Odpowiedź na interpelację w sprawie planów sprowadzania potomków zesłanych obywateli Polski, którzy spełniają wszystkie wymogi i posiadają odpowiednią dokumenty Odpowiedź na interpelację nr 7698 w sprawie planów sprowadzania potomków zesłanych obywateli Polski, którzy spełniają wszystkie wymogi i posiadają odpowiednią dokumenty Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 26-02-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 7698 Pani Poseł Agnieszki Marii Kłopotek w sprawie planów sprowadzania potomków zesłanych obywateli Polski, którzy spełniają wszystkie wymogi i posiadają odpowiednie dokumenty, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) przeprowadzono analizy procesu repatriacji, w wyniku których zostały dostrzeżone obszary wymagające zmian i dostosowania do aktualnych potrzeb społecznych oraz uwarunkowań gospodarczych i politycznych. Jednocześnie repatriacja stała się jednym z elementów strategii migracyjnej Polski na lata 2025-2030. Opracowany w MSWiA dokument pn. „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025-2030” został przyjęty uchwałą nr 120 Rady Ministrów w dniu 15 października 2024 r. Kierunkowe wytyczne zawarte w ww. strategii będą stanowiły podstawę do dalszych prac legislacyjnych m.in. w obszarze repatriacji. Obecne działania z zakresu repatriacji są prowadzone w ramach obowiązujących przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji[1] oraz przy uwzględnieniu dostępnych w danym roku środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z repatriacją. Do końca 2025 r. planowane jest przyznanie miejsc w ośrodkach adaptacyjnych dla repatriantów około 200 osobom. Jednocześnie przewidywane jest, że około 100 osób uzyska możliwość przesiedlenia do mieszkań oferowanych przez gminy, w szczególności mieszkań przygotowanych przez gminy z wykorzystaniem na przedmiotowy cel dotacji z budżetu państwa. Nie jest natomiast możliwe wskazanie, ile osób zakończy procedurę repatriacyjną, przedstawiając warunki do osiedlenia w Polsce zorganizowane we własnym zakresie (mieszkanie oraz źródło utrzymania), jak również na podstawie zaproszenia bliskich krewnych. Nadmieniam, że w MSWiA został przygotowany rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw. Przedmiotowy projekt uzyskał wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD132. Jednym z głównych celów projektowanych zmian jest podniesienie wysokości limitów wydatków na zadania związane z repatriacją w latach 2025-2026, określonych w ustawie z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw[2]. W projektowanej ustawie proponuje się podniesienie wysokości limitów na zadania związane z repatriacją w latach 2025-2026 o kwotę 35 mln zł rocznie. W przypadku podniesienia limitu wydatków na zadania z zakresu repatriacji w 2025 r., a w ślad za tym zwiększenia kwoty środków, która będzie możliwa do wydatkowania na zadania z zakresu repatriacji, będzie możliwe zorganizowanie dodatkowych naborów do ośrodków adaptacyjnych dla repatriantów oraz zapewnienie dotacji dla gmin na przygotowanie większej liczby mieszkań dla repatriantów, co pozwoli na zorganizowanie warunków do osiedlenia się dla większej liczby osób. Ponadto uprzejmie informuję, że środki na realizację zadań z zakresu repatriacji pochodzą z rezerwy celowej budżetu państwa „Pomoc dla repatriantów”. Ze wskazanej rezerwy są pokrywane koszty pomocy udzielanej repatriantom, wynagrodzenia dla podmiotów prowadzących ośrodki adaptacyjne, a także dotacje dla gmin oferujących mieszkania kandydatom na repatriantów. Ważną pozycję wśród wydatków stanowią koszty pomocy bezpośrednio adresowanej do rodzin repatriantów: na zagospodarowanie się w nowym miejscu życia w Polsce oraz z tytułu dopłat na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Wysokość środków przewidzianych w rezerwie musi zawierać się w maksymalnym limicie wydatków na dany rok, określonym w ustawie z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw. W ustawie budżetowej na rok 2025 z dnia 9 stycznia 2025 r.[3] w rezerwie celowej „Pomoc dla repatriantów” (cz. 83 poz. 13) przewidziano środki w wysokości 44 710 000 zł. Kwota została ustalona w ramach limitu wydatków na przedmiotowy cel na 2025 r. (45 757 tys. zł). Należy podkreślić, że uwarunkowania budżetowe stanowią główny czynnik wpływający na szybkość procesu repatriacji oraz podejmowanie przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji działań służących sprawnemu i skutecznemu prowadzeniu procesu. Zwiększenie liczby repatriantów przybywających do Polski, jak już wskazano, będzie możliwe po podniesieniu maksymalnych limitów wydatków na wskazany cel, a następnie zwiększeniu kwoty środków na finansowanie zadań z zakresu repatriacji. Działania w przedmiotowym zakresie zostały podjęte przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w 2024 r. Odnosząc się natomiast do kwestii przyspieszenia procesu repatriacji należy zauważyć, że czas trwania postępowania repatriacyjnego jest uzależniony od oczekiwanych przez repatrianta warunków do osiedlenia się w Polsce. W przypadku przedstawienia przez repatrianta samodzielnych warunków do osiedlenia się oraz zaproszenia ze strony bliskich krewnych, przedmiotowy czas jest krótszy i może wynieść do 6 miesięcy od daty złożenia wniosku w konsulacie. Natomiast jeżeli wnioskodawca oczekuje na udostępnienie mieszkania przez gminę bądź miejsce w ośrodku adaptacyjnym dla repatriantów, przedmiotowy czas może ulec wydłużeniu, ze względu na znaczącą liczbę osób zainteresowanych przyjazdem w wyżej opisanych trybach, przy jednoczesnych ograniczeniach budżetowych w zakresie wysokości środków, które mogą być przeznaczone z budżetu państwa na pokrycie kosztów zapewnienia repatriantom lokali mieszkalnych przez gminy bądź kosztów związanych z organizacją naboru do ośrodków adaptacyjnych dla repatriantów. We wskazanych przypadkach okres oczekiwania na zakończenie procedury repatriacyjnej może wynosić od kilku do kilkunastu lat. Określając czas trwania postępowania repatriacyjnego należy także uwzględnić indywidualną sytuację każdego z wnioskodawców. Niektóre osoby, pomimo złożenia wniosku o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, nie są zainteresowane repatriacją do Polski w najbliższym czasie. Na powyższy stan rzeczy mają wpływ m.in. takie kwestie, jak: zamiar ukończenia nauki w kraju pochodzenia, konieczność spłacenia zobowiązań finansowych, konieczność opieki nad członkami rodziny wymagającymi pomocy. Zdarzają się liczne przypadki odmowy przyjazdu w proponowanym terminie do ośrodka adaptacyjnego dla repatriantów, jak również brak zainteresowania ofertami mieszkaniowymi gmin, położonymi – w ocenie kandydatów na repatriantów – w nieatrakcyjnej z ich punktu widzenia lokalizacji. W ostatnich latach jednym z czynników opóźniających decyzję o repatriacji ze strony osób uprawnionych, zwłaszcza z Kazachstanu, są obawy w związku z toczącymi się działaniami wojennymi na terytorium Ukrainy – państwa graniczącego z Polską. Obecnie na repatriację oczekuje około 7,5 tys. osób, które złożyły do konsulów wnioski o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, a jeszcze nie zakończyły procedury repatriacyjnej. Spośród wyżej wskazanej, ogólnej liczby osób oczekujących na repatriację, około 77% stanowią obywatele Kazachstanu, około 16% – obywatele Federacji Rosyjskiej, a następnie obywatele Uzbekistanu, Gruzji, Białorusi, Kirgistanu, Azerbejdżanu, Armenii i Turkmenistanu. Pozostali oczekujący na repatriację, w łącznej liczbie około 30 osób, są obywatelami kilkunastu innych państw. Powyższe dane odnoszą się do osób, które złożyły w poszczególnych konsulatach wnioski o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, przekazane następnie przez konsulów do MSWiA. Wskazane liczby podlegają zmianom, ze względu na stały napływ nowych wniosków w sprawach repatriacji oraz bieżące przyjazdy we wskazanym trybie przez osoby uprawnione. W ostatnich latach do Polski przesiedliło się w ramach repatriacji: w 2020 r. – 624 osoby, w 2021 r. – 718 osób, w 2022 r. – 779 osób, w 2023 r. – 686 osób. Z danych przekazanych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wynika, że w 2024 r. konsulowie wydali 720 wiz krajowych w celu repatriacji oraz 7 wiz w celu przesiedlenia się członka najbliższej rodziny repatrianta. Nie wszystkie z ww. osób przybyły do Polski w 2024 r. Jednocześnie na początku 2024 r. przybyły osoby, które uzyskały wizy pod koniec 2023 r. Ze względu na trwający proces weryfikacji danych, informacje dotyczące liczby osób, które przesiedliły się do Polski w trybie repatriacji w 2024 r. nie są ostateczne. Ze wstępnych danych na dzień 10 lutego 2025 r. wynika, że w 2024 r. do Polski w trybie repatriacji przybyło ponad 715 osób. Odnosząc się do zawartej w interpelacji sugestii zwiększenia zaangażowania gmin w proces repatriacji, należy zauważyć, że kandydaci na repatriantów mają określone oczekiwania co do miejsca przyszłego osiedlenia się w Polsce i preferują gminy miejskie z rozwiniętą infrastrukturą komunikacyjną, z dostępem do placówek medycznych, edukacyjnych oraz do rynku pracy. W związku z powyższym, zdarzają się przypadki odrzucenia ofert gmin, najczęściej wiejskich, które takich warunków nie spełniają. Ponadto, należy zwrócić uwagę na aspekty natury finansowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, gminie, która podjęła uchwałę w sprawie zapewnienia lokalu mieszkalnego kandydatowi na repatrianta i członkom jego najbliższej rodziny, przysługuje uprawnienie do wystąpienia o udzielenie dotacji z budżetu państwa, przeznaczonej na dofinansowanie kosztów ponoszonych w związku z osiedleniem się na jej terytorium repatrianta oraz członków jego najbliższej rodziny. Dotacja jest finansowana z rezerwy celowej budżetu państwa „Pomoc dla repatriantów”. Gmina, która występuje o udzielnie dotacji, jest zobowiązana do zawarcia z repatriantem umowy nadającej mu tytuł prawny do lokalu mieszkalnego na czas nieokreślony (art. 21 ust. 2 i 3 ustawy). W przypadku gmin, które nie decydują się na wystąpienie o dotację, umowa nadająca repatriantowi tytuł prawny do lokalu mieszkalnego może być zawarta na określony czas, przy zastrzeżeniu, że dopiero uchwała zawierająca zobowiązanie do zawarcia umowy na okres co najmniej dwóch lat, może być przedstawiona przez repatrianta jako dowód zapewnienia warunków do osiedlenia się w Polsce. Większość gmin, decydując się na podjęcie uchwały w sprawie zapewnienia kandydatowi na repatrianta mieszkania, zakłada, że uzyska dotację. Jak wskazano wyżej, dotacje dla gmin zapewniających mieszkania kandydatom na repatriantów są finansowane z rezerwy celowej budżetu państwa „Pomoc dla repatriantów”. Ze wskazanej rezerwy, stosownie do art. 37 ust. 1 ustawy, pochodzą środki na finansowanie również pozostałych zadań określonych w ustawie, do których należą m.in.: wypłata repatriantowi jednorazowej pomocy finansowej na zagospodarowanie (art. 17 ust. 1 ustawy), częściowy zwrot kosztów związanych z remontem, adaptacją lub wyposażeniem lokalu mieszkalnego (art. 17 ust. 2 ustawy), wypłata pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych repatrianta (art. 17b ust. 1 ustawy), pokrycie kosztów funkcjonowania ośrodków adaptacyjnych dla repatriantów (art. 3b ust. 1 pkt 3 ustawy), dotacje dla gmin, które udzieliły repatriantowi pomocy polegającej na przeprowadzeniu remontu, adaptacji lub wyposażenia lokalu mieszkalnego (art. 22 ustawy), koszty aktywizacji zawodowej repatrianta (art. 23 ustawy). Dotacje dla gmin, które wyrażą gotowość zaproszenia kandydatów na repatriantów, stanowią istotną część budżetu przeznaczonego na realizację zadań z zakresu repatriacji. Wysokość dotacji jest związana z wysokością wskaźnika przeliczeniowego kosztu odtworzenia 1 m2 na terenie danego powiatu, ogłaszanego przez wojewodę. W ostatnich latach wysokość wskaźnika w poszczególnych województwach uległa znaczącemu zwiększeniu. W 2024 r. do budżetów wojewodów przekazano ze środków wspomnianej rezerwy celowej kwotę ponad 8,2 mln zł z przeznaczeniem na udzielenie dotacji gminom wnioskującym o środki na przygotowanie mieszkań dla repatriantów. Aktualnie średnia kwota przyznawanej gminie dotacji na jedno mieszkanie wynosi około 298,7 tys. zł, w zależności od lokalizacji i stopnia wyposażenia (rozpiętość kwot dotacji wnioskowanych w I kwartale 2025 r. wynosi od około 130 tys. zł do ponad 449 tys. zł na jedno mieszkanie). W związku z powyższym, zwiększenie zaangażowania gmin w proces repatriacji jest możliwe, ale wymagałoby wielokrotnego zwiększenia kwoty środków finansowych, dostępnych do przeznaczenia na przedmiotowy cel. Według wstępnych danych, w 2024 r. do Polski przybyło 115 repatriantów na podstawie zaproszeń wystosowanych przez gminy. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2022 r. poz. 1105, dalej – ustawa. [2] Dz. U. poz. 858, z późn. zm. [3] Dz. U. poz. 63.