Interpelacja nr 7517
Interpelacja w sprawie przeniesienia obowiązku utrzymania chodników przez właścicieli sąsiadujących z nimi nieruchomości na zarządców dróg publicznych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Podatki i Finanse (55%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przeniesienia obowiązku utrzymania chodników przez właścicieli sąsiadujących z nimi nieruchomości na zarządców dróg publicznych
Interpelacja nr 7517
do ministra infrastruktury
w sprawie przeniesienia obowiązku utrzymania chodników przez właścicieli sąsiadujących z nimi nieruchomości na zarządców dróg publicznych
Zgłaszający: Dominik Jaśkowiec
Data wpływu: 20-01-2025
Wielce Szanowny Panie Ministrze!
Pomimo tego, że żyjemy w XXI wieku, gdzie standardy realizacji zadań administracji publicznej wciąż rosną, to istnieją nadal obszary organizacyjne, gdzie administracja zrzuca swoje obowiązki na obywateli. Każdego roku, gdy pojawiają się pierwsze opady śniegu, mieszkańcy miast muszą przygotowywać się do wypełniania swego rodzaju pańszczyzny na rzecz gmin. Tym obowiązkiem jest nakaz wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1469), zgodnie z którym prywatni właściciele nieruchomości zmuszani są do uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taką drogę uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną do ruchu pieszych, położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości. Sprowadza się to zatem do przerzucenia na mieszkańca obowiązków odśnieżania, usuwania błota i lodu z chodników na drogach publicznych, po których może się poruszać każdy, a nie tylko mieszkaniec przylegającej posesji. Właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do uprzątnięcia drogi dla pieszych, na której jest dopuszczony płatny postój.
Nałożenie takiego obowiązku na mieszkańców wprost w przepisie rangi ustawowej stanowi rodzaj publicznego świadczenia mieszkańca na rzecz gminy, co należy uznać za anachronizm i przeżytek we współczesnych stosunkach społeczno-administracyjnych.
Ta swoista niepieniężna danina publiczna mieszkańców na rzecz administracji samorządowej stanowi wielkie utrudnienie dla obywateli, zwłaszcza właścicieli domów jednorodzinnych. W wyniku różnych procesów społecznych, w tym demograficznych coraz rzadziej pod jednym dachem zamieszkują rodziny wielopokoleniowe, co powodowało, że np. odśnieżenie chodnika może dokonać jeden z domowników pod nieobecność reszty. Obecnie, gdy od wczesnych godzin porannych nieobecność domowników jest regułą (np. rodzice są w pracy, dzieci w szkole), to wywiązanie się z tego obowiązku tuż po ustaniu opadów śniegu jest niemożliwe. Musimy też pamiętać, że społeczeństwo się starzeje. Osoby starsze i samotne, których jest coraz więcej, nie mogą ze względu na stan zdrowia i brak siły zadośćuczynić ponadmiarowym oczekiwaniom prawodawcy. Nie zawsze można szybko i sprawnie usunąć śnieg, błoto czy też lód z chodnika publicznego, i to nie z winy mieszkańca. W takich sytuacjach mieszkańcy narażeni są na kary wynikające z art. 117 Kodeksu wykroczeń, tj. kto, mając obowiązek utrzymania czystości i porządku w obrębie nieruchomości, nie wykonuje swoich obowiązków, podlega karze grzywny do 1500 złotych albo karze nagany.
Potencjalna odpowiedzialność mieszkańca może nie zakończyć się na wykroczeniu. Odrębnym źródłem odpowiedzialności deliktowej w związku z obowiązkiem utrzymania czystości publicznego chodnika jest odpowiedzialność cywilnoprawna na zasadzie winy. Częstym rodzajem spraw trafiających do sądu powszechnego, w których pozywa się na przykład wspólnotę mieszkaniową lub właściciela domu jednorodzinnego z powołaniem się na jej odpowiedzialność deliktową, są zdarzenia, w których dochodzi do uszkodzeń ciała powstałych na nieodśnieżonych czy też nieodlodzonych chodnikach. Osobom, które doznają uszczerbku na zdrowiu w konsekwencji tego typu wypadków, przysługują żądania wypłaty zarówno odszkodowania, jak i zadośćuczynienia.
Obowiązki nałożone na mieszkańców w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach to dla nich wielki kłopot organizacyjny, ale także poważne ryzyka natury prawnej.
Wspomniana ustawa daje możliwość zgodnie z art. 6a, aby rada gminy, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, przejęła od właścicieli nieruchomości obowiązki, o których mowa art. 5 ust. 1 pkt 4. Ale przejmując obowiązki, rada gminy ustala jednocześnie opłatę ponoszoną przez właścicieli nieruchomości za wykonywanie przejętych przez gminę obowiązków. Krótko mówiąc, niepieniężna danina na rzecz gminy w postaci odśnieżania chodników gminnych może zostać zastąpiona niesprawiedliwym podatkiem za odśnieżanie chodników publicznych, który będą płacili nieliczni (właściciele nieruchomości).
Uważam, że ta konstrukcja jest skrajnie niesprawiedliwa, a obowiązek utrzymania chodników gminnych przeznaczonych do użytku powszechnego przez właścicieli przyległych nieruchomości to przeżytek, zwłaszcza że mieszkańcy płacą coraz wyższe podatki, choćby podatek od nieruchomości. Stąd też składam postulat zmiany ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, tak aby obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg przenieść z mieszkańców na zarządców dróg. W pierwszej kolejności bowiem to władza publiczna powinna zająć się należytym utrzymaniem infrastruktury, która ma charakter ogólnodostępny. Skoro właścicielami dróg publicznych w zależności od jej kategorii jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, to prawo powinno wskazać te podmioty jako odpowiedzialne za stan chodników publicznych, nie zaś podatników.
Czy w przedmiotowej sprawie podległy Panu Ministrowi resort planuje podjęcie działań legislacyjnych przenoszących obowiązek utrzymania chodników na zarządców dróg publicznych?
Z wyrazami szacunku
Interpelacja nr 7517
do ministra infrastruktury
w sprawie przeniesienia obowiązku utrzymania chodników przez właścicieli sąsiadujących z nimi nieruchomości na zarządców dróg publicznych
Zgłaszający: Dominik Jaśkowiec
Data wpływu: 20-01-2025
Wielce Szanowny Panie Ministrze!
Pomimo tego, że żyjemy w XXI wieku, gdzie standardy realizacji zadań administracji publicznej wciąż rosną, to istnieją nadal obszary organizacyjne, gdzie administracja zrzuca swoje obowiązki na obywateli. Każdego roku, gdy pojawiają się pierwsze opady śniegu, mieszkańcy miast muszą przygotowywać się do wypełniania swego rodzaju pańszczyzny na rzecz gmin. Tym obowiązkiem jest nakaz wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1469), zgodnie z którym prywatni właściciele nieruchomości zmuszani są do uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taką drogę uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną do ruchu pieszych, położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości. Sprowadza się to zatem do przerzucenia na mieszkańca obowiązków odśnieżania, usuwania błota i lodu z chodników na drogach publicznych, po których może się poruszać każdy, a nie tylko mieszkaniec przylegającej posesji. Właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do uprzątnięcia drogi dla pieszych, na której jest dopuszczony płatny postój.
Nałożenie takiego obowiązku na mieszkańców wprost w przepisie rangi ustawowej stanowi rodzaj publicznego świadczenia mieszkańca na rzecz gminy, co należy uznać za anachronizm i przeżytek we współczesnych stosunkach społeczno-administracyjnych.
Ta swoista niepieniężna danina publiczna mieszkańców na rzecz administracji samorządowej stanowi wielkie utrudnienie dla obywateli, zwłaszcza właścicieli domów jednorodzinnych. W wyniku różnych procesów społecznych, w tym demograficznych coraz rzadziej pod jednym dachem zamieszkują rodziny wielopokoleniowe, co powodowało, że np. odśnieżenie chodnika może dokonać jeden z domowników pod nieobecność reszty. Obecnie, gdy od wczesnych godzin porannych nieobecność domowników jest regułą (np. rodzice są w pracy, dzieci w szkole), to wywiązanie się z tego obowiązku tuż po ustaniu opadów śniegu jest niemożliwe. Musimy też pamiętać, że społeczeństwo się starzeje. Osoby starsze i samotne, których jest coraz więcej, nie mogą ze względu na stan zdrowia i brak siły zadośćuczynić ponadmiarowym oczekiwaniom prawodawcy. Nie zawsze można szybko i sprawnie usunąć śnieg, błoto czy też lód z chodnika publicznego, i to nie z winy mieszkańca. W takich sytuacjach mieszkańcy narażeni są na kary wynikające z art. 117 Kodeksu wykroczeń, tj. kto, mając obowiązek utrzymania czystości i porządku w obrębie nieruchomości, nie wykonuje swoich obowiązków, podlega karze grzywny do 1500 złotych albo karze nagany.
Potencjalna odpowiedzialność mieszkańca może nie zakończyć się na wykroczeniu. Odrębnym źródłem odpowiedzialności deliktowej w związku z obowiązkiem utrzymania czystości publicznego chodnika jest odpowiedzialność cywilnoprawna na zasadzie winy. Częstym rodzajem spraw trafiających do sądu powszechnego, w których pozywa się na przykład wspólnotę mieszkaniową lub właściciela domu jednorodzinnego z powołaniem się na jej odpowiedzialność deliktową, są zdarzenia, w których dochodzi do uszkodzeń ciała powstałych na nieodśnieżonych czy też nieodlodzonych chodnikach. Osobom, które doznają uszczerbku na zdrowiu w konsekwencji tego typu wypadków, przysługują żądania wypłaty zarówno odszkodowania, jak i zadośćuczynienia.
Obowiązki nałożone na mieszkańców w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach to dla nich wielki kłopot organizacyjny, ale także poważne ryzyka natury prawnej.
Wspomniana ustawa daje możliwość zgodnie z art. 6a, aby rada gminy, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, przejęła od właścicieli nieruchomości obowiązki, o których mowa art. 5 ust. 1 pkt 4. Ale przejmując obowiązki, rada gminy ustala jednocześnie opłatę ponoszoną przez właścicieli nieruchomości za wykonywanie przejętych przez gminę obowiązków. Krótko mówiąc, niepieniężna danina na rzecz gminy w postaci odśnieżania chodników gminnych może zostać zastąpiona niesprawiedliwym podatkiem za odśnieżanie chodników publicznych, który będą płacili nieliczni (właściciele nieruchomości).
Uważam, że ta konstrukcja jest skrajnie niesprawiedliwa, a obowiązek utrzymania chodników gminnych przeznaczonych do użytku powszechnego przez właścicieli przyległych nieruchomości to przeżytek, zwłaszcza że mieszkańcy płacą coraz wyższe podatki, choćby podatek od nieruchomości. Stąd też składam postulat zmiany ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, tak aby obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg przenieść z mieszkańców na zarządców dróg. W pierwszej kolejności bowiem to władza publiczna powinna zająć się należytym utrzymaniem infrastruktury, która ma charakter ogólnodostępny. Skoro właścicielami dróg publicznych w zależności od jej kategorii jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, to prawo powinno wskazać te podmioty jako odpowiedzialne za stan chodników publicznych, nie zaś podatników.
Czy w przedmiotowej sprawie podległy Panu Ministrowi resort planuje podjęcie działań legislacyjnych przenoszących obowiązek utrzymania chodników na zarządców dróg publicznych?
Z wyrazami szacunku
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Tomasz Lewandowski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14757 znaków
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DM-IV.054.3.2025
Warszawa, 18 lutego 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy: interpelacji nr 7517 Pana Posła Dominika Jaśkowca w sprawie przeniesienia
obowiązku utrzymania czystości chodników przez właścicieli sąsiadujących z nimi
nieruchomości na zarządców dróg publicznych
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 7517 Pana Posła Dominika Jaśkowca, którą Ministerstwo
Rozwoju i Technologii otrzymało zgodnie z właściwością za pośrednictwem Ministerstwa
Infrastruktury, przedstawiam następujące stanowisko.
Artykuł 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach1, nakładający na właścicieli nieruchomości obowiązek uprzątnięcia błota,
śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż
nieruchomości, wywołał w latach poprzednich wiele dyskusji, stając się również
przedmiotem wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie jego zgodności
z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że nakładanie
ustawowo na właścicieli nieruchomości obowiązku uprzątnięcia błota, śniegu, lodu
i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości nie narusza
Konstytucji RP ani zasad demokratycznego państwa prawnego, praworządności, równości
oraz równej ochrony własności (wyrok z dnia 5 listopada 1997 r., sygn. akt K 22/97).
W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przedmiotowy przepis jest
wyrazem przyjętego od dawna poglądu, w myśl którego z prawa własności wynikają także
określone obowiązki społeczne.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy w momencie tworzenia
ustawy o czystości i porządku było stworzenie prawnych gwarancji utrzymania czystości
na terenach zurbanizowanych. Trybunał Konstytucyjny uznał istnienie istotnego interesu
społecznego w ustanowieniu regulacji służących utrzymywaniu czystości w gminach.
Czystość i estetyka miejsca zamieszkania obywateli oraz jego otoczenia są elementem
kultury społeczeństwa i jako takie zasługują na prawną ochronę. Wprowadzenie w drodze
ustawy obowiązku utrzymywania czystości chodników przylegających do nieruchomości
przez właścicieli tychże nieruchomości jest niezbędne dla zapewnienia właściwej ochrony
interesu publicznego, który miał na względzie ustawodawca. Nie istnieje bowiem równie
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 399 z poźn. zm.
-- 1 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
efektywny sposób zapewnienia porządku, jak nałożenie obowiązku na właścicieli
nieruchomości.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
właściciele nieruchomości mają obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych
zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taką
drogę uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną do ruchu pieszych
i położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości. Obowiązek utrzymania czystości
drogi dla pieszych będzie więc należał do właściciela nieruchomości jedynie wtedy, kiedy
taka droga będzie się stykała z granicą należącej do niego nieruchomości.
W przypadku, gdy nieruchomość będzie oddzielona od drogi dla pieszych pasem gruntu
czy pasem zieleni niebędącym przedmiotem prawa własności właściciela tejże
nieruchomości, wówczas obowiązek oczyszczania takiej drogi będzie spoczywał na
właścicielu, tj. zarządcy, użytkowniku lub innym podmiocie władającym tym pasem gruntu
czy zieleni, który bezpośrednio przylega do drogi dla pieszych.
Obowiązek nałożony w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach nie dotyczy również dróg dla pieszych, na których dopuszczony jest płatny
postój lub parkowanie pojazdów samochodowych – wtedy uprzątnięcie i pozbycie się
zanieczyszczeń należy do podmiotu pobierającego opłaty z tego tytułu, a więc w myśl
przepisów omawianej ustawy - odpowiednio do zarządu drogi lub gminy. Podkreślić
należy, że pozbycie się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń uprzątniętych z dróg dla
pieszych przez właścicieli nieruchomości przyległych do drogi publicznej, stanowi
obowiązek zarządu drogi.
Jak wynika z przedstawionych wyjaśnień obowiązek właściciela nieruchomości został
dwojako ograniczony:
przez wyraźne wskazanie, że droga dla pieszych to tylko taka część drogi
przeznaczona dla ruchu pieszych, która jest położona bezpośrednio przy granicy
nieruchomości,
przez wyłączenie obowiązku uprzątania drogi dla pieszych, na której dopuszczono
płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych.
Obowiązek uprzątnięcia przyległych dróg dla pieszych został ustawowo nałożony na
właścicieli nieruchomości. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu
czystości i porządku w gminach przez właściciela nieruchomości rozumie się także
współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby
posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające
nieruchomością. Norma zawarta w art. 5 ust. 1 pkt 4 tej ustawy adresowana jest nie do
„obywateli” w ogólności, lecz do „właścicieli nieruchomości”, a więc do wszystkich
podmiotów posiadających własność nieruchomości lub nią władających, niezależnie od
tego czy są to osoby fizyczne, czy inne podmioty.
Obowiązek odśnieżania przyległych dróg dla pieszych dotyczy zarówno właścicieli domów
jednorodzinnych, jak i spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot mieszkaniowych, urzędów,
firm i innych instytucji. Prawo traktuje wszystkie podmioty jednakowo. Ustawodawca
nakładając omawiany obowiązek na właścicieli nieruchomości uznał, że jest to najbardziej
efektywny sposób dla zapewnienia utrzymania dróg dla pieszych w czystości. Zapewnienie
przez zarządcę drogi czy gminę odśnieżenia dróg dla pieszych w tak wielu miejscach
-- 2 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
jednocześnie, szczególnie w dużych miastach lub przy dużych opadach śniegu, z
pewnością byłoby zadaniem trudnym do wykonania i generowałoby dużo wyższe koszty
aniżeli dotychczas ponoszone przez właścicieli nieruchomości.
Odnosząc się do kwestii praktycznego wykonania tego obowiązku przez właściciela
nieruchomości wyjaśniam, że z brzmienia przepisu nie wynika, że właściciel nieruchomości
jest obowiązany do osobistego uprzątania drogi dla pieszych. Rozumiejąc i mając na
uwadze różne sytuacje życiowe należy wskazać, że wykonanie tych prac można
zorganizować np. w ramach wzajemnej pomocy sąsiedzkiej czy rodzinnej. Innym wyjściem
może być powierzenie ich wykonania w drodze umowy cywilnoprawnej innej osobie.
Dodać należy, że na podstawie art. 6a obowiązującej ustawy o utrzymaniu czystości
i porządku w gminach rada gminy może, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa
miejscowego, przejąć od właścicieli nieruchomości obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu,
lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości.
Przejmując obowiązek, rada gminy ustala opłatę ponoszoną przez właścicieli
nieruchomości za wykonywanie przejętego obowiązku. W związku z tym mieszkańcy
mogą zwrócić się do właściwej miejscowo rady gminy z ewentualnym wnioskiem
o podjęcie stosownej uchwały.
W odniesieniu do kwestii odszkodowania za szkody spowodowane zdarzeniem, do
którego doszło w następstwie niewykonania przez właściciela nieruchomości obowiązku
wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
przytoczyć należy uchwałę Sądu Najwyższego z 24 listopada 2017 r., sygn. akt III CZP
38/17. Zgodnie z tą uchwałą „gmina ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikającą
z nieuprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych
wzdłuż nieruchomości w razie nienależytego sprawowania nadzoru nad wykonaniem przez
właściciela obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r.
o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.”.
Z uzasadnienia do przytoczonej uchwały wynika, że obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu,
lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości
spoczywający na właścicielu, nie oznacza zwolnienia gminy z odpowiedzialności za
zdarzenie, do którego doszło na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania
obowiązku przez właściciela. Zgodnie z art. 5 ust. 6 omawianej ustawy nadzór nad
wykonaniem obowiązków obciążających właściciela sprawuje wójt, burmistrz, prezydent
miasta, który w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa
w art. 5 ust. 1-4, wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku (art. 5 ust. 7), która
podlega egzekucji w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeżeli
zatem gmina nie wykonała lub nienależycie wykonała swoje obowiązki w zakresie
nadzoru, odpowiada za wyrządzoną z tego tytułu szkodę na podstawie art. 417 § 1 k.c.
Nadzór sprawowany przez gminę powinien być tak zorganizowany, aby miała ona
możliwość odpowiednio szybkiego stwierdzenia wystąpienia na chodniku zagrożenia dla
ruchu pieszych i w razie braku reakcji właściciela, podjęcia działań zmierzających do jego
usunięcia. Nadzór ten musi być wykonywany z uwzględnieniem charakteru zaniechanego
obowiązku i zapewnienia realizacji celów ustawy. Wymaga to bieżącego monitorowania
przez gminę, czy właściciel realizuje swoje obowiązki i sprawnego reagowania na wypadki
ich niewykonywania, z uwzględnieniem możliwości zlecenia zastępczego ich wykonania za
zobowiązanego i na jego koszt.
-- 3 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Formułując postulat przejęcia przez gminę obowiązku właścicieli nieruchomości, nie
można pomijać konieczności zapewnienia finansowania na jego realizację (np. nowy
podatek lub wyższe już istniejące podatki). Obowiązujące przepisy umożliwiają
mieszkańcom danej gminy podjęcie decyzji o przejęciu przez nią realizacji tych
obowiązków za odpowiednią opłatą, zatem mieszkańcy mają wybór, w jaki sposób w ich
gminie realizowany jest ten obowiązek i jakie ponoszą skutki finansowe z tym związane. W
świetle przedstawionych informacji obecne rozwiązania są najefektywniejszymi z punktu
widzenia zaspokajania potrzeb społeczeństwa, dają możliwość podjęcia decyzji wszystkim
zainteresowanym, tj. mieszkańcom danej gminy, zatem brak jest uzasadnienia do
wprowadzania zmian w tym zakresie.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Tomasz Lewandowski
Podsekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
-- 4 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Klauzula informacyjna dotycząca przetwarzania danych osobowych:
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia
27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych
osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
(Dz. U. L 119 z 4 maja 2016 r., z późn. zm.), zwanego dalej „RODO”, informuję, że:
1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Minister Rozwoju i Technologii
z siedzibą w Warszawie, przy Placu Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa, e-mail:
kancelaria@mrit.gov.pl, tel. +48 222 500 123, adres skrytki na ePUAP:
/MRPiT/SkrytkaESP, adres do doręczeń elektronicznych: AE:PL-68477-29007-EFSHR-
25. Wykonującym obowiązki administratora jest dyrektor Departamentu Mieszkalnictwa.
2. Jeśli ma Pani/Pan pytania dotyczące przetwarzania Pani/Pana danych osobowych, a także
przysługujących Pani/Panu praw, może się Pani/Pan kontaktować z Inspektorem Ochrony
Danych w MRiT wysyłając informację na skrzynkę: iod@mrit.gov.pl.
3. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w oparciu o art. 6 ust. 1 lit. c) RODO tj. w
celu wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, na podstawie
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu
mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), oraz w związku z § 162 uchwały Nr
190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. - Regulamin pracy Rady Ministrów
(M.P. z 2024 r. poz. 806) oraz art. 193 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30
lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z 2022 r. poz. 990).
4. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi
na interwencję poselską lub senatorską lub interpelację/zapytanie poselskie.
5. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być:
o organy władzy publicznej oraz podmioty wykonujące zadania publiczne lub
działające na zlecenie organów władzy publicznej, w zakresie i w celach, które
wynikają z przepisów powszechnie obowiązującego prawa (np. na żądanie sądów,
urzędów skarbowych, Prokuratury lub Policji);
o inne podmioty, które na podstawie stosownych umów podpisanych z MRiT
przetwarzają dane osobowe, dla których Administratorem jest Minister Rozwoju i
Technologii (np. podmioty świadczące usługi prawne, dostawcy systemów
informatycznych i usług IT oraz telekomunikacyjnych, operatorzy pocztowi
i kurierzy).
6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres niezbędny do realizacji celu ich
przetwarzania tj. do chwili załatwienia sprawy, w której zostały one zebrane, a następnie –
w przypadkach, w których wymagają tego przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o
narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze zm.) – przez czas
określony w tych przepisach.
7. Pani/Pana dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji
lub profilowaniu.
8. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani do organizacji
międzynarodowych.
9. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi na
interpelację/zapytanie/interwencję.
10. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przysługują Pani/Panu
następujące prawa:
o prawo dostępu do swoich danych oraz otrzymania ich kopii zgodnie z art. 15
RODO;
o prawo do sprostowania (poprawiania) swoich danych, jeśli są błędne lub
nieaktualne, zgodnie z art. 16 RODO;
o prawo do ograniczenia przetwarzania danych zgodnie z art. 18 RODO.
11. W przypadku powzięcia informacji o niezgodnym z prawem przetwarzaniu w Ministerstwie
Rozwoju i Technologii Pani/Pana danych osobowych, przysługuje Pani/Panu prawo
wniesienia skargi do organu nadzorczego właściwego w sprawach ochrony danych
osobowych, tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193
Warszawa.
-- 5 of 5 --
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DM-IV.054.3.2025
Warszawa, 18 lutego 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy: interpelacji nr 7517 Pana Posła Dominika Jaśkowca w sprawie przeniesienia
obowiązku utrzymania czystości chodników przez właścicieli sąsiadujących z nimi
nieruchomości na zarządców dróg publicznych
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 7517 Pana Posła Dominika Jaśkowca, którą Ministerstwo
Rozwoju i Technologii otrzymało zgodnie z właściwością za pośrednictwem Ministerstwa
Infrastruktury, przedstawiam następujące stanowisko.
Artykuł 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach1, nakładający na właścicieli nieruchomości obowiązek uprzątnięcia błota,
śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż
nieruchomości, wywołał w latach poprzednich wiele dyskusji, stając się również
przedmiotem wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie jego zgodności
z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że nakładanie
ustawowo na właścicieli nieruchomości obowiązku uprzątnięcia błota, śniegu, lodu
i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości nie narusza
Konstytucji RP ani zasad demokratycznego państwa prawnego, praworządności, równości
oraz równej ochrony własności (wyrok z dnia 5 listopada 1997 r., sygn. akt K 22/97).
W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przedmiotowy przepis jest
wyrazem przyjętego od dawna poglądu, w myśl którego z prawa własności wynikają także
określone obowiązki społeczne.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy w momencie tworzenia
ustawy o czystości i porządku było stworzenie prawnych gwarancji utrzymania czystości
na terenach zurbanizowanych. Trybunał Konstytucyjny uznał istnienie istotnego interesu
społecznego w ustanowieniu regulacji służących utrzymywaniu czystości w gminach.
Czystość i estetyka miejsca zamieszkania obywateli oraz jego otoczenia są elementem
kultury społeczeństwa i jako takie zasługują na prawną ochronę. Wprowadzenie w drodze
ustawy obowiązku utrzymywania czystości chodników przylegających do nieruchomości
przez właścicieli tychże nieruchomości jest niezbędne dla zapewnienia właściwej ochrony
interesu publicznego, który miał na względzie ustawodawca. Nie istnieje bowiem równie
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 399 z poźn. zm.
-- 1 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
efektywny sposób zapewnienia porządku, jak nałożenie obowiązku na właścicieli
nieruchomości.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
właściciele nieruchomości mają obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych
zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taką
drogę uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną do ruchu pieszych
i położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości. Obowiązek utrzymania czystości
drogi dla pieszych będzie więc należał do właściciela nieruchomości jedynie wtedy, kiedy
taka droga będzie się stykała z granicą należącej do niego nieruchomości.
W przypadku, gdy nieruchomość będzie oddzielona od drogi dla pieszych pasem gruntu
czy pasem zieleni niebędącym przedmiotem prawa własności właściciela tejże
nieruchomości, wówczas obowiązek oczyszczania takiej drogi będzie spoczywał na
właścicielu, tj. zarządcy, użytkowniku lub innym podmiocie władającym tym pasem gruntu
czy zieleni, który bezpośrednio przylega do drogi dla pieszych.
Obowiązek nałożony w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach nie dotyczy również dróg dla pieszych, na których dopuszczony jest płatny
postój lub parkowanie pojazdów samochodowych – wtedy uprzątnięcie i pozbycie się
zanieczyszczeń należy do podmiotu pobierającego opłaty z tego tytułu, a więc w myśl
przepisów omawianej ustawy - odpowiednio do zarządu drogi lub gminy. Podkreślić
należy, że pozbycie się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń uprzątniętych z dróg dla
pieszych przez właścicieli nieruchomości przyległych do drogi publicznej, stanowi
obowiązek zarządu drogi.
Jak wynika z przedstawionych wyjaśnień obowiązek właściciela nieruchomości został
dwojako ograniczony:
przez wyraźne wskazanie, że droga dla pieszych to tylko taka część drogi
przeznaczona dla ruchu pieszych, która jest położona bezpośrednio przy granicy
nieruchomości,
przez wyłączenie obowiązku uprzątania drogi dla pieszych, na której dopuszczono
płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych.
Obowiązek uprzątnięcia przyległych dróg dla pieszych został ustawowo nałożony na
właścicieli nieruchomości. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu
czystości i porządku w gminach przez właściciela nieruchomości rozumie się także
współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby
posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające
nieruchomością. Norma zawarta w art. 5 ust. 1 pkt 4 tej ustawy adresowana jest nie do
„obywateli” w ogólności, lecz do „właścicieli nieruchomości”, a więc do wszystkich
podmiotów posiadających własność nieruchomości lub nią władających, niezależnie od
tego czy są to osoby fizyczne, czy inne podmioty.
Obowiązek odśnieżania przyległych dróg dla pieszych dotyczy zarówno właścicieli domów
jednorodzinnych, jak i spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot mieszkaniowych, urzędów,
firm i innych instytucji. Prawo traktuje wszystkie podmioty jednakowo. Ustawodawca
nakładając omawiany obowiązek na właścicieli nieruchomości uznał, że jest to najbardziej
efektywny sposób dla zapewnienia utrzymania dróg dla pieszych w czystości. Zapewnienie
przez zarządcę drogi czy gminę odśnieżenia dróg dla pieszych w tak wielu miejscach
-- 2 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
jednocześnie, szczególnie w dużych miastach lub przy dużych opadach śniegu, z
pewnością byłoby zadaniem trudnym do wykonania i generowałoby dużo wyższe koszty
aniżeli dotychczas ponoszone przez właścicieli nieruchomości.
Odnosząc się do kwestii praktycznego wykonania tego obowiązku przez właściciela
nieruchomości wyjaśniam, że z brzmienia przepisu nie wynika, że właściciel nieruchomości
jest obowiązany do osobistego uprzątania drogi dla pieszych. Rozumiejąc i mając na
uwadze różne sytuacje życiowe należy wskazać, że wykonanie tych prac można
zorganizować np. w ramach wzajemnej pomocy sąsiedzkiej czy rodzinnej. Innym wyjściem
może być powierzenie ich wykonania w drodze umowy cywilnoprawnej innej osobie.
Dodać należy, że na podstawie art. 6a obowiązującej ustawy o utrzymaniu czystości
i porządku w gminach rada gminy może, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa
miejscowego, przejąć od właścicieli nieruchomości obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu,
lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości.
Przejmując obowiązek, rada gminy ustala opłatę ponoszoną przez właścicieli
nieruchomości za wykonywanie przejętego obowiązku. W związku z tym mieszkańcy
mogą zwrócić się do właściwej miejscowo rady gminy z ewentualnym wnioskiem
o podjęcie stosownej uchwały.
W odniesieniu do kwestii odszkodowania za szkody spowodowane zdarzeniem, do
którego doszło w następstwie niewykonania przez właściciela nieruchomości obowiązku
wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
przytoczyć należy uchwałę Sądu Najwyższego z 24 listopada 2017 r., sygn. akt III CZP
38/17. Zgodnie z tą uchwałą „gmina ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikającą
z nieuprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych
wzdłuż nieruchomości w razie nienależytego sprawowania nadzoru nad wykonaniem przez
właściciela obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r.
o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.”.
Z uzasadnienia do przytoczonej uchwały wynika, że obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu,
lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości
spoczywający na właścicielu, nie oznacza zwolnienia gminy z odpowiedzialności za
zdarzenie, do którego doszło na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania
obowiązku przez właściciela. Zgodnie z art. 5 ust. 6 omawianej ustawy nadzór nad
wykonaniem obowiązków obciążających właściciela sprawuje wójt, burmistrz, prezydent
miasta, który w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa
w art. 5 ust. 1-4, wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku (art. 5 ust. 7), która
podlega egzekucji w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeżeli
zatem gmina nie wykonała lub nienależycie wykonała swoje obowiązki w zakresie
nadzoru, odpowiada za wyrządzoną z tego tytułu szkodę na podstawie art. 417 § 1 k.c.
Nadzór sprawowany przez gminę powinien być tak zorganizowany, aby miała ona
możliwość odpowiednio szybkiego stwierdzenia wystąpienia na chodniku zagrożenia dla
ruchu pieszych i w razie braku reakcji właściciela, podjęcia działań zmierzających do jego
usunięcia. Nadzór ten musi być wykonywany z uwzględnieniem charakteru zaniechanego
obowiązku i zapewnienia realizacji celów ustawy. Wymaga to bieżącego monitorowania
przez gminę, czy właściciel realizuje swoje obowiązki i sprawnego reagowania na wypadki
ich niewykonywania, z uwzględnieniem możliwości zlecenia zastępczego ich wykonania za
zobowiązanego i na jego koszt.
-- 3 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Formułując postulat przejęcia przez gminę obowiązku właścicieli nieruchomości, nie
można pomijać konieczności zapewnienia finansowania na jego realizację (np. nowy
podatek lub wyższe już istniejące podatki). Obowiązujące przepisy umożliwiają
mieszkańcom danej gminy podjęcie decyzji o przejęciu przez nią realizacji tych
obowiązków za odpowiednią opłatą, zatem mieszkańcy mają wybór, w jaki sposób w ich
gminie realizowany jest ten obowiązek i jakie ponoszą skutki finansowe z tym związane. W
świetle przedstawionych informacji obecne rozwiązania są najefektywniejszymi z punktu
widzenia zaspokajania potrzeb społeczeństwa, dają możliwość podjęcia decyzji wszystkim
zainteresowanym, tj. mieszkańcom danej gminy, zatem brak jest uzasadnienia do
wprowadzania zmian w tym zakresie.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Tomasz Lewandowski
Podsekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
-- 4 of 5 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Klauzula informacyjna dotycząca przetwarzania danych osobowych:
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia
27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych
osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
(Dz. U. L 119 z 4 maja 2016 r., z późn. zm.), zwanego dalej „RODO”, informuję, że:
1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Minister Rozwoju i Technologii
z siedzibą w Warszawie, przy Placu Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa, e-mail:
kancelaria@mrit.gov.pl, tel. +48 222 500 123, adres skrytki na ePUAP:
/MRPiT/SkrytkaESP, adres do doręczeń elektronicznych: AE:PL-68477-29007-EFSHR-
25. Wykonującym obowiązki administratora jest dyrektor Departamentu Mieszkalnictwa.
2. Jeśli ma Pani/Pan pytania dotyczące przetwarzania Pani/Pana danych osobowych, a także
przysługujących Pani/Panu praw, może się Pani/Pan kontaktować z Inspektorem Ochrony
Danych w MRiT wysyłając informację na skrzynkę: iod@mrit.gov.pl.
3. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w oparciu o art. 6 ust. 1 lit. c) RODO tj. w
celu wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, na podstawie
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu
mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), oraz w związku z § 162 uchwały Nr
190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. - Regulamin pracy Rady Ministrów
(M.P. z 2024 r. poz. 806) oraz art. 193 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30
lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z 2022 r. poz. 990).
4. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi
na interwencję poselską lub senatorską lub interpelację/zapytanie poselskie.
5. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być:
o organy władzy publicznej oraz podmioty wykonujące zadania publiczne lub
działające na zlecenie organów władzy publicznej, w zakresie i w celach, które
wynikają z przepisów powszechnie obowiązującego prawa (np. na żądanie sądów,
urzędów skarbowych, Prokuratury lub Policji);
o inne podmioty, które na podstawie stosownych umów podpisanych z MRiT
przetwarzają dane osobowe, dla których Administratorem jest Minister Rozwoju i
Technologii (np. podmioty świadczące usługi prawne, dostawcy systemów
informatycznych i usług IT oraz telekomunikacyjnych, operatorzy pocztowi
i kurierzy).
6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres niezbędny do realizacji celu ich
przetwarzania tj. do chwili załatwienia sprawy, w której zostały one zebrane, a następnie –
w przypadkach, w których wymagają tego przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o
narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze zm.) – przez czas
określony w tych przepisach.
7. Pani/Pana dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji
lub profilowaniu.
8. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani do organizacji
międzynarodowych.
9. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi na
interpelację/zapytanie/interwencję.
10. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przysługują Pani/Panu
następujące prawa:
o prawo dostępu do swoich danych oraz otrzymania ich kopii zgodnie z art. 15
RODO;
o prawo do sprostowania (poprawiania) swoich danych, jeśli są błędne lub
nieaktualne, zgodnie z art. 16 RODO;
o prawo do ograniczenia przetwarzania danych zgodnie z art. 18 RODO.
11. W przypadku powzięcia informacji o niezgodnym z prawem przetwarzaniu w Ministerstwie
Rozwoju i Technologii Pani/Pana danych osobowych, przysługuje Pani/Panu prawo
wniesienia skargi do organu nadzorczego właściwego w sprawach ochrony danych
osobowych, tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193
Warszawa.
-- 5 of 5 --