Interpelacja w sprawie podwykonawców branży budowlanej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 769
do ministra infrastruktury
w sprawie podwykonawców branży budowlanej
Zgłaszający: Gabriela Lenartowicz
Data wpływu: 08-01-2024
Racibórz, dnia 4.01.2024 r.
Szanowny Panie Ministrze,
w odpowiedzi na liczne interwencje podwykonawców branży budowlanej, w szczególności drogowej chciałabym zwrócić uwagę Pana Ministra na palący całą branżę budowlaną problem braku lub niewystarczającej waloryzacji kontraktów publicznych w stosunku do podwykonawców kluczowych inwestycji w Polsce.
W dniu 18.12.2023 r. zostało ogłoszone na stronach urzędów centralnych oświadczenie w sprawie podpisania przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad z 23 wykonawcami 97 aneksów waloryzacyjnych z limitem +/-15 procent Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej (ZKK) netto.
Jak wynika ze stanowiska Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, którego przykład stanowi pismo załączone do niniejszej korespondencji, dla umów zawartych przed wejściem w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych nakładającej obowiązek zawierania w umowach zapisów dotyczących obowiązkowej waloryzacji wynagrodzenia przysługującego podwykonawcom, żaden generalny wykonawca nie ma obowiązku zmiany wynagrodzenia przysługującego swoim podwykonawcom.
Dodatkowo, jak wynika dalej z pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad aneksy te nie są zawierane w związku z wejściem w życie art. 44 ustawy z dnia 7 października 2022 roku o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2185), która przewiduje możliwość waloryzacji kontraktów, lecz uwzględnia również interesy podwykonawców, których wynagrodzenie również musi zostać odpowiednio zwaloryzowane.
Tym samym całość korzyści związanych z waloryzacją kontraktów przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad zachowują dla siebie generalni wykonawcy, którzy w realizacji kontraktów posługują się w niemal 100% podwykonawcami, którzy zmuszani są do świadczenia swoich usług po cenach sprzed pandemii, czy inwazji Rosji na Ukrainę.
Tym samym cały ciężar ekonomiczny związany z nadzwyczajną zmianą stosunków, jaka niewątpliwie w ostatnich latach miała miejsce, i której skutkiem było wprowadzenie stosownych zmian legislacyjnych i kontraktowych został przeniesiony z barków generalnych wykonawców po części na Skarb Państwa, a po części na podwykonawców, którzy są najsłabszą stroną w procesie inwestycyjnym, i którzy w najmniejszym stopniu są w stanie te ciężary udźwignąć.
Mając powyższe na uwadze proszę o odpowiedź na pytanie:
W jaki sposób zapewniona zostanie ochrona słusznego interesu poszkodowanych w obecnej sytuacji podwykonawców i uwzględnienie możliwości waloryzacji ich wynagrodzenia w kontraktach waloryzowanych na rzecz generalnych wykonawców?
Z poważaniem
Gabriela Lenartowicz
Podsekretarz stanu Paweł Gancarz
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 4 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (10)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8494 znakówkancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DDP-1.054.1.2024
Warszawa, 14 lutego 2024
Szanowny Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 769 Poseł na Sejm RP Gabrieli Lenartowicz z dnia
10 stycznia br. w sprawie podwykonawców branży budowlanej, przedstawiam
następujące stanowisko.
Na wstępie pragnę wskazać, że w styczniu 2019 r. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych
i Autostrad (GDDKiA) we wzorcowych postanowieniach umowy o roboty budowlane
wprowadziła waloryzację opartą o tzw. koszyk waloryzacyjny z określonym limitem
waloryzacji +/-5 % Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej (ZKK) oraz obowiązkiem
waloryzacji Podwykonawców.
Pierwsze aneksy waloryzacyjne (dla 119 zadań) zostały zawarte przez GDDKiA
z Wykonawcami robót w ramach Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023
(z perspektywą do 2025 r.) i Programu Budowy 100 Obwodnic na lata 2020-2030 w drugiej
połowie 2022 r. Powyższe wynikało z przyjętych w maju 2022 r. przez Radę Ministrów
uchwał opracowanych przez Ministra Infrastruktury, zakładających zwiększenie limitu
finansowego Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do
2025 r.) o 2,6 mld zł oraz Programu Budowy 100 Obwodnic na lata 2020-2030 o 0,1 mld zł.
Aneksy zmieniły limit waloryzacji z poziomu +/-5% ZKK do wartości +/-10% ZKK netto.
GDDKiA zaproponowała zawarcie aneksów waloryzacyjnych wszystkim podmiotom
wykonującym roboty na zadaniach realizowanych w ramach ww. programów po wybuchu
konfliktu zbrojnego na Ukrainie, dla których Wykonawcy składali oferty przed jej
wybuchem.
Wówczas jednak nie wszyscy Wykonawcy wyrazili wolę zawarcia aneksu waloryzacyjnego.
Dotyczyło to 9 podmiotów posiadających kontrakty, w których nie określono limitu
waloryzacji. Waloryzacja odbywała się na podstawie wskaźników publikowanych przez
Główny Urząd Statystyczny (GUS), tj. wskaźnika cen obiektów drogowych „Wd”
i wskaźnika cen obiektów mostowych „Wm”. Dodatkowo należy wskazać, że ww. umowy
nie zawierały obowiązku waloryzacji Podwykonawców.
Kolejne aneksy waloryzacyjne (97 sztuk) zawarte w grudniu 2023 r. dotyczyły zadań, dla
których w 2022 r. zmieniono aneksami limit waloryzacji do +/-10% ZKK netto i były zgodne
z uchwałami Rady Ministrów z października 2023 r. zakładającymi zwiększenie limitu
finansowego Programu Budowy 100 Obwodnic na lata 2020–2030 o 0,1 mld zł oraz
Rządowego Programu Budowy Dróg Krajowych do 2030 r. (z perspektywą do 2033 r.)
o 2,6 mld zł. W grudniu 2023 r. limit waloryzacji został zmieniony na +/-15% ZKK netto.
W najbliższym czasie GDDKiA planuje ponowne przedłożenie Wykonawcom posiadającym
-- 1 of 3 --
2
jeszcze kontrakty „bez limitu” propozycji zawarcia aneksu waloryzacyjnego zmieniającego
limit na +/-15% ZKK netto. Zawarcie takiego aneksu wiązać się będzie z przejściem
na aktualne zasady waloryzacji, tj. w oparciu o koszyk waloryzacyjny, limit +/-15% ZKK
netto oraz obowiązek waloryzacji wynagrodzenia Podwykonawców. Zawarcie aneksu
będzie autonomiczną, biznesową decyzją każdego Wykonawcy.
Pragnę podkreślić, że wszystkie aneksy waloryzacyjne zawarte z Wykonawcami
zobowiązują ich do waloryzacji wynagrodzenia Podwykonawców. Niemniej należy
pamiętać, że zasady waloryzacji poszczególnych umów są różne w zależności m.in. od
obowiązujących przepisów prawa na dzień ogłaszania postępowania przetargowego.
Jak zostało wskazane powyżej w styczniu 2019 r. GDDKiA wprowadziła w swoich umowach
waloryzację na podstawie koszyka waloryzacyjnego z limitem +/-5% ZKK oraz obowiązek
waloryzacji wynagrodzenia Podwykonawców robót, którzy zawarli umowy
o podwykonawstwo na okres dłuższy niż 12 miesięcy.
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2023 r poz. 1605,
z późn. zm.) wprowadziła obowiązek waloryzacji wynagrodzenia Wykonawcy
i Podwykonawców. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 439 ust. 5 ww. ustawy:
„Wykonawca, którego wynagrodzenie zostało zmienione zgodnie z ust. 1-3, zobowiązany
jest do zmiany wynagrodzenia przysługującego podwykonawcy, z którym zawarł umowę,
w zakresie odpowiadającym zmianom cen materiałów lub kosztów dotyczących
zobowiązania podwykonawcy, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:
1) przedmiotem umowy są roboty budowlane lub usługi;
2) okres obowiązywania umowy przekracza 12 miesięcy.”.
Mając powyższe na względzie GDDKiA dostosowała zapisy wzorcowej umowy na roboty
do obowiązujących od stycznia 2021 r. przepisów, m.in. poprzez wprowadzenie
obowiązku waloryzacji wynagrodzenia Podwykonawców robót i usług dla umów dłuższych
niż 12 miesięcy. W przypadku powyżej opisanych umów posiadających obowiązek
waloryzacji Podwykonawców, GDDKiA nie zmieniała zasad waloryzacji. Aneks wprowadził
jedynie nowy limit waloryzacji dla Wykonawców i Podwykonawców (jeśli był określony).
Natomiast w przypadku umów waloryzowanych na podstawie wskaźników „Wd” i „Wm”
z limitem +/-1% ZKK lub „bez limitu” aneks wprowadził zasady waloryzacji zgodne
z wzorcową umową na roboty obowiązującą na dzień podpisania aneksu.
Kolejne zmiany w zakresie zamówień publicznych wprowadziła ustawa z dnia
7 października 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur
administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2185), dalej
„ustawa o uproszczeniu procedur”. Art. 44 ustawy o uproszczeniu procedur wprowadził
w ustawie Prawo zamówień publicznych obowiązek waloryzacji wynagrodzenia umów,
których przedmiotem są dostawy oraz generalnie obowiązek waloryzacji umów
trwających dłużej niż 6 miesięcy. Przepisy te objęły także Podwykonawców. Ustawa
o uproszczeniu procedur potwierdziła również możliwość zmiany umowy, w szczególności
zmiany wysokości ceny, jeżeli konieczność tej zmiany spowodowana jest okolicznościami,
których zamawiający, działając z należytą starannością, nie mógł przewidzieć, o ile zmiana
nie modyfikuje ogólnego charakteru umowy a wzrost ceny spowodowany każdą kolejną
zmianą nie przekracza 50% wartości pierwotnej umowy.
-- 2 of 3 --
3
Ponadto ustawa o uproszczeniu procedur w art. 48 wprowadziła dodatkową podstawę
prawną do zmiany umowy zawartej w trybie prawa zamówień publicznych na skutek
okoliczności związanych z istotną zmianą cen lub kosztów, obejmując tą regulacją umowy
zawarte przed dniem wejścia w życie przedmiotowej ustawy i będące w toku realizacji
w dniu jej wejścia w życie, a zatem również te zawarte na podstawie poprzednio
obowiązującej ustawy Prawo zamówień publicznych. Art. 48 zawiera również przepisy
dotyczące Podwykonawców. Zgodnie z art. 48 ust. 3 „Wykonawca, którego
wynagrodzenie zostało zmienione zgodnie z ust. 1 pkt 1-3, zobowiązany jest do zmiany
wynagrodzenia przysługującego podwykonawcy, z którym zawarł umowę
o podwykonawstwo, w zakresie odpowiadającym zmianom cen materiałów lub kosztów
dotyczących zobowiązania podwykonawcy. Zdanie pierwsze stosuje się do umów
o podwykonawstwo zawartych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i będących
w toku w dniu zmiany wynagrodzenia wykonawcy.”.
Aneksy zawarte w grudniu 2023 r. przez GDDKiA zawierane były na podstawie przepisów
ustawy Prawo zamówień publicznych jak i art. 48 ustawy o uproszczeniu procedur.
Należy wskazać, że w celu zapewnienia ochrony Podwykonawców, stosownie
do przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych (art. 143d ustawy z dnia 29 stycznia
2004 r. Prawo zamówień publicznych oraz art. 437 ustawy z dnia 11 września 2019 r.
Prawo zamówień publicznych) a także zgodnie z wzorcowymi postanowieniami umów
o roboty budowlane Wykonawcy mają obowiązek przedkładania Zamawiającemu
projektu umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane oraz
zawartych umów o podwykonawstwo, których przedmiotem są roboty budowlane, usługi
i dostawy oraz zmian tych umów.
Reasumując Wykonawca zgodnie z treścią zawartych z GDDKiA aneksów zobowiązany jest
do waloryzacji wynagrodzenia Podwykonawcy. Natomiast w sytuacji gdy Podwykonawca
zgłosi problem związany z odmową waloryzacji wynagrodzenia Podwykonawcy, wówczas
każdy taki przypadek jest wyjaśniany indywidualnie na podstawie Warunków Kontraktu
i umowy o podwykonawstwo. Mając na uwadze powyższe można stwierdzić, że na
kontraktach GDDKiA jest zapewniona ochrona Podwykonawców w zakresie waloryzacji
ich wynagrodzenia.
Łączę wyrazy szacunku,
Dokument podpisany elektronicznie przez:
z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Paweł Gancarz
Podsekretarz Stanu
-- 3 of 3 --