Interpelacja w sprawie raportu dotyczącego konsekwencji dobrowolnego oskładkowania osób prowadzących działalność gospodarczą
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 7720
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie raportu dotyczącego konsekwencji dobrowolnego oskładkowania osób prowadzących działalność gospodarczą
Zgłaszający: Janusz Cieszyński
Data wpływu: 30-01-2025
Szanowna Pani Minister,
w czerwcu 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych otrzymał raport “Dobrowolne ubóstwo. O konsekwencjach dobrowolnego ZUS dla samozatrudnionych” przygotowany na jego zlecenie przez Polską Sieć Ekonomii. Raport został upubliczniony dopiero w styczniu 2025 roku. Kluczowe wnioski z raportu wskazują, że 99,18% jednoosobowych działalności gospodarczych płaci tylko minimalne, wymagane prawem składki ZUS, co będzie skutkowało ubóstwem emerytalnym, ponieważ osoby prowadzące działalność przez 30-35 lat (rozpoczynające po 1998 r.) nie zgromadzą środków wystarczających na minimalną emeryturę. W konsekwencji państwo będzie musiało dopłacać do ich świadczeń emerytalnych. Największym ryzykiem ubóstwa emerytalnego są objęte samozatrudnione kobiety. Raport przedstawia analizy, które przekonują, że przedsiębiorcy w Polsce nie ponoszą znacznych kosztów ubezpieczenia zdrowotnego w porównaniu do osiąganych przychodów, jednocześnie narażając się na ubóstwo emerytalne. Raport przedstawił również szereg możliwych rozwiązań, które pomogłyby w poprawie systemu emerytalnego w kontekście osób samozatrudnionych.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Jakie jest stanowisko ministerstwa wobec wniosków zawartych w raporcie?
Jakie stanowisko zajmuje ministerstwo w odniesieniu do zaleceń zawartych w raporcie dotyczącym dobrowolności składek ZUS dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą?
Czy ministerstwo planuje podjęcie działań legislacyjnych w odpowiedzi na wnioski zawarte w raporcie? Jeśli tak, jakie konkretnie rozwiązania są rozważane?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zmian w zakresie wieku emerytalnego kobiet, mając na uwadze rekomendacje zawarte w raporcie?
Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w celu przeciwdziałania zidentyfikowanym w raporcie zagrożeniom dla systemu emerytalnego?
Czy ministerstwo podejmie działania w celu zapobieżenia nadużyciom związanym z tzw. fikcyjnym samozatrudnieniem oraz wprowadzi rozwiązania mające na celu poprawę kontroli nad tym zjawiskiem?
Z wyrazami szacunku
Janusz Cieszyński
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8008 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.60.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7720 Pana Posła Janusza Cieszyńskiego w sprawie raportu
dotyczącego konsekwencji dobrowolnego oskładkowania osób prowadzących działalność
gospodarczą, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Raport „Dobrowolne ubóstwo. O konsekwencjach dobrowolnego ZUS dla
samozatrudnionych” przedstawia obowiązujące przepisy prawa i orzecznictwo sądowe
dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby prowadzące jednoosobową
działalność gospodarczą, a także ryzyka związane z korzystaniem z niektórych
preferencyjnych form jej oskładkowania. Jest to publikacja ekspercka, dotycząca zasad
podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby prowadzące jednoosobową działalność
gospodarczą. Jest to materia dobrze rozpoznana, wielokrotnie omawiana w licznych
publikacjach i dydaktyce akademickiej.
Odnośnie do stanowiska zajmowanego przez Ministerstwo w sprawie wniosków zawartych
w raporcie dotyczącym dobrowolności składek ZUS dla osób prowadzących jednoosobową
działalność gospodarczą wskazuję, że sformułowane w jego ramach wnioski dotyczące
dobrowolnego ZUS i doświadczeń niemieckich w tej sprawie należy uznać za interesujące,
zwłaszcza w kontekście poselskiego projektu ustawy złożonego przez posłów Prawa i
Sprawiedliwości. Przywołane doświadczenia niemieckie, do których tak chętnie odnoszą się
wnioskodawcy wprowadzenia w Polsce dobrowolności ubezpieczeń społecznych dla
przedsiębiorców, wskazują bowiem na pogłębiającą się dynamicznie sferę ubóstwa i rosnące
uzależnienie od świadczeń pomocy społecznej wśród byłych niemieckich przedsiębiorców,
którzy korzystali z tego rozwiązania.
Należy pamiętać, że obowiązujący w Polce od 1999 r. zreformowany system emerytalny
oparty jest na formule zdefiniowanej składki, której zasada działania sprowadza się do tego,
że im więcej odprowadzimy składek na ubezpieczenie emerytalne, tym wyższą będziemy
mieli emeryturę. Z tego powodu dobrowolne nieopłacanie składek na ubezpieczenia
społeczne albo odprowadzanie ich od niskiej podstawy wymiaru przekłada się na niższą
wysokość emerytury w przyszłości. Obecność tej problematyki w mediach, m.in. dzięki
przywołanemu wyżej raportowi, przyczyni się z pewnością do wzrostu świadomości
emerytalnej wśród ubezpieczonych rozważających zastosowanie różnego rodzaju
preferencji składkowych.
W tym kontekście należy podkreślić znaczenie edukacji i budowania świadomości
emerytalnej. Z tego powodu skierowałem do Ministra Edukacji Narodowej pismo w sprawie
potrzeby uwzględnienia wiedzy dotyczącej systemu emerytalnego w programach nauczania.
W odpowiedzi1 wskazano m.in. że w obecnie obowiązującej podstawie programowej
1 Pismo z dnia 5 marca br., znak: DKO-WPP.4012.13.2025.ER
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kształcenia ogólnego w szkole ponadpodstawowej – w przedmiocie biznes i zarządzanie –
treści nauczania/wymagania szczegółowe obejmują przedmiotową tematykę, w tym
finansowe zabezpieczenie przyszłości (ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia majątkowe
i ubezpieczenia na życie).
W piśmie MEN poinformowało również, że przewidziana do wdrożenia od 1 września
2025 r. w szkołach ponadpodstawowych podstawa programowa w zakresie nowego
przedmiotu edukacja obywatelska dodatkowo posiada wyodrębniony dział wprowadzający
do tematyki edukacji obywatelskiej, a także dział dotyczący demokracji i prawa. Wymagania
szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności przewidują w tym wypadku, że uczeń
rozróżnia m.in. pracę wykonywaną na podstawie stosunku pracy (umowa o pracę), pracę
wykonywaną na podstawie innego stosunku prawnego stanowiącego podstawę świadczenia
pracy lub usług (umowy cywilnoprawne), wolontariat, staż i praktyki, a także identyfikuje
prawa i obowiązki osoby związanej takimi umowami oraz sposoby ochrony tych praw, w tym
za pośrednictwem związków zawodowych. Natomiast w ramach Działu V. Polska – uczeń
wyjaśnia podstawowe założenia systemu emerytalnego, identyfikuje najważniejsze
wyzwania stojące przed nim oraz formułuje opinie i dyskutuje o nich z innymi.
Należy przy tym podkreślić, że propagowanie wiedzy na temat ubezpieczeń społecznych jest
jednym z ustawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 68 ust.1 pkt 8 ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych). Na swojej stronie internetowych ZUS – w sekcji
dotyczącej ulg dla przedsiębiorców, w poradniku ze stycznia 2022 r. pn. „Ulga na start,
preferencyjna podstawa, działalność nieewidencjonowana. Jakie są warunki, uprawnienia
i skutki?” – publikuje informacje na temat skutków korzystania z poszczególnych ulg
i preferencji składkowych, w tym także na temat skutków nieopłacania składek lub opłacania
ich od niskiej, preferencyjnej podstawy wymiaru.
Preferencyjne formy oskładkowania osób prowadzących jednoosobową działalność
gospodarczą, przeanalizowane w przedmiotowym raporcie, opracowano w resorcie
gospodarki (wcześniej Ministerstwo Gospodarki, a obecnie Ministerstwo Rozwoju
i Technologii). Rozwiązania te wprowadzano w latach 2005-2020:
od 25 sierpnia 2005 r. 2-letni okres preferencyjnej podstawy wymiaru składek
obliczanej od zadeklarowanej kwoty, nie mniejszej niż 30% aktualnego minimalnego
wynagrodzenia za pracę,
od 30 kwietnia 2018 r. 6-miesięczny okres całkowitego zwolnienia ze składek –
tzw. Ulga na start i tzw. działalność nierejestrowana, nieobjęta obowiązkiem
ubezpieczeń społecznych do momentu osiągnięcia miesięcznej kwoty przychodu nie
przekraczającej 75% aktualnego minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników,
rosnącej corocznie wraz ze wzrostem tego wynagrodzenia (w 2025 roku limit miesięczny
dla działalności nierejestrowanej wynosi 3499,50 zł),
od dnia 1 stycznia 2019 r. osoby osiągające niewielkie przychody z działalności
gospodarczej mogą korzystać z zasad ustalania składek opartych na wysokości
przychodu (tzw. Mały ZUS), a od dnia 1 lutego 2020 r. na wysokości dochodu
z prowadzonej działalności (tzw. Mały ZUS Plus).
Ministerstwo Rozwoju i Technologii odpowiada zatem od blisko 20 lat za rozwiązania
dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym przez przedsiębiorców oraz wszelkie
preferencyjne rozwiązania w tym zakresie. Pytania o ewentualne plany legislacyjne
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dotyczące tych rozwiązań należy zatem kierować do Ministra Rozwoju i Technologii. W tych
sprawach kluczowe jest bowiem jego stanowisko.
Odnosząc się do pytania dotyczącego działań podejmowanych w związku z koniecznością
ograniczenia zjawiska fikcyjnego zatrudnienia i jego negatywnych konsekwencji, pragnę
podkreślić, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przywiązuje dużą wagę do
przeciwdziałania zjawisku fikcyjnego samozatrudnienia. Nie może być zgody na to, aby
ktokolwiek był skłaniany przez pracodawcę do porzucania etatu na rzecz jednoosobowej
działalności gospodarczej i wykonywał taką pracę w warunkach typowych dla stosunku
pracy. W tym zakresie szczególną rolę pełni Państwowa Inspekcja Pracy oraz Zakład
Ubezpieczeń Społecznych. Organy te w zakresie swojej właściwości uprawnione są do
prowadzenia stosownych kontroli i podejmowania środków zmierzających do ograniczania
zjawiska fikcyjnego samozatrudnienia. Niewątpliwe środki te muszą być efektywne, a organy
te – mieć realną możliwość korzystania z nich. Z tych powodów Ministerstwo wspiera
wszelkie inicjatywy, w tym pozalegislacyjne, które zmierzają do wzmocnienia tych
instrumentów i zapobiegania zjawisku wypychania osób wykonujących pracę zależną na
fikcyjne samozatrudnienie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --