Interpelacja nr 7923
Interpelacja w sprawie smogu w woj. opolskim
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (90%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie smogu w woj. opolskim
Interpelacja nr 7923
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie smogu w woj. opolskim
Zgłaszający: Witold Zembaczyński
Data wpływu: 10-02-2025
Szanowna Pani Minister,
w województwie opolskim pod koniec grudnia 2024 roku i na początku stycznia 2025 roku zanieczyszczenia powietrza osiągnęły poziom krytyczny, który przyczynił się do uruchomienia systemów alarmowych zniechęcających mieszkańców miasta Opole i województwa do aktywności na „świeżym powietrzu”. Sesnory Airly, badające stężenie zanieczyszczenia powietrza, wskazały w aplikacji 28 grudnia 2024 roku Opole na pierwszym miejscu globalnego rankingu smogu, wyprzedzając miasta chińskie czy mongolskie będące na wysokich pozycjach. Niepokój budzi również obecność w pierwszej dziesiątce innych polskich miast, jak Białystok, Rybnik, Wrocław, Kalisz czy Częstochowa. Przekroczenie norm w niektórych dzielnicach Opola było ponad czterokrotne dla PM10, a dla PM2,5 nawet dwunastokrotne.
Mieszkańcy województwa oraz eksperci, których zdanie publikuje Gazeta Wyborcza, są zaniepokojeni tym stanem rzeczy, zachęcają do zakładania maseczek, pozostawania w domu i wyrażają swoją obawę dotyczącą zdrowia mieszkańców. Jak podkreśla Janusz Piotrowski z Opolskiego Alarmu Smogowego nawet wewnątrz domów zanieczyszczenia powietrza mogą być dotkliwe, jeśli gospodarstwo domowe nie posiada systemów filtracyjnych, gdyż wówczas stężenie zanieczyszczeń może osiągać nawet poziom 80% wartości odnotowywanej na zewnątrz. Taki stan powietrza jest szczególnie niebezpieczny dla kobiet w ciąży lub osób zmagających się z przewlekłymi chorobami jak m.in. astma.
Pani Anna Dworakowska z Polskiego Alarmu Smogowego w rozmowie z DGP wskazuje na problematykę braku skutecznych kar, słabej organizacji pracy służb, kontroli, braku egzekwowania prawa czy wysokich kosztów analizy próbki popiołu w celach badania próbek. Jak z kolei podkreśla prezydent miasta Opola Arkadiusz Wiśniewski, miasto w granicach swoich możliwości wspiera wymianę kopciuchów, kupuje elektryczne autobusy, dokonuje kontroli, lecz zanieczyszczenia, które były odnotowywane w Opolu w dużej mierze pochodzą z obrzeży samego miasta, gdzie problem smogu widoczny jest gołym okiem, pomimo braku rozmieszczenia w tych lokalizacjach systemów pomiaru jakości powietrza. Działania Unii Europejskiej w zakresie zniechęcania do palenia węglem w postaci ETS skutkują często rzeczywistym odejściem od węgla na rzecz palenia śmieciami. Może być to motywowane wysokim kosztem wymiany kopciuchów, niską świadomością społeczną, a sam program „Czyste Powietrze” wymaga wcześniej wkładu własnego, procedur, które komplikują proces wymiany czy praktycznie bardzo długiego czasu oczekiwania na środki pieniężne. Należy zwrócić uwagę na nadużycia w programie, które skutkowały czasowym wstrzymaniem naboru wniosków.
Władze miasta Opola podkreślają, że konieczne są zmiany na poziomie systemowym, centralnym, gdyż samo miasto działające w granicach swoich możliwości pozostaje bezsilne w skutecznej walce ze smogiem.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy program „Czyste Powietrze”, który zostanie reaktywowany w tym roku, będzie zakładać usprawnienia administracyjne i poszerzenie grona potencjalnych beneficjantów poprzez m.in. niższe progi wejścia? Na jakie zmiany zostanie położony nacisk w celu usprawnienia programu?
Czy resort planuje dokonać zmian w kierunku bardziej efektywnego egzekwowania prawa przez służby w postaci kontroli czy wyższych kar za palenie śmieciami i nieprzestrzeganie przepisów z tym związanych?
Czy ministerstwo rozważa działania, które będą współdziałać z celami ETS nakierunkowanymi na zmniejszenie liczby gospodarstw domowych ogrzewających mieszkania za pomocą węgla, ale również uniemożliwiające palenie śmieciami jako tanim substytutem węgla?
Czy ministerstwo podejmie działania zwiększające liczbę systemów kontrolujących jakość powietrza w celu lepszej identyfikacji źródeł zanieczyszczeń?
Jakie działania systemowe resort podejmie w kierunku przeciwdziałania smogowi i zmniejszaniu zanieczyszczeń w miastach osiągających tak krytyczne wskaźniki zanieczyszczeń powietrza jak m.in. w Opolu?
Czy ministerstwo planuje podjąć kampanie informacyjne związane ze skutkami smogu oraz praktykami, które wpłyną na zmniejszenie zanieczyszczeń powietrza, w celu zwiększenia świadomości społecznej?
Interpelacja nr 7923
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie smogu w woj. opolskim
Zgłaszający: Witold Zembaczyński
Data wpływu: 10-02-2025
Szanowna Pani Minister,
w województwie opolskim pod koniec grudnia 2024 roku i na początku stycznia 2025 roku zanieczyszczenia powietrza osiągnęły poziom krytyczny, który przyczynił się do uruchomienia systemów alarmowych zniechęcających mieszkańców miasta Opole i województwa do aktywności na „świeżym powietrzu”. Sesnory Airly, badające stężenie zanieczyszczenia powietrza, wskazały w aplikacji 28 grudnia 2024 roku Opole na pierwszym miejscu globalnego rankingu smogu, wyprzedzając miasta chińskie czy mongolskie będące na wysokich pozycjach. Niepokój budzi również obecność w pierwszej dziesiątce innych polskich miast, jak Białystok, Rybnik, Wrocław, Kalisz czy Częstochowa. Przekroczenie norm w niektórych dzielnicach Opola było ponad czterokrotne dla PM10, a dla PM2,5 nawet dwunastokrotne.
Mieszkańcy województwa oraz eksperci, których zdanie publikuje Gazeta Wyborcza, są zaniepokojeni tym stanem rzeczy, zachęcają do zakładania maseczek, pozostawania w domu i wyrażają swoją obawę dotyczącą zdrowia mieszkańców. Jak podkreśla Janusz Piotrowski z Opolskiego Alarmu Smogowego nawet wewnątrz domów zanieczyszczenia powietrza mogą być dotkliwe, jeśli gospodarstwo domowe nie posiada systemów filtracyjnych, gdyż wówczas stężenie zanieczyszczeń może osiągać nawet poziom 80% wartości odnotowywanej na zewnątrz. Taki stan powietrza jest szczególnie niebezpieczny dla kobiet w ciąży lub osób zmagających się z przewlekłymi chorobami jak m.in. astma.
Pani Anna Dworakowska z Polskiego Alarmu Smogowego w rozmowie z DGP wskazuje na problematykę braku skutecznych kar, słabej organizacji pracy służb, kontroli, braku egzekwowania prawa czy wysokich kosztów analizy próbki popiołu w celach badania próbek. Jak z kolei podkreśla prezydent miasta Opola Arkadiusz Wiśniewski, miasto w granicach swoich możliwości wspiera wymianę kopciuchów, kupuje elektryczne autobusy, dokonuje kontroli, lecz zanieczyszczenia, które były odnotowywane w Opolu w dużej mierze pochodzą z obrzeży samego miasta, gdzie problem smogu widoczny jest gołym okiem, pomimo braku rozmieszczenia w tych lokalizacjach systemów pomiaru jakości powietrza. Działania Unii Europejskiej w zakresie zniechęcania do palenia węglem w postaci ETS skutkują często rzeczywistym odejściem od węgla na rzecz palenia śmieciami. Może być to motywowane wysokim kosztem wymiany kopciuchów, niską świadomością społeczną, a sam program „Czyste Powietrze” wymaga wcześniej wkładu własnego, procedur, które komplikują proces wymiany czy praktycznie bardzo długiego czasu oczekiwania na środki pieniężne. Należy zwrócić uwagę na nadużycia w programie, które skutkowały czasowym wstrzymaniem naboru wniosków.
Władze miasta Opola podkreślają, że konieczne są zmiany na poziomie systemowym, centralnym, gdyż samo miasto działające w granicach swoich możliwości pozostaje bezsilne w skutecznej walce ze smogiem.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy program „Czyste Powietrze”, który zostanie reaktywowany w tym roku, będzie zakładać usprawnienia administracyjne i poszerzenie grona potencjalnych beneficjantów poprzez m.in. niższe progi wejścia? Na jakie zmiany zostanie położony nacisk w celu usprawnienia programu?
Czy resort planuje dokonać zmian w kierunku bardziej efektywnego egzekwowania prawa przez służby w postaci kontroli czy wyższych kar za palenie śmieciami i nieprzestrzeganie przepisów z tym związanych?
Czy ministerstwo rozważa działania, które będą współdziałać z celami ETS nakierunkowanymi na zmniejszenie liczby gospodarstw domowych ogrzewających mieszkania za pomocą węgla, ale również uniemożliwiające palenie śmieciami jako tanim substytutem węgla?
Czy ministerstwo podejmie działania zwiększające liczbę systemów kontrolujących jakość powietrza w celu lepszej identyfikacji źródeł zanieczyszczeń?
Jakie działania systemowe resort podejmie w kierunku przeciwdziałania smogowi i zmniejszaniu zanieczyszczeń w miastach osiągających tak krytyczne wskaźniki zanieczyszczeń powietrza jak m.in. w Opolu?
Czy ministerstwo planuje podjąć kampanie informacyjne związane ze skutkami smogu oraz praktykami, które wpłyną na zmniejszenie zanieczyszczeń powietrza, w celu zwiększenia świadomości społecznej?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
13%
Konkretność
87%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
12
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (12)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15778 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Odpowiedź na interpelację
DPN-WJP.050.3.2025.AR
3650024.14460468.11737546
Warszawa, 09-03-2025
Dotyczy: interpelacji Posła Witolda Zembaczyńskiego znak: K10INT7923, w sprawie smogu
w województwie opolskim.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedzi na poszczególne pytania.
Ad. 1) Czy Program „Czyste Powietrze”, który zostanie reaktywowany w tym roku,
będzie zakładać usprawnienia administracyjne i poszerzenie grona potencjalnych
beneficjentów w postaci m.in. niższych progów wejścia? Na jakie zmiany zostanie
położony nacisk w celu usprawnienia programu?
Propozycje zmian zasad programu „Czyste Powietrze” były szeroko konsultowane w
dwóch etapach. Jesienią Ministerstwo Klimatu i Środowiska zorganizowało konsultacje z
poszczególnymi grupami interesariuszy (udział w spotkaniach wzięło ponad 200
przedstawicieli: organizacji pozarządowych, samorządów, administracji, banków oraz
wfośigw), a następnie projekt nowych zapisów poddaliśmy konsultacjom publicznym,
które odbyły się w dniach 9- 27.12.2024 r. Do Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wpłynęło około 4000 uwag, których analiza
pozwoliła nam na wypracowanie najbardziej optymalnych rozwiązań do nowej odsłony
programu. Finalnie zmiany powinny przełożyć się na łatwiejszą i sprawniejszą pracę
wfośigw, pracowników gmin w Punktach Konsultacyjno-Informacyjnych czy firm
wykonawczych.
Kluczowe reformy w Programie obejmą:
uwzględnienie podziału przedsięwzięć w zależności od zapotrzebowania budynku na
energię użytkową,
aktualizację progów dochodowych w poszczególnych grupach dofinansowania,
wprowadzenie obowiązkowej wizyty eksperta na etapie przygotowania audytu oraz
wymogu sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej po zakończeniu
przedsięwzięcia,
limity dotacji na poszczególne kategorie kosztów,
wprowadzenie mechanizmu operatorów w programie, odpowiedzialnych za pomoc
potencjalnym beneficjentom w trzecim, najwyższym poziomie dofinansowania.
Ogólnopolski system operatorów ma celu przede wszystkim wsparcie mieszkańców o
najniższych dochodach oraz walkę z ubóstwem energetycznym. Osoby te w sposób
szczególny narażone są na działania nieuczciwych firm, a dodatkowo zmagają się z
-- 1 of 6 --
wykluczeniem cyfrowym. Gmina jako instytucja zaufania publicznego najbliższa
obywatelom, powinna w pierwszej kolejności uczestniczyć w obsłudze Programu „Czyste
Powietrze”. Pomoc operatorów pozwoli na uniknięcie najczęstszych błędów w składanych
wnioskach, co przyspieszy ich rozpatrywanie oraz usprawni wypłatę dofinansowania.
Ad. 2) Czy resort planuje dokonać zmian w kierunku bardziej efektywnego
egzekwowania prawa przez służby w postaci kontroli, czy wyższych kar za palenie
śmieciami i nieprzestrzeganie przepisów z tym związanych?
Ad. 3) Czy ministerstwo rozważa działania, które będą współdziałać z celami ETS
nakierunkowanymi na zmniejszenie ilości gospodarstw domowych ogrzewających
mieszkania za pomocą węgla, ale również uniemożliwiające palenie śmieciami jako tani
substytut węgla?
Przed administracją rządową oraz administracją samorządową stoi nowe wyzwanie
związane z wejściem w życie w dniu 11 grudnia 2024 r. nowej dyrektywy w sprawie jakości
powietrza i czystszego powietrza dla Europy, która wprowadza m.in. zaostrzone normy
jakości powietrza do osiągnięcia w terminie do 2030 r.
W ramach prac związanych z implementacją wymagań ww. dyrektywy do polskiego prawa
przeanalizowane zostaną obowiązujące przepisy określające krajowy system oceny
i zarządzana jakością powietrza, w tym dotyczące prowadzenia kontroli pieców i realizacji
uchwał antysmogowych, a następnie przygotowane zostaną kompleksowe propozycje
przepisów, które pozwolą na skuteczne wdrożenie nowych wymagań oraz osiągnięcie
zaostrzonych standardów jakości powietrza w wyznaczonym terminie.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje również nad przygotowaniem praktycznego
podręcznika dla gmin w zakresie prowadzenia kontroli palenisk domowych oraz realizacji
uchwał antysmogowych.
W podręczniku zebrane zostaną dobre praktyki, w tym wnioski i zalecenia z dotychczas
przeprowadzanych kontroli z przestrzegania przepisów uchwał antysmogowych. Będzie
zawierał przykłady metod poboru prób paliw do badań, przykład rejestru zgłoszeń
dotyczących możliwych naruszeń w zakresie przestrzegania uchwały antysmogowej oraz
zakazu spalania odpadów w instalacjach i na powierzchni ziemi, czy też listy kontrolnej
prowadzenia kontroli krok po kroku.
Praktyczna wiedza zawarta w podręczniku stanowić będzie wsparcie gmin w prowadzeniu
kontroli palenisk domowych oraz realizacji uchwał antysmogowych, co przełoży się na
poprawę jakości powietrza w Polsce.
Zakończenie prac nad podręcznikiem planowane jest w III kwartale 2025 r. Niezwłocznie
po przygotowaniu publikacji zostanie ona przekazana do urzędów marszałkowskich oraz
wszystkich gmin w Polsce.
Ad. 4) Czy ministerstwo podejmie działania zwiększające ilość systemów kontrolujących
jakość powietrza w celu lepszej identyfikacji źródeł zanieczyszczeń?
W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska funkcjonuje w kraju 287 stacji
pomiarowych jakości powietrza (stan na dzień 16.12.2024 r.).
Natomiast nowa dyrektywa (UE) 2024/2881 wprowadza znaczące zmiany w systemie
pomiarów i ocen jakości powietrza. W związku z powyższym, przy założeniu, że pomiary
i ocena jakości powietrza będzie dokonywana w 28 strefach jakości powietrza w Polsce,
szacuje się, że konieczny będzie zakup 49 nowych stacji pomiarowych oraz doposażenie
8 funkcjonujących już stacji o dodatkowe urządzenia.
-- 2 of 6 --
Stacje monitoringu jakości powietrza lokalizowane są w wybranych miejscowościach o
potencjalnie najwyższych stężeniach zanieczyszczeń. Jednocześnie do oceny jakości
powietrza wspomagająco wykorzystuje się matematyczne modelowanie transportu i
przemian substancji w powietrzu. Modelowanie to, poprzez oszacowanie rozkładu
przestrzennego stężeń zanieczyszczeń, pozwala na wyznaczenie obszarów przekroczeń
wartości kryterialnych oraz określenie poziomów stężeń na terenie całego kraju, w tym
również na obszarach nieobjętych pomiarami jakości powietrza.
Nadrzędnym celem prowadzenia pomiarów stężeń zanieczyszczeń powietrza w ramach
Państwowego Monitoringu Środowiska jest ocena narażenia zdrowia ludzi i narażenia
roślin, w celu podjęcia odpowiednich działań na rzecz poprawy jakości powietrza tam,
gdzie jest ona niezadowalająca, lub na rzecz utrzymania dobrej jakości powietrza. Cele te
wynikają z dyrektyw UE, zapisów ustawy – Prawo ochrony środowiska i odpowiednich
aktów wykonawczych tej ustawy. Wymienione akty prawne nakładają obowiązek
prowadzenia pomiarów na określonej minimalnej liczbie stanowisk określonego typu –
zależnej przede wszystkim od poziomu zanieczyszczenia powietrza w strefie i liczby
ludności ją zamieszkującej, a także od powierzchni strefy. Obowiązek ten jest dotrzymany,
a w odniesieniu do pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 w wielu strefach liczba punktów
pomiarowych znacznie przewyższa minimalne wymagania. Jednocześnie, punkty
pomiarowe spełniają określone wymogi dotyczące ich umiejscowienia tak, by uzyskiwane
w danej lokalizacji wyniki pomiarów były reprezentatywne dla danego obszaru i
umożliwiały wykonanie rocznych ocen jakości powietrza.
Ponadto, co pięć lat Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wykonuje tzw. Pięcioletnią
ocenę jakości powietrza, której celem jest zweryfikowanie potrzeb w zakresie monitoringu
(m.in. sprawdzenie czy liczba stacji pomiarowych i ich lokalizacja jest odpowiednia dla
potrzeb prawidłowego wykonywania rocznych ocen jakości powietrza) i zaprojektowanie
systemu oceny jakości powietrza na kolejne lata. Opracowany na jej podstawie
szczegółowy zakres pomiarów wykonywanych w ramach monitoringu jakości powietrza na
dany rok, określany jest w wykonawczych programach Państwowego Monitoringu
Środowiska.
Ad. 5) Jakie działania systemowe resort podejmie w kierunku przeciwdziałania smogu
i zmniejszaniu zanieczyszczeń w miastach osiągających tak krytyczne wskaźniki
zanieczyszczeń powietrza jak m.in. w Opolu?
Dokumentem strategicznym Ministra Klimatu i Środowiska, który określa działania
naprawcze do realizacji w perspektywie krótkoterminowej do 2025 r., średnioterminowej
do 2030 r. oraz długoterminowej do 2040 r. ,jest „Aktualizacja Krajowego Programu
Ochrony Powietrza do 2025 r. (z perspektywą do 2030 r. oraz do 2040 r.)” (aKPOP).
Działania tam zapisane są nie tylko spójne z dotychczas realizowaną polityką poprawy
jakości powietrza oraz przeciwdziałania zmianom klimatu na poziomie krajowym oraz
wojewódzkim i gminnym, ale przede wszystkim określają nowe kierunki działań w tym
obszarze.
Przykładowe działania to:
Wprowadzenie zmian do obowiązujących przepisów określających wymagania
jakościowe dla paliw stałych/ustanowienie wymagań dla paliw biomasowych, w tym
m.in. w ustawie o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw poprzez
ustanowienie wymagań jakościowych dla paliw biomasowych, w tym peletu
drzewnego stosowanego w sektorze bytowo-komunalnym.
Utrzymanie najwyższego priorytetu w programach ochrony powietrza i w uchwałach
antysmogowych w odniesieniu do obowiązku wymiany pozaklasowych kotłów na
paliwa stałe na urządzenia grzewcze spełniające wymagania środowiskowe
-- 3 of 6 --
w połączeniu z równoczesnym przeprowadzeniem termomodernizacji budynków
mieszkalnych i użyteczności publicznej.
Doprecyzowanie przepisów prawnych w zakresie nadzoru i monitorowania jakości
instalacji spalania paliw, przewodów kominowych oraz paliwa stosowanego dla celów
grzewczych w obiektach budowlanych.
Eliminacja pojazdów wysokoemisyjnych z użytkowania oraz kontrola dostępności
i ruchu pojazdów spalinowych w strefach szczególnie wrażliwych jak np. miasta.
Promowanie zmian w otoczeniu regulacyjnym mających na celu likwidację barier
inwestycyjno-budowlanych wpływających na dynamikę rozbudowy krajowej sieci
gazowej.
Dokument ten ma na celu skoordynowanie działań wynikających z krajowych ram polityki
dotyczącej jakości powietrza w powiązaniu z obszarami polityk odnoszących się do sektora
bytowo-komunalnego, czystej energii, ciepła oraz odnawialnych źródeł energii, a także
transportu. Poniżej link do dokumentu:
https://www.gov.pl/web/klimat/krajowy-program-ochrony-powietrza
Na poziomie wojewódzkim Programy Ochrony Powietrza (POP) stanowią podstawowy
dokument określający politykę poprawy jakości powietrza na obszarze danego
województwa. Celem tworzenia programów ochrony powietrza jest poprawa jakości
powietrza i dotrzymanie norm jakości powietrza określonych w rozporządzeniu Ministra
Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w
powietrzu (Dz. U. z 2012 r., poz. 1031) na obszarach, gdzie występują przekroczenia. POP
powinny zawierać analizę przyczyn występowania wysokich stężeń substancji oraz
wskazywać działania naprawcze mające na celu jak najszybszą ich redukcję do poziomów
nieprzekraczających norm. W oparciu o te programy gminy zobowiązane są do wymiany
na swoich obszarach określonej liczby źródeł ciepła na paliwa stałe, które nie spełniają
określonych norm emisyjnych, w określonych terminach. POP określają trzy główne grupy
działań naprawczych ukierunkowanych na poprawę jakości powietrza w strefach, na
obszarze których stwierdzone zostały przekroczenia poziomów
dopuszczalnych/docelowych wybranych substancji do powietrza:
Wymiana wysokoenergetycznych źródeł ciepła na paliwa stałe.
Kontrole przestrzegania przepisów wynikających z wymagań uchwał
antysmogowych oraz kontrole w zakresie spalania odpadów.
Działania o charakterze informacyjnym i edukacyjnym.
Integralną częścią POP mogą być plany działań krótkoterminowych, wdrażane
w sytuacjach wystąpienia ryzyka lub przekroczenia poziomów
dopuszczalnych/docelowych, informowania społeczeństwa lub alarmowych w strefach.
Poniżej uchwała nr LVII/592/2023 Sejmiku Województwa Opolskiego z dnia 26 września
2023 r. w sprawie określenia aktualizacji „Programu ochrony powietrza dla województwa
opolskiego” wraz z informacją o uchwaleniu programu ochrony powietrza, którego częścią
jest plan działań krótkoterminowych (https://duwo.opole.uw.gov.pl/legalact/2023/2845/.
Kolejnym narzędziem na szczeblu samorządowym są tzw. uchwały antysmogowe. Zgodnie
z art 96 ustawy Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 roku, Sejmik
województwa może, w drodze uchwały, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu
na zdrowie ludzi lub na środowisko, wprowadzić ograniczenia lub zakazy w zakresie
eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw.
W województwie opolskim aktualnie obowiązuje Uchwała nr XXXVI/368/2021 Sejmiku
Województwa Opolskiego z dnia 30 listopada 2021 r. zmieniająca uchwałę w sprawie
-- 4 of 6 --
wprowadzenia na obszarze województwa opolskiego ograniczeń i zakazów w zakresie
eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw:
https://bip.opolskie.pl/wp-content/uploads/2021/12/368-uch-antysmogowa.pdf
Zgodnie z w/w Uchwałą na terenie województwa opolskiego dopuszcza się wyłącznie
eksploatację instalacji spełniających minimalne wymogi dotyczące sezonowej
efektywności energetycznej ogrzewania pomieszczeń i wielkości emisji zanieczyszczeń
w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla kotłów na paliwo stałe
i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe, z uwzględnieniem okresów
przejściowych:
a) dla kotłów dostarczających ciepło do systemu centralnego ogrzewania:
– w przypadku kotłów bezklasowych wprowadza graniczną datę 1 stycznia 2030 r;
– w przypadku kotłów klasy 3 i 4 wprowadza graniczną datę 1 stycznia 2032 r.
b) dla urządzeń wydzielających ciepło bezpośrednio lub w powiazaniu z dostarczających
ciepło do innego nośnika wprowadza graniczną datę 1 stycznia 2036 r. Chyba, że do tego
terminu osiągną sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80% lub zostaną wyposażone
w urządzenie zapewniające redukcję emisji pyłu do wartości określonej w obowiązujących
przepisach.
Ad. 6) Czy ministerstwo planuje podjąć kampanie informacyjne związane ze skutkami
smogu oraz praktyk które wpłyną na zmniejszenie zanieczyszczeń powietrza, w celu
zwiększenia świadomości społecznej?
Oprócz działań ustawodawczych niezbędne są także działania uświadamiające
społeczeństwo. Dlatego Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi na bieżąco działania
informacyjno-edukacyjne z zakresu problematyki jakości powietrza, głównie poprzez
stronę internetową, media społecznościowe, a także poprzez udział kierownictwa
w konferencjach prasowych dotyczących tego obszaru. Tematykę zmniejszenia emisji czy
wykorzystywania ekologicznych źródeł energii podejmujemy także w kampaniach
informacyjno-edukacyjnych.
Informacje o możliwych negatywnych skutkach dla zdrowia są elementem wydawanych
przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska ostrzeżeń o ryzyku przekroczenia poziomu
informowania lub poziomu alarmowego zanieczyszczeń. GIOŚ gromadzi również dane
o jakości powietrza w bazie danych monitoringu jakości powietrza JPOAT. Dane
i informacje o jakości powietrza Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prezentuje na
Portalu „Jakość powietrza” oraz w aplikacji mobilnej „Jakość powietrza w Polsce”.
W latach 2025-2026 planowane są również działania edukacyjne związane
z problematyką jakości powietrza w Polsce. Ich głównym celem będzie edukowanie
społeczeństwa w zakresie indywidualnych działań, jakie można podjąć w celu poprawy
jego stanu.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
-- 5 of 6 --
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 6 of 6 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Odpowiedź na interpelację
DPN-WJP.050.3.2025.AR
3650024.14460468.11737546
Warszawa, 09-03-2025
Dotyczy: interpelacji Posła Witolda Zembaczyńskiego znak: K10INT7923, w sprawie smogu
w województwie opolskim.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedzi na poszczególne pytania.
Ad. 1) Czy Program „Czyste Powietrze”, który zostanie reaktywowany w tym roku,
będzie zakładać usprawnienia administracyjne i poszerzenie grona potencjalnych
beneficjentów w postaci m.in. niższych progów wejścia? Na jakie zmiany zostanie
położony nacisk w celu usprawnienia programu?
Propozycje zmian zasad programu „Czyste Powietrze” były szeroko konsultowane w
dwóch etapach. Jesienią Ministerstwo Klimatu i Środowiska zorganizowało konsultacje z
poszczególnymi grupami interesariuszy (udział w spotkaniach wzięło ponad 200
przedstawicieli: organizacji pozarządowych, samorządów, administracji, banków oraz
wfośigw), a następnie projekt nowych zapisów poddaliśmy konsultacjom publicznym,
które odbyły się w dniach 9- 27.12.2024 r. Do Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wpłynęło około 4000 uwag, których analiza
pozwoliła nam na wypracowanie najbardziej optymalnych rozwiązań do nowej odsłony
programu. Finalnie zmiany powinny przełożyć się na łatwiejszą i sprawniejszą pracę
wfośigw, pracowników gmin w Punktach Konsultacyjno-Informacyjnych czy firm
wykonawczych.
Kluczowe reformy w Programie obejmą:
uwzględnienie podziału przedsięwzięć w zależności od zapotrzebowania budynku na
energię użytkową,
aktualizację progów dochodowych w poszczególnych grupach dofinansowania,
wprowadzenie obowiązkowej wizyty eksperta na etapie przygotowania audytu oraz
wymogu sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej po zakończeniu
przedsięwzięcia,
limity dotacji na poszczególne kategorie kosztów,
wprowadzenie mechanizmu operatorów w programie, odpowiedzialnych za pomoc
potencjalnym beneficjentom w trzecim, najwyższym poziomie dofinansowania.
Ogólnopolski system operatorów ma celu przede wszystkim wsparcie mieszkańców o
najniższych dochodach oraz walkę z ubóstwem energetycznym. Osoby te w sposób
szczególny narażone są na działania nieuczciwych firm, a dodatkowo zmagają się z
-- 1 of 6 --
wykluczeniem cyfrowym. Gmina jako instytucja zaufania publicznego najbliższa
obywatelom, powinna w pierwszej kolejności uczestniczyć w obsłudze Programu „Czyste
Powietrze”. Pomoc operatorów pozwoli na uniknięcie najczęstszych błędów w składanych
wnioskach, co przyspieszy ich rozpatrywanie oraz usprawni wypłatę dofinansowania.
Ad. 2) Czy resort planuje dokonać zmian w kierunku bardziej efektywnego
egzekwowania prawa przez służby w postaci kontroli, czy wyższych kar za palenie
śmieciami i nieprzestrzeganie przepisów z tym związanych?
Ad. 3) Czy ministerstwo rozważa działania, które będą współdziałać z celami ETS
nakierunkowanymi na zmniejszenie ilości gospodarstw domowych ogrzewających
mieszkania za pomocą węgla, ale również uniemożliwiające palenie śmieciami jako tani
substytut węgla?
Przed administracją rządową oraz administracją samorządową stoi nowe wyzwanie
związane z wejściem w życie w dniu 11 grudnia 2024 r. nowej dyrektywy w sprawie jakości
powietrza i czystszego powietrza dla Europy, która wprowadza m.in. zaostrzone normy
jakości powietrza do osiągnięcia w terminie do 2030 r.
W ramach prac związanych z implementacją wymagań ww. dyrektywy do polskiego prawa
przeanalizowane zostaną obowiązujące przepisy określające krajowy system oceny
i zarządzana jakością powietrza, w tym dotyczące prowadzenia kontroli pieców i realizacji
uchwał antysmogowych, a następnie przygotowane zostaną kompleksowe propozycje
przepisów, które pozwolą na skuteczne wdrożenie nowych wymagań oraz osiągnięcie
zaostrzonych standardów jakości powietrza w wyznaczonym terminie.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje również nad przygotowaniem praktycznego
podręcznika dla gmin w zakresie prowadzenia kontroli palenisk domowych oraz realizacji
uchwał antysmogowych.
W podręczniku zebrane zostaną dobre praktyki, w tym wnioski i zalecenia z dotychczas
przeprowadzanych kontroli z przestrzegania przepisów uchwał antysmogowych. Będzie
zawierał przykłady metod poboru prób paliw do badań, przykład rejestru zgłoszeń
dotyczących możliwych naruszeń w zakresie przestrzegania uchwały antysmogowej oraz
zakazu spalania odpadów w instalacjach i na powierzchni ziemi, czy też listy kontrolnej
prowadzenia kontroli krok po kroku.
Praktyczna wiedza zawarta w podręczniku stanowić będzie wsparcie gmin w prowadzeniu
kontroli palenisk domowych oraz realizacji uchwał antysmogowych, co przełoży się na
poprawę jakości powietrza w Polsce.
Zakończenie prac nad podręcznikiem planowane jest w III kwartale 2025 r. Niezwłocznie
po przygotowaniu publikacji zostanie ona przekazana do urzędów marszałkowskich oraz
wszystkich gmin w Polsce.
Ad. 4) Czy ministerstwo podejmie działania zwiększające ilość systemów kontrolujących
jakość powietrza w celu lepszej identyfikacji źródeł zanieczyszczeń?
W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska funkcjonuje w kraju 287 stacji
pomiarowych jakości powietrza (stan na dzień 16.12.2024 r.).
Natomiast nowa dyrektywa (UE) 2024/2881 wprowadza znaczące zmiany w systemie
pomiarów i ocen jakości powietrza. W związku z powyższym, przy założeniu, że pomiary
i ocena jakości powietrza będzie dokonywana w 28 strefach jakości powietrza w Polsce,
szacuje się, że konieczny będzie zakup 49 nowych stacji pomiarowych oraz doposażenie
8 funkcjonujących już stacji o dodatkowe urządzenia.
-- 2 of 6 --
Stacje monitoringu jakości powietrza lokalizowane są w wybranych miejscowościach o
potencjalnie najwyższych stężeniach zanieczyszczeń. Jednocześnie do oceny jakości
powietrza wspomagająco wykorzystuje się matematyczne modelowanie transportu i
przemian substancji w powietrzu. Modelowanie to, poprzez oszacowanie rozkładu
przestrzennego stężeń zanieczyszczeń, pozwala na wyznaczenie obszarów przekroczeń
wartości kryterialnych oraz określenie poziomów stężeń na terenie całego kraju, w tym
również na obszarach nieobjętych pomiarami jakości powietrza.
Nadrzędnym celem prowadzenia pomiarów stężeń zanieczyszczeń powietrza w ramach
Państwowego Monitoringu Środowiska jest ocena narażenia zdrowia ludzi i narażenia
roślin, w celu podjęcia odpowiednich działań na rzecz poprawy jakości powietrza tam,
gdzie jest ona niezadowalająca, lub na rzecz utrzymania dobrej jakości powietrza. Cele te
wynikają z dyrektyw UE, zapisów ustawy – Prawo ochrony środowiska i odpowiednich
aktów wykonawczych tej ustawy. Wymienione akty prawne nakładają obowiązek
prowadzenia pomiarów na określonej minimalnej liczbie stanowisk określonego typu –
zależnej przede wszystkim od poziomu zanieczyszczenia powietrza w strefie i liczby
ludności ją zamieszkującej, a także od powierzchni strefy. Obowiązek ten jest dotrzymany,
a w odniesieniu do pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 w wielu strefach liczba punktów
pomiarowych znacznie przewyższa minimalne wymagania. Jednocześnie, punkty
pomiarowe spełniają określone wymogi dotyczące ich umiejscowienia tak, by uzyskiwane
w danej lokalizacji wyniki pomiarów były reprezentatywne dla danego obszaru i
umożliwiały wykonanie rocznych ocen jakości powietrza.
Ponadto, co pięć lat Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wykonuje tzw. Pięcioletnią
ocenę jakości powietrza, której celem jest zweryfikowanie potrzeb w zakresie monitoringu
(m.in. sprawdzenie czy liczba stacji pomiarowych i ich lokalizacja jest odpowiednia dla
potrzeb prawidłowego wykonywania rocznych ocen jakości powietrza) i zaprojektowanie
systemu oceny jakości powietrza na kolejne lata. Opracowany na jej podstawie
szczegółowy zakres pomiarów wykonywanych w ramach monitoringu jakości powietrza na
dany rok, określany jest w wykonawczych programach Państwowego Monitoringu
Środowiska.
Ad. 5) Jakie działania systemowe resort podejmie w kierunku przeciwdziałania smogu
i zmniejszaniu zanieczyszczeń w miastach osiągających tak krytyczne wskaźniki
zanieczyszczeń powietrza jak m.in. w Opolu?
Dokumentem strategicznym Ministra Klimatu i Środowiska, który określa działania
naprawcze do realizacji w perspektywie krótkoterminowej do 2025 r., średnioterminowej
do 2030 r. oraz długoterminowej do 2040 r. ,jest „Aktualizacja Krajowego Programu
Ochrony Powietrza do 2025 r. (z perspektywą do 2030 r. oraz do 2040 r.)” (aKPOP).
Działania tam zapisane są nie tylko spójne z dotychczas realizowaną polityką poprawy
jakości powietrza oraz przeciwdziałania zmianom klimatu na poziomie krajowym oraz
wojewódzkim i gminnym, ale przede wszystkim określają nowe kierunki działań w tym
obszarze.
Przykładowe działania to:
Wprowadzenie zmian do obowiązujących przepisów określających wymagania
jakościowe dla paliw stałych/ustanowienie wymagań dla paliw biomasowych, w tym
m.in. w ustawie o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw poprzez
ustanowienie wymagań jakościowych dla paliw biomasowych, w tym peletu
drzewnego stosowanego w sektorze bytowo-komunalnym.
Utrzymanie najwyższego priorytetu w programach ochrony powietrza i w uchwałach
antysmogowych w odniesieniu do obowiązku wymiany pozaklasowych kotłów na
paliwa stałe na urządzenia grzewcze spełniające wymagania środowiskowe
-- 3 of 6 --
w połączeniu z równoczesnym przeprowadzeniem termomodernizacji budynków
mieszkalnych i użyteczności publicznej.
Doprecyzowanie przepisów prawnych w zakresie nadzoru i monitorowania jakości
instalacji spalania paliw, przewodów kominowych oraz paliwa stosowanego dla celów
grzewczych w obiektach budowlanych.
Eliminacja pojazdów wysokoemisyjnych z użytkowania oraz kontrola dostępności
i ruchu pojazdów spalinowych w strefach szczególnie wrażliwych jak np. miasta.
Promowanie zmian w otoczeniu regulacyjnym mających na celu likwidację barier
inwestycyjno-budowlanych wpływających na dynamikę rozbudowy krajowej sieci
gazowej.
Dokument ten ma na celu skoordynowanie działań wynikających z krajowych ram polityki
dotyczącej jakości powietrza w powiązaniu z obszarami polityk odnoszących się do sektora
bytowo-komunalnego, czystej energii, ciepła oraz odnawialnych źródeł energii, a także
transportu. Poniżej link do dokumentu:
https://www.gov.pl/web/klimat/krajowy-program-ochrony-powietrza
Na poziomie wojewódzkim Programy Ochrony Powietrza (POP) stanowią podstawowy
dokument określający politykę poprawy jakości powietrza na obszarze danego
województwa. Celem tworzenia programów ochrony powietrza jest poprawa jakości
powietrza i dotrzymanie norm jakości powietrza określonych w rozporządzeniu Ministra
Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w
powietrzu (Dz. U. z 2012 r., poz. 1031) na obszarach, gdzie występują przekroczenia. POP
powinny zawierać analizę przyczyn występowania wysokich stężeń substancji oraz
wskazywać działania naprawcze mające na celu jak najszybszą ich redukcję do poziomów
nieprzekraczających norm. W oparciu o te programy gminy zobowiązane są do wymiany
na swoich obszarach określonej liczby źródeł ciepła na paliwa stałe, które nie spełniają
określonych norm emisyjnych, w określonych terminach. POP określają trzy główne grupy
działań naprawczych ukierunkowanych na poprawę jakości powietrza w strefach, na
obszarze których stwierdzone zostały przekroczenia poziomów
dopuszczalnych/docelowych wybranych substancji do powietrza:
Wymiana wysokoenergetycznych źródeł ciepła na paliwa stałe.
Kontrole przestrzegania przepisów wynikających z wymagań uchwał
antysmogowych oraz kontrole w zakresie spalania odpadów.
Działania o charakterze informacyjnym i edukacyjnym.
Integralną częścią POP mogą być plany działań krótkoterminowych, wdrażane
w sytuacjach wystąpienia ryzyka lub przekroczenia poziomów
dopuszczalnych/docelowych, informowania społeczeństwa lub alarmowych w strefach.
Poniżej uchwała nr LVII/592/2023 Sejmiku Województwa Opolskiego z dnia 26 września
2023 r. w sprawie określenia aktualizacji „Programu ochrony powietrza dla województwa
opolskiego” wraz z informacją o uchwaleniu programu ochrony powietrza, którego częścią
jest plan działań krótkoterminowych (https://duwo.opole.uw.gov.pl/legalact/2023/2845/.
Kolejnym narzędziem na szczeblu samorządowym są tzw. uchwały antysmogowe. Zgodnie
z art 96 ustawy Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 roku, Sejmik
województwa może, w drodze uchwały, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu
na zdrowie ludzi lub na środowisko, wprowadzić ograniczenia lub zakazy w zakresie
eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw.
W województwie opolskim aktualnie obowiązuje Uchwała nr XXXVI/368/2021 Sejmiku
Województwa Opolskiego z dnia 30 listopada 2021 r. zmieniająca uchwałę w sprawie
-- 4 of 6 --
wprowadzenia na obszarze województwa opolskiego ograniczeń i zakazów w zakresie
eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw:
https://bip.opolskie.pl/wp-content/uploads/2021/12/368-uch-antysmogowa.pdf
Zgodnie z w/w Uchwałą na terenie województwa opolskiego dopuszcza się wyłącznie
eksploatację instalacji spełniających minimalne wymogi dotyczące sezonowej
efektywności energetycznej ogrzewania pomieszczeń i wielkości emisji zanieczyszczeń
w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla kotłów na paliwo stałe
i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe, z uwzględnieniem okresów
przejściowych:
a) dla kotłów dostarczających ciepło do systemu centralnego ogrzewania:
– w przypadku kotłów bezklasowych wprowadza graniczną datę 1 stycznia 2030 r;
– w przypadku kotłów klasy 3 i 4 wprowadza graniczną datę 1 stycznia 2032 r.
b) dla urządzeń wydzielających ciepło bezpośrednio lub w powiazaniu z dostarczających
ciepło do innego nośnika wprowadza graniczną datę 1 stycznia 2036 r. Chyba, że do tego
terminu osiągną sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80% lub zostaną wyposażone
w urządzenie zapewniające redukcję emisji pyłu do wartości określonej w obowiązujących
przepisach.
Ad. 6) Czy ministerstwo planuje podjąć kampanie informacyjne związane ze skutkami
smogu oraz praktyk które wpłyną na zmniejszenie zanieczyszczeń powietrza, w celu
zwiększenia świadomości społecznej?
Oprócz działań ustawodawczych niezbędne są także działania uświadamiające
społeczeństwo. Dlatego Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi na bieżąco działania
informacyjno-edukacyjne z zakresu problematyki jakości powietrza, głównie poprzez
stronę internetową, media społecznościowe, a także poprzez udział kierownictwa
w konferencjach prasowych dotyczących tego obszaru. Tematykę zmniejszenia emisji czy
wykorzystywania ekologicznych źródeł energii podejmujemy także w kampaniach
informacyjno-edukacyjnych.
Informacje o możliwych negatywnych skutkach dla zdrowia są elementem wydawanych
przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska ostrzeżeń o ryzyku przekroczenia poziomu
informowania lub poziomu alarmowego zanieczyszczeń. GIOŚ gromadzi również dane
o jakości powietrza w bazie danych monitoringu jakości powietrza JPOAT. Dane
i informacje o jakości powietrza Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prezentuje na
Portalu „Jakość powietrza” oraz w aplikacji mobilnej „Jakość powietrza w Polsce”.
W latach 2025-2026 planowane są również działania edukacyjne związane
z problematyką jakości powietrza w Polsce. Ich głównym celem będzie edukowanie
społeczeństwa w zakresie indywidualnych działań, jakie można podjąć w celu poprawy
jego stanu.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
-- 5 of 6 --
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 6 of 6 --