Interpelacja nr 7532
Interpelacja w sprawie parków narodowych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (95%)
Podatki i Finanse (73%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie parków narodowych
Interpelacja nr 7532
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie parków narodowych
Zgłaszający: Przemysław Witek
Data wpływu: 21-01-2025
Szanowna Pani Minister,
parki narodowe stanowią obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe.
Niewątpliwie parki narodowe stanowią zatem jedną z najistotniejszych współczesnych form ochrony przyrody, będąc najbardziej efektywnym sposobem zagwarantowania nienaruszalności zasobów przyrodniczych. O wyjątkowości chronionych obszarów świadczy wpisanie dziesięciu polskich parków narodowych na listę światowych rezerwatów biosfery, a także uznanie Białowieskiego Parku Narodowego przez UNESCO za obiekt światowego dziedzictwa ludzkości.
Nadzór nad zapewnieniem przez parki narodowe odpowiednich warunków zapewniających prawidłową realizację przydzielonych im zadań związanych z ochroną przyrody i zarządzaniem jej zasobami, stanowi ważny element obowiązków spoczywających na Ministerstwie Klimatu i Środowiska, w szczególności w kontekście postępujących zmian klimatycznych.
Powyższe kwestie były przedmiotem kontroli 14 parków narodowych, przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli Delegatura w Kielcach (nr ewidencyjny: P/23/062) – w ramach której przedstawiono także szereg wniosków de lege ferenda.
Granice i powierzchnia parków narodowych
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego parki narodowe obejmują jedynie 1% całkowitej powierzchni kraju.
Z tychże przyczyn istotnym pozostaje precyzyjne uregulowanie kwestii powierzchni oraz granic każdego z 23 parków narodowych utworzonych na terenie Rzeczypospolitej.
Każdy park narodowy tworzony jest na podstawie ustawy, jednak jego granice określane są w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Zmiana granic wymaga zgody właściwych organów samorządu terytorialnego.
Jak wynika z powyższej kontroli NIK, zachodzą rozbieżności pomiędzy rzeczywistą wielkością powierzchni dziesięciu objętych kontrolą parków narodowych a powierzchnią wskazaną w rozporządzeniach w sprawie tych parków, zaś w przypadku Ojcowskiego Parku Narodowego także przebiegu jego granic.
Rozbieżności te również dotyczyły danych zawartych w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. Znamiennym pozostaje fakt, iż jedynie w dwóch z czternastu skontrolowanych parkach narodowych, dane zamieszczone w przywołanym rejestrze przedstawiały faktyczną powierzchnię i przebieg granic tych parków.
Zgodnie z postulatami zawartymi we wnioskach kontroli, koniecznym jest podjęcie niezwłocznych działań legislacyjnych obejmujących przygotowanie nowelizacji rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie wykazania prawidłowych danych o powierzchni poniższych parków:
▪ Białowieskiego Parku Narodowego,
▪ Gorczańskiego Parku Narodowego,
▪ Karkonoskiego Parku Narodowego,
▪ Narwiańskiego Parku Narodowego,
▪ Parku Narodowego Bory Tucholskie,
▪ Parku Narodowego Gór Stołowych,
▪ Pienińskiego Parku Narodowego,
▪ Tatrzańskiego Parku Narodowego,
▪ Wigierskiego Parku Narodowego,
▪ Ojcowskiego Parku Narodowego.
W przypadku zaś Ojcowskiego Parku Narodowego działania legislacyjne winny objąć także określenie prawidłowego przebiegu jego granic.
Stosowne działania kontrolne ministerstwa winny objąć również pozostałe 9 parków narodowych, które nie były przedmiotem kontroli NIK.
Plany ochrony parków narodowych
Należyte zarządzanie parkami oraz zapewnienie ich właściwego funkcjonowania wymaga sporządzenia i realizacji planów ich ochrony, które określają m.in. sposoby zabezpieczenia zasobów przyrody występujących na terenie parku, jak również istniejące i potencjalne zagrożenia dla jego obszaru.
Dyrektor parku narodowego sporządza projekt planu ochrony, który w dalszej procedurze podlega opiniowaniu przez ministerstwo.
Z informacji kontrolnych NIK wynika, że pomimo upływu w dniu 15 listopada 2018 r. ustawowego terminu na ich ustanowienie, w dalszym ciągu 12 spośród 23 parków narodowych nie posiadało planów ochrony.
Wydłużająca się procedura zatwierdzenia projektów powoduje, że część zawartych tam informacji ulega dezaktualizacji, co wymaga następczo ich ponownego uzupełnienia poprzez przeprowadzenie kolejnych inwentaryzacji.
W celu zapobiegnięcia powyższemu, konieczne jest niezwłoczne zakończenie prac nad ustanawianiem planów ochrony dla wszystkich parków narodowych.
Rzetelność projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych
Osiągnięcie celów ochrony przyrody przypisanych parkom narodowym wymaga skutecznego i rzetelnego zaprojektowania odpowiednich działań ochronnych oraz stałej kontroli stanu środowiska.
Wobec braku ustanowienia planów ochrony dla ponad połowy parków narodowych, ich dyrektorzy zobowiązani są do podejmowania działań na podstawie zarządzeń w sprawie działań ochronnych, przedkładanych ministrowi właściwemu do spraw środowiska.
W ramach kontroli NIK ujawniono, iż większość z projektów opracowana była nierzetelnie.
W sześciu z nich zostały wskazane zadania, które nie mogły być uznane za służące ochronie czynnej ekosystemów parków lub gatunków roślin, zwierząt lub grzybów w nim występujących. Ponadto w projektach zadań ochronnych dla dwóch parków nie zostały uwzględnione wszystkie znane zagrożenia zidentyfikowane na obszarze parków.
Wobec powyższego, niezbędnym pozostaje podjęcie stosownych działań przez ministerstwo celem poprawy jakości i rzetelności przedkładanych przez dyrektorów projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych – w szczególności mając na względzie ich tymczasowy i zastępczy charakter z uwagi na brak ustanowienia planów ochrony.
Finansowanie działalności parków narodowych
Działania kontrolne NIK ujawniły także, że istotną przyczyną niewykonywania przez parki narodowe zaplanowanych zadań ochronnych był brak stabilnego, przewidywalnego i wystarczającego poziomu ich finansowania z budżetu państwa.
Środki uzyskiwane z budżetu państwa wykorzystywane są w zdecydowanej większości na wynagrodzenia pracowników, zaś w 9 z 14 kontrolowanych parków narodowych środki te nawet nie wystarczały na zabezpieczenie tych wydatków. Prawidłowe funkcjonowanie i realizacja ustawowych obowiązków przez parki wymaga zatem stałego pozyskiwania dodatkowych środków finansowych, co może prowadzić do niebezpieczeństwa nadmiernej ich komercjalizacji w celu uzyskania wystarczających przychodów.
Potrzeba należytej dbałości o ochronę zasobów przyrodniczych nie może być zatem zagwarantowana bez wystarczającego finansowania parków.
W związku z powyższym, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło działania w związku z wnioskami przedstawionymi w ramach wyników kontroli przeprowadzonej przez NIK w przedmiocie zarządzania ochroną przyrody w parkach narodowych (nr ewidencyjny: P/23/062), a jeżeli tak, to jakie?
2. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie wykazania prawidłowych danych o powierzchni parków oraz jaki jest etap tych prac?
3. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie Ojcowskiego Parku Narodowego (Dz. U. Nr 99, poz. 607) w zakresie określenia prawidłowego przebiegu jego granic oraz jaki jest etap tych prac?
4. Czy podjęto konsultacje z organami samorządu terytorialnego celem ustalenia granic powyższego parku?
5. Czy podjęto działania kontrolne w zakresie weryfikacji prawidłowości danych o powierzchni oraz przebiegu granic parków narodowych: Babiogórskiego, Bieszczadzkiego, Drawieńskiego, Magurskiego, Poleskiego, Roztoczańskiego, „Ujście Warty”, Wielkopolskiego, Wolińskiego?
6. Czy zakończono prace nad ustanawianiem planów ochrony dla wszystkich parków narodowych, a jeśli nie to na jakim etapie pozostają powyższe prace?
7. Czy podjęto działania zapewniające przedkładanie przez dyrektorów parków narodowych rzetelnych projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych, a jeśli tak, to jakie?
8. Czy podjęto działania zapewniające finansowanie działalności parków narodowych na poziomie umożliwiającym realizację wszystkich zaplanowanych zadań ochronnych, a jeśli tak, to jakie?
Interpelacja nr 7532
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie parków narodowych
Zgłaszający: Przemysław Witek
Data wpływu: 21-01-2025
Szanowna Pani Minister,
parki narodowe stanowią obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe.
Niewątpliwie parki narodowe stanowią zatem jedną z najistotniejszych współczesnych form ochrony przyrody, będąc najbardziej efektywnym sposobem zagwarantowania nienaruszalności zasobów przyrodniczych. O wyjątkowości chronionych obszarów świadczy wpisanie dziesięciu polskich parków narodowych na listę światowych rezerwatów biosfery, a także uznanie Białowieskiego Parku Narodowego przez UNESCO za obiekt światowego dziedzictwa ludzkości.
Nadzór nad zapewnieniem przez parki narodowe odpowiednich warunków zapewniających prawidłową realizację przydzielonych im zadań związanych z ochroną przyrody i zarządzaniem jej zasobami, stanowi ważny element obowiązków spoczywających na Ministerstwie Klimatu i Środowiska, w szczególności w kontekście postępujących zmian klimatycznych.
Powyższe kwestie były przedmiotem kontroli 14 parków narodowych, przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli Delegatura w Kielcach (nr ewidencyjny: P/23/062) – w ramach której przedstawiono także szereg wniosków de lege ferenda.
Granice i powierzchnia parków narodowych
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego parki narodowe obejmują jedynie 1% całkowitej powierzchni kraju.
Z tychże przyczyn istotnym pozostaje precyzyjne uregulowanie kwestii powierzchni oraz granic każdego z 23 parków narodowych utworzonych na terenie Rzeczypospolitej.
Każdy park narodowy tworzony jest na podstawie ustawy, jednak jego granice określane są w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Zmiana granic wymaga zgody właściwych organów samorządu terytorialnego.
Jak wynika z powyższej kontroli NIK, zachodzą rozbieżności pomiędzy rzeczywistą wielkością powierzchni dziesięciu objętych kontrolą parków narodowych a powierzchnią wskazaną w rozporządzeniach w sprawie tych parków, zaś w przypadku Ojcowskiego Parku Narodowego także przebiegu jego granic.
Rozbieżności te również dotyczyły danych zawartych w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. Znamiennym pozostaje fakt, iż jedynie w dwóch z czternastu skontrolowanych parkach narodowych, dane zamieszczone w przywołanym rejestrze przedstawiały faktyczną powierzchnię i przebieg granic tych parków.
Zgodnie z postulatami zawartymi we wnioskach kontroli, koniecznym jest podjęcie niezwłocznych działań legislacyjnych obejmujących przygotowanie nowelizacji rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie wykazania prawidłowych danych o powierzchni poniższych parków:
▪ Białowieskiego Parku Narodowego,
▪ Gorczańskiego Parku Narodowego,
▪ Karkonoskiego Parku Narodowego,
▪ Narwiańskiego Parku Narodowego,
▪ Parku Narodowego Bory Tucholskie,
▪ Parku Narodowego Gór Stołowych,
▪ Pienińskiego Parku Narodowego,
▪ Tatrzańskiego Parku Narodowego,
▪ Wigierskiego Parku Narodowego,
▪ Ojcowskiego Parku Narodowego.
W przypadku zaś Ojcowskiego Parku Narodowego działania legislacyjne winny objąć także określenie prawidłowego przebiegu jego granic.
Stosowne działania kontrolne ministerstwa winny objąć również pozostałe 9 parków narodowych, które nie były przedmiotem kontroli NIK.
Plany ochrony parków narodowych
Należyte zarządzanie parkami oraz zapewnienie ich właściwego funkcjonowania wymaga sporządzenia i realizacji planów ich ochrony, które określają m.in. sposoby zabezpieczenia zasobów przyrody występujących na terenie parku, jak również istniejące i potencjalne zagrożenia dla jego obszaru.
Dyrektor parku narodowego sporządza projekt planu ochrony, który w dalszej procedurze podlega opiniowaniu przez ministerstwo.
Z informacji kontrolnych NIK wynika, że pomimo upływu w dniu 15 listopada 2018 r. ustawowego terminu na ich ustanowienie, w dalszym ciągu 12 spośród 23 parków narodowych nie posiadało planów ochrony.
Wydłużająca się procedura zatwierdzenia projektów powoduje, że część zawartych tam informacji ulega dezaktualizacji, co wymaga następczo ich ponownego uzupełnienia poprzez przeprowadzenie kolejnych inwentaryzacji.
W celu zapobiegnięcia powyższemu, konieczne jest niezwłoczne zakończenie prac nad ustanawianiem planów ochrony dla wszystkich parków narodowych.
Rzetelność projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych
Osiągnięcie celów ochrony przyrody przypisanych parkom narodowym wymaga skutecznego i rzetelnego zaprojektowania odpowiednich działań ochronnych oraz stałej kontroli stanu środowiska.
Wobec braku ustanowienia planów ochrony dla ponad połowy parków narodowych, ich dyrektorzy zobowiązani są do podejmowania działań na podstawie zarządzeń w sprawie działań ochronnych, przedkładanych ministrowi właściwemu do spraw środowiska.
W ramach kontroli NIK ujawniono, iż większość z projektów opracowana była nierzetelnie.
W sześciu z nich zostały wskazane zadania, które nie mogły być uznane za służące ochronie czynnej ekosystemów parków lub gatunków roślin, zwierząt lub grzybów w nim występujących. Ponadto w projektach zadań ochronnych dla dwóch parków nie zostały uwzględnione wszystkie znane zagrożenia zidentyfikowane na obszarze parków.
Wobec powyższego, niezbędnym pozostaje podjęcie stosownych działań przez ministerstwo celem poprawy jakości i rzetelności przedkładanych przez dyrektorów projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych – w szczególności mając na względzie ich tymczasowy i zastępczy charakter z uwagi na brak ustanowienia planów ochrony.
Finansowanie działalności parków narodowych
Działania kontrolne NIK ujawniły także, że istotną przyczyną niewykonywania przez parki narodowe zaplanowanych zadań ochronnych był brak stabilnego, przewidywalnego i wystarczającego poziomu ich finansowania z budżetu państwa.
Środki uzyskiwane z budżetu państwa wykorzystywane są w zdecydowanej większości na wynagrodzenia pracowników, zaś w 9 z 14 kontrolowanych parków narodowych środki te nawet nie wystarczały na zabezpieczenie tych wydatków. Prawidłowe funkcjonowanie i realizacja ustawowych obowiązków przez parki wymaga zatem stałego pozyskiwania dodatkowych środków finansowych, co może prowadzić do niebezpieczeństwa nadmiernej ich komercjalizacji w celu uzyskania wystarczających przychodów.
Potrzeba należytej dbałości o ochronę zasobów przyrodniczych nie może być zatem zagwarantowana bez wystarczającego finansowania parków.
W związku z powyższym, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło działania w związku z wnioskami przedstawionymi w ramach wyników kontroli przeprowadzonej przez NIK w przedmiocie zarządzania ochroną przyrody w parkach narodowych (nr ewidencyjny: P/23/062), a jeżeli tak, to jakie?
2. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie wykazania prawidłowych danych o powierzchni parków oraz jaki jest etap tych prac?
3. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie Ojcowskiego Parku Narodowego (Dz. U. Nr 99, poz. 607) w zakresie określenia prawidłowego przebiegu jego granic oraz jaki jest etap tych prac?
4. Czy podjęto konsultacje z organami samorządu terytorialnego celem ustalenia granic powyższego parku?
5. Czy podjęto działania kontrolne w zakresie weryfikacji prawidłowości danych o powierzchni oraz przebiegu granic parków narodowych: Babiogórskiego, Bieszczadzkiego, Drawieńskiego, Magurskiego, Poleskiego, Roztoczańskiego, „Ujście Warty”, Wielkopolskiego, Wolińskiego?
6. Czy zakończono prace nad ustanawianiem planów ochrony dla wszystkich parków narodowych, a jeśli nie to na jakim etapie pozostają powyższe prace?
7. Czy podjęto działania zapewniające przedkładanie przez dyrektorów parków narodowych rzetelnych projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych, a jeśli tak, to jakie?
8. Czy podjęto działania zapewniające finansowanie działalności parków narodowych na poziomie umożliwiającym realizację wszystkich zaplanowanych zadań ochronnych, a jeśli tak, to jakie?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
5 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Zawiera 5 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12987 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WPN.050.1.2025.RS
3607489.14488978.11675499
Warszawa, 26-02-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację z dnia 24 stycznia 2025 r. Pana Posła Przemysława Witka,
w sprawie parków narodowych, przekazuję poniżej odpowiedź na zawarte w interpelacji
pytania.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło działania w związku w wnioskami
przedstawionymi w ramach wyników kontroli przeprowadzonej przez NIK w przedmiocie
zarządzania ochroną przyrody w parkach narodowych (nr ewidencyjny: P/23/062), a jeżeli
tak to jakie?
Minister Klimatu i Środowiska podjął działania zmierzające do porządkowania opisu granic
parków narodowych. Uporządkowanie granic jest dokonywane m.in. przy okazji włączania
do parków narodowych nowych obszarów, w tym obszarów będących własnością parków
narodowych, nabytych w drodze zamian, albo darowizn. Taki model został już zastosowany
w przypadku zmiany granic Karkonoskiego Parku Narodowego oraz Poleskiego Parku
Narodowego.
W 2024 r. zobowiązano dyrektorów parków narodowych do przeprowadzenia analizy, które
obszary potencjalnie mogą lub powinny być włączone do parku narodowego. Dane
otrzymane z parków są szczegółowo analizowane i na ich podstawie będą podejmowane
decyzje dotyczące procedowania rozporządzeń odnoszących się do poszczególnych
parków. Należy także pamiętać, że zmiana granic parków narodowych musi być
przeprowadzona we współpracy i przy uwzględnieniu potrzeb lokalnych społeczności.
Chroniąc przyrodę, w tym tworząc lub powiększając parki narodowe niezwykle ważne jest,
aby budować wzajemne porozumienie i zwiększać akceptację dla idei ochrony przyrody i
idei parków narodowych w społeczeństwie.
2. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzeń Rady
Ministrów w sprawie wykazania prawidłowych danych o powierzchni parków oraz jaki jest
etap tych prac?
By móc zrealizować kolejne etapy procesu opisu granic parków narodowych, w tym
opracować projekty rozporządzeń określających granice powiększanych parków
narodowych, konieczne jest wypracowanie porozumienia z jednostkami samorządu
terytorialnego, na terenie których ma być położony park narodowy. Ministerstwo będzie
podejmowało działania legislacyjne po zakończeniu analizy danych uzyskanych z parków
narodowych. Proces aktualizacji rozporządzeń określających granice parków narodowych
został rozpoczęty – przeprowadzono korektę rozporządzeń w sprawie Karkonoskiego
-- 1 of 5 --
Parku Narodowego i Poleskiego Parku Narodowego, a teraz rozpoczęto prace dotyczące
zmiany granic Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
3. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie Ojcowskiego Parku Narodowego (Dz. U. Nr
99, poz. 607) w zakresie określenia prawidłowego przebiegu jego granic oraz jaki jest etap
tych prac?
W chwili obecnej działania Ministerstwa skupiają się na uporządkowaniu kwestii granic
Świętokrzyskiego Parku Narodowego oraz utworzeniu Parku Narodowego Doliny Dolnej
Odry. Prace legislacyjne dotyczące aktualizacji rozporządzeń określających granice
Ojcowskiego Parku Narodowego zostaną rozpoczęte po zakończeniu analizy danych
uzyskanych z Parku.
4. Czy podjęto konsultacje z organami samorządu terytorialnego celem ustalenia granic
powyższego parku?
Działania dotyczące korekty rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1997 r.
w sprawie Ojcowskiego Parku Narodowego, zostaną rozpoczęte po zakończeniu analizy
danych uzyskanych z Parku. W ramach tych działań podjęte zostaną także konsultacje
z władzami gmin, w granicach których jest położony Park, oraz Starostwa Powiatowego
w Krakowie.
5. Czy podjęto działania kontrolne w zakresie weryfikacji prawidłowości danych
o powierzchni oraz przebiegu granic parków narodowych: Babiogórskiego, Bieszczadzkiego,
Drawieńskiego, Magurskiego, Poleskiego, Roztoczańskiego, PN „Ujście Warty”,
Wielkopolskiego, Wolińskiego?
Dane o powierzchni parków narodowych i przebiegu granic podawane są na podstawie
obowiązujących rozporządzeń Rady Ministrów opisujących granice parków narodowych.
Po zmianie obowiązujących aktów prawnych będzie podawana powierzchnia, zgodna
z obowiązującymi aktami prawnymi.
6. Czy zakończono prace nad ustanawianiem planów ochrony dla wszystkich parków
narodowych, a jeśli nie to na jakim etapie pozostają powyższe prace?
Obecnie ustanowionych przez ministra właściwego do spraw środowiska, w drodze
rozporządzenia, jest 12 planów ochrony. Prace legislacyjne są prowadzone nad kolejnymi
9 projektami. Pozostałe projekty są na etapie opracowywania przez parki narodowe. Pragnę
podkreślić, że plan ochrony parku narodowego jest dokumentem określającym zakres
działań ochronnych, niezbędnych do realizacji celów parku narodowego w perspektywie 20
lat. Tym samym niezwykle istotnym jest, by plan ochrony był przygotowany w sposób
rzetelny, uwzględniający potrzeby ochrony przyrody oraz lokalnych społeczności (zgodnie
z zasadą zrównoważonego rozwoju) i w oparciu o aktualne dane. Zważywszy na to, że plan
ochrony dla parku narodowego staje się jednocześnie planem ochrony albo planem zadań
ochronnych dla obszarów Natura 2000, w częściach pokrywających się z obszarem parku
narodowego, konieczne jest zaplanowanie działań ochronnych w sposób pozwalający na
ochronę zarówno walorów parku narodowego, jak i przedmiotów ochrony obszarów Natura
2000. Należy także zwrócić uwagę, że parki narodowe stanowią część obszarów Natura
2000, w związku z czym planowane działania ochronne w celu zachowania przedmiotów
ochrony obszarów Natura 2000, muszą być spójne dla tych obszarów w granicach parku
narodowego jak również poza nim. Uwzględniając powyższe aspekty oraz objętość
projektów planów ochrony (niekiedy kilkaset stron) należy wskazać, że przygotowanie
-- 2 of 5 --
ostatecznej wersji projektu, jak również jego dalsze uzgodnienia (m.in. z parkiem
narodowym na etapie weryfikacji przesłanego projektu, poddanie konsultacjom
społecznym, opiniowaniu oraz uzgodnieniom międzyresortowym) są powodem
długotrwałej procedury ich stanowienia. Do czasu ustanowienia planów ochrony, parki
narodowe mogą realizować działania ochronne na podstawie zadań ochronnych
ustanawianych w drodze zarządzenia ministra właściwego do spraw środowiska.
7. Czy podjęto działania zapewniające przedkładanie przez dyrektorów parków
narodowych rzetelnych projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych, a jeśli tak to
jakie?
Ministerstwo szczegółowo analizuje przesyłane przez parki projekty zadań ochronnych.
Należy też pamiętać, że przesyłane projekty zarządzeń w sprawie zadań ochronnych są
wcześniej opiniowane przez rady naukowe poszczególnych parków narodowych. Organy
opiniodawczo-doradcze dyrektorów parków narodowych przedkładając opinie w sprawie
koniecznych do wykonania zadań ochronnych kierują się potrzebą zachowania zasobów
przyrodniczych w należytym stanie ochrony. Minister Klimatu i Środowiska opracowując
projekty zarządzeń w sprawie zadań ochronnych kieruje się przede wszystkim
koniecznością zachowania walorów przyrodniczych parków we właściwym stanie, posiłkuje
się także opiniami rad naukowych. Opinie te są bowiem załączane do dokumentacji, którą
otrzymuje Minister w ramach procedury legislacyjnej. Minister stanowiąc zarządzenia w
przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do prawidłowości proponowanych przez
dyrektorów działań stara się je wyjaśnić, tak by mieć pewność, że działania podejmowane
przez parki w zakresie ochrony przyrody są realizowane w sposób nieszkodzący przyrodzie
parków.
8. Czy podjęto działania zapewniające finansowanie działalności parków narodowych na
poziomie umożliwiającym realizację wszystkich zaplanowanych zadań ochronnych, a jeśli
tak to jakie?
W 2024 r. zwiększono dotację celową dla parków narodowych z kwoty 135 943 tys. zł
w 2023 r. do kwoty 152 802 tys. zł, z czego na wydatki bieżące przeznaczono 148 302 tys.
zł oraz na wydatki majątkowe 4 500 tys. zł. Dodatkowo w rezerwach celowych budżetu
państwa zabezpieczone zostały środki pozwalające na zwiększenie wynagrodzeń
pracowników parków narodowych do 20% (11 200 tys. zł). W 2025 r. dotacja celowa dla
parków narodowych wynosi 180 382 tys. zł, z czego na wydatki bieżące przeznaczono
168 385 tys. zł, a na majątkowe 11 997 tys. zł. Parki narodowe mają także zabezpieczone
środki finansowe na współfinansowanie projektów realizowanych z udziałem środków UE – w
budżecie państwa jest to kwota 25 434 tys. zł. W ramach rezerw celowych możliwe jest
także pozyskanie środków finansowych na realizację przez parki narodowe prawa
pierwokupu nieruchomości oraz wypłatę odszkodowań za szkody wyrządzane na obszarze
parku przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej (żubr, wilk, niedźwiedź, ryś, bóbr).
Pozostałe środki niezbędne do realizacji zadań ustawowych parki narodowe pozyskują
z innych źródeł. Środki zewnętrzne stanowią istotne źródło finansowania działalności
parków narodowych. Środki te pochodzą zarówno z zasobów Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – środki krajowe, jak i z funduszy europejskich.
Alokacja w dwóch programach (Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej oraz Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027) na działania dotyczące
usprawnienia zarządzania obszarami chronionymi, w tym rozbudowy bazy do prowadzenia
działań z zakresu edukacji ekologicznej, wynosi blisko 310 mln zł. Są to fundusze
przeznaczone specjalnie dla parków narodowych w procedurze niekonkurencyjnej.
Dodatkowe 34 mln zł dedykowane parkom narodowym zostało skierowane, również w
-- 3 of 5 --
trybie pozakonkursowym, na opracowanie dokumentów planistycznych (plany ochrony).
Ponadto wkrótce będą dostępne środki na czynną ochronę przyrody w ramach ogłaszanych
naborów konkursowych. Środki na współfinansowanie ww. projektów parki będą mogły
także uzyskać ze środków NFOŚiGW.
Umowy o dofinansowanie w ramach realizowanych projektów z udziałem środków
zewnętrznych (krajowych, unijnych), podpisywane przez parki narodowe służą także
zwiększaniu wynagrodzeń pracowników parków narodowych w ramach realizowanych przez
parki narodowe projektów z udziałem środków UE. W związku z tym zwiększany jest
jednocześnie limit wynagrodzeń w trakcie realizacji projektów, przy zapewnieniu środków
finansowych z Instytucji Wdrażającej i współfinansowaniu z źródeł innych, w tym środków
własnych. Wskazać ponadto należy, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej wspiera realizację zadań z zakresu ochrony czynnej w parkach narodowych i
ogłasza nabory wniosków o dofinansowanie w ramach programu priorytetowego "Ochrona
i przywracanie różnorodności biologicznej i krajobrazowej" dotyczących przedsięwzięć
realizowanych przez parki narodowe z zakresu wykupu nieruchomości w trybie pierwokupu
na rzecz Skarbu Państwa. Celem programu było i jest powstrzymanie procesu utraty
różnorodności biologicznej i krajobrazowej, odtworzenie i wzbogacenie zasobów przyrody
oraz skuteczne zarządzanie gatunkami i siedliskami (w tym rozpoznanie pojawiających się
zagrożeń) oraz wzmocnienie działań z zakresu edukacji ekologicznej służących ochronie
przyrody. Wsparcie to ma zwykle charakter interwencyjny i następuje w miarę potrzeb
przedkładanych przez parki narodowe. Na przykład w ramach działania FENX.01.05
Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury przewidziano wykup nieruchomości
gruntowych przez parki narodowe – alokacja to 30 mln złotych.
Istotne źródło finansowania działalności parków narodowych stanowi fundusz leśny. Łączna
kwota zaplanowanego dofinasowania w 2024 r. wynosiła 40 000 tys. zł, w tym 16 657 tys.
zł przeznaczono na działania związane z ochroną przyrody realizowaną metodami
gospodarki leśnej, 20 514 tys. zł na inne działania związane z ochroną przyrody oraz 2 829
tys. zł na badania naukowe. Działania podjęte przez Ministra Klimatu i Środowiska sprawiły,
że dofinansowanie zadań realizowanych z funduszu leśnego przez parki narodowe
zwiększono o 14 mln zł. Łączna kwota wsparcia w 2024 roku to 54 mln zł.
Środki uzyskiwane w ramach dotacji celowych z budżetu państwa, wraz z innymi
uzyskiwanymi przez parki narodowe w ramach prowadzonej działalności, pozwalają im na
realizację zadań z zakresu ochrony przyrody. Niemniej Minister Klimatu i Środowiska podjął
działania umożliwiające zwiększenie dofinasowania parków narodowych. Opracowywany
jest projekt ustawy, który pozwoli na przeznaczanie przez Państwowe Gospodarstwo Leśne
Lasy Państwowe części środków ze sprzedaży drewna na rzecz dofinansowania działań
parków narodowych.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 4 of 5 --
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WPN.050.1.2025.RS
3607489.14488978.11675499
Warszawa, 26-02-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację z dnia 24 stycznia 2025 r. Pana Posła Przemysława Witka,
w sprawie parków narodowych, przekazuję poniżej odpowiedź na zawarte w interpelacji
pytania.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło działania w związku w wnioskami
przedstawionymi w ramach wyników kontroli przeprowadzonej przez NIK w przedmiocie
zarządzania ochroną przyrody w parkach narodowych (nr ewidencyjny: P/23/062), a jeżeli
tak to jakie?
Minister Klimatu i Środowiska podjął działania zmierzające do porządkowania opisu granic
parków narodowych. Uporządkowanie granic jest dokonywane m.in. przy okazji włączania
do parków narodowych nowych obszarów, w tym obszarów będących własnością parków
narodowych, nabytych w drodze zamian, albo darowizn. Taki model został już zastosowany
w przypadku zmiany granic Karkonoskiego Parku Narodowego oraz Poleskiego Parku
Narodowego.
W 2024 r. zobowiązano dyrektorów parków narodowych do przeprowadzenia analizy, które
obszary potencjalnie mogą lub powinny być włączone do parku narodowego. Dane
otrzymane z parków są szczegółowo analizowane i na ich podstawie będą podejmowane
decyzje dotyczące procedowania rozporządzeń odnoszących się do poszczególnych
parków. Należy także pamiętać, że zmiana granic parków narodowych musi być
przeprowadzona we współpracy i przy uwzględnieniu potrzeb lokalnych społeczności.
Chroniąc przyrodę, w tym tworząc lub powiększając parki narodowe niezwykle ważne jest,
aby budować wzajemne porozumienie i zwiększać akceptację dla idei ochrony przyrody i
idei parków narodowych w społeczeństwie.
2. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzeń Rady
Ministrów w sprawie wykazania prawidłowych danych o powierzchni parków oraz jaki jest
etap tych prac?
By móc zrealizować kolejne etapy procesu opisu granic parków narodowych, w tym
opracować projekty rozporządzeń określających granice powiększanych parków
narodowych, konieczne jest wypracowanie porozumienia z jednostkami samorządu
terytorialnego, na terenie których ma być położony park narodowy. Ministerstwo będzie
podejmowało działania legislacyjne po zakończeniu analizy danych uzyskanych z parków
narodowych. Proces aktualizacji rozporządzeń określających granice parków narodowych
został rozpoczęty – przeprowadzono korektę rozporządzeń w sprawie Karkonoskiego
-- 1 of 5 --
Parku Narodowego i Poleskiego Parku Narodowego, a teraz rozpoczęto prace dotyczące
zmiany granic Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
3. Czy podjęto działania legislacyjne w przedmiocie nowelizacji rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie Ojcowskiego Parku Narodowego (Dz. U. Nr
99, poz. 607) w zakresie określenia prawidłowego przebiegu jego granic oraz jaki jest etap
tych prac?
W chwili obecnej działania Ministerstwa skupiają się na uporządkowaniu kwestii granic
Świętokrzyskiego Parku Narodowego oraz utworzeniu Parku Narodowego Doliny Dolnej
Odry. Prace legislacyjne dotyczące aktualizacji rozporządzeń określających granice
Ojcowskiego Parku Narodowego zostaną rozpoczęte po zakończeniu analizy danych
uzyskanych z Parku.
4. Czy podjęto konsultacje z organami samorządu terytorialnego celem ustalenia granic
powyższego parku?
Działania dotyczące korekty rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1997 r.
w sprawie Ojcowskiego Parku Narodowego, zostaną rozpoczęte po zakończeniu analizy
danych uzyskanych z Parku. W ramach tych działań podjęte zostaną także konsultacje
z władzami gmin, w granicach których jest położony Park, oraz Starostwa Powiatowego
w Krakowie.
5. Czy podjęto działania kontrolne w zakresie weryfikacji prawidłowości danych
o powierzchni oraz przebiegu granic parków narodowych: Babiogórskiego, Bieszczadzkiego,
Drawieńskiego, Magurskiego, Poleskiego, Roztoczańskiego, PN „Ujście Warty”,
Wielkopolskiego, Wolińskiego?
Dane o powierzchni parków narodowych i przebiegu granic podawane są na podstawie
obowiązujących rozporządzeń Rady Ministrów opisujących granice parków narodowych.
Po zmianie obowiązujących aktów prawnych będzie podawana powierzchnia, zgodna
z obowiązującymi aktami prawnymi.
6. Czy zakończono prace nad ustanawianiem planów ochrony dla wszystkich parków
narodowych, a jeśli nie to na jakim etapie pozostają powyższe prace?
Obecnie ustanowionych przez ministra właściwego do spraw środowiska, w drodze
rozporządzenia, jest 12 planów ochrony. Prace legislacyjne są prowadzone nad kolejnymi
9 projektami. Pozostałe projekty są na etapie opracowywania przez parki narodowe. Pragnę
podkreślić, że plan ochrony parku narodowego jest dokumentem określającym zakres
działań ochronnych, niezbędnych do realizacji celów parku narodowego w perspektywie 20
lat. Tym samym niezwykle istotnym jest, by plan ochrony był przygotowany w sposób
rzetelny, uwzględniający potrzeby ochrony przyrody oraz lokalnych społeczności (zgodnie
z zasadą zrównoważonego rozwoju) i w oparciu o aktualne dane. Zważywszy na to, że plan
ochrony dla parku narodowego staje się jednocześnie planem ochrony albo planem zadań
ochronnych dla obszarów Natura 2000, w częściach pokrywających się z obszarem parku
narodowego, konieczne jest zaplanowanie działań ochronnych w sposób pozwalający na
ochronę zarówno walorów parku narodowego, jak i przedmiotów ochrony obszarów Natura
2000. Należy także zwrócić uwagę, że parki narodowe stanowią część obszarów Natura
2000, w związku z czym planowane działania ochronne w celu zachowania przedmiotów
ochrony obszarów Natura 2000, muszą być spójne dla tych obszarów w granicach parku
narodowego jak również poza nim. Uwzględniając powyższe aspekty oraz objętość
projektów planów ochrony (niekiedy kilkaset stron) należy wskazać, że przygotowanie
-- 2 of 5 --
ostatecznej wersji projektu, jak również jego dalsze uzgodnienia (m.in. z parkiem
narodowym na etapie weryfikacji przesłanego projektu, poddanie konsultacjom
społecznym, opiniowaniu oraz uzgodnieniom międzyresortowym) są powodem
długotrwałej procedury ich stanowienia. Do czasu ustanowienia planów ochrony, parki
narodowe mogą realizować działania ochronne na podstawie zadań ochronnych
ustanawianych w drodze zarządzenia ministra właściwego do spraw środowiska.
7. Czy podjęto działania zapewniające przedkładanie przez dyrektorów parków
narodowych rzetelnych projektów zarządzeń w sprawie zadań ochronnych, a jeśli tak to
jakie?
Ministerstwo szczegółowo analizuje przesyłane przez parki projekty zadań ochronnych.
Należy też pamiętać, że przesyłane projekty zarządzeń w sprawie zadań ochronnych są
wcześniej opiniowane przez rady naukowe poszczególnych parków narodowych. Organy
opiniodawczo-doradcze dyrektorów parków narodowych przedkładając opinie w sprawie
koniecznych do wykonania zadań ochronnych kierują się potrzebą zachowania zasobów
przyrodniczych w należytym stanie ochrony. Minister Klimatu i Środowiska opracowując
projekty zarządzeń w sprawie zadań ochronnych kieruje się przede wszystkim
koniecznością zachowania walorów przyrodniczych parków we właściwym stanie, posiłkuje
się także opiniami rad naukowych. Opinie te są bowiem załączane do dokumentacji, którą
otrzymuje Minister w ramach procedury legislacyjnej. Minister stanowiąc zarządzenia w
przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do prawidłowości proponowanych przez
dyrektorów działań stara się je wyjaśnić, tak by mieć pewność, że działania podejmowane
przez parki w zakresie ochrony przyrody są realizowane w sposób nieszkodzący przyrodzie
parków.
8. Czy podjęto działania zapewniające finansowanie działalności parków narodowych na
poziomie umożliwiającym realizację wszystkich zaplanowanych zadań ochronnych, a jeśli
tak to jakie?
W 2024 r. zwiększono dotację celową dla parków narodowych z kwoty 135 943 tys. zł
w 2023 r. do kwoty 152 802 tys. zł, z czego na wydatki bieżące przeznaczono 148 302 tys.
zł oraz na wydatki majątkowe 4 500 tys. zł. Dodatkowo w rezerwach celowych budżetu
państwa zabezpieczone zostały środki pozwalające na zwiększenie wynagrodzeń
pracowników parków narodowych do 20% (11 200 tys. zł). W 2025 r. dotacja celowa dla
parków narodowych wynosi 180 382 tys. zł, z czego na wydatki bieżące przeznaczono
168 385 tys. zł, a na majątkowe 11 997 tys. zł. Parki narodowe mają także zabezpieczone
środki finansowe na współfinansowanie projektów realizowanych z udziałem środków UE – w
budżecie państwa jest to kwota 25 434 tys. zł. W ramach rezerw celowych możliwe jest
także pozyskanie środków finansowych na realizację przez parki narodowe prawa
pierwokupu nieruchomości oraz wypłatę odszkodowań za szkody wyrządzane na obszarze
parku przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej (żubr, wilk, niedźwiedź, ryś, bóbr).
Pozostałe środki niezbędne do realizacji zadań ustawowych parki narodowe pozyskują
z innych źródeł. Środki zewnętrzne stanowią istotne źródło finansowania działalności
parków narodowych. Środki te pochodzą zarówno z zasobów Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – środki krajowe, jak i z funduszy europejskich.
Alokacja w dwóch programach (Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej oraz Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027) na działania dotyczące
usprawnienia zarządzania obszarami chronionymi, w tym rozbudowy bazy do prowadzenia
działań z zakresu edukacji ekologicznej, wynosi blisko 310 mln zł. Są to fundusze
przeznaczone specjalnie dla parków narodowych w procedurze niekonkurencyjnej.
Dodatkowe 34 mln zł dedykowane parkom narodowym zostało skierowane, również w
-- 3 of 5 --
trybie pozakonkursowym, na opracowanie dokumentów planistycznych (plany ochrony).
Ponadto wkrótce będą dostępne środki na czynną ochronę przyrody w ramach ogłaszanych
naborów konkursowych. Środki na współfinansowanie ww. projektów parki będą mogły
także uzyskać ze środków NFOŚiGW.
Umowy o dofinansowanie w ramach realizowanych projektów z udziałem środków
zewnętrznych (krajowych, unijnych), podpisywane przez parki narodowe służą także
zwiększaniu wynagrodzeń pracowników parków narodowych w ramach realizowanych przez
parki narodowe projektów z udziałem środków UE. W związku z tym zwiększany jest
jednocześnie limit wynagrodzeń w trakcie realizacji projektów, przy zapewnieniu środków
finansowych z Instytucji Wdrażającej i współfinansowaniu z źródeł innych, w tym środków
własnych. Wskazać ponadto należy, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej wspiera realizację zadań z zakresu ochrony czynnej w parkach narodowych i
ogłasza nabory wniosków o dofinansowanie w ramach programu priorytetowego "Ochrona
i przywracanie różnorodności biologicznej i krajobrazowej" dotyczących przedsięwzięć
realizowanych przez parki narodowe z zakresu wykupu nieruchomości w trybie pierwokupu
na rzecz Skarbu Państwa. Celem programu było i jest powstrzymanie procesu utraty
różnorodności biologicznej i krajobrazowej, odtworzenie i wzbogacenie zasobów przyrody
oraz skuteczne zarządzanie gatunkami i siedliskami (w tym rozpoznanie pojawiających się
zagrożeń) oraz wzmocnienie działań z zakresu edukacji ekologicznej służących ochronie
przyrody. Wsparcie to ma zwykle charakter interwencyjny i następuje w miarę potrzeb
przedkładanych przez parki narodowe. Na przykład w ramach działania FENX.01.05
Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury przewidziano wykup nieruchomości
gruntowych przez parki narodowe – alokacja to 30 mln złotych.
Istotne źródło finansowania działalności parków narodowych stanowi fundusz leśny. Łączna
kwota zaplanowanego dofinasowania w 2024 r. wynosiła 40 000 tys. zł, w tym 16 657 tys.
zł przeznaczono na działania związane z ochroną przyrody realizowaną metodami
gospodarki leśnej, 20 514 tys. zł na inne działania związane z ochroną przyrody oraz 2 829
tys. zł na badania naukowe. Działania podjęte przez Ministra Klimatu i Środowiska sprawiły,
że dofinansowanie zadań realizowanych z funduszu leśnego przez parki narodowe
zwiększono o 14 mln zł. Łączna kwota wsparcia w 2024 roku to 54 mln zł.
Środki uzyskiwane w ramach dotacji celowych z budżetu państwa, wraz z innymi
uzyskiwanymi przez parki narodowe w ramach prowadzonej działalności, pozwalają im na
realizację zadań z zakresu ochrony przyrody. Niemniej Minister Klimatu i Środowiska podjął
działania umożliwiające zwiększenie dofinasowania parków narodowych. Opracowywany
jest projekt ustawy, który pozwoli na przeznaczanie przez Państwowe Gospodarstwo Leśne
Lasy Państwowe części środków ze sprzedaży drewna na rzecz dofinansowania działań
parków narodowych.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 4 of 5 --
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
-- 5 of 5 --