Interpelacja w sprawie monitoringu sprzedaży leków z grupy psychoaktywnych oraz wykazu leków objętych penalizowanym zakazem prowadzenia pojazdów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 7313
do ministra zdrowia
w sprawie monitoringu sprzedaży leków z grupy psychoaktywnych oraz wykazu leków objętych penalizowanym zakazem prowadzenia pojazdów
Zgłaszający: Małgorzata Niemczyk
Data wpływu: 09-01-2025
Szanowna Pani Minister,
eksperci ds. zdrowia i sami lekarze sygnalizują ukryty, ale bardzo poważny problem, jakim jest masowe korzystanie przez Polki i Polaków z leków psychoaktywnych wszelkich grup: zarówno stymulantów (kofeina, efedryna, modafinil i metylofenidat), jak i środków działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy – opioidy i benzodiazepiny. Wszystkie są silnie uzależniające, zarówno fizycznie, jak i psychicznie, oraz wywierają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie OUN. Efektem tego są zmiany postrzegania, nastroju, świadomości, procesów poznawczych oraz zachowania.
Poza problemem uzależnienia, jakie środki te wywołują, osoby pod ich wpływem mogą potencjalnie także stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Niektóre leki z tej grupy albowiem - ale także z innych grup (np. leki przeciwhistaminowe I generacji) - oprócz działania leczniczego mogą powodować zmniejszenie szybkości reakcji, ograniczać pole widzenia, utrudniać widzenie, pogarszać wzrok i słuch, zaburzać koordynację ruchów, powodować senność czy pobudzenie. Takie działanie ogranicza sprawność psychomotoryczną organizmu i tym samym zwiększa ryzyko nieprawidłowej reakcji podczas kierowania pojazdem. Niestety, jak się wydaje, kwestia ta pozostaje poza odpowiednim nadzorem stosownych służb.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Jaki jest roczny i miesięczny wolumen sprzedaży leków z grupy środków psychoaktywnych w Polsce? Dla porównania jak przedstawia się roczny i miesięczny wolumen sprzedaży w Polsce leków z grupy antybiotyków?
Do jakich grup wiekowych leki z grupy psychoaktywnych trafiają najczęściej? Poproszę o przedstawienie odnośnych statystyk.
Czy resort prowadzi monitoring wypadków - drogowych i innych - spowodowanych przez osoby będące pod wpływem leków z grupy psychoaktywnych?
Czy oprócz badania na obecność alkoholu u uczestników wypadków drogowych przeprowadza się obligatoryjnie skrining pod kątem substancji psychoaktywnych? Jeśli tak, w jakim procencie ich źródłem są leki?
Czy istnieje ustawowa lista leków, których zażywanie wiąże się z penalizowanym zakazem prowadzenia samochodu? Jeśli nie, to czy resort widzi potrzebę jej stworzenia?
Z poważaniem
Małgorzata Niemczyk
Podsekretarz stanu Marek Kos
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „organem właściwym jest” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7936 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLD.050.2.2025.UJ
Warszawa, 03 lutego 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na Interpelację nr 7313 Pani Małgorzaty Niemczyk Posłanki na Sejm
Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie monitoringu sprzedaży leków z grupy psychoaktywnych
oraz wykazu leków objętych penalizowanym zakazem prowadzenia pojazdów, Minister
Zdrowia uprzejmie informuje, co następuje.
Ad. 1
Jaki jest roczny i miesięczny wolumen sprzedaży leków z grupy środków
psychoaktywnych w Polsce? Dla porównania: jak przedstawia się roczny i miesięczny
wolumen sprzedaży w Polsce leków z grupy antybiotyków?
Na wstępie należy wskazać, że „leki z grupy środków psychoaktywnych” nie stanowią
samodzielnej kategorii, wedle której agregowane są dane obrotowe dotyczące produktów
leczniczych. Analogiczna sytuacja ma miejsce w odniesieniu do antybiotyków, które również
nie stanowią samodzielnej grupy, wedle której agregowane są dane w rejestrach i systemach
działowych. Z powyższych względów przeprowadzenie wnioskowanych analiz nie jest
możliwe. We współpracy z Głównym Inspektorem Farmaceutycznym, do którego zadań
należy m. in. nadzór nad jakością, obrotem i pośrednictwem w obrocie produktami
leczniczymi, przeprowadzono ograniczoną analizę, agregując dane dotyczące tych grup
produktów leczniczych, które są należycie reprezentatywne, aby odnieść się do kwestii
poruszonych w przedmiotowej interpelacji. Analizy odnośnie substancji kontrolowanych
zostały zatem ograniczone do substancji czynnych wymienionych w niniejszej Interpelacji,
tzn. kofeina, efedryna, modafinil, metylofenidat, opioidy (w tym morfina, buprenorfina,
oksykodon, dihydrokodeina fentanyl) i benzodiazepiny (alprazolamum, bromazepamum,
chlordiazepoxidum, clobasamum, clobazamum, clonazepamum, diazepamum, dikalii
clorazepas, estazolamum, lorazepamum, lormetazepamum, medazepamum, midazolamum,
nitrazepamum, oxazepamum, temazepamum). W przypadku antybiotyków uwzględniono
natomiast produkty lecznicze z grup ATC: A07AA, D01AA, D06A, G01AA, J01C, J01XA,
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
J02AA, J04AD, J04AM, L01D, S01AA. Przedmiotowa analiza została również ograniczona
do ostatniego etapu łańcucha dystrybucji, tj. do wydań na linii apteka – pacjent. Przyjmując
powyższe ustalono, że obrót w przepływie apteka - pacjent analizowanych produktów
leczniczych z grupy leków psychoaktywnych w 2024 r. wyniósł 11,5 mln opakowań (958,5
tys. opakowań miesięcznie), z kolei obrót analizowanych antybiotyków w 2024 r. w tym
samym przepływie kształtował się na poziomie 25,4 mln opakowań (2,1 mln opakowań
miesięcznie).
Ad. 2
Do jakich grup wiekowych leki z grupy psychoaktywnych trafiają najczęściej? Poproszę
o przedstawienie odnośnych statystyk.
Ze względu na, jak podano na wstępie, „leki z grupy środków psychoaktywnych” nie stanowią
samodzielnej kategorii, wedle której agregowane są dane obrotowe dotyczące produktów
leczniczych, Centrum e-Zdrowia przeprowadziło na potrzebę przedmiotowej Interpelacji
analizę recept zrealizowanych w 2024 r. Jako kryterium przyjęto kategorię dostępności, tj.
analizie poddano leki z kategorią dostępności Rpw czyli leki wydawane z przepisu lekarza,
zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe.
Dane z przeprowadzonej analizy z podziałem na poszczególne grupy wiekowe przedstawia
poniższa tabela:
Grupa wiekowa
Liczba recept zrealizowanych w 2024 r.,
na leki z kategorią dostępności Rpw
<18 199 764
18-64 1 178 639
>65 250 559
nieznana 16 083
Ad. 3.
Czy resort prowadzi monitoring wypadków - drogowych i innych - spowodowanych
przez osoby będące pod wpływem leków z grupy psychoaktywnych?
Ad. 4
Czy oprócz badania na obecność alkoholu, u uczestników wypadków drogowych
przeprowadza się obligatoryjnie skrining substancji psychoaktywnych? Jeśli tak, w jakim
procencie ich źródłem są leki?
W kwestii odpowiedzi na powyższe pytania, Minister Zdrowia uprzejmie informuje, że
organem właściwym jest Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Ad 5.
Czy istnieje ustawowa lista leków, których zażywanie wiąże się z penalizowanym
zakazem prowadzenia samochodu? Jeśli nie, to czy resort widzi potrzebę jej stworzenia?
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Należy wskazać, że obecnie nie istnieje ustawowa lista leków, których zażywanie wiąże się
z penalizowanym zakazem prowadzenia samochodu.
Jednocześnie Minister Zdrowia wskazuje poniżej niektóre substancje wchodzące w skład
produktów leczniczych, które określone zostały w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia
17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających i
nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1139):
1) Wykaz środków odurzających:
a) grupa I-N: morfina, petydyna, fentanyl, oksykodon, difenoksylat, medyczna
marihuana, metadon,
b) grupa II-N: kodeina, dihydrokodeina, etylomorfina
2) Wykaz substancji psychotropowych:
a) grupa II-P: pentazocyna, metylofenidad stosowany w leczeniu ADHD oraz
ketamina,
b) grupa III-P: buprenorfina, cyklobarbital flunitrazepam,
c) grupa IV-P: alprazolam, beznodiazepiny, barbital, diazepan, estazolam,
fenobarbital, klonazepam, medazepam, nitrazepam, prazepam, tapentadol,
temazepam, zaleplon, zolpidem, zopiklon.
W tym miejscu należy również wskazać, że kwestia penalizowanego zakazu prowadzenia
samochodu po użyciu leków psychoaktywnych leży we właściwości Ministerstwa
Sprawiedliwości.
W podsumowaniu należy wskazać, że stosowanie każdego produktu leczniczego niesie za
sobą możliwość wystąpienia działań niepożądanych, które, szczególnie w przypadku
nieprawidłowego lub nadmiernego użycia leku, mogą mieć niekorzystny wpływ na zdrowie i
życie pacjenta. Jednym z działań niepożądanych stosowania niektórych leków (w tym nie
tylko leków działających na OUN, ale również np. niektórych antybiotyków, leków
przeciwhistaminowych czy też leków ocznych) mogą być zaburzenia, które ograniczają
sprawność psychomotoryczną i tym samym zwiększają ryzyko nieprawidłowej reakcji
organizmu podczas kierowania pojazdem, poprzez wpływ m. in. na zmniejszenie szybkości
reakcji, ograniczenie pola widzenia, pobudzenie lub senność, zaburzenia koordynacji ruchów
i inne. W tym miejscu należy wskazać, że każdorazowo przed pierwszym zażyciem danego
leku, pacjent powinien uważnie zapoznać się z treścią ulotki dołączonej do opakowania,
ponieważ zawiera ona informacje ważne dla jego bezpieczeństwa, takie jak m. in.: wskazania,
przeciwskazania, dawkowanie, ostrzeżenia i środki ostrożności, możliwe interakcje,
działania niepożądane czy też informacje o wpływie danego leku na prowadzenie pojazdów
i obsługiwanie maszyn.
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Niemniej, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza
dentysty (Dz.U. z 2024 r. poz. 1287) to lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze
wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami
zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z
należytą starannością. Zatem w przypadku gdy występują wątpliwości dotyczące danej
terapii, sposobu jej prowadzenia, możliwych do wystąpienia działań niepożądanych w danej
terapii, w tym ich wpływu na prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn czy też problem
z nabyciem danego leku, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem prowadzącym
leczenie, celem uzyskania niezbędnych informacji, porady lub ustalenia możliwości
zastosowania innej, alternatywnej technologii lekowej.
Z wyrazami szacunku,
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --