tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.26.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7582 Pana Posła Janusza Cieszyńskiego, w sprawie korelacji
między dostępnością mieszkań, sytuacją ekonomiczną, dostępem do opieki zdrowotnej,
innych usług a dzietnością w Polsce, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Spadek dzietności dotyczy nie tylko Polski, ale całej Europy i spowodowany jest mnogimi,
złożonymi czynnikami o charakterze kulturowym i ekonomicznym. Utrzymujące się od około
30 lat zjawisko depresji urodzeniowej powoduje, że niska liczba urodzeń nie zapewnia
prostej zastępowalności pokoleń. Mając świadomość zachodzących zmian w strukturze
społecznej, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi działania na rzecz
ograniczenia negatywnych tendencji demograficznych i przystosowania się do bieżących
procesów demograficznych. W resorcie trwają prace analityczne, które umożliwią
wypracowanie rozwiązań w zakresie polityki demograficznej.
W ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027
w Ministerstwie realizowany jest projekt niekonkurencyjny pn. „Wypracowanie rozwiązań
służących przeciwdziałaniu migracji osób młodych z terenów dotkniętych depopulacją”.
Jednym z jego założeń jest przeprowadzenie badań diagnozujących przyczyny migracji osób
młodych z miast i wsi dotkniętych depopulacją. Pozwolą one wypracować rozwiązania
programowe i prawne, które zachęcą osoby młode do pozostawania lub powrotów na te
tereny. Projekt przewiduje też przeprowadzenie działań informacyjno-promocyjnych,
skierowanych do osób młodych i zidentyfikowanych w badaniu grup mających wpływ na
decyzje dotyczące migracji z terenów dotkniętych depopulacją. Projekt będzie realizowany
do końca 2027 r.
W analizach prowadzonych w ministerstwie wykorzystywane są publikacje i dane Głównego
Urzędu Statystycznego, Eurostatu, Rządowej Rady Ludnościowej, Kongresów
Demograficznych oraz prognoz ludnościowych Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Sytuację demograficzną kształtują liczne czynniki. Badania Centrum Badania Opinii
Społecznej dotyczące sytuacji kobiet na rynku pracy wskazują, że posiadanie lub
nieposiadanie dzieci określa pozycję kobiet na rynku pracy1 (np. potencjalna ciąża jest
postrzegana przez pracodawców jako zagrożenie). Przełożeni wykazują ostrożność
w stosunku do kobiet, które są w ciąży lub deklarują chęć posiadania dzieci w przyszłości.
W obliczu niekorzystnych tendencji demograficznych szczególnego znaczenia nabiera
zagadnienie aktywizacji zawodowej rodziców dzieci w wieku od 12 do 35 miesiąca życia
i potrzeba ich wsparcia finansowego. Rodzice po urodzenia dziecka muszą wybierać między
życiem rodzinnym a zawodowym. Rolą państwa jest stworzenie kompleksowego systemu
wsparcia, umożliwiającego efektywne godzenie ról rodzinnych i zawodowych.
1 Komunikat z badań jakościowych Nr 1/2025, Kobiety na rynku pracy – opowieść o symbolicznej dewaluacji,
stereotypach i strategicznym myśleniu, https://www.cbos.pl/PL/publikacje/fokusy/pliki/2025/fk_001_2025.pdf

-- 1 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Wśród barier w posiadaniu potomstwa Polacy wskazują brak instytucji opieki dostępnej nie
tylko terytorialnie, ale i finansowano oraz wątpliwości dotyczące jakości instytucjonalnej
opieki nad dziećmi.
Przeprowadzone wśród młodych dorosłych2 badania pokazały, że praca i posiadanie
własnego mieszkania jest kluczowe dla chęci posiadania pierwszego dziecka. Badania
międzynarodowe pokazały ponadto, że właściciele mieszkań mają zwykle więcej dzieci niż
lokatorzy, a decyzja o założeniu rodziny jest niejednokrotnie skorelowana ze zmianą statusu
z lokatora na właściciela3. Natomiast znaczące wydatki w gospodarstwie domowym (np.
spłata kredytów) mogą negatywnie wpływać na decyzje o założeniu rodziny
i posiadaniu dzieci4.
Potrzeby mieszkaniowe ludności w Polsce, na tle krajów Europejskich, są zaspokojone
w bardzo małym stopniu. Wskaźnik przeludnienia mieszkań dla gospodarstw domowych
wyniósł w 2020 roku 20%, przy średniej dla UE 10,4%5.
W obliczu wyzwań demograficznych i starzenia się społeczeństwa kluczowa jest polityka
demograficzna zmierzająca do podniesienia poziomu dzietności. Istotne jest zapewnienie
wsparcia i bezpieczeństwa ekonomicznego osobom młodym, a także wdrożenie rozwiązań
pozwalających na efektywne godzenie pracy zawodowej i życia rodzinnego.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o dane GUS, podjęto próbę
identyfikacji determinantów dzietności w przekroju powiatowym w latach 2013-2023.
Z analizy wynika, że współczynnik dzietności w 2023 r. grupował się geograficznie. Obszary
o relatywnie wysokiej dzietności to przede wszystkim województwa: mazowieckie,
wielkopolskie, pomorskie i małopolskie. Niską dzietność odnotowano z kolei w: warmińsko-
mazurskim, zachodniopomorskim, lubelskim, świętokrzyskim i na terenach przygranicznych
województwa dolnośląskiego i lubuskiego. Na terenie całego kraju, w obrębie dużych miast
występują izolowane wartości niskich poziomów współczynników dzietności TFR.
W badanym okresie dzietność najsilniej spadała w obrębie województwa warmińsko-
mazurskiego, zachodniopomorskiego oraz przygranicznej części województwa
dolnośląskiego.
W zależności od wyodrębnionych ze względu na liczbę mieszkańców podgrup powiatów,
zidentyfikowano różne zbiory potencjalnych determinantów dzietności. I tak:
 przeciętne miesięczne wynagrodzenie koreluje ujemnie z dzietnością w dużych
miastach. W przypadku pozostałych powiatów, wpływ wynagrodzenia na TFR jest
nieistotny (tylko większe miasta na prawach powiatu mają cechy społeczności
dojrzałych, w których dzietność przestaje być warunkowana czynnikami finansowymi).
 wrażliwość TFR na względną cenę metra kwadratowego mieszkania (relacja ceny metra
kwadratowego do przeciętnego wynagrodzenia) jest wysoka w mniejszych miastach na
2 Mynarska, M., Styrc, M. (2014). Preferencje i ograniczenia. Czynniki determinujące intencje posiadania pierwszego
i drugiego dziecka [w:] A. Matysiak (red.). Nowe wzorce formowania i rozwoju rodziny w Polsce. Przyczyny oraz
wpływ na zadowolenie z życia. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 54-76; Matysiak, A. (2011).
Posiadanie własnego mieszkania a rodzicielstwo w Polsce. Studia Demograficzne 1(159), s. 37–55.
3 Krishnan, V. (1988). Homeownership: its impact on fertility. Research Discussion Paper, 51, The University of
Alberta, Department of Sociology, Edmonton. Mulder, C.H. (2006). Home-ownership and family formation. Journal
of Housing and the Built Environment, 21, 281–298.
4 Lauster, N.T. (2006). A room of one’s own or room enough for two? Access to housing and new household formation
in Sweden, 1968–1992. Population Research and Policy Review, 25, 329–351. Flynn, L. (2017). Delayed and
depressed: from expensive housing to smaller families. International Journal of Housing Policy, 17(3), 374–395.
Mulder, C.H. (2006). Home-ownership and family formation. Journal of Housing and the Built Environment, 21,
281–298.
5 Eurostat https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/-/TESSI175

-- 2 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
prawach powiatu. Zawyżone ceny mieszkań zniechęcają do posiadania dzieci. Zależność
ta występuje również w większych miastach na prawach powiatu, jednak jej znaczenie
jest dużo niższe.
 powierzchnia użytkowa mieszkań w przeliczeniu na liczbę ludności wiąże się z wyższą
dzietnością, szczególnie w dużych miastach.
 użłobkowienie wiąże się z wyższą dzietnością w większych miastach. W pozostałych
powiatach jego poziom wpływa na dzietność w niższy, ale wciąż istotny sposób.
Analizy wskazują ponadto, że polityka demograficzna powinna być profilowana w sposób
umożliwiający uwzględnienie szczególnych potrzeb mniejszych miast na prawach powiatu.
Instrumenty rynku pracy powinny zapewniać zwiększanie wynagrodzeń, co może wpłynąć
na większą dostępność finansową mieszkań, w konsekwencji stymulując dzietność.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowano ustawę o wspieraniu
rodziców w aktywności zawodowej i w wychowaniu dziecka „Aktywny rodzic”, której
rozwiązania weszły w życie 1 października 2024 r. Jej celem jest zachęcenie do aktywności
zawodowej rodziców dzieci w wieku od 12 do 35 miesiąca życia. Ustawa wprowadziła do
systemu prawnego trzy nowe świadczenia, które wspierają rodziców/opiekunów
w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dzieci. Są to świadczenia:
 „aktywni rodzice w pracy”, kierowane do czynnych zawodowo rodziców/opiekunów
małych dzieci. Ustawa definiuje aktywność zawodową, której poziom uprawnia do
otrzymywania świadczenia. Aktywni rodzice w pracy przysługuje w wysokości 1500 zł
miesięcznie przez okres 24 miesięcy od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko
skończyło 12 miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca przed tym, w którym dziecko
kończy 36 miesiąc. W przypadku dzieci z niepełnosprawnościami, świadczenie
przysługuje w kwocie 1900 zł miesięcznie.
 „aktywnie w żłobku”, przysługujące na dzieci, które uczęszczają do żłobka, klubu
dziecięcego (znajdującego się w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych) lub korzystają
z usług opiekuna figurującego w wykazie opiekunów dziennych. Świadczenie
dofinansowuje koszty objęcia dziecka opieką w instytucji opieki dla dzieci do lat 3
i przysługuje w wysokości do 1500 zł miesięcznie na dziecko lub do 1900 zł miesięcznie
na dziecko z niepełnosprawnością, przy czym jego kwota nie może przekroczyć
wysokości opłaty za pobyt dziecka w instytucji opieki.
 „aktywnie w domu”, przysługujące na każde dziecko w rodzinie od pierwszego dnia
miesiąca, w którym skończyło ono 12 miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca przed
tym, w którym ukończy 36. Miesiąc. Świadzenie wypłacane jest w wysokości 500 zł
miesięcznie przez 24 miesiące. Jest to forma wsparcia kierowana do tych
rodziców/opiekunów dzieci, którzy nie są uprawnieni lub nie zdecydują się na
skorzystanie z pozostałych świadczeń wprowadzonych ustawą.
W ramach Aktywnego rodzica za dany miesiąc na dane dziecko można otrzymać tylko jedno
świadczenie, przy czym dopuszczalna jest, nawet wielokrotna, zmiana rodzaju
otrzymywanego świadczenia.
Realizacją zadań związanych z przyjmowaniem i rozpatrywaniem wniosków oraz ustalaniem
prawa do świadczeń „Aktywny rodzic”, od 1 października 2024 r. zajmuje się Zakład
Ubezpieczeń Społecznych.
Kolejnym elementem polityki państwa ułatwiającym rodzicom powrót na rynek pracy jest
redukowanie liczby gmin, które nie oferują mieszkańcom instytucjonalnych form opieki dla
dzieci do lat 3. Celem zapewnienia terytorialnej dostępności instytucji opieki nad dziećmi do
lat 3 realizowany jest Program „Aktywny Maluch 2022-2029”. Zakłada on stworzenie do

-- 3 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
końca 2026 r. ok. 102 tys. miejsc w żłobkach, klubach dziecięcych albo u dziennego opiekuna
(47,5 tys. z KPO i 55 tys. z FERS) i ich utrzymanie do końca roku 2029 r. ze środków unijnych
w kwocie 6,5 mld zł. Wysokość dofinansowania na tworzenie miejsc opieki dla jednostek
samorządu terytorialnego wynosi do 57 528 zł bez VAT na 1 miejsce opieki (dla pozostałych
podmiotów 12 410 zł z VAT). Niezależnie jaki podmiot utworzy miejsca, przez okres 36
miesięcy będzie otrzymywał środki na ich utrzymanie w kwocie 836 zł miesięcznie na 1
miejsce, celem zmniejszenia opłat ponoszonych przez rodziców. Pierwszeństwo w uzyskaniu
środków Programu mają gminy.
31 grudnia 2024 r. zakończono ciągły nabór wniosków. Liczba miejsc opieki, na które złożono
wnioski przekroczyła poziom wskaźnika do osiągnięcia, wynoszący 102,5 tys. miejsc. Na
8 stycznia br. zawarte umowy dotyczą utworzenia 58 338 miejsc opieki, co stanowi blisko
57% zakładanej wartości docelowej. Na najbliższe miesiące planowana jest kontraktacja
pozostałych miejsc opieki. Do końca 2024 r. gminy, które w ramach edycji ogłaszanych do
końca 2023 r. otrzymały dofinansowanie do tworzenia miejsc opieki ze środków KPO
w wysokości do 36 tys. na 1 miejsce mogły zawnioskować w ramach tzw. rewizji
o zwiększenie środków do 57 tys. zł na 1 miejsce. Z danych rejestrowych na 31 grudnia
2024 r. wynika, że łącznie 13 516 miejsc oznaczonych jest jako utworzone ze środków
Programu, w tym:
 5376 miejsc oznaczonych w RZ jako dofinansowanych z KPO
 8140 miejsc oznaczonych w RZ jako dofinansowanych z FERS.
Jest to 13% zaplanowanych do utworzenia miejsc opieki w ramach Programu. Celem działań
rządu jest udostępnienie do 31 grudnia 2026 blisko 335 tys. miejsc opieki. Wartością
minimalną założoną dla programu Aktywny Maluch jest 315 tys. miejsc w żłobku (przy
założeniu zamykania części miejsc żłobkowych niespełniających standardów jakości po roku
2026, kiedy zaczną obowiązywać wyższe standardy). Celem programu jest zagwarantowanie
funkcjonowania instytucji opieki dla dzieci w wieku do lat 3 w każdej gminie (na koniec 2023
gmin bez takich placówek było 1 105).
Z kolei resortowy program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Aktywny
dzienny opiekun w gminie 2025 realizowany jest jako kontynuacja programu Pierwszy
Dzienny Opiekun w Gminie 2024. Program ogłoszono 23 grudnia 2024 roku.
O dofinansowywanie z budżetu państwa mogą ubiegać się gminy, na terenie których nie
funkcjonuje żadna instytucja opieki nad dziećmi do lat 3 i gdzie nie planuje się jej utworzenia
w ramach umów o dofinansowanie z Programu Aktywny Maluch 2022-2029, a które
ustanowiły/ustanowią opłatę rodzica za pobyt dziecka w instytucji, którą rodzic byłby
zobowiązany ponosić gdyby nie zostało mu przyznane prawo do świadczenia „Aktywnie
w żłobku”, w wysokości nie przekraczającej kwoty 1500 zł. Wysokość budżetu z Funduszu
Pracy to maksymalnie 60 mln zł. Program realizowany jest w dwóch modułach,
zakładających:
 Moduł 1: utworzenie i utrzymanie w 2025 r. instytucji opieki w formie maksymalnie
dwóch dziennych opiekunów w gminie, zapewniających do 10 miejsc opieki. Łączna
kwota dofinansowania do tworzenia instytucji opieki nie może przekroczyć 300 000 zł,
bez względu na liczbę tworzonych instytucji, a kwota dofinansowania do funkcjonowania
jednego dziennego opiekuna nie może przekroczyć 8 000 zł brutto miesięcznie.
 Moduł 2: zapewnienie funkcjonowania w 2025 r. miejsc opieki utworzonych w ramach
dziennego opiekuna przez gminy z udziałem środków z edycji 2024 r. kwota
dofinansowania do funkcjonowania jednego dziennego opiekuna nie może przekroczyć
8 000 zł brutto miesięcznie.

-- 4 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Rodzice mogą ponadto korzystać z szeregu uprawnień, które im przysługują. Pracująca
matka, po urodzeniu dziecka, ma prawo do urlopu macierzyńskiego w wymiarze 20 tygodni
przy urodzeniu jednego dziecka. W przypadku porodu mnogiego wymiar ten wynosić będzie
od 31 do 37 tygodni, w zależności od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie (art. 180
Kodeksu pracy; dalej: k. p.). Po upływie 14 tygodni od dnia porodu pracowniczka–matka
może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego i powrócić do pracy, pozostałą część urlopu
pozostawiając do wykorzystania ojcu dziecka.
Wprowadzono też uzupełniający urlop macierzyński dla pracujących rodziców dzieci
przedwcześnie urodzonych i długotrwale hospitalizowanych po urodzeniu, z którego
pracownicy mogą korzystać od 19 marca 2025 r., kiedy to przepisy ustawy z dnia 6 grudnia
2024 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw6 weszły w życie.
Uzupełniający urlop macierzyński może być wykorzystywany bezpośrednio
po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, na wniosek uprawnionych pracowników-rodziców.
Zasiłek macierzyński za okres tego urlopu wynosi 100 procent podstawy zasiłku. Zgodnie
z art. 1802 k. p. wymiar uzupełniającego urlopu macierzyńskiego wynosi:
 dla rodziców dzieci urodzonych przed końcem 28 tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową
nie większą niż 1000 g: uzupełniający urlop macierzyński uzależniony od okresu
hospitalizacji dziecka w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za
każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 15 tygodnia po porodzie –
maksymalnie 15 tygodni,
 dla rodziców dziecka urodzonego po 28 tygodniu ciąży, a przed końcem 37 jej tygodnia
i z masą urodzeniową większą niż 1000 g: w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu
macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8 tygodnia po
porodzie – maksymalnie 8 tygodni,
 dla rodziców, których dziecko urodziło się po 37 tygodniu ciąży i będzie wymagało
hospitalizacji od 5-go dnia po porodzie do upływu 8-go tygodnia po porodzie,
uzupełniający urlop macierzyński w wymiarze tygodnia za każdy tydzień pobytu dziecka
w szpitalu w okresie od 5 dnia po porodzie do upływu 8 tygodnia po porodzie pod
warunkiem, że pobyt dziecka w szpitalu będzie wynosił przynajmniej 2 kolejne dni, przy
czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5-go do 28-go dnia po porodzie
– maksymalnie 8 tygodni.
W resorcie rodziny utworzono Radę do spraw Polityki Rodzinnej i Demograficznej złożoną
z naukowców, ekspertów i przedstawicieli samorządów. Zadaniem tego ciała jest
opracowanie i kierunków działań i przedstawienie Ministrowi propozycji mających na celu
poprawę sytuacji demograficznej. Nad koordynacją działań rządu w obszarze demografii
czuwa też powołany Międzyresortowy Zespół do spraw Przeciwdziałania Negatywnym
Zjawiskom Demograficznym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
6 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1871).

-- 5 of 5 --