Interpelacja w sprawie wprowadzenia moratorium, wzmocnienia ochrony lasów o szczególnej funkcji społecznej, lasów przyrodniczo cennych i starolasów, a także projektowania rezerwatów przyrody i wynikających z tego zakazu i znaczącego ograniczenia pozyskania drewna na obszarze polderu zalewowego Oława-Lipki oraz w międzywalu rzeki Odry przed Wrocławiem

Interpelacja nr 7590

do ministra klimatu i środowiska

w sprawie wprowadzenia moratorium, wzmocnienia ochrony lasów o szczególnej funkcji społecznej, lasów przyrodniczo cennych i starolasów, a także projektowania rezerwatów przyrody i wynikających z tego zakazu i znaczącego ograniczenia pozyskania drewna na obszarze polderu zalewowego Oława-Lipki oraz w międzywalu rzeki Odry przed Wrocławiem

Zgłaszający: Anna Sobolak

Data wpływu: 23-01-2025

Szanowna Pani Minister,

w 2024 roku na terenie Polski wystąpiła powódź, która jest jednym z największych zagrożeń dla życia i zdrowia człowieka, środowiska, dziedzictwa geologicznego i kulturowego oraz działalności gospodarczej. To ekstremalne zjawisko, z którym mieliśmy do czynienia we wrześniu 2024 roku, zmusza do głębokiej refleksji i zastanowienia się nad kierunkiem i efektywnością podejmowania działań, które mogą zapobiegać jej ewentualnym, niekorzystnym skutkom dziś oraz w przyszłości.

Zarządzanie ryzykiem powodziowym w naszym kraju jest głównie ukierunkowane na ograniczanie skutków powodzi, a w mniejszym stopniu na zapobieganie wystąpieniu szkód poprzez zrównoważone zarządzanie zasobami przyrodniczymi, w tym ekosystemami leśnymi. Jednym z funkcjonujących rozwiązań umożliwiających połączenie naturalnych procesów przyrodniczych z osiągnięciami inżynierii hydrotechnicznej są poldery, które przy wykorzystaniu ich objętości retencyjnej, wynikającej z ukształtowania terenu oraz urządzeń hydrotechnicznych pozwalających na sterowanie przepływem, umożliwiają zarządzanie ryzykiem powodziowym przy jednoczesnej ochronie naturalnych zasobów środowiska.

Bez wątpienia polderem, który w bieżącym roku przyczynił się do ochrony Oławy i Wrocławia przed skutkami wielkiej wody był polder Oława–Lipki położony w zasięgu działania Nadleśnictwa Oława.

Funkcjonująca powszechnie w literaturze definicja sformułowana przez Volkera (1982) zakłada, iż polder to obszar, który pierwotnie (permanentnie lub okresowo) podlegał wysokiemu zalaniu wodami powierzchniowymi lub gruntowymi i został oddzielony od otaczającego systemu rzecznego, aby umożliwić niezależne kontrolowanie poziomu wody. Poldery określane są także jako obszary o względnie płaskim ukształtowaniu, otoczone wałem ciągłym i odwadniane mechanicznie za pośrednictwem własnej sieci wodnej, wyposażone w dodatkowe systemy odwadniające – wyloty drenów, rowy czy kanały (Kowalik 1980) lub jako obszar lądu położony w depresji stałej lub okresowej, chroniony przed zalewem i podtapianiem przez zewnętrzne obwałowanie i wewnętrzną sieć odwadniającą, z którego nadmiar wody odprowadza się za pomocą urządzeń i budowli wodnych (np. przepompowni, śluz czy lewarów).

Powyższe definicje szczególny nacisk kładą na budowle służące sterowaniu przepływem. Nie uwzględniają jednak wielu dodatkowych czynników, takich jak funkcja czy sposób zagospodarowania całego terenu, co w przypadku gruntów leśnych, będących w zarządzie Nadleśnictwa Oława, a położonych na terenie polderu Oława–Lipki, ma ogromne znaczenie, o czym za chwilę.

Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez PGW Wody Polskie wał przeciwpowodziowy w rozumieniu Prawa wodnego jest obiektem hydrotechnicznym służącym do bezpiecznego przeprowadzenia wody powodziowej, chroniąc tereny przyległe. Drzewa i krzewy rosnące w międzywalu mogą natomiast powodować ograniczenie spływu wód, oddziaływać na podpiętrzenie fali powodziowej oraz osadzanie się materiału niesionego przez rzekę.

Międzywale to obszar szczególnego zagrożenia powodzią, to wydzielona część terenów nadrzecznych służąca do przeprowadzenia wód powodziowych. Wprowadzanie w tych miejscach wszelkich elementów zakłócających swobodny przepływ wód stanowi zagrożenie dla ochrony zdrowia i życia ludzi, jak również utrudnia zarządzanie ryzykiem powodziowym.

Dlatego też Wody Polskie informują, iż zgodnie z art. 176 ust. 1 Prawa wodnego w celu zapewnienia szczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowych zakazuje się wykonywania robót lub czynności, które mogą wpływać na szczelność lub stabilność wałów przeciwpowodziowych, w tym m.in. sadzenia drzew lub krzewów na wałach oraz w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału oraz wykonywania obiektów budowlanych, kopania studni, sadzawek, dołów oraz rowów w odległości mniejszej niż 50 m od stopy wału.

Zgodnie natomiast z art. 175 ust. 1 ustawy Prawo wodne „w celu zapewnienia właściwych warunków przepływu wód powodziowych właściwy organ Wód Polskich może, w drodze decyzji, nakazać usunięcie drzew lub krzewów na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią”.

Przypominam, iż w myśl art. 258 pkt 5 ustawy Prawo wodne Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych przyległych do śródlądowych wód płynących.

Lasy Państwowe, wyprzedzając nadchodzącą powódź, w piśmie skierowanym do Wód Polskich w dniu 18 lipca 2024 roku – przesłanym w związku z prowadzonymi konsultacjami społecznymi terenów objętych poleceniem minister klimatu i środowiska z dnia 8 stycznia 2024 roku w sprawie zakazu i ograniczania pozyskiwania drewna, poprosiły o wyrażenia swojej opinii w zakresie wpływu zaprzestania prowadzenia gospodarki leśnej na obszarze polderu Oława–Lipki na jego funkcjonowanie – jako organu zarządzającego ryzykiem powodziowym, ustawowo powołanego do realizacji działań służących zapobieganiu powodzi i ochronie przed powodzią oraz udzielania informacji na temat stanu przygotowania w przypadku wystąpienia powodzi, ze względu na proces zamierania drzewostanów i tym samym znacznego wzrostu na tych powierzchniach ilości martwego drewna. Zwrócono uwagę na fakt, iż zamierające i osłabione drzewa (przyszłe wywroty i wiatrołomy) oraz zalegające już masy drewna mogą doprowadzić do hamowania swobodnego przepływu wód wezbraniowych oraz zabierane przez wodę wezbraniową mogą powodować uszkodzenia urządzeń hydrotechnicznych.

Kwestie związane z zabezpieczeniem przeciwpowodziowym, szkodami oraz wpływem braku podejmowania działań, w tym zaniechania prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej na polderze Oława–Lipki podniesiono na posiedzeniu Komisji Rolnictwa, Leśnictwa i Ochrony Środowiska, które miało miejsce w siedzibie Starostwa Powiatowego w Oławie w dniu 29 października 2024 roku. Uczestnicy spotkania, odpowiedzialni za prawidłową ocenę ryzyka, wyrazili swoje stanowisko dotyczące równowagi pomiędzy względami ochrony przyrody a bezpieczeństwem ludzi, które w przypadku powodzi bez wątpienia jest zagrożone, a taka sytuacja właśnie miała właśnie miejsce podczas minionej powodzi, bo niesione przez polder konary o mało nie zniszczyły mostów na trasie przepływu i były faktycznym zagrożeniem, generując dodatkowe problemy dla samorządowców.

Wody Polskie w piśmie z dnia 7 listopada 2024 roku jedynie przekazały syntetyczną informację, że zaniechanie bądź ograniczanie prowadzenia gospodarki leśnej, w tym brak usuwania posuszu na obszarze polderu Oława–Lipki oraz na obszarze międzywala rzeki Odry, jest działaniem niepożądanym z punktu widzenia ochrony przeciwpowodziowej – to zdecydowanie za mało. Potwierdzono, że suche konary, gałęzie drzew i rumosz drzewny, który zalega na ww. obszarach, mogą zagrażać bezpieczeństwu infrastruktury hydrotechnicznej i mostowej, a co za tym idzie, bezpieczeństwu zdrowia i życia ludzi oraz bezpieczeństwu mienia o znacznej wartości.

W związku z powyższym proszę, aby Pani Minister Klimatu i Środowiska odpowiedziała na następujące pytania:

1. Czy wyłączenie z gospodarki leśnej drzewostanów położonych na międzywalach i polderach zalewowych zostało wcześniej uzgodnione i konsultowane z Wodami Polskimi odnośnie do zagrożeń z tego tytułu wynikających? Proszę o udostępnienie korespondencji, jeżeli takie działania miały miejsce, lub pisemne uzasadnienie, dlaczego nie przeprowadzono takich konsultacji.

2. Czy zaniechanie prowadzenia gospodarki leśnej na polderach zalewowych i międzywalach wpłynie na obniżenie bezpieczeństwa ochrony przeciwpowodziowej dla miejscowości położonych między miejscowościami Brzeg i Wrocław niezależnie od wyłączonej powierzchni z użytkowania? Jeżeli nie ma takiego zagrożenia, prosimy o przekazanie informacji, co wpływa na brak zagrożenia, włącznie z publikacjami oraz opiniami na ten temat.

3. Proszę o informację, jaka powierzchnia została wyłączona lub ograniczona z produkcji leśnej na polderze zalewowym Oława–Lipki oraz międzywalu rzeki Odry na odcinkach położonych na terenie Nadleśnictw Brzeg, Oława i Miękinia, oraz informację, czy znana jest ilość posuszu występującego na tym terenie.

4. Proszę o informację, jaka powierzchnia została wyłączona lub ograniczona z produkcji w międzywalu na całej długości rzeki Odry na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

5. Proszę o informację, jaka powierzchnia jest planowana do wyłączenia na polderze zalewowym Lipki–Oława oraz międzywalu pomiędzy miejscowościami Brzeg i Wrocław w związku z poleceniem pani minister klimatu z dnia 1.01.2025 r. („starolasy”), wprowadzeniem lasów przyrodniczo cennych oraz planowanych rezerwatów przyrody.

6. Proszę o przedłożenie informacji potwierdzającej przeprowadzenie konsultacji społecznych dotyczących wyznaczenia lasów, na których wprowadzono ograniczenie gospodarki leśnej, zgodnie z poleceniem z dnia 8 stycznia 2024 roku. W przypadku braku przeprowadzenia konsultacji proszę o pisemne uzasadnienie.

7. Proszę o informację, czy przeprowadzono konsultacje z gminami znajdującymi się na terenach objętych ograniczeniami i planowanymi ograniczeniami w związku z możliwością wystąpienia zagrożenia powodziowego. Jeżeli takie konsultacje nie zostały przeprowadzone, prosimy o pisemne uzasadnienie.