Interpelacja w sprawie braku rozwiązań prawnych w zakresie zasiłku pogrzebowego dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami pobierających świadczenie pielęgnacyjne
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 7684
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie braku rozwiązań prawnych w zakresie zasiłku pogrzebowego dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami pobierających świadczenie pielęgnacyjne
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska
Data wpływu: 29-01-2025
Szanowna Pani Ministro,
opiekunowie osób z niepełnosprawnościami (OzN), którzy pobierają świadczenie pielęgnacyjne, znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji w momentach kryzysowych, takich jak śmierć podopiecznego, czy też osoba z niepełnosprawnością, gdy umiera opiekun. Obecne przepisy nie przewidują wsparcia finansowego w postaci zasiłku pogrzebowego dla tych osób, co prowadzi do poważnych problemów, zarówno dla samych opiekunów, jak i ich rodzin i osób z niepełnosprawnościami.
W sytuacji, gdy opiekun umiera, rodzina, a tym bardziej osoba z niepełnosprawnością, pozostaje bez środków na organizację pogrzebu. Brak wsparcia finansowego w tak trudnym momencie jest ogromnym obciążeniem, zwłaszcza że osoby z niepełnosprawnościami często nie mają możliwości samodzielnego zarządzania swoimi sprawami finansowymi. Z kolei w przypadku śmierci podopiecznego OzN opiekunowie, którzy przez lata poświęcali swoje życie na opiekę, rezygnując z pracy zawodowej, również pozostają bez wsparcia na pokrycie kosztów pochówku.
Przykładem jest historia rodziny, która po śmierci dziecka z niepełnosprawnością, na które pobierano świadczenie pielęgnacyjne, nie otrzymała żadnego wsparcia finansowego na organizację pochówku.
Opiekunowie OzN, z powodu braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej, nie mają szans na odłożenie środków na przyszłość. Świadczenie pielęgnacyjne, będące ich jedynym źródłem dochodu, nie pozwala na zabezpieczenie finansowe w trudnych momentach. W chwili śmierci podopiecznego tracą również to świadczenie, co dodatkowo pogłębia ich trudną sytuację życiową.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie działań legislacyjnych mających na celu wprowadzenie zasiłku pogrzebowego dla opiekunów OzN pobierających świadczenie pielęgnacyjne?
Czy istnieje możliwość rozszerzenia obecnych przepisów dotyczących zasiłku pogrzebowego na osoby, które poświęciły swoje życie opiece nad OzN lub same są niezdolne do samodzielnej egzystencji?
Mam nadzieję, że skala problemu zostanie dostrzeżona i podjęte zostaną odpowiednie działania mające na celu poprawę sytuacji opiekunów OzN oraz ich rodzin w tych trudnych momentach.
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7999 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
BM-II.059.1.49.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7684 Pani Posłanki Iwony Marii Kozłowskiej w sprawie
braku rozwiązań prawnych w zakresie zasiłku pogrzebowego dla opiekunów osób
z niepełnosprawnościami, pobierających świadczenie pielęgnacyjne, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Prawo do zasiłku pogrzebowego jako świadczenia o charakterze ubezpieczeniowym wynika
z treści art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm., dalej jako „ustawa
emerytalna”). Zgodnie z tym zapisem, zasiłek przysługuje w razie śmierci ubezpieczonego,
osoby pobierającej emeryturę lub rentę oraz członków rodziny tych osób, a także osoby,
która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty, lecz spełniała
warunki do jej uzyskania i pobierania.
Członkami rodziny, zgodnie z art. 77 ust. 2 ustawy emerytalnej, są: małżonek (wdowa
i wdowiec); rodzice, ojczym i macocha; osoby przysposabiające dzieci własne; dzieci drugiego
małżonka; dzieci przysposobione i umieszczone w rodzinie zastępczej; przyjęte na
wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności inne dzieci niż wymienione
powyżej; rodzeństwo; dziadkowie; wnuki; osoby, nad którymi została ustanowiona opieka
prawna.
Krąg osób, których śmierć powoduje powstanie prawa do zasiłku pogrzebowego jest zatem
szeroki. Ponadto, zasiłek pogrzebowy przysługuje również w razie śmierci ubezpieczonego
po ustaniu ubezpieczenia, jeżeli śmierć nastąpiła w okresie pobierania zasiłku chorobowego,
świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego.
Charakter zasiłku pogrzebowego jako świadczenia ubezpieczeniowego skutkuje tym, że
jedną z osób, których śmierć powoduje powstanie prawa do tego świadczenia jest
ubezpieczony. Taki status przysługuje tylko osobie fizycznej, która podlega ubezpieczeniu
emerytalnemu i rentowym. Obowiązek ubezpieczenia powstaje z mocy prawa albo na
wniosek, przy czym rodzaj ubezpieczenia nie wpływa na prawo do świadczenia.
Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym uregulowano ustawą z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.). Zgodnie
z art. 6 ust. 2a tego aktu, za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek
opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości
odpowiednio:
świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługujących na
podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,
zasiłku dla opiekuna przysługującego na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie
zasiłków dla opiekunów, przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
(składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego
przez mężczyznę.
Powyższe rozwiązanie dotyczące okresu opłacania składki zapewnia osobie, która pobiera
świadczenia opiekuńcze, ubezpieczenia emerytalne i rentowe przez okres skorelowany
z minimalnymi okresami uprawniającymi do najniższej emerytury. Emerytura przysługuje
ubezpieczonemu po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla
kobiet i co najmniej 65 lat w przypadku mężczyzn. Po spełnieniu tego warunku osoba
pobierająca świadczenia opiekuńcze, która nigdy nie była aktywna zawodowo, nabędzie
prawo do emerytury w wysokości najniższej, gwarantowanej przez państwo.
Podkreślić trzeba, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne,
specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi
ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub odrębnych przepisów.
W razie śmierci opiekuna pobierającego świadczenie pielęgnacyjne, który miał opłacane
składki, mamy do czynienia z sytuacją śmierci ubezpieczonego, z tytułu której przysługuje
zasiłek pogrzebowy. W razie ustania opłacania składek z przyczyn wskazanych wyżej, prawo
do zasiłku pogrzebowego ma m.in. pełnoletnie dziecko, które pobiera rentę socjalną lub też
inny członek rodziny z kręgu określonego w art. 77 ustawy emerytalnej.
Z kolei w przypadku śmierci osoby z niepełnosprawnością, na którą przysługiwało
świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zgon nastąpił w okresie opłacania składek na świadczenie,
opiekun będzie uprawniony do zasiłku pogrzebowego z tytułu śmierci członka rodziny. Jeśli
natomiast śmierć osoby, na którą przysługiwało świadczenie nastąpi w okresie pobierania
przez nią renty socjalnej, zasiłek pogrzebowy przysługuje - zgodnie z przepisami ustawy
o rencie socjalnej - na zasadach i w wysokości określonych w przepisach ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o ile zasiłek pogrzebowy lub
świadczenie w wysokości zasiłku pogrzebowego nie przysługuje z innego tytułu. Jeśli osoba
z niepełnosprawnością nie była ubezpieczona, prawo do zasiłku pogrzebowego będzie mieć
jej opiekun, który miał opłacane składki. Jeśli opiekun nie miał opłacanych składek, prawo do
zasiłku przysługuje innym członkom rodziny, określonym w art. 77 ustawy emerytalnej.
Śmierć osoby nieubezpieczonej, dodatkowo w rodzinie, w której żaden z jej członków nie ma
prawa do zasiłku pogrzebowego, nie powoduje pozostawienia jej najbliższych bez
jakiegokolwiek wsparcia z tytułu tego zdarzenia. Zgodnie z przepisami z zakresu pomocy
społecznej, istnieje możliwość starania się o zasiłek celowy na pokrycie kosztów pogrzebu,
a w ostateczności pochówku może dokonać też gmina, ponieważ należy to do jej zadań
własnych.
Pragnę podkreślić, że procedowany jest obecnie projekt ustawy o zmianie ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
(nr w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów – UA5), który nie tylko
przewiduje podwyższenie kwoty zasiłku pogrzebowego z 4000 zł do 7000 zł, ale również
wprowadza uszczegółowienie przesłanek przyznawania zasiłku celowego przez gminy.
Obecnie zasiłek celowy jest przyznawany przez gminy w celu zaspokojenia niezbędnej
potrzeby bytowej, a także w przypadku poniesienia strat w wyniku zdarzenia losowego oraz
klęski żywiołowej i ekologicznej. W szczególności zasiłek celowy może być przeznaczony na
sfinansowanie wyrobów medycznych, leczenia, niezbędnych przedmiotów użytku
domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Proponuje się poszerzenie oraz uszczegółowienie przesłanek przyznawania obecnie
funkcjonującego zasiłku celowego z pomocy społecznej z tytułu zdarzenia, jakim jest
pogrzeb. Zasiłek celowy będzie przyznawany:
na pokrycie kosztów pogrzebu osobie, która pokrywa koszty pogrzebu, jeśli po osobie
zmarłej nie przysługuje zasiłek pogrzebowy;
w przypadku gdy osoba, która pokrywa koszty pogrzebu, jest uprawniona do zasiłku
pogrzebowego i ponosi w związku z pogrzebem nadzwyczajne, trudne do przewidzenia,
niemożliwe do pokrycia z kwoty zasiłku pogrzebowego, koszty.
Projekt ustawy uzyskał 30 stycznia 2025 r. pozytywną opinię Stałego Komitetu Rady
Ministrów.
Po wejściu w życie projektowanych przepisów, bliscy osoby, po której nie przysługuje zasiłek
pogrzebowy, nie będą pozbawieni wsparcia ze środków publicznych i będą zyskają
uprawnienia do zasiłku służącego pokryciu kosztów jej pogrzebu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --