Odpowiedź na interpelację w sprawie nadania osobowości prawnej sołectwom Odpowiedź na interpelację nr 7545 w sprawie nadania osobowości prawnej sołectwom Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 06-02-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 7545 Pani Poseł Katarzyny Osos w sprawie nadania osobowości prawnej sołectwom, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze i kulturowe oraz zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicznych określa ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa[1]. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ww. ustawy, jednostkami zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa są: gminy, powiaty i województwa. Ponadto, mając na uwadze art. 164 Konstytucji RP, istotne pozostaje podkreślenie, że podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina, która wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego. Przepis art. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[2] wskazuje, że gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto. Powyższe oznacza, że gmina jest samodzielna w decydowaniu o tym, czy w ogóle utworzyć jednostki pomocnicze i jakie oraz czy utworzyć je na całym obszarze gminy, czy też tylko na jego części. Jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy. Jednostki pomocnicze nie mają charakteru wyodrębnionych ustawowo związków samorządowych, nie stanowią odrębnych korporacji i nie mają osobowości prawnej, a ich zadania powierzone w statutach nie są odrębne od samej jednostki samorządu terytorialnego. O fakcie utworzenia jednostki pomocniczej oraz jakie przekazać jej zadania decyduje organ stanowiący danej jednostki samorządu terytorialnego, któremu dodatkowo przysługuje prawo kontroli ich wykonania. Tak przyjęte założenia w zakresie jednostek pomocniczych warunkują status organów danej jednostki pomocniczej – „subsydiarność” jednostki pomocniczej wyraża się względem jednostki samorządu terytorialnego. To gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego. Konsekwencją pomocniczości są rozwiązania kształtujące pozycję jednostki oraz zakres uprawnień organów gminy. Osobowość prawna jest pojęciem, które wskazuje na posiadanie zdolności prawnej oraz zdolności do czynności prawnych. Osobami prawnymi są tylko te podmioty, którym osobowość prawną przyznają przepisy prawa. Zgodnie z przyjętymi w prawie cywilnym regulacjami, za osobę prawną należy uznać jednostkę organizacyjną, wyposażoną przez normę prawną w zdolność prawną, co pozwala jej być podmiotem stosunków cywilno-prawnych. Stosownie do art. 33 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny[3] osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy prawa szczególnie przyznają osobowość prawną. Konsekwencją przyznania jednostkom samorządu terytorialnego osobowości prawnej[4] jest posiadanie przez nie zdolności prawnej, co oznacza, że mogą być one podmiotami praw i obowiązków w zakresie prawa cywilnego. Jednostki samorządu terytorialnego mogą więc nabywać prawa i zaciągać zobowiązania we własnym imieniu i na własny rachunek, a za własne działania odpowiadają swoim majątkiem. Konsekwencją przyznania sołectwu atrybutów jednostki samorządu terytorialnego (upodmiotowienie wspólnoty, samodzielność, osobowość prawna) powinno być statuowanie jego organów w wyborach powszechnych, powierzenie ustawą wykonywania zadań publicznych oraz zapewnienie adekwatnych do zadań dochodów. Przyznanie sołectwom statusu jednostki samorządu terytorialnego wymagałoby dalej idących zmian – tworzenia urzędów sołectw, samodzielności budżetowo-finansowej, objęcia sołtysów przepisami antykorupcyjnymi – a samych sołectw nadzorem wojewodów oraz regionalnych izb obrachunkowych. Wówczas sołectwa będące jednostkami samorządu terytorialnego, stałyby się niezależne od gmin, w związku z czym relacje pomiędzy nimi a gminami kształtowałyby się na tych samych zasadach co między gminami, powiatami i samorządami województw. Przekazywanie zadań mogłoby następować wyłącznie na podstawie dobrowolnych porozumień zawieranych przez równe w świetle prawa strony. Podkreślenia wymaga fakt, że sołectwo jest jednym z rodzajów jednostek pomocniczych tworzonych przez gminy. W związku z powyższym powstają wątpliwości odnośnie do pozostałych kategorii jednostek pomocniczych. Przyznanie bowiem osobowości prawnej wyłącznie sołectwom może zostać uznane za nierówne traktowanie w ramach jednostek pomocniczych. Natomiast przyznanie sołectwom (bądź wszystkim jednostkom pomocniczym) osobowości prawnej byłoby znaczącą ingerencją w obecny ustrój samorządu terytorialnego, a w praktyce oznaczałoby utworzenie kolejnego szczebla samorządu. W związku z powyższym kwestia poruszona w niniejszym wystąpieniu powinna być przedmiotem pogłębionej analizy oraz rozmów ze środowiskami samorządowymi reprezentowanymi w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Jednocześnie informuję, że w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji nie są prowadzone prace legislacyjne dotyczące przedmiotowej tematyki. Jedynie na marginesie należy wskazać, że aktualnie trwają prace legislacyjne nad poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim (druk 610). Stanowisko Rządu wobec przedmiotowego projektu ustawy oraz rozwiązań w nim zawartych zostało opublikowane na stronie sejmowej 24 grudnia 2024 r. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. Nr 96 poz. 603, z późn. zm. [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm. [3] Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm. [4] na podstawie art. 165 Konstytucji RP.