Interpelacja w sprawie wzrostu płac pracowników bibliotek publicznych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 7310
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wzrostu płac pracowników bibliotek publicznych
Zgłaszający: Tomasz Piotr Nowak, Krzysztof Gadowski
Data wpływu: 09-01-2025
Szanowna Pani Minister,
według dostępnych danych, 85% bibliotekarzy otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze w wysokości płacy minimalnej powiększonej jedynie o dodatek za wysługę lat, co nie odpowiada ich poziomowi wykształcenia ani znaczeniu ich pracy dla społeczeństwa. Wielu z nich musi podejmować dodatkowe zatrudnienie, aby zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe, co wpływa negatywnie na ich możliwość rozwijania swoich kompetencji zawodowych i zaangażowania w działalność kulturalną.
Biblioteki odgrywają kluczową rolę w rozwoju edukacji, kultury i dostępu do informacji dla obywateli. Pracownicy bibliotek, dzięki swojej wiedzy, zaangażowaniu oraz kompetencjom, wspierają rozwój czytelnictwa, edukację młodzieży oraz popularyzują kulturę. Jednakże sytuacja finansowa wielu bibliotekarzy jest niepokojąca, co może wpływać negatywnie na jakość świadczonych przez nich usług oraz ich motywację do pracy.
Większość bibliotek publicznych finansowanych jest przez lokalne samorządy, które od lat borykają się z problemami budżetowymi, przez co pracownicy nie otrzymują podwyżki wynagrodzenia. Jedną z proponowanych opcji jest objęcie ich 20% podwyżką płac zaplanowaną i zrealizowaną przez rząd dla innych grup pracowników samorządowych.
W związku z powyższym, proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje podjęcie działań zmierzających do podwyższenia wynagrodzeń bibliotekarzy zatrudnionych w placówkach publicznych i samorządowych?
2. Czy ministerstwo przewiduje opracowanie systemu dodatkowego wsparcia finansowego dla bibliotekarzy, którzy angażują się w projekty promujące czytelnictwo i edukację?
3. Jakie kroki ministerstwo podejmuje w celu poprawy prestiżu zawodu bibliotekarza i zachęcania młodych ludzi do podejmowania pracy w tym zawodzie?
4. Czy rozważane są zmiany w przepisach, które umożliwiają bardziej elastyczne finansowanie wynagrodzeń w bibliotekach publicznych?
Proszę o szczegółowe odpowiedzi na powyższe pytania oraz przedstawienie planów ministerstwa w tej ważnej dla edukacji i kultury sprawie.
Z wyrazami szacunku
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9244 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 7310 posłów Tomasz Piotra Nowaka i Krzysztofa
Gadowskiego z 15 stycznia 2025 roku w sprawie wzrostu płac pracowników bibliotek
publicznych, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Zgodnie z obecnym porządkiem prawnym w omawianej sytuacji znajdują zastosowanie
przepisy ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności
kulturalnej (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 87), w tym art. 9 ust. 2 (w związku z art. 2) stanowiący, że
prowadzenie działalności kulturalnej jest zadaniem własnym jednostek samorządu
terytorialnego o charakterze obowiązkowym, a zatem finansowanym z budżetu tej jednostki,
w którym podział środków i ich przeznaczenie określane jest przez władze samorządu
terytorialnego w drodze uchwały budżetowej. Ponadto zgodnie z art. 12 tej ustawy
organizator zapewnia instytucji kultury środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia
działalności kulturalnej oraz do utrzymania obiektu, w którym ta działalność jest
prowadzona.
W związku z tym właściwość w zakresie zwiększenia wynagrodzeń i poprawy sytuacji
pracowników w samorządowych instytucjach kultury, w tym bibliotekach jednostek
samorządu terytorialnego znajduje się obecnie w gestii ich organizatorów, tj. właściwych
jednostek samorządu terytorialnego.
Zważywszy na to, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie jest organizatorem
bibliotek samorządowych, nie ma możliwości oddziaływania na zwiększenie wynagrodzeń
pracowników tych podmiotów poprzez bezpośrednie przekazanie środków finansowych z
budżetu państwa na ten cel.
Niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że kultura to jeden z kluczowych obszarów w ramach
funkcjonowania Państwa, który wymaga pilnych działań, w tym tych ujętych również w
Umowie koalicyjna Koalicji Obywatelskiej, Trzeciej Drogi i Nowej Lewicy. Kultura potrzebuje
odpolitycznienia, podniesienia społecznego prestiżu instytucji kultury, wyeliminowania
dysproporcji w zakresie charakteru i liczby świadczeń osób tej grupy pracowników oraz
unormowania statusu zawodowego artystów.
W bieżącym roku resort kultury planuje dokonanie analizy powyższej sytuacji. Jednym z
pierwszych planowanych w tym zakresie kroków, przy uwzględnieniu wyników powyższej
analizy i możliwości budżetu państwa, będą działania w celu doprowadzenia do
wprowadzenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego w państwowych i samorządowych
instytucjach kultury. Ustalenia będą prowadzone przy udziale m.in. przedstawicieli
środowisk kultury oraz w konsultacji z jednostkami samorządu terytorialnego. Ministerstwo
chciałoby wprowadzić te przepisy jak najszybciej, niemniej należy wziąć pod uwagę m.in.
konieczność zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych, przede wszystkim
w budżetach poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego.
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach grupę bibliotek publicznych
tworzą Biblioteka Narodowa oraz biblioteki jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa
stanowi, że organizator zapewnia warunki działalności i rozwoju biblioteki, odpowiadające
jej zadaniom, w szczególności lokal oraz środki na wyposażenie, prowadzenie działalności
bibliotecznej, zwłaszcza zakup materiałów bibliotecznych, doskonalenie zawodowe
pracowników. Należy dodać, że biblioteki publiczne są instytucjami kultury
i działają również w oparciu o przepisy ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności
kulturalnej.
Brak wystarczającego finansowania działalności statutowej bibliotek publicznych,
pozwalającego na satysfakcjonujące wynagradzanie pracowników w wysokości
odpowiadającej ich doświadczeniu, kwalifikacjom i nakładowi pracy, jest pochodną trudnej
sytuacji finansowej poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego – organizatorów
tych instytucji. Może być także częściowo spowodowany faktem, że dla niektórych jst
kultura, w tym m.in. działalność biblioteczna, nie jest uznawana za zadanie priorytetowe.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego może przekazywać środki na działalność
statutową – w tym na wynagrodzenia – wyłącznie instytucjom kultury, dla których jest
organizatorem. Może jednak wspierać samorządowe biblioteki publiczne, udzielając
dofinansowania w formie dotacji celowych na projekty czytelnicze, kulturalne czy
edukacyjne, realizowane przez te instytucje, w ramach corocznie ogłaszanych programów
rządowych lub programów własnych instytucji nadzorowanych przez MKiDN. Należy
podkreślić, że głównym programem, służącym m.in. wsparciu bibliotek publicznych, jest
Wieloletni Program Rządowy Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-
2025 (NPRCz 2.0).
W większości programów dopuszczalne jest dofinansowanie kosztów honorariów
i wynagrodzeń osób realizujących czynności niezbędne do merytorycznej realizacji
i koordynacji działań projektowych. Możliwe jest to również w Kierunku Interwencji 4.1.
NPRCz 2.0. „BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność | Kooperacja |
Oddolność”, wspierającego projekty realizowane przez biblioteki publiczne.
Odnosząc się natomiast do wsparcia bibliotekarzy zaangażowanych w projekty promujące
czytelnictwo i edukację, warto wspomnieć, że wyróżniający się w działalności na rzecz
kultury bibliotekarze, mogą – na wniosek uprawnionych podmiotów - otrzymywać
indywidualne nagrody finansowe Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zgodnie z
obowiązującymi w tym zakresie przepisami.
Powyższe przykłady wsparcia bibliotek i bibliotekarzy, wyróżniających się w działaniach z
zakresu upowszechniania kultury i czytelnictwa, dotyczą wybranych osób i instytucji.
Ad 3.
Zmiana stereotypów dotyczących bibliotek i czytelnictwa jest jednym z wyzwań
wspomnianego programu wieloletniego NPRCz 2.0. Do założeń Programu należy
przekształcenie bibliotek publicznych w nowoczesne centra aktywności społecznej,
oferujące nie tylko dostęp do informacji i atrakcyjnych zasobów bibliotecznych, ale także do
usług – kulturalnych i edukacyjnych. Cel ten, który ma przyczynić się do zmiany wizerunku
bibliotek oraz podniesienia ich rangi, realizowany jest poprzez dofinansowanie zakupów
publikacji do zbiorów bibliotecznych (Kierunek Interwencji „Zakup i zdalny dostęp do
nowości wydawniczych”), modernizację bądź budowę nowych obiektów bibliotek (Kierunek
Interwencji „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”) oraz dofinansowanie inicjatyw
wzmacniających rolę bibliotek publicznych jako „trzeciego miejsca” jednoczącego
społeczność lokalną, przyczyniającego się do rozwoju aktywnego czytelnictwa
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
i uczestnictwa w kulturze, m.in. poprzez wzmacnianie kompetencji pracowników bibliotek
(Kierunek Interwencji „BLISKO”).
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest również fundatorem nagród w corocznym
Konkursie Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich „Bibliotekarz Roku”. Konkurs służy
wzmocnieniu prestiżu zawodu bibliotekarza oraz promowaniu tych bibliotekarek
i bibliotekarzy, którzy osiągają w swojej pracy ponadstandardowe wyniki, odznaczają się
kreatywnością i zaangażowaniem.
Ad 4.
Należy nadmienić, ze zawód bibliotekarza został zderegulowany w 2013, czego
konsekwencją stało się uchylenie przepisów wykonawczych, dotyczących wymagań
kwalifikacyjnych uprawniających do zajmowania w bibliotekach stanowisk bibliotekarskich
oraz stanowisk dla specjalistów innych zawodów związanych z działalnością biblioteczną.
Obecnie ustawa o bibliotekach określa jedynie minimalny poziom wykształcenia (tj. średnie
lub średnie branżowe) dotyczący pracowników merytorycznych zatrudnianych w bibliotece.
Tak sformułowany przepis oznacza przeniesienie na pracodawców kompetencji dotyczących
potwierdzania kwalifikacji pracownika i dostosowywanie wymagań do potrzeb konkretnej
placówki.
W odniesieniu do wynagrodzeń pracowników bibliotek publicznych, które, jak wspomniano
wcześniej, posiadają status instytucji kultury, obowiązują przepisy ustawy o organizowaniu
i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz rozporządzenia w sprawie wynagradzania
pracowników instytucji kultury. Nie określają one obecnie wykazu stanowisk w instytucjach
kultury (m.in. w bibliotekach) oraz widełek płacowych obowiązujących na poszczególnych
stanowiskach. Kwestie te regulowane są indywidualnie w poszczególnych instytucjach.
Decyzje w sprawie wysokości wynagrodzeń pracowniczych uzależnione są od możliwości
budżetowych instytucji, w tym od wysokości dotacji podmiotowej otrzymywanej
od organizatora.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 3 of 3 --