Interpelacja w sprawie zaostrzenia kar za wandalizm i tworzenie nielegalnego graffiti oraz zwiększenia skuteczności działań prewencyjnych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8039
do ministra sprawiedliwości
w sprawie zaostrzenia kar za wandalizm i tworzenie nielegalnego graffiti oraz zwiększenia skuteczności działań prewencyjnych
Zgłaszający: Paulina Matysiak
Data wpływu: 12-02-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w związku z narastającymi problemami wandalizmu i nielegalnego graffiti w polskich miastach pragnę zaapelować o podjęcie skutecznych działań w tej sprawie.
Zjawisko to staje się coraz bardziej uciążliwe, a obecne przepisy prawne okazują się nieskuteczne w przeciwdziałaniu oraz karaniu sprawców. Przykłady takie jak sprawa grafficiarza z Krakowa, który zniszczył 66 kamienic w centrum miasta, a mimo to uniknął kary wskutek umorzenia sprawy przez sąd, budzą szczególne zaniepokojenie. Podobne przypadki – jak niszczenie wiat przystankowych w Inowrocławiu czy miejskich klombów w Zielonej Górze – pokazują, że brak konsekwencji dla wandali demotywuje do działań zapobiegawczych zarówno Policję, jak i inne instytucje.
W odpowiedzi na interpelację nr 4747 Ministerstwo Sprawiedliwości wskazało, że obecne przepisy prawne, w tym Kodeks karny i Kodeks wykroczeń, regulują problem nielegalnego graffiti i wandalizmu w sposób wystarczający, a zmiany legislacyjne nie są konieczne. Jednak analiza rzeczywistych wyroków i decyzji sądowych wskazuje, że w praktyce sprawcy często unikają surowych konsekwencji, a przepisy nie są skutecznie egzekwowane. W szczególności problemem jest traktowanie aktów wandalizmu jako wykroczenia nawet w przypadkach, gdy wielokrotnie popełniane czyny prowadzą do znacznych strat finansowych dla właścicieli budynków i samorządów.
W związku z tym, pomimo formalnej możliwości surowszego karania, konieczne jest przeanalizowanie, dlaczego w praktyce system wymiaru sprawiedliwości nie stosuje dostępnych narzędzi w wystarczającym stopniu.
W Niemczech wandalizm tego rodzaju jest traktowany jako poważne przestępstwo, a sprawcy zobowiązywani są do pokrycia kosztów wyrządzonych szkód oraz wykonywania prac społecznych, co nie tylko przywraca porządek, ale również uczy odpowiedzialności. W Polsce, zgodnie z obowiązującymi przepisami, wandalizm jest kwalifikowany jako wykroczenie, o ile wartość szkody nie przekracza 500 zł. Takie podejście nie odstrasza potencjalnych sprawców, a wyroki, jeśli w ogóle zapadają, często ograniczają się do kar grzywny lub w zawieszeniu.
Problem wandalizmu dotyka zarówno mieszkańców, jak i samorządy, które muszą przeznaczać znaczne środki na naprawę zniszczeń. Jest to zjawisko wymagające zdecydowanych działań na szczeblach legislacyjnym i edukacyjnym.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy planowane są zmiany legislacyjne, które podniosłyby rangę wandalizmu do kategorii przestępstwa niezależnie od wartości wyrządzonej szkody?
Czy rozważana jest możliwość wprowadzenia obowiązku pokrycia kosztów napraw przez sprawców oraz nakładania na nich prac społecznych, w szczególności związanych z usuwaniem skutków ich działań?
Jakie kroki podejmują obecnie Policja i inne instytucje, aby skuteczniej przeciwdziałać wandalizmowi, i jakie są największe bariery w egzekwowaniu przepisów w tym zakresie?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi analizy porównawcze dotyczące skutecznych rozwiązań prawnych stosowanych w innych krajach, takich jak Niemcy, i czy rozważa ich implementację w Polsce?
Z wyrazami szacunku
Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6434 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.70.2025
Warszawa, 13 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8039 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Panią
Posłankę Paulinę Matysiak w sprawie zaostrzenia kar za wandalizm i tworzenie
nielegalnego graffiti oraz zwiększenia skuteczności działań prewencyjnych, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Zgodnie z odpowiedzią z 2 października 2024 r., udzieloną przez Ministerstwo
Sprawiedliwości na interpelację Pani Posłanki Pauliny Matysiak nr 4747, resort mając na
uwadze społeczną szkodliwość czynów polegających na umieszczaniu graffiti m.in. na
fasadach budynków i pojazdach, zwróciło się o analizę tej problematyki do Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Karnego. Komisja wydała opinię, która została przedstawiona
w odpowiedzi na interpelację nr 4747. Z opinii wynika, że zarówno Kodeks karny (k.k.), jak
i Kodeks wykroczeń (k.w.) uwzględniają różne przypadki umieszczania graffiti. Nie ma
zatem uzasadnienia dla przygotowania w tym zakresie nowej, odrębnej regulacji. Opinia
pozostaje aktualna. Z jej treścią można się zapoznać na stronie Komisji:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/opinie-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-
karnego2.
W zakresie opisanego w interpelacji wyroku sądu, wymaga zaznaczenia, że Ministerstwo
Sprawiedliwości nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, dlatego też ocena konkretnych
stanów faktycznych znajduje się poza zakresem właściwości urzędu. Kwestie dotyczące
odpowiedzialności karnej stanowią wyłączną kompetencję sądów orzekających
w konkretnych sprawach.
Podstawowym kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie zachowania sprawcy
polegającego na umieszczaniu malunków na fasadach budynku, obiektach infrastruktury
albo pojazdach, jako przestępstwo lub wykroczenie, stanowi wartość szkody zniszczonej
(uszkodzonej) rzeczy. Zgodnie z art. 124 § 1 k.w. sprawca uszkodzenia, zniszczenia albo
uczynienia rzeczy niezdatnej do użytku poniesie odpowiedzialność za popełniony czyn,
-- 1 of 3 --
2
jeżeli wartość szkody nie przekroczy 800 zł, zaś przy przekroczeniu tej kwoty będzie
odpowiadał za przestępstwo określone w art. 288 § 1 lub 2 k.k. Wysokość poniesionej
szkody warunkuje zatem rodzaj odpowiedzialności sprawcy.
Należy zauważyć, że w przepisie art. 130 k.w. wskazano okoliczności, które uniemożliwiają
stosowanie niektórych przepisów zawartych w rozdziale obejmującym wykroczenia
przeciwko mieniu. Czyny zabronione penalizowane w wymienionych w art. 130 k.w.
przepisach, niezależnie od wartości przedmiotu czynu lub wysokości szkody stanowią
przestępstwa w razie zaistnienia wskazanych w przedmiotowej regulacji okoliczności.
Czyn polegający na umyślnym zniszczeniu, uszkodzeniu lub uczynieniu rzeczy niezdatnej
do użytku stanowi przestępstwo, niezależnie od wartości poniesionej szkody, jeżeli
przedmiotem czynu jest broń, amunicja, materiały lub przyrządy wybuchowe.
Obowiązujące normy prawne nie przewidują jednak kwalifikacji zachowania sprawcy,
polegającego na umyślnym niszczeniu, uszkodzeniu lub uczynieniu rzeczy niezdatnej
do użytku automatycznie jako przestępstwo, niezależnie od wysokości powstałej szkody,
jeżeli przedmiotem tego czynu są budynki lub inne obiekty infrastruktury miejskiej.
Ad 2
W razie popełnienia wykroczenia z art. 124 § 1 k.w. sąd może orzec obowiązek zapłaty
równowartości wyrządzonej szkody lub obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego.
W przypadku popełnienia wykroczenia z art. 63a k.w. można orzec przepadek
przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełnienia wykroczenia, choćby
nie stanowiły własności sprawcy oraz nawiązkę w wysokości do 1.500 złotych
lub obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego. Natomiast w razie skazania
za przestępstwo określone w art. 288 § 1 k.k. sąd stosownie do art. 46 § 1 k.k. może orzec,
a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej obligatoryjnie orzeka
obowiązek naprawienia w całości albo w części wyrządzonej przestępstwem szkody.
Z kolei możliwość nałożenia na sprawcę przestępstwa lub wykroczenia, wskazanych
w interpelacji „prac społecznych”, co do zasady istnieje w ramach kary ograniczenia
wolności.
Przestępstwo określonego w art. 288 § 1 k.k. stanowi występek, który jest zagrożony karą
pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Istnieje jednak możliwość zgodnie z art. 37a
k.k. orzeczenia przez sąd kary ograniczenia wolności, która może być realizowana
w postaci wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne.
Również skazując za przestępstwo z art. 288 § 2 k.k. (wypadek mniejszej wagi) sąd może
wymierzyć ograniczenie wolności w postaci obowiązku wykonywania nieodpłatnej
kontrolowanej pracy na cele społeczne. Podobnie w przypadku skazania za wykroczenie
z art. 124 § 1 k.w., czy też art. 63a k.w. sąd również może wymierzyć karę ograniczenia
wolności. Należy jednak zaznaczyć, że wybór kary za popełnione przestępstwo
czy wykroczenie stanowi każdorazowo wyłączną kompetencję sądu właściwego
do rozpoznania sprawy i wydania wyroku.
-- 2 of 3 --
3
Ad 3
Pytanie wykracza poza obszar właściwości Ministra Sprawiedliwości, ponieważ
centralnym organem administracji rządowej, właściwym w sprawach ochrony
bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego, jest
Komendant Główny Policji, który podlega ministrowi właściwemu do spraw
wewnętrznych.
Zgodnie z ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, do zadań Policji należy m.in. ochrona
bezpieczeństwa i porządku publicznego, w tym zapewnienie spokoju w miejscach
publicznych oraz w środkach publicznego transportu i komunikacji publicznej, w ruchu
drogowym i na wodach przeznaczonych do powszechnego korzystania.
Zadania Policji obejmują również inicjowanie i organizowanie działań mających na celu
zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym
i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi
i organizacjami społecznymi, a także wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie
ich sprawców.
Ad 4
Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadziło analiz porównawczych dotyczących
przepisów prawnych normujących problematykę umieszczania graffiti, obowiązujących
w innych krajach UE, w tym w Niemczech.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --