Odpowiedź na interpelację w sprawie dostosowania systemu oświaty w odniesieniu do mechanizmów znanych jako lootboxy w grach komputerowych i na dedykowanych stronach internetowych Odpowiedź na interpelację nr 7349 w sprawie dostosowania systemu oświaty w odniesieniu do mechanizmów znanych jako lootboxy w grach komputerowych i na dedykowanych stronach internetowych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 04-02-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanek na Sejm RP Pani Małgorzaty Tracz, Pani Klaudii Jachiry i Pani Urszuli Sary Zielińskiej w sprawie dostosowania systemu oświaty w doniesieniu do mechanizmów znanych jako lootboxy w grach komputerowych i na dedykowanych stronach internetowych. Szanowne Panie Posłanki, odpowiadając na interpelację, uprzejmie informuję, że bezpieczeństwo dzieci i młodzieży, w tym także bezpieczeństwo cyfrowe, dla Ministra Edukacji ma znaczenie priorytetowe. Minister Edukacji współpracuje z Ministrem Cyfryzacji w wielu obszarach, związanych z szeroko rozumianą cyfryzacją, w tym w obszarze cyberbezpieczeństwa. Minister Edukacji dostrzega poważny problem zjawiska tzw. lootboxów, szczególnie biorąc pod uwagę, że dostęp do gier internetowych nie jest w żaden sposób formalnie ograniczony (ze względu na wiek) a dzieci od najmłodszych lat mogą mieć kontakt z grami, których działanie jest oparte na zasadzie gier hazardowych. Problem tego zjawiska ma charakter wielowątkowy, m.in. w kontekście świadczenia usług drogą elektroniczną, stosowania technik nakłaniających do kupowania lootboxów (szczególnie wśród dzieci), a tym samym do uzależniania a w konsekwencji nawet do hazardu, a także problemów finansowych, ochrony praw konsumenta czy przetwarzania danych osobowych. W przestrzeni publicznej trwa obecnie debata a problem jest szeroko analizowany pod kątem przepisów prawa w tym także możliwości ograniczenia zjawiska i zapobiegania jego skutkom. Minister Edukacji wskazuje również, że tworzenie bezpiecznych i właściwych warunków rozwoju i nauki dla każdego dziecka oraz wczesna profilaktyka, ukierunkowana na wzmacnianie czynników chroniących oraz redukowanie czynników ryzyka, w tym upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o niebezpieczeństwie oraz kształtowanie właściwych postaw wobec zagrożeń, w tym związanych z korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych i sytuacji nadzwyczajnych, jest zadaniem każdego przedszkola i każdej szkoły oraz placówki oświatowej. Kwestia profilaktyki uzależnień, świadomości zagrożeń i konsekwencji prawnych prowadzonej aktywności w Internecie została uwzględniona w przyjętej przez rząd we wrześniu 2024 r. „Polityce Cyfrowej Transformacji Edukacji” (PCTE). Ważnym aspektem uwzględnionym w dokumencie jest bezpieczeństwo i profilaktyka cyberprzemocy, świadomości zagrożeń związanych z wykorzystywaniem treści w Internecie, w tym ryzyko uzależnień. Celem działań w obszarze edukacji jest sprawienie, by użytkownik Internetu rozumiał i krytycznie oceniał różne aspekty mediów i kontekstów medialnych oraz tworzenia komunikacji w różnych kontekstach, świadomie korzystał np. z komunikatorów, platform elektronicznych, portali społecznościowych oraz miał świadomość zagrożeń związanych z dostępem do określonych treści, a także istnienia narzędzi ograniczających ich dostępność. Wśród wskazanych w PCTE działań do zrealizowania w obszarze cyfrowego bezpieczeństwa (rozdział 8) można wymienić: Wspieranie nauczania o edukacji medialnej, higienie cyfrowej i cyberbezpieczeństwie. Opracowanie wytycznych dla nauczycieli i ram kompetencji uczniów w zakresie cyberbezpieczeństwa i higieny cyfrowej. Opracowanie zasad systematycznego przeprowadzenia szkoleń dla nauczycieli i rodziców w zakresie cyberbezpieczeństwa. Jako podmioty współpracujące z Ministerstwem Edukacji Narodowej przy realizacji tych zadań wskazano m.in. Ministerstwo Cyfryzacji, Naukową i Akademicką Sieć Komputerową, czy Instytut Badań Edukacyjnych, ale PCTE wskazuje, aby do realizacji planowanych w niej działań zaangażować wszystkich interesariuszy systemu edukacji, w tym organizacje pozarządowe, instytucje kultury, jednostki samorządu terytorialnego, czy rodziców. Na stronie internetowej Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, które jest wyspecjalizowaną agendą Ministra Zdrowia, dostępne są rekomendacje Raportu z realizacji badania „Czynniki ryzyka rozwoju zaburzeń hazardowych wśród graczy w gry komputerowe online i offline (w tym gry typu Pay2Win)”. Celem dokonanego przez KCPU przeglądu literatury była identyfikacja badań nad związkami między graniem w gry komputerowe online i offline (w tym w gry typu Pay2Win) a występowaniem zaburzeń hazardowych. Jedną z rekomendacji było opracowanie strategii profilaktycznej podnoszącej świadomość, informującej i edukującej na temat hazardu i zaburzeń hazardowych oraz związków z graniem w gry wideo. Zatem programy profilaktyczne powinny uwzględniać objawy występowania zaburzeń hazardowych oraz wynikające z grania w gry wideo. Szczególny nacisk należy położyć na gry wideo, ponieważ ten sposób spędzania czasu jest bardziej rozpowszechniony niż hazard. Dodatkowo, operatorzy gier powinni położyć większy nacisk na odpowiedzialność społeczną za strategie marketingowe, których celem jest sprzedaż gier oraz zachęty do zakupów w grze. W opinii Ministra Edukacji, w przypadku gier społecznościowych, należy wprowadzić bardziej rygorystyczne środki weryfikacji wieku, szczególnie tam, gdzie młodzież ma dostęp do gier zawierających elementy hazardu, nawet jeśli te gry wykorzystują jedynie wirtualną walutę. W ramach profilaktyki domowej rodzice powinni wziąć na siebie odpowiedzialność za umożliwienie dzieciom grania w gry społecznościowe lub instalowania gier na telefon, poprzez nadzorowanie aplikacji instalowanych na telefonach dzieci, nieudostępnianie haseł do sklepów internetowych, usuwanie zachowanych w historii telefonu numerów kart kredytowych i debetowych oraz przede wszystkim rozmowę z dziećmi o zakupach dodatków w grach. Profilaktyka ma przede wszystkim oddziaływać na czynniki ryzyka i czynniki chroniące i wymaga, podobnie jak inne działania w obszarze zdrowia, prowadzenia badań ewaluacyjnych dotyczących skuteczności. Sam przekaz wiedzy o uzależnieniach od lat jest uznany za nieefektywną strategię i same wykłady prowadzone przez specjalistów psychoterapii uzależnień nie prowadzą do ograniczenia ryzykownych zachowań, w tym hazardu cyfrowego obecnego w grach komputerowych. Mając na względzie dobro dzieci i młodzieży Ministerstwo Edukacji Narodowej upowszechnia w szkołach i placówkach informacje na temat programów profilaktycznych wykorzystujących podstawy naukowe, skuteczne strategie profilaktyczne oraz posiadających co najmniej ewaluację procesu. W celu ułatwienia szkołom wyboru wysokiej jakości programów profilaktycznych, zostały one wyselekcjonowane w ramach działającego od 2010 r. Systemu Rekomendacji Programów Profilaktycznych i Promocji Zdrowia Psychicznego[1], prowadzonego przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Ośrodek Rozwoju Edukacji oraz Instytut Psychiatrii i Neurologii. System ma zapewniać wysoką jakość realizacji, dlatego każdy z zatwierdzonych 30 programów, posiada scenariusze, trwa odpowiednią ilość czasu, wskazuje podstawy naukowe, czynniki ryzyka i czynniki chroniące, skuteczne strategie profilaktyczne, proponowane materiały oraz system szkoleń dla realizatorów. Programy są badane pod kątem spełnienia standardów – szczegółowych wymagań odnoszących się do jakości programu jako całości, a także poszczególnych etapów jego realizacji, tj. etapu diagnozy i oceny potrzeb, wyboru grupy docelowej, planowania celów i sposobów ich realizacji, zapewnienia jakości realizacji oraz monitorowania i oceny efektów programu w trakcie ewaluacji. Zakłada się, że cyberbezpieczeństwo powinno mieć charakter przekrojowy i być uwzględnione w podstawie programowej na wszystkich etapach nauczania. Edukacja ta wymaga współpracy wielu instytucji, w tym Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Cyfryzacji, NASK, uczelni, organizacji pozarządowych, podmiotów specjalizujących się w cyberbezpieczeństwie. Zagadnienia z zakresu bezpieczeństwa mogą i powinny być także omawiane z uczniami na zajęciach z wychowawcą, realizowanych we wszystkich klasach, na wszystkich etapach edukacyjnych. O tym, jakie szczegółowe tematy z zakresu istotnych problemów społecznych: zdrowotnych, prawnych, finansowych, klimatycznych i ochrony środowiska, będą na nich omawiane, decyduje wychowawca w ramach realizacji zadań określonych w programie wychowawczo-profilaktycznym szkoły, mając na uwadze potrzeby konkretnej grupy uczniów, a także kwestie sygnalizowane przez dyrektora szkoły, nauczycieli, rodziców oraz wynikające z aktualnej sytuacji społeczno-zdrowotno-ekonomicznej. Głównym celem podstawy programowej w zakresie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia w zgodzie z aktualnymi wyzwaniami epidemicznymi oraz sytuacją geopolityczną. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Aby ten proces mógł być skuteczny i spełniał swoją prewencyjną funkcję istotne jest, aby odpowiednie dla danej grupy wiekowej treści pojawiały się przed wystąpieniem sytuacji, w której będą potrzebne. W szczególności odnosi się to do zachowań ryzykownych. Uczeń powinien zdobyć odpowiednią wiedzę i umiejętności zanim pojawi się potrzeba skorzystania z nich. Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują rozumienie powiązań między różnymi aspektami zdrowia i czynnikami na nie wpływającymi, zainteresowanie zdrowiem własnym i otoczenia oraz zaangażowanie w zdrowy styl życia. Wymagania szczegółowe zaprojektowane przez MEN w podstawie programowej w zakresie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna w szkole podstawowej oraz ponadpodstawowej obejmują dziesięć działów, których realizacja powinna uwzględniać całościowe podejście do zdrowia człowieka, a proces nauczania musi być spójny. Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, w szczególności rozwijanie kompetencji związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, przedmiot powinien mieć charakter praktyczny oraz wykorzystywać nowoczesne, aktywizujące metody nauczania. Realizacja edukacji zdrowotnej powinna być również włączona w strategię i plany rozwoju szkoły oraz program wychowawczo-profilaktyczny szkoły, we współpracy z rodzicami i opiekunami oraz środowiskiem lokalnym. Ośrodek Rozwoju Edukacji[2] organizuje różne formy doskonalenia skierowane do pracowników oświaty, w tym do nauczycieli, pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli, jednostek samorządu terytorialnego. Organizuje także szkolenia, dotyczące programu wychowawczo-profilaktycznego, przeciwdziałania zachowaniom problemowym dzieci i młodzieży, prowadzi konferencje, wydaje materiały, upowszechnia dobre praktyki m.in. przez udostępnianie na swojej stronie internetowej. W zakładce Wychowanie i profilaktyka znajduje się szereg bezpłatnych materiałów m.in. na temat skutecznej profilaktyki uzależnień behawioralnych. Minister Edukacji we współpracy z Ministrem Zdrowia, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministrem Finansów dokonuje analizy dostępnych usług publicznych zarówno systemowych, jak i wynikających z indywidualnych programów i projektów, aby wzmocnić zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. W przygotowywanych założeniach, które mają wpłynąć na poprawę zdrowia uczniów uwzględniane będą także propozycje i rekomendacje specjalistów, w tym podmiotów działających w ramach zdrowia publicznego. Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] www.programyrekomendowane.pl [2] Ośrodek Rozwoju Edukacji jest publiczną placówką doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym prowadzoną przez Ministra Edukacji i Nauki. https://www.ore.edu.pl/.