE.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --