Interpelacja w sprawie wspierania bezdomnych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 7540
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wspierania bezdomnych
Zgłaszający: Przemysław Witek
Data wpływu: 21-01-2025
Szanowna Pani Minister,
jednym z istotnych aspektów polityki społecznej pozostaje walka z ubóstwem oraz wspieranie osób, których sytuacja uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Takie przypadki wymagają natychmiastowej reakcji ze strony organów i instytucji, powołanych do przeciwdziałania ubóstwu. Jednakże przepisy w wielu przypadkach przed podjęciem działań wymagają wydania decyzji administracyjnej, co odwleka udzielenie niezbędnej pomocy w czasie. Takim przykładem pozostaje kwestia zapewnienia posiłku.
Instytucje często reagują niezwłocznie, udzielając stosownego wsparcia – co jednak stanowi działanie sprzeczne z przepisami. Nie sposób jednak uznać, że w demokratycznym państwie prawnym zapewnienie posiłku dla głodnego dziecka można kwalifikować jako naruszenie przepisów.
Zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283) przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. Wyjątki od tej zasady wprowadza art. 106 ust. 2 przywołanej ustawy, jednakże wśród tych wyłączeń na próżno szukać takiego świadczenia jak: zapewnienie posiłku.
Z tychże względów, niezbędnym i koniecznym pozostaje podjęcie działań celem rozszerzenia katalogu wyłączeń wskazanych w art. 106 ust. 2 przywołanej ustawy.
W związku z powyższym, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytanie:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozważa podjęcie działań legislacyjnych w zakresie rozszerzenia katalogu wyłączeń z art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283) poprzez dodanie świadczenia w postaci zapewnienia posiłku, a jeśli tak – na jakim etapie pozostają te działania?
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8795 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
BM-II.059.1.30.2025.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7540 z 24 stycznia 2025 r. Pana Posła Przemysława Witka
„w sprawie wspierania bezdomnych”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie podkreślić trzeba, że do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym,
określonych w art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.
U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), należy udzielanie schronienia, zapewnienie posiłku oraz
niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym. Zgodnie z art. 48 tego aktu, osoba lub
rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania.
Formy wsparcia osób w kryzysie bezdomności określa art. 48a ustawy o pomocy społecznej,
zgodnie z którym udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca
w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych, schronisku dla osób bezdomnych
z usługami opiekuńczymi oraz w ogrzewalni. Przywołany artykuł określa także definicje oraz
warunki udzielania wsparcia w poszczególnych formach, tak aby umożliwić dostosowanie go
do potrzeb beneficjenta. Z kolei art. 48b ustawy o pomocy społecznej dotyczy kolejnych
świadczeń niepieniężnych, zaspokajających potrzeby w zakresie żywności i ubrania. Pomoc
w postaci dostarczenia ubrania polega na zapewnieniu osobie potrzebującej odzieży, bielizny
i obuwia. Ubranie powinno być odpowiednie do pory roku oraz potrzeb świadczeniobiorcy
(właściwy rozmiar, dopasowane do płci).
Wsparcie w postaci dostarczenia żywności polega na organizacji przynajmniej jednego
gorącego posiłku dziennie, w tym na zakupie posiłków dla dzieci i młodzieży przebywającej
w szkole oraz na przyznaniu pomocy w formie rzeczowej w postaci produktów
żywnościowych dla osoby lub rodziny. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego
gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie
zapewnić.
Zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy, przyznanie świadczeń z pomocy społecznej przybiera formę
decyzji administracyjnej. Świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby
zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą
świadczeniobiorcy lub jego przedstawiciela ustawowego; mogą być również przyznane
z urzędu.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Kryteria
dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata i uwzględniają wynik badań progu interwencji
socjalnej. Od 1 stycznia 2025 r. kryterium dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1010
zł, natomiast dla osoby w rodzinie 823 zł. Obok kryterium dochodowego powinien wystąpić
co najmniej jeden z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej,
np. niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba czy bezdomność.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Art. 106 ust. 2 ustawy określa katalog świadczeń niewymagających wydania decyzji, do
których zalicza się udzielenie świadczeń w postaci: interwencji kryzysowej, pracy socjalnej,
poradnictwa, uczestnictwa w zajęciach klubu samopomocy i klubu samopomocy dla osób
z zaburzeniami psychicznymi, miejsca w ogrzewalni i noclegowni, sprawienia pogrzebu,
a także przyznania biletu kredytowanego. Nie jest to jednakże jedyny przepis przewidujący
przyznanie świadczenia bez wydawania decyzji.
Art. 48b w ust. 5 wspomnianej ustawy dopuszcza odstąpienie od zasady wydania decyzji
administracyjnej w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z ww. przepisem pomoc
w postaci niezbędnego ubrania i gorącego posiłku, przyznawana doraźnie dzieciom
i młodzieży, a także w sytuacji kryzysowej występującej na skalę masową czy w przypadku
wystąpienia klęski żywiołowej albo zdarzenia losowego, nie wymaga przeprowadzenia
rodzinnego wywiadu środowiskowego i wydania decyzji administracyjnej, a wydatki
poniesione na udzieloną pomoc nie podlegają zwrotowi. Oznacza to, że przy przyznawaniu
pomocy nie będzie brana pod uwagę sytuacja dochodowa osób lub rodzin. Zastrzec przy tym
należy, że organ działa w granicach swobody tylko w przypadkach określonych w art.
48 ust. 5. W pozostałych sytuacjach organ zobowiązany jest do przeprowadzenia wywiadu
środowiskowego i wydania decyzji. Na taką interpretację wskazuje również treść art. 106
ust. 1 i 2 ustawy. W katalogu świadczeń niewymagających wydania decyzji (art. 106 ust. 2)
nie wymieniono pomocy w postaci posiłku ani ubrania (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc
społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023).
Ponadto wskazuję, że Rządowy program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028
przewiduje wsparcie finansowe gmin w udzieleniu pomocy przyjmującej formę posiłku,
zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci
produktów żywnościowych. Program ma charakter całoroczny. Jego głównym założeniem
jest zapewnienie pomocy zarówno dzieciom, które wychowują się w rodzinach znajdujących
się w trudnej sytuacji, jak i osobom starszym, niepełnosprawnym i o niskich dochodach.
Ze środków przekazywanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia w formie
posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia
rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki
otrzymania pomocy, wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz
spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8
ww. ustawy, tzn.:
dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,
uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej,
osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia
12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Kryteria dochodowe określone w ramach programu wynoszą, od 1 stycznia 2025 r., 2020 zł
dla osoby samotnie gospodarującej i 1646 zł w przypadku osoby w rodzinie.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy uczeń albo dziecko nie spełnia wymagań,
dyrektor placówki do której uczęszcza informuje właściwy ze względu na miejsce
zamieszkania podopiecznego ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych
o potrzebie udzielenia pomocy w formie posiłku. Przyznanie takiej pomocy, w przypadku
przyjęcia przez gminę odpowiedniego programu osłonowego (art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej) nie wymaga wydania decyzji administracyjnej
i ustalenia sytuacji rodzinnej dziecka lub ucznia w drodze rodzinnego wywiadu
środowiskowego. Pomoc ta ma charakter doraźny.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Pragnę zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, pomoc społeczna jest instytucją
polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom
przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać,
wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasada subsydiarności wyrażona
w tym przepisie oznacza, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny
w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb. Instytucja ta ma zatem
charakter pomocniczy i stanowi dopełnienie świadczeń prawnie zabezpieczonych przez inne
systemy. Osoby ubiegające się o pomoc z systemu pomocy społecznej powinny, w pierwszej
kolejności, skorzystać z innych uprawnień, z własnych zasobów majątkowych (pieniężnych
i niepieniężnych) oraz z własnych możliwości działania.
Podkreślam, że przedstawione wyżej regulacje umożliwiają zapewnienie posiłku w sytuacji
wymagającej tego rodzaju natychmiastowego wsparcia. Pomoc jest udzielana doraźnie,
bezzwrotnie, bez konieczności przeprowadzania wywiadu środowiskowego i wydania
decyzji administracyjnej, tym samym bez konieczności spełnienia kryterium dochodowego
określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej.
Informuję ponadto, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołano Zespół
ds. Reformy Systemu Pomocy Społecznej. Zadaniem członków zespołu jest weryfikacja
dostępności świadczeń i usług społecznych, analiza sytuacji pracowników systemu pomocy
społecznej, ocena funkcjonowania instytucji całodobowych oraz ich finansowania
i opracowanie propozycji zmian prawnych i innych rekomendacji. Działania te doprowadzą
do integracji różnych form wsparcia i współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi,
samorządami, organizacjami pozarządowymi oraz lokalnymi społecznościami, co przyczyni
się do zwiększenia skuteczności realizowanych działań pomocowych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --