Interpelacja w sprawie jawności źródeł finansowania organizacji pozarządowych, w szczególności ze źródeł zagranicznych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8054
do ministra ds. społeczeństwa obywatelskiego
w sprawie jawności źródeł finansowania organizacji pozarządowych, w szczególności ze źródeł zagranicznych
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 13-02-2025
Szanowny Panie Premierze,
zarówno historia, jak i współczesność pokazują, że wpływ na społeczeństwo, jego postawy oraz decyzje polityczne może być realizowany nie tylko za pomocą sił zbrojnych czy dyplomacji, ale także poprzez miękkie formy oddziaływania, takie jak wsparcie finansowe dla mediów, organizacji społecznych oraz instytucji edukacyjnych. W przypadku braku transparentności co do źródeł tego finansowania istnieje ryzyko, że obce podmioty mogą skutecznie wpływać na wewnętrzne procesy decyzyjne danego kraju, tworząc mechanizmy zależności i osłabiając suwerenność państwową.
Współczesna demokracja, oparta na zasadach przejrzystości i odpowiedzialności, wymaga pełnej jawności w funkcjonowaniu kluczowych instytucji publicznych, organizacji pozarządowych oraz mediów. W kontekście ostatnich doniesień medialnych pojawiły się niepokojące informacje dotyczące znacznych środków finansowych przekazywanych do polskich organizacji pozarządowych (NGO) z zagranicznych źródeł, np. USA, Niemiec, KE. Informacje te sugerują, że skala tego finansowania jest ogromna, co budzi poważne obawy co do wpływu obcych państw na procesy decyzyjne oraz na kształtowanie opinii publicznej w Polsce.
Historia dostarcza licznych przykładów, kiedy ingerencja obcych państw przez finansowanie elit politycznych i społecznych prowadziła do poważnych konsekwencji dla suwerenności państwa. W XVIII wieku ambasady Rosji i Prus regularnie wpływały na decyzje Sejmu Rzeczypospolitej Obojga Narodów, wspierając finansowo wybrane stronnictwa polityczne. Efektem tych działań była destabilizacja systemu politycznego, co ostatecznie doprowadziło do rozbiorów Polski. Analogiczna sytuacja może mieć miejsce obecnie, gdy różnorodne fundusze zagraniczne wspierają wybrane organizacje i środowiska polityczne w Polsce.
Przykładem może być finansowanie przez niemiecką Fundację Konrada Adenauera, która zgodnie z medialnymi informacjami jest niemal w całości finansowana z budżetu federalnego Niemiec. Fundacja ta, podobnie jak inne fundacje polityczne działające w Polsce, ma znaczący wpływ na kształtowanie programów edukacyjnych, społecznych oraz politycznych. W tym kontekście warto przytoczyć również finansowanie Campusu Polska Przyszłości, organizowanego przez Rafała Trzaskowskiego, które według doniesień miało pochodzić z niemieckich środków.
Podobne działania obserwujemy w przypadku funduszy norweskich, które wspierają projekty związane z ochroną praw człowieka, równością społeczną oraz środowiskiem. Choć cele te są istotne z punktu widzenia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, brak transparentności w zakresie finansowania może prowadzić do podważenia zaufania społecznego do tych inicjatyw.
Finansowanie organizacji pozarządowych z zagranicy może być postrzegane jako forma wywierania wpływu na politykę wewnętrzną państwa. Organizacje te często angażują się w działania mające na celu kształtowanie postaw społecznych i politycznych, co w sytuacji braku jawności finansowania rodzi pytania o rzeczywiste intencje ich sponsorów. W demokratycznym państwie prawa obywatele mają prawo wiedzieć, jakie podmioty finansują działalność organizacji społecznych oraz w jaki sposób środki te są wykorzystywane.
Z tego powodu wiele państw wprowadziło przepisy regulujące działalność organizacji pozarządowych finansowanych z zagranicy. Przykładem mogą być Stany Zjednoczone, które na mocy ustawy o rejestracji podmiotów działających na rzecz obcych rządów (FARA – Foreign Agents Registration Act) zobowiązują organizacje otrzymujące wsparcie z zagranicy do ujawniania swoich sponsorów oraz celów działalności. Podobne regulacje funkcjonują również w innych krajach, takich jak Izrael, Francja, Niemcy.
W Niemczech organizacje pozarządowe są zobowiązane do przestrzegania przepisów dotyczących przejrzystości finansowej. Muszą one składać regularne sprawozdania finansowe oraz ujawniać źródła swojego finansowania, zwłaszcza jeśli pochodzą one z zagranicy.
Francuskie prawo wymaga od organizacji pozarządowych ujawniania informacji o darczyńcach, zwłaszcza gdy otrzymują one znaczne środki finansowe z zagranicy. Ma to na celu zapewnienie przejrzystości i zapobieganie potencjalnym wpływom obcych państw na krajową politykę.
W świetle powyższych faktów zasadne jest pytanie, dlaczego Polska nie wprowadziła podobnych rozwiązań prawnych, które zapewniłyby pełną przejrzystość w zakresie finansowania organizacji pozarządowych. Transparentność ta jest kluczowa dla utrzymania zaufania społecznego oraz zapobiegania sytuacjom, w których obce państwa mogą wywierać nieproporcjonalny wpływ na wewnętrzne sprawy Polski.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Premiera z następującymi pytaniami:
Czy rząd RP ma pełne dane na temat finansowania polskich NGO z zagranicznych źródeł, w szczególności z USA, Niemiec, funduszy norweskich oraz innych krajów Europy Zachodniej, czy KE? Jeżeli tak, to proszę o szczegółowe ich przedstawienie.
Czy Pan Premier podziela obawy dotyczące możliwości wpływania na procesy polityczne i społeczne w Polsce poprzez zagraniczne finansowanie organizacji pozarządowych? Uprzejmie proszę o uzasadnienie swojego stanowiska.
Czy rząd RP planuje wprowadzenie przepisów zobowiązujących organizacje pozarządowe do ujawniania źródeł finansowania oraz szczegółowych informacji o sposobie wykorzystania tych środków?
Czy zdaniem rządu RP polscy obywatele powinni mieć zapewniony pełny dostęp do informacji na temat finansowania NGO, aby uniknąć sytuacji podobnych do tych z XVIII wieku, kiedy obce państwa wpływały na politykę wewnętrzną Rzeczypospolitej?
Minister Adriana Porowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6051 znakówspk@kprm.gov.pl / sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
Przewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
Adriana Porowska
DOB.ZKS.4510.2.2025
Warszawa, 27 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na Interpelację nr 8054 Pana Posła Jarosława Sachajki w sprawie jawności
źródeł finansowania organizacji pozarządowych, w szczególności ze źródeł zagranicznych, proszę
o przyjęcie poniższych informacji1:
Ustawa dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (tj.
Dz. U. z 2024 r. poz. 1491 , z późn. zm.), reguluje m.in. zasady prowadzenia działalności
pożytku przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych, współpracy organów
administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi oraz sprawowania nadzoru nad
prowadzeniem działalności pożytku publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art.
28 ust. 1 ww. ustawy nadzór nad działalnością pożytku publicznego organizacji pożytku
publicznego, w zakresie uprawnień, obowiązków i wymogów wynikających z art. 8–10, art.
20, art. 21, art. 23, art. 24–27, art. 27aa, art. 27c oraz art. 42–48, sprawuje Przewodniczący
Komitetu do spraw Pożytku Publicznego.
Zarówno w obecnej, jak i w poprzednich kadencjach, nie były prowadzone wykazy źródeł
finansowania organizacji pozarządowych ze źródeł zagranicznych. Wskazać jednocześnie
należy, że z Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o
wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1491, z późn. zm.) nie wynika obowiązek prowadzenia
wykazów źródeł finansowania organizacji pozarządowych ze źródeł zagranicznych.
Jako Przewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego sprawuję nadzór nad
Narodowym Instytutem Wolności (art. 3 ustawy z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym
Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO).
Zgodnie z art. 1 ust. 2 ww. ustawy, Narodowy Instytut Wolności jest instytucją właściwą w
sprawach wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku
publicznego i wolontariatu w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o
działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
NIW-CRSO prowadzi „Bazę sprawozdań finansowych i merytorycznych organizacji pożytku
publicznego”. W tych sprawozdaniach zamieszczane są sprawozdania merytoryczne
organizacji pożytku publicznego, zawierające m.in. informacje o ich źródłach przychodów.
Obejmują one m.in. informacje o środkach europejskich w rozumieniu ustawy o finansach
publicznych. Zgodnie z tą ustawą przez środki europejskie – rozumie się środki, o których
1 Treść informacji w zakresie zadań dotyczących fundacji i przedstawicielstw fundacji zagranicznych
mających siedzibę za granicą na podstawie wkładu Sekretarza Stanu Pana Władysława Teofila
Bartoszewskiego z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
-- 1 of 3 --
(+48) 22 694 75 83/ (+48) 22 694 75 29 Komitet do Spraw Pożytku Publicznego,
spk@kprm.gov.pl / sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 5a–5d, a więc m.in. środki pochodzące z funduszy
strukturalnych, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji,
Europejskiego Funduszu Rybackiego, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego
oraz Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury; środki z Norweskiego
Mechanizmu Finansowego, Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru
Gospodarczego, Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy oraz środki na realizację
wspólnej polityki rolnej.
Przedstawiamy również informację uzyskaną od Pana Władysława Teofila Bartoszewskiego,
Sekretarza Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.
Minister Spraw Zagranicznych w szczególności realizuje zadania dotyczące fundacji
i przedstawicielstw fundacji zagranicznych mających siedzibę zagranicą, ale tylko w stosunku
do tych, dla których jest organem właściwym, w zakresie objętym regulacjami ustawy z dnia
6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2023 r. poz. 166).
We wskazanym zakresie, fundacje oraz przedstawicielstwa fundacji zagranicznych mających
siedzibę zagranicą składają Ministrowi Spraw Zagranicznych, sprawozdania ze swojej
działalności.
Sprawozdania fundacji oraz sprawozdania przedstawicielstw fundacji zagranicznych
mających siedzibę zagranicą przekazywane do Ministerstwa Spraw Zagranicznych mogą
zawierać informacje o finansowaniu ich działalności ze źródeł zagranicznych.
Wskazać jednocześnie należy, że z przepisów dotyczących sprawozdań nie wynika taki
obowiązek. W szczególności takiego wymogu nie nakłada formularz sprawozdania z
działalności fundacji określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia
2022 r. w sprawie jednolitego wzoru formularza sprawozdania z działalności fundacji (Dz. U.
z 2022 r. poz. 2791).
Przepisy Zarządzenia nr 26 Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 25 sierpnia 2017 r. w
sprawie zasad udzielania dotacji celowych i zatwierdzania ich rozliczenia nie zobowiązują
podmiotów składających oferty w konkursach na dotacje do ujawniania informacji o
finansowaniu ich działalności ze źródeł zagranicznych, tym samym nie jest to przedmiotem
badania przez komisje konkursowe.
W związku z powyższym, w ramach określonych przepisami uprawnień, Minister Spraw
Zagranicznych nie posiada tytułu ani narzędzi do gromadzenia danych dotyczących
finansowania wskazanych w interpelacji podmiotów ze źródeł zagranicznych.
Z wyrazami szacunku
Adriana Porowska
/dokument podpisany elektronicznie/
Do wiadomości:
Pan Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych
-- 2 of 3 --
(+48) 22 694 75 83/ (+48) 22 694 75 29 Komitet do Spraw Pożytku Publicznego,
spk@kprm.gov.pl / sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
-- 3 of 3 --