Interpelacja nr 8066
Interpelacja w sprawie nadużyć w stosowaniu aresztów tymczasowych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Klimat, Energia i Środowisko (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nadużyć w stosowaniu aresztów tymczasowych
Interpelacja nr 8066
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nadużyć w stosowaniu aresztów tymczasowych
Zgłaszający: Filip Kaczyński
Data wpływu: 13-02-2025
Szanowny Panie Ministrze!
Tymczasowe aresztowanie jest najdotkliwszym środkiem zapobiegawczym przewidzianym w polskiej procedurze karnej, w przeciwieństwie do pozostałych środków, o których mowa w Kodeksie postępowania karnego. W kodeksie ściśle określony został maksymalny okres stosowania tymczasowego aresztowania. W praktyce zdarza się jednak, że wnioski prokuratury o przedłużenie tymczasowego aresztowania są składane w oparciu o ogólnikowe przesłanki ustawowe, a sądy zgadzają się na nie niekiedy bezrefleksyjnie, kierując się uzasadnieniem o konieczności dalszego kontynuowania postępowania dowodowego.
Polskie prawo nadal nie określa jednoznacznych przesłanek przedłużenia tymczasowego aresztowania pozwalających przewidzieć jego maksymalny czas po pierwszym wyroku sądu. Polska powinna także powstrzymać praktykę nadużywania oraz przedłużania tymczasowego aresztowania, zwłaszcza ich sześciomiesięcznych przedłużeń po wyroku sądu I instancji. Konieczne są zmiany legislacyjne, które jasno określałyby warunki przedłużenia aresztowania oraz wyeliminowałyby surowość kary jako samoistną przesłankę jego stosowania.
W tym przypadku warto zaznaczyć, że poza krajowymi przepisami stanowiącymi gwarancję ochrony praw obywatelskich, zastosowanie znajdują również przepisy prawa międzynarodowego. Naruszenie art. 5 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności stanowi częstą przyczynę skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przeciwko Polsce. Skarżący zarzucają nieprawidłowości w stosowaniu tymczasowego aresztowania - jego długości, podstaw, jak również gwarancji proceduralnych. ETPC określił ww. problemy jako strukturalne, czyli takie, które wynikają z wadliwego funkcjonowania, w tym przypadku wadliwej praktyki wymiaru sprawiedliwości w Polsce.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje lub jest w trakcie prac legislacyjnych mających na celu zmianę procedur aresztu śledczego?
Ile osób przebywa obecnie w aresztach tymczasowych powyżej 3 miesięcy, powyżej 6 miesięcy oraz powyżej 12 miesięcy?
Z wyrazami szacunku Filip Kaczyński
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 8066
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nadużyć w stosowaniu aresztów tymczasowych
Zgłaszający: Filip Kaczyński
Data wpływu: 13-02-2025
Szanowny Panie Ministrze!
Tymczasowe aresztowanie jest najdotkliwszym środkiem zapobiegawczym przewidzianym w polskiej procedurze karnej, w przeciwieństwie do pozostałych środków, o których mowa w Kodeksie postępowania karnego. W kodeksie ściśle określony został maksymalny okres stosowania tymczasowego aresztowania. W praktyce zdarza się jednak, że wnioski prokuratury o przedłużenie tymczasowego aresztowania są składane w oparciu o ogólnikowe przesłanki ustawowe, a sądy zgadzają się na nie niekiedy bezrefleksyjnie, kierując się uzasadnieniem o konieczności dalszego kontynuowania postępowania dowodowego.
Polskie prawo nadal nie określa jednoznacznych przesłanek przedłużenia tymczasowego aresztowania pozwalających przewidzieć jego maksymalny czas po pierwszym wyroku sądu. Polska powinna także powstrzymać praktykę nadużywania oraz przedłużania tymczasowego aresztowania, zwłaszcza ich sześciomiesięcznych przedłużeń po wyroku sądu I instancji. Konieczne są zmiany legislacyjne, które jasno określałyby warunki przedłużenia aresztowania oraz wyeliminowałyby surowość kary jako samoistną przesłankę jego stosowania.
W tym przypadku warto zaznaczyć, że poza krajowymi przepisami stanowiącymi gwarancję ochrony praw obywatelskich, zastosowanie znajdują również przepisy prawa międzynarodowego. Naruszenie art. 5 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności stanowi częstą przyczynę skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przeciwko Polsce. Skarżący zarzucają nieprawidłowości w stosowaniu tymczasowego aresztowania - jego długości, podstaw, jak również gwarancji proceduralnych. ETPC określił ww. problemy jako strukturalne, czyli takie, które wynikają z wadliwego funkcjonowania, w tym przypadku wadliwej praktyki wymiaru sprawiedliwości w Polsce.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje lub jest w trakcie prac legislacyjnych mających na celu zmianę procedur aresztu śledczego?
Ile osób przebywa obecnie w aresztach tymczasowych powyżej 3 miesięcy, powyżej 6 miesięcy oraz powyżej 12 miesięcy?
Z wyrazami szacunku Filip Kaczyński
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.9 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6174 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.81.2025
Warszawa, 25 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8066 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
Posła Filipa Kaczyńskiego w sprawie nadużyć w stosowaniu aresztów tymczasowych,
uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem zbyt częstego i długotrwałego
stosowania tymczasowego aresztowania. W związku z tym resort przygotowuje pakiet
zmian legislacyjnych w celu dostosowania przepisów do konstytucyjnych i europejskich
standardów w tym zakresie.
Pierwsze zmiany, które przygotowało Ministerstwo Sprawiedliwości to tzw. ustawa
sanacyjna (projekt UD153). W ramach kompleksowej nowelizacji Kodeksu karnego
i Kodeksu postępowania karnego zaproponowano wprowadzenie regulacji, zgodnie
z którą surowa kara może być podstawą tymczasowego aresztowania, gdy czyn zagrożony
jest karą co najmniej 10 lat pozbawienia wolności albo gdy sąd pierwszej instancji orzekł
karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata. Nadto, muszą jednocześnie zachodzić
obawy utrudniania prawidłowego toku postępowania (obecnie warunku tego w przepisie
nie ma, co prowadzi niekiedy do automatyzmu w stosowaniu tymczasowego
aresztowania).
-- 1 of 4 --
2
Projekt przewiduje także, że stosowanie tymczasowego aresztowania na podstawie art.
258 § 2 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) do czasu wydania wyroku przez sąd
pierwszej instancji nie może przekroczyć 12 miesięcy (obecnie: 2 lata). W projekcie została
również wprowadzona zmiana dotycząca możliwości przedłużania tymczasowego
aresztowania. Zgodnie z projektem, sąd może przedłużyć tymczasowe aresztowanie
na okres, który łącznie nie może przekroczyć 12 miesięcy, jeżeli postępowanie
przygotowawcze było prowadzone sprawnie, ale ze względu na szczególne okoliczności
sprawy nie można było go ukończyć w terminie, na który zastosowano areszt. Ponadto
sąd będzie zobowiązany do zbadania, w jakim stopniu zrealizowano planowane czynności
procesowe, wskazywane uprzednio we wniosku o zastosowanie tymczasowego
aresztowania i ewentualnych wnioskach o przedłużenie tego środka zapobiegawczego.
Jeżeli sąd uzna, że postępowanie jest źle prowadzone, będzie w pełni uprawniony
do odmowy przedłużenia tymczasowego aresztowania.
Z treścią ww. projektu, uzasadnieniem projektowanych regulacji oraz z dokumentami,
które towarzyszą procesowi legislacyjnemu można się zapoznać pod tym adresem:
https://legislacja.gov.pl/projekt/12390959
Drugi projekt, nad którym pracuje Ministerstwo Sprawiedliwości dotyczy wprowadzenia
do Kodeksu postępowania karnego nowego środka zapobiegawczego w postaci aresztu
elektronicznego. Rozwiązanie to ma na celu ograniczenie przypadków stosowania
tymczasowego aresztowania poprzez wprowadzenie alternatywnego środka
zapobiegawczego, opartego na nadzorze elektronicznym, wykorzystywanym obecnie
do kontroli odbywania kary pozbawienia wolności w Systemie Dozoru Elektronicznego
(SDE).
Projekt przygotowała Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, która działa przy Ministrze
Sprawiedliwości. Obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad ostateczną treścią
projektu i jego uzasadnienia, opracowuje także ocenę skutków regulacji (OSR).
-- 2 of 4 --
3
Zgodnie z założeniami, osoby objęte aresztem elektronicznym będą przebywać
we własnym miejscu zamieszkania (z założoną elektroniczną bransoletą) pod kontrolą
Systemu Dozoru Elektronicznego (SDE). Zastosowanie tego środka zapobiegawczego
uzależnione byłoby od spełnienia wymogów technicznych (zasięg telefonii komórkowej,
dostęp do energii elektrycznej) oraz co do zasady od zgody pełnoletnich domowników.
Wprowadzenie „aresztu domowego” ma przyczynić się do ograniczenia nadmiernego
stosowania tymczasowego aresztowania. Ma także umożliwić objętej nim osobie,
przy zachowaniu efektywnej kontroli nad nią, uniknięcie kosztów ekonomicznych
i społecznych związanych z pobytem w areszcie śledczym. Środek ten pozwala
na utrzymanie więzi społecznych, skuteczną resocjalizację, a jednocześnie daje większe
możliwości monitorowania zachowania osoby objętej dozorem elektronicznym.
Trzeba podkreślić, że zgodnie z założeniami nie w każdym przypadku możliwe będzie
zastosowanie aresztu elektronicznego. Na podstawie art. 258 k.p.k. tymczasowe
aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować nie tylko jeżeli zachodzi
uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, lecz także jeżeli zachodzi
uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań
lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne. Z tego
względu można założyć, że areszt elektroniczny będzie najczęściej stosowany
na późniejszym etapie śledztwa, kiedy większość dowodów jest już zgromadzona, a tym
samym ryzyko utrudniania postępowania – matactwa – jest znacząco mniejsze. Co do
zasady, areszt elektroniczny stosować będzie tylko sąd, natomiast „tradycyjne”
tymczasowe aresztowanie zastosowane przez sąd będzie mógł zmienić na areszt
elektroniczny również prokurator.
Z treścią projektu i jego uzasadnieniem w wersji opracowanej przez Komisję Kodyfikacyjną
Prawa Karnego można się zapoznać pod tym adresem:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/projekty-aktow-prawnych
Po zakończeniu analiz w Ministerstwie Sprawiedliwości, ostateczna wersja projektu
zostanie opublikowana w serwisie Rządowego Centrum Legislacji.
-- 3 of 4 --
4
Ad 2
Liczba tymczasowo aresztowanych w zakładach karnych i aresztach śledczych w latach
2022 - 2024:
Wyszczególnienie 2022 2023 2024
Tymczasowo
aresztowani
8 149 8 430 7 585
Dorośli 7 737 8 014 7 193
kobiety 433 495 500
mężczyźni 7 304 7 519 6 693
Młodociani 412 416 392
kobiety 24 29 25
mężczyźni 388 387 367
Służba Więzienna regularnie publikuje dane statystyczne dotyczące zaludnienia jednostek
penitencjarnych, w tym aresztów śledczych w rozbiciu miesięcznym, kwartalnym
i rocznym:
https://sw.gov.pl/strona/Statystyka
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.81.2025
Warszawa, 25 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8066 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
Posła Filipa Kaczyńskiego w sprawie nadużyć w stosowaniu aresztów tymczasowych,
uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem zbyt częstego i długotrwałego
stosowania tymczasowego aresztowania. W związku z tym resort przygotowuje pakiet
zmian legislacyjnych w celu dostosowania przepisów do konstytucyjnych i europejskich
standardów w tym zakresie.
Pierwsze zmiany, które przygotowało Ministerstwo Sprawiedliwości to tzw. ustawa
sanacyjna (projekt UD153). W ramach kompleksowej nowelizacji Kodeksu karnego
i Kodeksu postępowania karnego zaproponowano wprowadzenie regulacji, zgodnie
z którą surowa kara może być podstawą tymczasowego aresztowania, gdy czyn zagrożony
jest karą co najmniej 10 lat pozbawienia wolności albo gdy sąd pierwszej instancji orzekł
karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata. Nadto, muszą jednocześnie zachodzić
obawy utrudniania prawidłowego toku postępowania (obecnie warunku tego w przepisie
nie ma, co prowadzi niekiedy do automatyzmu w stosowaniu tymczasowego
aresztowania).
-- 1 of 4 --
2
Projekt przewiduje także, że stosowanie tymczasowego aresztowania na podstawie art.
258 § 2 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) do czasu wydania wyroku przez sąd
pierwszej instancji nie może przekroczyć 12 miesięcy (obecnie: 2 lata). W projekcie została
również wprowadzona zmiana dotycząca możliwości przedłużania tymczasowego
aresztowania. Zgodnie z projektem, sąd może przedłużyć tymczasowe aresztowanie
na okres, który łącznie nie może przekroczyć 12 miesięcy, jeżeli postępowanie
przygotowawcze było prowadzone sprawnie, ale ze względu na szczególne okoliczności
sprawy nie można było go ukończyć w terminie, na który zastosowano areszt. Ponadto
sąd będzie zobowiązany do zbadania, w jakim stopniu zrealizowano planowane czynności
procesowe, wskazywane uprzednio we wniosku o zastosowanie tymczasowego
aresztowania i ewentualnych wnioskach o przedłużenie tego środka zapobiegawczego.
Jeżeli sąd uzna, że postępowanie jest źle prowadzone, będzie w pełni uprawniony
do odmowy przedłużenia tymczasowego aresztowania.
Z treścią ww. projektu, uzasadnieniem projektowanych regulacji oraz z dokumentami,
które towarzyszą procesowi legislacyjnemu można się zapoznać pod tym adresem:
https://legislacja.gov.pl/projekt/12390959
Drugi projekt, nad którym pracuje Ministerstwo Sprawiedliwości dotyczy wprowadzenia
do Kodeksu postępowania karnego nowego środka zapobiegawczego w postaci aresztu
elektronicznego. Rozwiązanie to ma na celu ograniczenie przypadków stosowania
tymczasowego aresztowania poprzez wprowadzenie alternatywnego środka
zapobiegawczego, opartego na nadzorze elektronicznym, wykorzystywanym obecnie
do kontroli odbywania kary pozbawienia wolności w Systemie Dozoru Elektronicznego
(SDE).
Projekt przygotowała Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, która działa przy Ministrze
Sprawiedliwości. Obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad ostateczną treścią
projektu i jego uzasadnienia, opracowuje także ocenę skutków regulacji (OSR).
-- 2 of 4 --
3
Zgodnie z założeniami, osoby objęte aresztem elektronicznym będą przebywać
we własnym miejscu zamieszkania (z założoną elektroniczną bransoletą) pod kontrolą
Systemu Dozoru Elektronicznego (SDE). Zastosowanie tego środka zapobiegawczego
uzależnione byłoby od spełnienia wymogów technicznych (zasięg telefonii komórkowej,
dostęp do energii elektrycznej) oraz co do zasady od zgody pełnoletnich domowników.
Wprowadzenie „aresztu domowego” ma przyczynić się do ograniczenia nadmiernego
stosowania tymczasowego aresztowania. Ma także umożliwić objętej nim osobie,
przy zachowaniu efektywnej kontroli nad nią, uniknięcie kosztów ekonomicznych
i społecznych związanych z pobytem w areszcie śledczym. Środek ten pozwala
na utrzymanie więzi społecznych, skuteczną resocjalizację, a jednocześnie daje większe
możliwości monitorowania zachowania osoby objętej dozorem elektronicznym.
Trzeba podkreślić, że zgodnie z założeniami nie w każdym przypadku możliwe będzie
zastosowanie aresztu elektronicznego. Na podstawie art. 258 k.p.k. tymczasowe
aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować nie tylko jeżeli zachodzi
uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, lecz także jeżeli zachodzi
uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań
lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne. Z tego
względu można założyć, że areszt elektroniczny będzie najczęściej stosowany
na późniejszym etapie śledztwa, kiedy większość dowodów jest już zgromadzona, a tym
samym ryzyko utrudniania postępowania – matactwa – jest znacząco mniejsze. Co do
zasady, areszt elektroniczny stosować będzie tylko sąd, natomiast „tradycyjne”
tymczasowe aresztowanie zastosowane przez sąd będzie mógł zmienić na areszt
elektroniczny również prokurator.
Z treścią projektu i jego uzasadnieniem w wersji opracowanej przez Komisję Kodyfikacyjną
Prawa Karnego można się zapoznać pod tym adresem:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/projekty-aktow-prawnych
Po zakończeniu analiz w Ministerstwie Sprawiedliwości, ostateczna wersja projektu
zostanie opublikowana w serwisie Rządowego Centrum Legislacji.
-- 3 of 4 --
4
Ad 2
Liczba tymczasowo aresztowanych w zakładach karnych i aresztach śledczych w latach
2022 - 2024:
Wyszczególnienie 2022 2023 2024
Tymczasowo
aresztowani
8 149 8 430 7 585
Dorośli 7 737 8 014 7 193
kobiety 433 495 500
mężczyźni 7 304 7 519 6 693
Młodociani 412 416 392
kobiety 24 29 25
mężczyźni 388 387 367
Służba Więzienna regularnie publikuje dane statystyczne dotyczące zaludnienia jednostek
penitencjarnych, w tym aresztów śledczych w rozbiciu miesięcznym, kwartalnym
i rocznym:
https://sw.gov.pl/strona/Statystyka
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --