Interpelacja nr 7367
Interpelacja w sprawie obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (85%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców
Interpelacja nr 7367
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców
Zgłaszający: Dorota Marek
Data wpływu: 13-01-2025
Szanowna Pani Minister,
zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny dotyczy krewnych w linii prostej, co oznacza, że dzieci mogą być zobowiązane do płacenia alimentów na rzecz swoich rodziców, jeżeli ci znajdą się w niedostatku. W praktyce jednak zdarzają się sytuacje, w których rodzice, którzy nie uczestniczyli aktywnie w wychowywaniu swoich dzieci, mieli ograniczoną władzę rodzicielską lub nawet byli jej pozbawieni, domagają się alimentów od dzieci.
Tego rodzaju sytuacje budzą wątpliwości natury etycznej i prawnej. Wychowanie dziecka wiąże się nie tylko z obowiązkami materialnymi, ale przede wszystkim z miłością, troską i odpowiedzialnością. Gdy rodzice nie spełniają swoich obowiązków, trudno uzasadnić moralnie i prawnie obowiązek dzieci wobec takich rodziców.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2022 r. poz. 1339), zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dostrzega problem związany z obowiązkiem alimentacyjnym dzieci wobec rodziców, którzy zaniedbywali swoje obowiązki wychowawcze lub mieli ograniczoną władzę rodzicielską?
2. Czy rozważane są zmiany w przepisach prawa, które ograniczyłyby możliwość zasądzania alimentów na rzecz takich rodziców na przykład poprzez wprowadzenie kryterium oceny ich postawy wobec dzieci w przeszłości?
3. Czy istnieją dane dotyczące skali tego zjawiska w Polsce oraz analizy jego skutków społecznych i emocjonalnych dla dzieci?
4. Jakie kroki mogą zostać podjęte, aby ograniczyć ryzyko nadużywania prawa do alimentów przez rodziców, którzy sami nie wywiązywali się ze swoich obowiązków?
Z wyrazami szacunku
Dorota Marek
Interpelacja nr 7367
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców
Zgłaszający: Dorota Marek
Data wpływu: 13-01-2025
Szanowna Pani Minister,
zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny dotyczy krewnych w linii prostej, co oznacza, że dzieci mogą być zobowiązane do płacenia alimentów na rzecz swoich rodziców, jeżeli ci znajdą się w niedostatku. W praktyce jednak zdarzają się sytuacje, w których rodzice, którzy nie uczestniczyli aktywnie w wychowywaniu swoich dzieci, mieli ograniczoną władzę rodzicielską lub nawet byli jej pozbawieni, domagają się alimentów od dzieci.
Tego rodzaju sytuacje budzą wątpliwości natury etycznej i prawnej. Wychowanie dziecka wiąże się nie tylko z obowiązkami materialnymi, ale przede wszystkim z miłością, troską i odpowiedzialnością. Gdy rodzice nie spełniają swoich obowiązków, trudno uzasadnić moralnie i prawnie obowiązek dzieci wobec takich rodziców.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2022 r. poz. 1339), zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dostrzega problem związany z obowiązkiem alimentacyjnym dzieci wobec rodziców, którzy zaniedbywali swoje obowiązki wychowawcze lub mieli ograniczoną władzę rodzicielską?
2. Czy rozważane są zmiany w przepisach prawa, które ograniczyłyby możliwość zasądzania alimentów na rzecz takich rodziców na przykład poprzez wprowadzenie kryterium oceny ich postawy wobec dzieci w przeszłości?
3. Czy istnieją dane dotyczące skali tego zjawiska w Polsce oraz analizy jego skutków społecznych i emocjonalnych dla dzieci?
4. Jakie kroki mogą zostać podjęte, aby ograniczyć ryzyko nadużywania prawa do alimentów przez rodziców, którzy sami nie wywiązywali się ze swoich obowiązków?
Z wyrazami szacunku
Dorota Marek
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
6.9 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6638 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.37.2025
Warszawa, 18 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7367 złożoną przez Panią posłankę Dorotę Marek
w sprawie obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców, która została przekazana
przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do Ministra Sprawiedliwości, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Podniesiony w interpelacji problem żądania przez rodziców alimentów od dzieci,
w stosunku do których rodzice nie wykonywali władzy rodzicielskiej (byli pozbawieni tej
władzy albo władza rodzicielska była zawieszona) albo wykonywali ją niewłaściwie (mieli
ograniczoną władzę rodzicielską, w tym w szczególności przez umieszczenie dziecka
w pieczy zastępczej) był i jest dostrzegany przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
Należy wskazać, że od 2009 r. zobowiązany (w tym dorosłe dziecko) może uchylić się od
wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego (w tym wobec
rodziców), jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Możliwość taka wynika z art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2023 r.,
poz. 2809 ze zm.), dalej „k.r.o.", wprowadzonego do k.r.o. mocą ustawy z 6 listopada 2008
r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1431), która weszła w życie 13 czerwca 2009 r.
Jednocześnie podkreślić trzeba, że również w uprzednim stanie prawnym (tj. przed 2009
r.) sąd mógł oddalić powództwo o zasądzenie alimentów od dziecka na podstawie art.
5 k.c., na przykład w sytuacji, gdy z roszczeniem alimentacyjnym wobec dziecka
występował rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej lub rodzic, który dziecko porzucił lub
też dopuścił się innych budzących dezaprobatę czynów przeciwko dziecku czy rodzinie.
W tym zakresie warto przywołać stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w uchwale
Izby Cywilnej i Administracyjnej z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, „W razie rażąco
niewłaściwego postępowania osoby uprawnionej do alimentów, budzącego powszechną
dezaprobatę, dopuszczalne jest oddalenie powództwa w całości lub w części ze względu
na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.)".
-- 1 of 3 --
2
Z nowszych zmian należy wymienić nowelizację art. 928 § 1 pkt 4 i 5 ustawy z 23 kwietnia
1964 - Kodeks cywilny, dalej: „k.c.", wprowadzoną ustawą z 28 lipca 2023 r. o zmianie
ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1615). Wskazany
przepis normuje przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia.
Nowelizacją z 28 lipca 2023 r. wprowadzono dodatkowe przesłanki umożliwiające uznanie
spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia, tj.: uporczywe uchylanie się od obowiązku
alimentacyjnego orzeczonego na rzecz spadkodawcy oraz uporczywe uchylanie się od
wykonywania nad spadkodawcą pieczy, w szczególności wynikającej z władzy
rodzicielskiej. Celem tej nowelizacji było umożliwienie osobie mającej w tym interes
prawny (np. pozostałym spadkobiercom), przeciwstawienie się możliwości uzyskania
korzyści ze spadku przez osobę niewykonującą obowiązków wynikających z prawa
rodzinnego i zasad współżycia społecznego w stosunku do spadkodawcy, mimo realnej
możliwości ich spełnienia.
Ponadto na podstawie ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej z dnia 17 listopada
2021 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 66) zmieniono brzmienie art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 Nr 64 poz. 593). Zgodnie z tą zmianą, osoby wnoszące
opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy
społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po
przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego również jeżeli osoba obowiązana
do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do
wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub
mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych
względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Dodatkowo na mocy powyższej ustawy zmieniono także art. 64a w ustawie o pomocy
społecznej, zgodnie z treścią którego osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt
mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej
wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego
mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie
została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za
umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby
obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego
nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica,
chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej
z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Do daty wejścia w życie
powyższych zmian, zwolnienie z opłaty dotyczyło jedynie przestępstwa z użyciem
przemocy.
Ad 2
Ministerstwo Sprawiedliwości, jak i powołana przy Ministrze Sprawiedliwości Komisja
Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego (https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/komisja-
kodyfikacyjna-prawa-rodzinnego), pracują nad długo oczekiwanymi zmianami w zakresie
prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz postępowania w sprawach rodzinnych
i opiekuńczych. Głównym zadaniem Komisji jest przygotowywanie założeń i ogólnych
kierunków zmian w prawie rodzinnym i opiekuńczym oraz opracowywanie projektów
aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu dla prawa rodzinnego i opiekuńczego.
-- 2 of 3 --
3
Podczas prac nad wprowadzeniem kompleksowych zmian w Kodeksie rodzinnym
i opiekuńczym, analizowany będzie także przedstawiony w interpelacji problem.
Ad 3
Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w 2024 r. zapadło 331 prawomocnych
orzeczeń w sprawach z powództwa rodziców o zasądzenie alimentów od dzieci, w tym
72 sprawy dotyczyły zasądzenia alimentów po raz pierwszy, 167 dotyczyło zmiany
wysokości alimentów, zaś w 92 sprawach zawarto ugodę.
Jednocześnie Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadzi analiz w zakresie skutków
społecznych i emocjonalnych takiego zjawiska.
Ad 4
Zgodnie z odpowiedzią na pytanie nr 1, osoba będąca stroną w sprawie
o alimenty może podnieść zarzut, że żądanie alimentów jest niezgodne z zasadami
współżycia społecznego powołując się na art. 1441 k.r.o. (a pomocniczo także na art.
5 k.c.).
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.37.2025
Warszawa, 18 marca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7367 złożoną przez Panią posłankę Dorotę Marek
w sprawie obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców, która została przekazana
przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do Ministra Sprawiedliwości, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Podniesiony w interpelacji problem żądania przez rodziców alimentów od dzieci,
w stosunku do których rodzice nie wykonywali władzy rodzicielskiej (byli pozbawieni tej
władzy albo władza rodzicielska była zawieszona) albo wykonywali ją niewłaściwie (mieli
ograniczoną władzę rodzicielską, w tym w szczególności przez umieszczenie dziecka
w pieczy zastępczej) był i jest dostrzegany przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
Należy wskazać, że od 2009 r. zobowiązany (w tym dorosłe dziecko) może uchylić się od
wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego (w tym wobec
rodziców), jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Możliwość taka wynika z art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2023 r.,
poz. 2809 ze zm.), dalej „k.r.o.", wprowadzonego do k.r.o. mocą ustawy z 6 listopada 2008
r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1431), która weszła w życie 13 czerwca 2009 r.
Jednocześnie podkreślić trzeba, że również w uprzednim stanie prawnym (tj. przed 2009
r.) sąd mógł oddalić powództwo o zasądzenie alimentów od dziecka na podstawie art.
5 k.c., na przykład w sytuacji, gdy z roszczeniem alimentacyjnym wobec dziecka
występował rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej lub rodzic, który dziecko porzucił lub
też dopuścił się innych budzących dezaprobatę czynów przeciwko dziecku czy rodzinie.
W tym zakresie warto przywołać stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w uchwale
Izby Cywilnej i Administracyjnej z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, „W razie rażąco
niewłaściwego postępowania osoby uprawnionej do alimentów, budzącego powszechną
dezaprobatę, dopuszczalne jest oddalenie powództwa w całości lub w części ze względu
na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.)".
-- 1 of 3 --
2
Z nowszych zmian należy wymienić nowelizację art. 928 § 1 pkt 4 i 5 ustawy z 23 kwietnia
1964 - Kodeks cywilny, dalej: „k.c.", wprowadzoną ustawą z 28 lipca 2023 r. o zmianie
ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1615). Wskazany
przepis normuje przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia.
Nowelizacją z 28 lipca 2023 r. wprowadzono dodatkowe przesłanki umożliwiające uznanie
spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia, tj.: uporczywe uchylanie się od obowiązku
alimentacyjnego orzeczonego na rzecz spadkodawcy oraz uporczywe uchylanie się od
wykonywania nad spadkodawcą pieczy, w szczególności wynikającej z władzy
rodzicielskiej. Celem tej nowelizacji było umożliwienie osobie mającej w tym interes
prawny (np. pozostałym spadkobiercom), przeciwstawienie się możliwości uzyskania
korzyści ze spadku przez osobę niewykonującą obowiązków wynikających z prawa
rodzinnego i zasad współżycia społecznego w stosunku do spadkodawcy, mimo realnej
możliwości ich spełnienia.
Ponadto na podstawie ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej z dnia 17 listopada
2021 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 66) zmieniono brzmienie art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 Nr 64 poz. 593). Zgodnie z tą zmianą, osoby wnoszące
opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy
społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po
przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego również jeżeli osoba obowiązana
do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do
wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub
mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych
względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Dodatkowo na mocy powyższej ustawy zmieniono także art. 64a w ustawie o pomocy
społecznej, zgodnie z treścią którego osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt
mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej
wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego
mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie
została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za
umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby
obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego
nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica,
chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej
z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Do daty wejścia w życie
powyższych zmian, zwolnienie z opłaty dotyczyło jedynie przestępstwa z użyciem
przemocy.
Ad 2
Ministerstwo Sprawiedliwości, jak i powołana przy Ministrze Sprawiedliwości Komisja
Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego (https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/komisja-
kodyfikacyjna-prawa-rodzinnego), pracują nad długo oczekiwanymi zmianami w zakresie
prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz postępowania w sprawach rodzinnych
i opiekuńczych. Głównym zadaniem Komisji jest przygotowywanie założeń i ogólnych
kierunków zmian w prawie rodzinnym i opiekuńczym oraz opracowywanie projektów
aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu dla prawa rodzinnego i opiekuńczego.
-- 2 of 3 --
3
Podczas prac nad wprowadzeniem kompleksowych zmian w Kodeksie rodzinnym
i opiekuńczym, analizowany będzie także przedstawiony w interpelacji problem.
Ad 3
Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w 2024 r. zapadło 331 prawomocnych
orzeczeń w sprawach z powództwa rodziców o zasądzenie alimentów od dzieci, w tym
72 sprawy dotyczyły zasądzenia alimentów po raz pierwszy, 167 dotyczyło zmiany
wysokości alimentów, zaś w 92 sprawach zawarto ugodę.
Jednocześnie Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadzi analiz w zakresie skutków
społecznych i emocjonalnych takiego zjawiska.
Ad 4
Zgodnie z odpowiedzią na pytanie nr 1, osoba będąca stroną w sprawie
o alimenty może podnieść zarzut, że żądanie alimentów jest niezgodne z zasadami
współżycia społecznego powołując się na art. 1441 k.r.o. (a pomocniczo także na art.
5 k.c.).
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --