Interpelacja w sprawie działań podejmowanych w stosunku do osób bezdomnych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 7731
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie działań podejmowanych w stosunku do osób bezdomnych
Zgłaszający: Barbara Dolniak
Data wpływu: 31-01-2025
Szanowna Pani Minister,
w nocy z 28 na 29 lutego 2024 r. po raz szósty przeprowadzono ogólnopolskie badanie liczby osób bezdomnych, które było koordynowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort poinformował, że w badaniu zdiagnozowano 31 042 osoby w kryzysie bezdomności. 80 proc. z nich to mężczyźni (24 880 osoby), a 20 proc. to kobiety (6162 osoby).
Najwięcej osób w kryzysie bezdomności przebywa w województwie pomorskim – 15 proc. (4575 osób), śląskim – 13 proc. (4050 osób) oraz mazowieckim – 11 proc. (3452 osoby). Najmniej - po 2 proc. - w województwach podlaskim (638 osób), opolskim (767 osób) i lubuskim (717 osób).
Biorąc pod uwagę powyższe zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planuje działania mające na celu ograniczenie zjawiska bezdomności i udzielenie pomocy osobom bezdomnym? Jeśli tak, to jakie to będą działania i kiedy planuje się ich wdrożenie?
W 2016 roku wprowadzono zmiany w ustawie o pomocy społecznej w zakresie osób bezdomnych. Czy prowadzony był monitoring, czy wprowadzone zmiany wpłynęły na polepszenie sytuacji osób bezdomnych? Jeśli tak, to jakie są wyniki wskazanego monitoringu.
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8784 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.52.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7731 Pani Posłanki Barbary Dolniak ws. działań
podejmowanych w stosunku do osób bezdomnych, proszę przyjąć wyjaśnienia pozostające we
właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Kryzys bezdomności jest jedną z najbardziej dramatycznych form wykluczenia społecznego.
Zasady, formy i sposoby wsparcia osób bezdomnych regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.), w których sformułowano
definicję osoby bezdomnej, wskazano bezdomność jako jeden z powodów przyznawania
świadczeń z pomocy społecznej, uregulowano formy pomocy mające na celu umożliwienie
osobom w kryzysie bezdomności usamodzielnienie się, zdefiniowano rodzaje placówek dla
osób bezdomnych oraz określono zadania dla poszczególnych szczebli administracji publicznej
w zakresie przeciwdziałania bezdomności.
Zapisy dotyczące systemowej walki z bezdomnością zawarte są w dokumentach
strategicznych opracowanych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
i przyjętych przez Radę Ministrów. Takim dokumentem jest np. „Krajowy Program
Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu. Aktualizacja 2021–2027, polityka
publiczna z perspektywą do roku 2030”, czy podpisana przez Polskę Deklaracja Lizbońska
z 2021 r. w sprawie m.in. utworzenia Europejskiej Platformy na rzecz Zwalczania
Bezdomności.
Gmina i powiat obowiązane są, zgodnie z przepisami ustawy, do wykonywania zadań z zakresu
pomocy społecznej i nie mogą odmówić wsparcia osobie potrzebującej, mimo istniejącego
obowiązku osób fizycznych lub prawnych do zaspokajania ich niezbędnych potrzeb życiowych
(art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Art. 17 ww. ustawy stanowi, że do zadań własnych
gminy należy m. in. przyznawanie i wypłacanie zasiłków specjalnych celowych, prowadzenie
i zapewnienie miejsc w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym
oraz kierowanie do nich osób wymagających opieki.
Warto zauważyć, że z art. 17 ust. 1 punkt 12 ustawy o pomocy społecznej wynika, że do zadań
własnych gminy należy m.in. prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach treningowych
lub wspomaganych dla osób w kryzysie bezdomności. Zgodnie z art. 53 wspomnianej ustawy,
mieszkania treningowe i wspomagane są formą pomocy społecznej przygotowującą, przy
wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia oraz
wspierającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu.
Formy wsparcia osób będących już w kryzysie bezdomności, bez względu na płeć, określa art.
48a ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym udzielenie schronienia następuje przez
przyznanie tymczasowego miejsca w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych,
schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi (wprowadzone do ustawy
o pomocy społecznej nowelą z 2018 r.) oraz w ogrzewalni. Przywołany artykuł określa także
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
definicje oraz warunki udzielania wsparcia w poszczególnych formach, tak aby umożliwić
dostosowanie wsparcia do potrzeb beneficjenta.
Zgodnie z wynikami ostatniego Ogólnopolskiego Badania Liczby Osób Bezdomnych z 2024 r.
ok. 80% badanych osób w kryzysie bezdomności przebywała w placówkach instytucjonalnych
oraz mieszkaniach treningowych i wspomaganych.
Zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 czerwca 2024 r.
w sprawie powołania Zespołu do spraw reformy systemu pomocy społecznej (Dz. Urz. MRPiPS
z 2024 r. poz. 24) powołano Zespół do spraw reformy systemu pomocy społecznej. Jego
członkowie – eksperci, praktycy i osoby ze świata nauki – dokonają przeglądu funkcjonujących
w systemie rozwiązań prawnych i organizacyjnych, by poprzez wyznaczenie obszarów i
kierunków zmian wypracować koncepcję reformy tego systemu. Reforma doprowadzi do
integracji różnych form wsparcia oraz współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi,
samorządami, organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co przyczyni się do
zwiększenia skuteczności podejmowanych działań pomocowych.
Przygotowany został również projekt nowelizacji rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i
Polityki Społecznej w sprawie minimalnych standardów noclegowni, schronisk dla osób
bezdomnych, schronisk dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi i ogrzewalni (Dz.U. z
2018 r. poz. 896). Aktualnie trwają konsultacje wewnętrzne dokumentu.
Obecne kierownictwo MRPiPS blisko współpracuje z organizacjami pozarządowymi. Wszelkie
nowelizacje rozporządzeń, metodologii badania oraz dokumentów strategicznych będą
uwzględniały głos podmiotów tzw. trzeciego sektora, zajmujących się problematyką pomocy
osobom w kryzysie bezdomności.
Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 7a ustawy o pomocy społecznej, minister właściwy do spraw
zabezpieczenia społecznego wspiera finansowo, w określonym przez siebie zakresie,
programy realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego lub podmioty uprawnione
o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizowany jest Program „Pokonać
bezdomność. Program pomocy osobom bezdomnym”. Jego głównym celem jest inspirowanie
i wspieranie działań nakierowanych na walkę z problemem bezdomności, inspirowanie do
wdrażania nowych metod pracy z osobami w kryzysie bezdomności oraz wprowadzania
programów aktywizacji społecznej i zawodowej tych osób. Inicjatywa ma charakter
uzupełniający wobec ustawowych obowiązków samorządów gmin w zakresie
przeciwdziałania bezdomności, wspiera też działalność podmiotów pozarządowych,
funkcjonujących w obszarze pomocy społecznej. Na Program w ostatnich latach zostały
przeznaczone następujące środki:
2024 r. – 5 500 000,00 zł;
2023 r. – 5 500 000,00 zł;
W 2025 roku realizacja Programu będzie kontynuowana i finansowana ze środków
budżetowych zaplanowanych na ten rok w kwocie 10 500 000 mln zł (część 44 -
Zabezpieczenie społeczne w dziale 852, rozdziale 85295), czyli prawie dwukrotnie wyższej niż
na rok poprzedni.
Ponadto, ze środków Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027
(FERS), realizowany będzie m.in. projekt pn. „Wsparcie instytucji zajmujących się pomocą
i integracją społeczną”. Jedno z zadań w nim przewidzianych skupia się na wypracowaniu
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
mechanizmów walki z kryzysem bezdomności. Jednym z jego celów jest opracowanie
Ogólnopolskiego modelu świadczenia zdeinstytucjonalizowanych usług wsparcia osobom
w kryzysie bezdomności i zagrożonym bezdomnością (z zastosowaniem metody „Najpierw
mieszkanie”).
Dodatkowo przedstawiciele Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od powołania
w czerwcu 2024 r. uczestniczą w posiedzeniach Parlamentarnego Zespołu ds. Zakończenia
Bezdomności. Biorą w nich również udział m.in. przedstawiciele innych resortów, jednostek
samorządu terytorialnego i organizacji społecznych zajmujących się wsparciem osób w
kryzysie bezdomności oraz profilaktyką w tym zakresie. Każde posiedzenie dotyczy innych
kwestii związanych ze zwalczaniem bezdomności. Niektóre z tematów dyskusji Zespołu to
systemy wsparcia osób w kryzysie bezdomności w miastach, przedsięwzięcia realizowane w
ramach podejścia „Najpierw Mieszkanie”, uzależnienia, pomoc medyczna dla osób w kryzysie
bezdomności. Na każde posiedzenie zapraszani są eksperci i goście w zależności od
poruszanego tematu.
Od 1 stycznia 2025 r. w polskim systemie prawnym funkcjonuje zawód „Pracownik do spraw
streetworkingu (Streetworker)”. Zawód wprowadzono na podstawie Rozporządzenia
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zmieniającego rozporządzenie w sprawie
klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania, które
ukazało się w Dzienniku Ustaw z 2024 r. pod pozycją 1372. Stanowi to oficjalnie
wprowadzenie do polskiego porządku streetworkingu jako zawodu, który w dużej mierze
związany jest ze świadczeniem pomocy osobom w kryzysie bezdomności.
Każdego roku na początku okresu jesienno-zimowego Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej występuje do wszystkich Wojewodów z apelem o zorganizowanie
i koordynację działań mających na celu pomoc osobom bezdomnym i ubogim – zwłaszcza
w formie zabezpieczenia noclegu i posiłku dla osób ich potrzebujących.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --