Interpelacja nr 777
Interpelacja w sprawie egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (73%)
Podatki i Finanse (70%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
Interpelacja nr 777
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
Zgłaszający: Maria Małgorzata Janyska
Data wpływu: 09-01-2024
Szanowny Panie Premierze!
W ślad za interpelacją pana posła Piotra Głowskiego zwracam się do Pana z następującą interpelacją. Zwróciło się do nas kilka rad gmin wielkopolskich, w tym Rada Miasta Czarnków, Rada Miasta i Gminy Trzcianka, Rada Gminy Damasławek i Rada Gminy Obrzycko, z prośbą o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w zakresie nowelizacji ustaw: Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu pracy, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i innych powiązanych tematycznie, polegającej na dopuszczeniu egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne z minimalnego wynagrodzenia za pracę w wysokości nie mniejszej niż dopuszczalna egzekucja ze świadczeń emerytalno-rentowych, tj. 25%.
W nadesłanych pismach rady gmin wskazały, że z uwagi na liczne nowelizacje minimalnego wynagrodzenia - szczególnie w ostatnich kilku latach - ochrona tej kwoty stała się nieadekwatna do obecnej sytuacji, w szczególności w stosunku do wysokości minimalnego świadczenia emerytalnego, podlegającego całkowitej ochronie, które w 2023 roku wynosiło 1191,33 zł. W związku z tym źródło utrzymania osoby otrzymującej emeryturę w wysokości 1700,00 zł podlega egzekucji w 25%, natomiast źródło utrzymania osoby otrzymującej minimalne wynagrodzenie w kwocie 2783,76 zł netto nie podlega egzekucji w ogóle.
Zgodnie z danymi GUS z początku 2023 r. 20% pracującego społeczeństwa pobiera wynagrodzenie minimalne i tym samym 1/5 pracującego społeczeństwa ma cały swój dochód zwolniony z egzekucji.
Całkowita ochrona minimalnego wynagrodzenia sprawia, że w dużej mierze należności te nie są przez dłużników spłacane. Autorzy pism uważają, że jakikolwiek zakres potrąceń z tego wynagrodzenia nie tylko zwiększyłby skuteczność już prowadzonych egzekucji, ale również przyczyniłby się do zabiegania konieczności występowania z kolejnymi.
Mając na uwadze powyższe, proszę o odpowiedź na pytanie:
Jakie jest stanowisko Pana Premiera w sprawie możliwości zmiany stosownych przepisów prawa, polegającej na dopuszczeniu egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne z minimalnego wynagrodzenia za pracę w wysokości nie mniejszej niż dopuszczalna egzekucja ze świadczeń emerytalno-rentowych, tj. 25%?
Interpelacja nr 777
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
Zgłaszający: Maria Małgorzata Janyska
Data wpływu: 09-01-2024
Szanowny Panie Premierze!
W ślad za interpelacją pana posła Piotra Głowskiego zwracam się do Pana z następującą interpelacją. Zwróciło się do nas kilka rad gmin wielkopolskich, w tym Rada Miasta Czarnków, Rada Miasta i Gminy Trzcianka, Rada Gminy Damasławek i Rada Gminy Obrzycko, z prośbą o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w zakresie nowelizacji ustaw: Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu pracy, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i innych powiązanych tematycznie, polegającej na dopuszczeniu egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne z minimalnego wynagrodzenia za pracę w wysokości nie mniejszej niż dopuszczalna egzekucja ze świadczeń emerytalno-rentowych, tj. 25%.
W nadesłanych pismach rady gmin wskazały, że z uwagi na liczne nowelizacje minimalnego wynagrodzenia - szczególnie w ostatnich kilku latach - ochrona tej kwoty stała się nieadekwatna do obecnej sytuacji, w szczególności w stosunku do wysokości minimalnego świadczenia emerytalnego, podlegającego całkowitej ochronie, które w 2023 roku wynosiło 1191,33 zł. W związku z tym źródło utrzymania osoby otrzymującej emeryturę w wysokości 1700,00 zł podlega egzekucji w 25%, natomiast źródło utrzymania osoby otrzymującej minimalne wynagrodzenie w kwocie 2783,76 zł netto nie podlega egzekucji w ogóle.
Zgodnie z danymi GUS z początku 2023 r. 20% pracującego społeczeństwa pobiera wynagrodzenie minimalne i tym samym 1/5 pracującego społeczeństwa ma cały swój dochód zwolniony z egzekucji.
Całkowita ochrona minimalnego wynagrodzenia sprawia, że w dużej mierze należności te nie są przez dłużników spłacane. Autorzy pism uważają, że jakikolwiek zakres potrąceń z tego wynagrodzenia nie tylko zwiększyłby skuteczność już prowadzonych egzekucji, ale również przyczyniłby się do zabiegania konieczności występowania z kolejnymi.
Mając na uwadze powyższe, proszę o odpowiedź na pytanie:
Jakie jest stanowisko Pana Premiera w sprawie możliwości zmiany stosownych przepisów prawa, polegającej na dopuszczeniu egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne z minimalnego wynagrodzenia za pracę w wysokości nie mniejszej niż dopuszczalna egzekucja ze świadczeń emerytalno-rentowych, tj. 25%?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
7 kwot, 6 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
8.4 / 1k zn.
- Zawiera 7 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10990 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.26.2024
Warszawa, 27 lutego 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 777 Pani Poseł Marii Małgorzaty Janyski w sprawie
egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
w porozumieniu z Ministrą Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, uprzejmie przedstawiam
następujące informacje.
Zakres egzekucji z wynagrodzenia za pracę należności innych niż alimentacyjne,
uregulowany został w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r.
poz. 1465 – k.p.) – zob. art. 833 k.p.c.1 oraz art. 87, 871 k.p. Zgodnie z art. 871 § 1 pkt 1
k.p. wolna od potrąceń przy egzekwowaniu należności innych niż alimentacyjne,
zasadniczo pozostaje kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego
pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na
ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat
dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował
z ich dokonywania.
Przywołany przepis ma charakter socjalny, pełni funkcję ochronną i jest instrumentem
zabezpieczającym materialne interesy pracowników. Jest także wyrazem funkcji
alimentacyjnej wynagrodzenia za pracę, które stanowi źródło utrzymania pracownika
i jego rodziny. Warto nadmienić, że w myśl art. 13 k.p. pracownik ma prawo do godziwego
wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy
oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie minimalnego
wynagrodzenia za pracę. W celu zabezpieczenia minimum płacowego ustalany jest
minimalny poziom wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu
pracy na warunkach wynikających z przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r.
o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r., poz. 2207, z późn. zm.). W polskim
systemie prawnym kategoria minimalnego wynagrodzenia stanowi ważne prawo
ekonomiczne i socjalne, jest również ważną kategorią polityki społeczno-gospodarczej.
1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1550 z
późn. zm.).
-- 1 of 4 --
Niezależnie od powyższego, postulat zmian legislacyjnych, mających na celu umożliwienie
prowadzenia egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
z minimalnego wynagrodzenia za pracę na analogicznych zasadach, jak obowiązujące
w odniesieniu do świadczeń emerytalno-rentowych (tj. w wysokości 25 % wartości
minimalnego wynagrodzenia za pracę), wydaje się warty rozważenia. Wprowadzenie
wskazanej zmiany niewątpliwie mogłoby zwiększyć skuteczność dochodzenia należności
pieniężnych, uniemożliwiając lub znacznie utrudniając uchylanie się przez dłużników od
realizacji obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym. Stały wzrost minimalnego
wynagrodzenia za pracę, które stanowi podstawę określenia wysokości kwoty wolnej od
zajęcia podlegającej ochronie, z roku na rok utrudnia dochodzenie wierzytelności,
prowadząc de facto do zakłócenia realizacji zrównoważonego poziomu ochrony dłużnika
i wierzyciela – na niekorzyść tego ostatniego.
Skalę problemu obrazują sprawozdania statystyczne MS-Kom23, z których wynika m.in.
wartość dokonanych dorocznie zajęć (w tym także zajęć wynagrodzenia za pracę) oraz
efektywność egzekucji. Jak wskazano w tych zestawieniach, w 2019 r. dokonano
1.603.466 zajęć wynagrodzenia za pracę, wskutek których wyegzekwowano kwotę
2.832.059.867 zł. Natomiast w 2020 r. na podstawie 1.574.547 zajęć wynagrodzenia za
pracę uzyskano jedynie kwotę 1.977.647.551 zł. W 2021 r. dał się zauważyć nieznaczny
trend wzrostowy – bowiem na 1.677.452 zajęć wynagrodzenia za pracę, zdołano
wyegzekwować należności o łącznej wartości 2.083.338.340 zł. W 2022 r. dokonano
1.617.885 zajęć wynagrodzenia za pracę, co pozwoliło na wyegzekwowanie kwoty
2.206.558.364 zł.
Warto odwołać się także do liczb bezwzględnych. W tym kontekście wskazać należy, co
następuje:
- w 2020 r. komornicy wyegzekwowali należności ogółem w kwocie 9.223.169.705 zł.,
z czego w ramach egzekucję z wynagrodzenia za pracę odzyskano 1.977.647.551 zł., tj.
21,44 %;
- w 2021 r. na łączną sumę 10.641.955.841 zł. wyegzekwowanych kwot,
z wynagrodzenia za pracę zdołano odzyskać 2.083.338.340 zł., tj. 19,58 %;
- w 2022 r. natomiast, odzyskana ogółem przez komorników kwota wyniosła
11.678.477.556 zł., w tym kwota wyegzekwowana z wynagrodzenia za pracę wyniosła
2.206.558.364 zł, tj. 18,89 %.
Tym samym uzasadnione jest twierdzenie, że skuteczność kwotowa w zakresie egzekucji
z wynagrodzenia za pracę (będącej przecież zasadniczym źródłem wpływów
z egzekucji) rok do roku spada. Taki stan rzeczy zachodzi pomimo tego, że w skali
makroekonomicznej odnotowuje się rekordowo niskie bezrobocie oraz znaczący wzrost
wynagrodzeń. Jak wynika z Komunikatów Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego –
przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2020 r. wyniosło 5.167,47 zł2,
w 2021 r. było to 5.662,53 zł3, zaś w 2022 r. – 6.346,15 zł4. W trzecim kwartale 2023 r.
przeciętne wynagrodzenie wyniosło 7.194,95 zł5. Analogicznie, odnotować również należy
wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę.
2 Komunikat prezesa głównego urzędu statystycznego z dnia 9 lutego 2021 r. w sprawie przeciętnego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2020 r. (M.P. z 2021 r. poz. 137).
3 Komunikat prezesa głównego urzędu statystycznego z dnia 9 lutego 2022 r. w sprawie przeciętnego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 175).
4 Komunikat prezesa głównego urzędu statystycznego z dnia 9 lutego 2023 r. w sprawie przeciętnego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2022 r. (M.P. z 2023 r. poz. 171).
5 https://stat.gov.pl/sygnalne/komunikaty-i-obwieszczenia/lista-komunikatow-i-obwieszczen/komunikat-w-
sprawie-przecietnego-wynagrodzenia-w-trzecim-kwartale-2023-roku,271,42.html#
-- 2 of 4 --
W 2020 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wnosiło 2.600 zł6. W 2021 r. wartość ta
wynosiła 2.800 zł7, a w 2022 r. – 3.010 zł8. Jak przy tym wynika z danych GUS, bezrobocie
w 2020 r. wynosiło 6.8 %, podczas gdy w grudniu 2023 r. wartość ta była niższa i wynosiła
5,1 %9.
W obliczu przytoczonych danych należy więc stwierdzić, że w ostatnich latach minimalne
wynagrodzenie przestało spełniać swoją pierwotną funkcję, związaną
z zagwarantowaniem dłużnikowi minimum bytowego. Stały i znaczący wzrost płacy
minimalnej, jakkolwiek korzystny z perspektywy makroekonomicznej, stwarza ryzyko
poważnych zaburzeń w przymusowym dochodzeniu świadczeń pieniężnych, skoro kwota
wolna od zajęcia w egzekucji z wynagrodzenia za pracę i z innych świadczeń
powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne
źródło dochodu dłużnika (art. 833 § 21 k.p.c.), a także w egzekucji z rachunków bankowych,
jest powiązana z wysokością minimalnego wynagrodzenia za pracę. Obowiązujące
rozwiązania przestają więc realizować pierwotnie cele związane ze zwolnieniem od zajęcia
płacy minimalnej. Powoduje to, że osoby niewywiązujące się ze swych zobowiązań
i doprowadzające do wszczęcia egzekucji przeciwko nim, przy tak wysokim poziomie
ochrony, są w sytuacji uprzywilejowanej wobec pozostałych osób utrzymujących się
z minimalnego wynagrodzenia, które dobrowolnie ponoszą koszty obsługi zaciągniętych
zobowiązań (mając mniej dochodu rozporządzalnego na pozostałe wydatki).
Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w sygnałach płynących z Krajowej Rady
Komorniczej oraz środowisk wierzycieli, które także zwracają uwagę na ustawiczny spadek
efektywności egzekucji z wynagrodzenia za pracę oraz innych świadczeń powtarzających
się. Wprowadzenie zmian w kierunku postulowanym w treści interpelacji, może pozwolić
na zapobieganie nadmiernemu zadłużaniu się dłużników. Dopuszczenie możliwości
prowadzenia egzekucji z minimalnego wynagrodzenia za pracę spowoduje, że dłużnicy
egzekwowani będą mogli w tych okolicznościach szybciej spłacić swoje zadłużenia
i niejednokrotnie uniknąć wejścia w pętlę zadłużeń. Co istotne, zmiana dopuszczalnego
poziomu zajęcia wynagrodzenia za pracę powinna pozytywnie przełożyć się również na
system wynagradzania – nie będzie już sensu ukrywać prawdziwej wysokości
uzyskiwanego wynagrodzenia. Więcej środków trafi zatem do ZUS i Urzędu Skarbowego.
Warto też zwrócić uwagę, że banki i instytucje finansowe obecnie ustalają swoje prowizje
na wyższym poziomie, ponieważ ta część dłużników, którzy uzyskują większe, niż
minimalne wynagrodzenie, musi skompensować ryzyko braku możliwości prowadzenia
egzekucji z wynagrodzenia dłużników uzyskujących najniższe wynagrodzenie.
Mając na względzie powyższe, zainicjowanie dyskusji co do zmian w systemie ograniczeń
egzekucji jest celowe i pożądane – nie tylko z punktu widzenia wierzycieli i zwiększenia
efektywności egzekucji, lecz – co najważniejsze – również z perspektywy zasad równości i
sprawiedliwości społecznej. Pośrednio może to również wpłynąć pozytywnie na interesy
fiskalne państwa i całą gospodarkę. Nowe przepisy powinny z jednej strony
zagwarantować dłużnikowi środki pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb,
z drugiej zaś – pozwalać na skuteczną egzekucję roszczenia stwierdzonego tytułem
6 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2020 r. (Dz.U z 2019, poz. 1778).
7 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 września 2020 r. w sprawie wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2021 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 1596).
8 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2021 r. w sprawie wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2022 r.
9 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-
rejestrowanego-w-latach-1990-2023,4,1.html
-- 3 of 4 --
wykonawczym w przypadku braku jego dobrowolnego spełnienia przez dłużnika.
Proporcje między powyższymi sprzecznymi wartościami niewątpliwe ulegały zachwianiu
w warunkach dynamicznego wzrostu wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Na
tle wskazanej argumentacji uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Pracy, Rodziny
i Polityki Społecznej obecnie trwają prace związane z wypracowaniem stosownych
rozwiązań mających na celu implementację do polskiego porządku prawnego wymogów
przewidzianych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 z dnia 19
października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w UE. W trakcie
podjętych prac legislacyjnych analizowana jest także kwestia zakresu potrąceń
z wynagrodzenia.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.26.2024
Warszawa, 27 lutego 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 777 Pani Poseł Marii Małgorzaty Janyski w sprawie
egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
w porozumieniu z Ministrą Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, uprzejmie przedstawiam
następujące informacje.
Zakres egzekucji z wynagrodzenia za pracę należności innych niż alimentacyjne,
uregulowany został w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r.
poz. 1465 – k.p.) – zob. art. 833 k.p.c.1 oraz art. 87, 871 k.p. Zgodnie z art. 871 § 1 pkt 1
k.p. wolna od potrąceń przy egzekwowaniu należności innych niż alimentacyjne,
zasadniczo pozostaje kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego
pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na
ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat
dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował
z ich dokonywania.
Przywołany przepis ma charakter socjalny, pełni funkcję ochronną i jest instrumentem
zabezpieczającym materialne interesy pracowników. Jest także wyrazem funkcji
alimentacyjnej wynagrodzenia za pracę, które stanowi źródło utrzymania pracownika
i jego rodziny. Warto nadmienić, że w myśl art. 13 k.p. pracownik ma prawo do godziwego
wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy
oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie minimalnego
wynagrodzenia za pracę. W celu zabezpieczenia minimum płacowego ustalany jest
minimalny poziom wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu
pracy na warunkach wynikających z przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r.
o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r., poz. 2207, z późn. zm.). W polskim
systemie prawnym kategoria minimalnego wynagrodzenia stanowi ważne prawo
ekonomiczne i socjalne, jest również ważną kategorią polityki społeczno-gospodarczej.
1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1550 z
późn. zm.).
-- 1 of 4 --
Niezależnie od powyższego, postulat zmian legislacyjnych, mających na celu umożliwienie
prowadzenia egzekucji sądowej oraz administracyjnej należności innych niż alimentacyjne
z minimalnego wynagrodzenia za pracę na analogicznych zasadach, jak obowiązujące
w odniesieniu do świadczeń emerytalno-rentowych (tj. w wysokości 25 % wartości
minimalnego wynagrodzenia za pracę), wydaje się warty rozważenia. Wprowadzenie
wskazanej zmiany niewątpliwie mogłoby zwiększyć skuteczność dochodzenia należności
pieniężnych, uniemożliwiając lub znacznie utrudniając uchylanie się przez dłużników od
realizacji obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym. Stały wzrost minimalnego
wynagrodzenia za pracę, które stanowi podstawę określenia wysokości kwoty wolnej od
zajęcia podlegającej ochronie, z roku na rok utrudnia dochodzenie wierzytelności,
prowadząc de facto do zakłócenia realizacji zrównoważonego poziomu ochrony dłużnika
i wierzyciela – na niekorzyść tego ostatniego.
Skalę problemu obrazują sprawozdania statystyczne MS-Kom23, z których wynika m.in.
wartość dokonanych dorocznie zajęć (w tym także zajęć wynagrodzenia za pracę) oraz
efektywność egzekucji. Jak wskazano w tych zestawieniach, w 2019 r. dokonano
1.603.466 zajęć wynagrodzenia za pracę, wskutek których wyegzekwowano kwotę
2.832.059.867 zł. Natomiast w 2020 r. na podstawie 1.574.547 zajęć wynagrodzenia za
pracę uzyskano jedynie kwotę 1.977.647.551 zł. W 2021 r. dał się zauważyć nieznaczny
trend wzrostowy – bowiem na 1.677.452 zajęć wynagrodzenia za pracę, zdołano
wyegzekwować należności o łącznej wartości 2.083.338.340 zł. W 2022 r. dokonano
1.617.885 zajęć wynagrodzenia za pracę, co pozwoliło na wyegzekwowanie kwoty
2.206.558.364 zł.
Warto odwołać się także do liczb bezwzględnych. W tym kontekście wskazać należy, co
następuje:
- w 2020 r. komornicy wyegzekwowali należności ogółem w kwocie 9.223.169.705 zł.,
z czego w ramach egzekucję z wynagrodzenia za pracę odzyskano 1.977.647.551 zł., tj.
21,44 %;
- w 2021 r. na łączną sumę 10.641.955.841 zł. wyegzekwowanych kwot,
z wynagrodzenia za pracę zdołano odzyskać 2.083.338.340 zł., tj. 19,58 %;
- w 2022 r. natomiast, odzyskana ogółem przez komorników kwota wyniosła
11.678.477.556 zł., w tym kwota wyegzekwowana z wynagrodzenia za pracę wyniosła
2.206.558.364 zł, tj. 18,89 %.
Tym samym uzasadnione jest twierdzenie, że skuteczność kwotowa w zakresie egzekucji
z wynagrodzenia za pracę (będącej przecież zasadniczym źródłem wpływów
z egzekucji) rok do roku spada. Taki stan rzeczy zachodzi pomimo tego, że w skali
makroekonomicznej odnotowuje się rekordowo niskie bezrobocie oraz znaczący wzrost
wynagrodzeń. Jak wynika z Komunikatów Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego –
przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2020 r. wyniosło 5.167,47 zł2,
w 2021 r. było to 5.662,53 zł3, zaś w 2022 r. – 6.346,15 zł4. W trzecim kwartale 2023 r.
przeciętne wynagrodzenie wyniosło 7.194,95 zł5. Analogicznie, odnotować również należy
wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę.
2 Komunikat prezesa głównego urzędu statystycznego z dnia 9 lutego 2021 r. w sprawie przeciętnego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2020 r. (M.P. z 2021 r. poz. 137).
3 Komunikat prezesa głównego urzędu statystycznego z dnia 9 lutego 2022 r. w sprawie przeciętnego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 175).
4 Komunikat prezesa głównego urzędu statystycznego z dnia 9 lutego 2023 r. w sprawie przeciętnego
wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2022 r. (M.P. z 2023 r. poz. 171).
5 https://stat.gov.pl/sygnalne/komunikaty-i-obwieszczenia/lista-komunikatow-i-obwieszczen/komunikat-w-
sprawie-przecietnego-wynagrodzenia-w-trzecim-kwartale-2023-roku,271,42.html#
-- 2 of 4 --
W 2020 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wnosiło 2.600 zł6. W 2021 r. wartość ta
wynosiła 2.800 zł7, a w 2022 r. – 3.010 zł8. Jak przy tym wynika z danych GUS, bezrobocie
w 2020 r. wynosiło 6.8 %, podczas gdy w grudniu 2023 r. wartość ta była niższa i wynosiła
5,1 %9.
W obliczu przytoczonych danych należy więc stwierdzić, że w ostatnich latach minimalne
wynagrodzenie przestało spełniać swoją pierwotną funkcję, związaną
z zagwarantowaniem dłużnikowi minimum bytowego. Stały i znaczący wzrost płacy
minimalnej, jakkolwiek korzystny z perspektywy makroekonomicznej, stwarza ryzyko
poważnych zaburzeń w przymusowym dochodzeniu świadczeń pieniężnych, skoro kwota
wolna od zajęcia w egzekucji z wynagrodzenia za pracę i z innych świadczeń
powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne
źródło dochodu dłużnika (art. 833 § 21 k.p.c.), a także w egzekucji z rachunków bankowych,
jest powiązana z wysokością minimalnego wynagrodzenia za pracę. Obowiązujące
rozwiązania przestają więc realizować pierwotnie cele związane ze zwolnieniem od zajęcia
płacy minimalnej. Powoduje to, że osoby niewywiązujące się ze swych zobowiązań
i doprowadzające do wszczęcia egzekucji przeciwko nim, przy tak wysokim poziomie
ochrony, są w sytuacji uprzywilejowanej wobec pozostałych osób utrzymujących się
z minimalnego wynagrodzenia, które dobrowolnie ponoszą koszty obsługi zaciągniętych
zobowiązań (mając mniej dochodu rozporządzalnego na pozostałe wydatki).
Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w sygnałach płynących z Krajowej Rady
Komorniczej oraz środowisk wierzycieli, które także zwracają uwagę na ustawiczny spadek
efektywności egzekucji z wynagrodzenia za pracę oraz innych świadczeń powtarzających
się. Wprowadzenie zmian w kierunku postulowanym w treści interpelacji, może pozwolić
na zapobieganie nadmiernemu zadłużaniu się dłużników. Dopuszczenie możliwości
prowadzenia egzekucji z minimalnego wynagrodzenia za pracę spowoduje, że dłużnicy
egzekwowani będą mogli w tych okolicznościach szybciej spłacić swoje zadłużenia
i niejednokrotnie uniknąć wejścia w pętlę zadłużeń. Co istotne, zmiana dopuszczalnego
poziomu zajęcia wynagrodzenia za pracę powinna pozytywnie przełożyć się również na
system wynagradzania – nie będzie już sensu ukrywać prawdziwej wysokości
uzyskiwanego wynagrodzenia. Więcej środków trafi zatem do ZUS i Urzędu Skarbowego.
Warto też zwrócić uwagę, że banki i instytucje finansowe obecnie ustalają swoje prowizje
na wyższym poziomie, ponieważ ta część dłużników, którzy uzyskują większe, niż
minimalne wynagrodzenie, musi skompensować ryzyko braku możliwości prowadzenia
egzekucji z wynagrodzenia dłużników uzyskujących najniższe wynagrodzenie.
Mając na względzie powyższe, zainicjowanie dyskusji co do zmian w systemie ograniczeń
egzekucji jest celowe i pożądane – nie tylko z punktu widzenia wierzycieli i zwiększenia
efektywności egzekucji, lecz – co najważniejsze – również z perspektywy zasad równości i
sprawiedliwości społecznej. Pośrednio może to również wpłynąć pozytywnie na interesy
fiskalne państwa i całą gospodarkę. Nowe przepisy powinny z jednej strony
zagwarantować dłużnikowi środki pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb,
z drugiej zaś – pozwalać na skuteczną egzekucję roszczenia stwierdzonego tytułem
6 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2020 r. (Dz.U z 2019, poz. 1778).
7 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 września 2020 r. w sprawie wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2021 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 1596).
8 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2021 r. w sprawie wysokości minimalnego
wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2022 r.
9 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-
rejestrowanego-w-latach-1990-2023,4,1.html
-- 3 of 4 --
wykonawczym w przypadku braku jego dobrowolnego spełnienia przez dłużnika.
Proporcje między powyższymi sprzecznymi wartościami niewątpliwe ulegały zachwianiu
w warunkach dynamicznego wzrostu wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Na
tle wskazanej argumentacji uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Pracy, Rodziny
i Polityki Społecznej obecnie trwają prace związane z wypracowaniem stosownych
rozwiązań mających na celu implementację do polskiego porządku prawnego wymogów
przewidzianych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 z dnia 19
października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w UE. W trakcie
podjętych prac legislacyjnych analizowana jest także kwestia zakresu potrąceń
z wynagrodzenia.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --